PÊNÛS
 
بنه‌ما سیاسییه‌كانی په‌روه‌رده‌ 
     2017-06-10
عەدنان مەجید محەمەد

بنه‌ما سیاسییه‌كانی په‌روه‌رده‌

 

عەدنان مەجید محەمەد/ ماستەر لە زانستە سیاسییەکان، پسپۆر لە سیستەمى سیاسی و پەروەردەى مەدەنى

سه‌ره‌تا:

په‌روه‌رده‌ پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ و، كاریگه‌ره‌ به‌ سروشتی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ هێزه‌ كه‌لتووری Ùˆ سیاسی Ùˆ ئابوورییه‌كان؛ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ به‌ها Ùˆ بیروباوه‌Ú•Ù‡‌ ڕۆحی Ùˆ فه‌لسه‌فییه‌ باوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌. په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردن، بنه‌Ú•Ù‡‌تێكی گرنگه‌ بۆ دروستكردنی هاووڵاتیی باش. ئه‌Ù… پرۆسه‌یه‌یش له‌ قۆناغی منداڵییه‌وه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات تا ده‌گاته‌ قوناغی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یشتووییی ژیانی مرۆڤ، كه‌ زۆربه‌ÛŒ كه‌ناڵه‌ جیاوازه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی تاك به‌شدارن، كه‌ گرنگترینیان خێزان Ùˆ قوتابخانه‌Ù†‌. بۆیه‌ له‌Ù… وتاره‌دا هه‌وڵمان داوه‌‌ باس له‌ په‌یوه‌ندیی نێوان سیاسه‌ت Ùˆ په‌روه‌رده‌ بكه‌ین،‌ هه‌روه‌ها باس له‌ گرنگترین بنه‌ما Ùˆ پره‌نسیپه‌ سیاسییه‌كانی پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ بكه‌ین.

ته‌وه‌ری یه‌كه‌Ù…: په‌یوه‌ندیی نێوان په‌روه‌رده‌ Ùˆ سیاسه‌ت:

بابه‌تی په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردن Ùˆ بنیاتنانی هاووڵاتیی باش Ú•Ù‡‌گوڕیشه‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر ÙƒÛ†Ù†ÛŒ هه‌یه‌ له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تی. بۆیه‌ØŒ ده‌بینرێت زۆربه‌ÛŒ فه‌یله‌سووف Ùˆ هزرڤانان گرنگییان به‌Ù… پرۆسه‌یه‌ داوه ‌و، هه‌ر یه‌كه‌ به ‌شێوه‌یه‌Ùƒ باسی له‌Ù… پرۆسه‌یه‌ كردووه‌. هه‌روه‌Ùƒ فه‌یله‌سووف "كۆنفۆشیۆس" Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، ده‌ره‌نجامی نه‌بوونی هاووڵاتیی باشه‌ØŒ ئه‌مه‌یش له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ خێزان له‌ Ú•Û†ÚµÛŒ خۆی له‌ په‌روه‌رده‌كردنی ئه‌ندامانی له‌سه‌ر Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی به‌ها Ùˆ بیروباوه‌Ú•Ù‡‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ شكست ده‌هێنێت‌Ø› بۆیه‌ ده‌ڵێت پێویسته‌ حكوومه‌ت دامه‌زراوه‌ÛŒ تایبه‌تیی خۆی بۆ فێركردن Ùˆ په‌روه‌رده‌كردنی ئه‌ندامه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ هه‌بێت‌. ئه‌مه‌یش ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن Ùˆ بنیاتنانی هاووڵاتیی چاك Ùˆ دروستكردنی كه‌لتوورێكی سیاسیی هاوبه‌Ø´ له‌ نێوان تاكه‌كان. له‌ ئه‌نجامدا Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ فه‌رمانڕه‌وایی كه‌Ù… ده‌بێته‌وه‌ و، حوكمڕانیی باش دروست ده‌بێت. هه‌روه‌ها فه‌یله‌سووف "ئه‌فلاتۆن" له‌ كتێبی "كۆمار"دا په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردن به‌ ستوونێكی گرنگی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی نموونه‌یی داده‌نێت و، Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ به‌بێ هه‌بوونی سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ ڕێكخراو Ùˆ باش، ناتوانرێت باس له‌ بنیاتنانی هاووڵاتیی باش ( Good Citizen) بكرێت؛ ئه‌مه‌یش ده‌بێت له ‌لایه‌Ù† سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسییه‌وه‌ ئاراسته‌ بكرێت. "ئه‌رستۆ" له‌ كتێبی "سیاسه‌ت"دا، په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردن له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ئه‌ركه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدار داده‌نێت و، Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ ده‌بێت سیسته‌Ù…ÛŒ فه‌رمانڕه‌وایی، ئاراسته‌ÛŒ به‌ها Ùˆ بنه‌ماكانی پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌یی بكات و، جۆره‌ ئه‌خلاقییاتێك Ùˆ مه‌عریفه‌یه‌ÙƒÛŒ تێدا دابنێت كه‌ خزمه‌ت به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی بكات.

ئه‌Ù… په‌یوه‌ندییه‌ÛŒ سه‌ره‌وه‌ جێگه‌ÛŒ ئه‌رگۆمێنتی گرنگ بووه‌ له‌ هزری سیاسی Ùˆ په‌روه‌رده‌یی، هه‌روه‌ها له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی یاسادا (الدولة القانون)ØŒ ده‌بێت به‌ها Ùˆ بنه‌ماكانی په‌روه‌رده،‌ یه‌كگرتوویییان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بنه‌ما Ùˆ پره‌نسیپه‌كانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی یاسادا هه‌بێت. ئه‌Ù… یه‌كگرتووبوونه‌یش په‌یوه‌ندیی به ‌بارودۆخی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ مێژوویییه‌وه‌ هه‌یه؛ كه‌واته‌ جۆری سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، Ú•Û†ÚµÛŒ‌ له‌ ئاراسته‌كردنی سیاسه‌تی په‌روه‌رده‌ییدا هه‌یه. بۆیه‌ زۆربه‌ÛŒ Ù„ÛŽÙƒÛ†ÚµÙ‡‌ران، پێیان وایه‌ كه‌ په‌یوه‌ندیی نێوان په‌روه‌رده‌ Ùˆ سیاسه‌ت په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ تێكهه‌ڵكێشه‌ (متداخله) له‌ نێوان سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی Ùˆ تاكه‌كان له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا؛ بۆیه‌ په‌روه‌رده‌ Ùˆ سیاسه‌ت، بێ گومان په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ توندوتۆڵ له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌. بۆ زانینی په‌یوه‌ندیی نێوان په‌روه‌رده‌ Ùˆ سیاسه‌ت، باس له‌ دوو نموونه‌ÛŒ جیاواز ده‌كه‌ین: Ú•Û†ÚµÛŒ سیاسه‌تی په‌روه‌رده‌یی (Education Policy)  Ù„Ù‡‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ لیبڕاڵی و، Ú•Û†ÚµÛŒ په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی (Political Education) له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ شموولی، یان ده‌سه‌ڵاتخواز. ئه‌Ù… دوو نموونه‌یه‌ له‌ په‌روه‌رده،‌ جیاوازییه‌ÙƒÛŒ زۆریان له‌ ناوه‌Ú•Û†Ùƒ Ùˆ فه‌لسه‌فه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌یییاندا هه‌یه‌.

بۆ نموونه ئه‌Ùˆ سیسته‌مه‌ سیاسییانه‌ÛŒ كه‌ پشت به‌ سیاسه‌تی په‌روه‌رده‌یی ده‌به‌ستن، هه‌مه‌ Ú†Ù‡‌شنی Ùˆ فره‌یییان‌ له‌ ئامرازه‌كانی په‌روه‌رده‌دا هه‌یه‌. به‌ها Ùˆ بیروباوه‌Ú•Ù‡‌ سیاسییه‌كان له Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئامرازه‌كانی په‌یوه‌ندی، په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردن Ùˆ گرووپه‌كانی گوشار، گرووپه‌كانی به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ كه‌ناڵه‌ جیاوازه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌وه‌ ده‌گاته‌ قوتابیان. ئه‌مه‌یش وا ده‌كات كه‌ Ú•Û†ÚµÛŒ قوتابییان له‌ بواره‌ جیاوازه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Û• زیاتر ده‌ر بكه‌وێت Ùˆ‌ هه‌ست ده‌كه‌Ù†‌ كه‌ به‌شدارن له‌ ÙƒÛ†ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیی به‌گشتی. بۆ ئه‌مه‌یش، ده‌كرێت نموونه به ڕاپه‌ڕینی قوتابیان له‌ ساڵی 1968 له‌ فه‌Ú•Ù‡‌نسا Ùˆ یۆگسڵاڤیا Ùˆ ئه‌مریكا بهێنینه‌وه‌ØŒ كه Ú•Û†ÚµÛŒ قوتابیانی له‌ گۆڕانكاری Ùˆ كاریگه‌ر‌یخستنه‌سه‌ر سیاسه‌تی گشتیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت ده‌رخست. به‌ڵام له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌كاندا پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردن ته‌نیا وه‌كوو ئامرازێكی ته‌ڵقینی تاكه‌كان به‌كار ده‌هێنرێت و، قوتابیان Ùˆ تاكه‌كان ملكه‌Ú† به‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ به‌ها Ùˆ بیروباوه‌Ú•ÛŒ سیاسی ده‌كه‌Ù† كه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌Ùƒ قوتابیان ناتوانن له‌ پرۆسه‌ÛŒ فیدباك Ùˆ هه‌ڵسه‌نگاندنی سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیدا به‌شدار بن. كه‌واته‌ ئه‌Ù… دوو نموونه‌یه‌ جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ جۆر‌ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیی كۆمه‌ڵگه، ده‌ستنیشانی ئامانج Ùˆ به‌ها Ùˆ بیروباوه‌Ú•Ù‡‌ په‌روه‌رده‌یییه‌كان ده‌كات.

ته‌وه‌ری دووه‌Ù…: بنه‌ما سیاسییه‌كانی په‌روه‌رده‌

 Ø³ÛŒØ³ØªÙ‡‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، ئامانجێكی هاوبه‌شیان هه‌یه‌ كه‌ بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستكردنی په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ توندوتۆڵ له‌ نێوان ئه‌Ù… دوو سیسته‌مه‌Ø› ئه‌ویش دروستكردن Ùˆ بنیاتنانی "هاووڵاتیی باش"Ù‡‌. بنه‌ما سیاسییه‌كانی په‌روه‌رده‌یش له‌ كارلێكی نێوان په‌روه‌رده‌ Ùˆ سیاسه‌ته‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت؛ كاتێك په‌روه‌رده‌ له‌ لایه‌Ù† سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسییه‌وه‌ ئاراسته‌ ده‌كرێت Ùˆ خزمه‌ت به ‌چوارچێوه‌ÛŒ گشتیی سیاسه‌تی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ ده‌كات و، تاكه‌كان بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی ڕاده‌هێنێت. بۆیه‌ ده‌بینرێت له‌ پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردنی تاكه‌كان Ùˆ ڕاهێنان بۆ ژیان له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ دیكتاتۆریدا، زۆر جیاوازیی هه‌یه‌ له‌ په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی تاك بۆ ژیان له‌ چوارچێوه‌ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ دیموكراسیدا. كه‌واته‌ هه‌روه‌Ùƒ باس كرا، جۆری سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ئامانج Ùˆ ئامراز Ùˆ بنه‌ماكانی په‌روه‌رده‌یی ده‌بێت.  Ù‡Ù‡‌روه‌ها له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی دیموكراسیدا، په‌روه‌رده‌ØŒ ده‌كرێت ببێت به‌ ئامرازێكی گۆڕانكاری Ùˆ گواستنه‌وه‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ له‌ قۆناغێكه‌وه‌ بۆ قۆناغێكی تر. كه‌واته‌ په‌روه‌رده‌ØŒ تاكه‌كان فێری لێبوورده‌یی Ùˆ ڕێزگرتن Ùˆ به‌رپرسیارێتی Ùˆ دادپه‌روه‌ری Ùˆ فره‌یی Ùˆ به‌شداریی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌كات، هه‌روه‌ها په‌روه‌رده‌ØŒ له‌ نێوان پێداویستیی تاكه‌كان Ùˆ پێداویستییه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŒ دیموكراسیدا هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ دروست ده‌كات. كه‌واته،‌ په‌روه‌رده‌ Ùˆ سیاسه‌ت له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا دوو سێكته‌ری گرنگن Ùˆ په‌یوه‌ندییان پێكه‌وه‌ هه‌یه‌ Ùˆ كارلێك له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌كتر ده‌كه‌Ù†. هه‌روه‌Ùƒ فه‌یله‌سوف "ئیمانۆیل كانت" ده‌ڵێت: دوو دۆزراوه‌ÛŒ مرۆڤایه‌تی هه‌یه‌ كه‌ زۆر گرنگتر Ùˆ به‌نرخترن له‌وانی تر، ئه‌وانیش بریتین‌ له‌ شێوازی فه‌رمانڕه‌وایی Ùˆ هونه‌ری په‌روه‌رده‌. بۆیه‌ هه‌موو سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ سیاسیی سه‌ركه‌وتوو، پێویستیی به‌ سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ په‌روه‌رده‌یی سه‌ركه‌وتوو Ùˆ باش هه‌یه‌.

ئێستا ئه‌Ú¯Ù‡‌ر به‌ربنه‌مای ئه‌Ùˆ خاڵانه‌ÛŒ سه‌ره‌وه‌ شیكردنه‌وه‌ Ùˆ خوێندنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ ورد بۆ په‌یوه‌ندیی نێوان سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی بكه‌ین له‌ هه‌رێمی كوردستان، ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ خراپی له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی Ùˆ حوكمڕانی، كاریگه‌ریی خراپی هه‌بووه‌ له‌سه‌ر سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی؛ به‌ جۆرێك له‌ بنه‌Ú•Ù‡‌تدا فه‌لسه‌فه‌ÛŒ سیاسی Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستان دیار نییه‌. ئه‌مه‌یش وای كردووه‌ نه‌زانرێت سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی له‌ هه‌رێمی كوردستان له‌سه‌ر بنه‌مای Ú† فه‌لسه‌فه‌یه‌Ùƒ بنیات نراوه‌Ø› یان به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ تر، نازانرێت سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی، ده‌یه‌وێت Ú†Û†Ù† هاووڵاتییه‌Ùƒ Ù¾ÛŽ بگه‌یه‌نێت، هه‌Ù… له‌ ڕووی سیاسی، هه‌Ù… له‌ ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌. له‌ هه‌ندێك پرۆگرامی خۆێندن، هه‌ÙˆÚµ ده‌درێت تاك له‌سه‌ر بنه‌مای نیشتمانی Ùˆ نه‌ته‌وه‌یی په‌روه‌رده‌ بكرێت، له‌ هه‌ندێكی تریان هه‌ÙˆÚµ ده‌درێت تاك له‌سه‌ر به‌ها Ùˆ بنه‌ما مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ سیساسیه‌كان Ù¾ÛŽ بگه‌یه‌نرێت و، له‌ هه‌ندیك پرۆگرامی تر هه‌ÙˆÚµ دراوه‌ كه‌ تاك به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ئایینی په‌روه‌رده‌ بكرێت. به‌ڵام كاتێك له‌ واقعدا ته‌ماشای قوتابخانه‌كان ده‌كه‌ین، ده‌بینین هیچ میكانیزم Ùˆ ئامراز Ùˆ فاكته‌رێك بۆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی تاك به‌Ùˆ شێوه‌یه‌ÛŒ سه‌ره‌وه‌ دابین نه‌كراوه‌ØŒ هه‌روه‌ها دژیه‌ÙƒÛŒ هه‌یه‌ له ‌نێوان خودی پرۆگرامه‌كان Ùˆ ژیانی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ هه‌رێمی كوردستان؛ ئه‌مه‌یش Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ خراپی‌ له‌سه‌ر ÙƒÛ†ÛŒ گشتیی سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی هه‌بووه.

خاڵێكی تر كه‌ ‌به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕوون دیاره‌ØŒ سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی له ڕوئیا Ùˆ پلان Ùˆ ستراتیژی حزبه ‌سیاسییه‌كاندا گرنگییه‌ÙƒÛŒ زۆری Ù¾ÛŽ نه‌دراوه‌. بۆ نموونه وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ یه‌كێكه‌ له‌Ùˆ وه‌زاره‌تانه‌ÛŒ كه‌ هێزه‌ سیاسییه‌كان له‌ كاتی به‌شداری له‌ ده‌سه‌ڵات Ùˆ وه‌رگرتنی پۆسته‌كان زۆر هه‌ÙˆÚµ بۆ وه‌رگرتنی ئه‌Ù… وه‌زاره‌ته‌ ناده‌ن، به‌ڵكوو زیاتر هه‌ÙˆÚµ بۆ وه‌رگرتنی ئه‌Ùˆ وه‌زاره‌تانه‌ ده‌ده‌Ù† كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ هێز Ùˆ پاره‌وه‌ هه‌یه‌. خاڵێكی تر كه‌ كاریگه‌ریی Ù†ÛŽÚ¯Ù‡‌تیڤی له‌سه‌ر پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌یی هه‌بووه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان، ئه‌ویش هه‌روه‌Ùƒ له‌ پێشه‌وه‌ باسمان كرد، نه‌بوونی ستراتیژی Ùˆ فه‌لسه‌فه‌ÛŒ سیاسی، وای كردووه‌ كه‌ پلان Ùˆ ستراتیژێكی تایبه‌ت به‌ سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌ییمان نه‌بێت. ئه‌مه‌یش بووه‌ته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌ كاتی گۆڕانكاری له‌ كابینه‌ÛŒ حكوومه‌ت، هه‌ر وه‌زیرێك دێت هه‌ندێك بڕیار Ùˆ ڕاسپارده‌ Ùˆ ڕێنماییی تایبه‌ت به‌ پرۆسه‌ÛŒ خۆێندن Ùˆ په‌روه‌رده‌ ده‌رده‌كات؛ له‌ دوای ئه‌و، هه‌ر وه‌زیرێك دێت كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ ڕاسپارده‌ÛŒ نوێ Ùˆ بڕیاری نوێ‌ ده‌رده‌كات Ùˆ بڕیار Ùˆ ڕاسپارده‌كانی وه‌زیری Ù¾ÛŽØ´ خۆی پشتگوێ ده‌خات، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر به‌ته‌واوه‌تیش هه‌ڵیان نه‌وه‌شێنێته‌وه‌. كه‌واته‌ØŒ ئه‌مه‌ واقعێكی ناخۆش Ùˆ نه‌شیاوه‌ سه‌باره‌ت بۆ پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌یی له‌ هه‌رێمی كوردستان، كه‌ پێویسته‌ به ‌زووترین كات چاره‌سه‌ر بكرێ  و، پلان Ùˆ ستراتیژیی تایبه‌ت به‌ پرۆسه ‌Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی دابنرێت.

كۆبه‌ند:

  1. په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ توندوتۆڵ له‌ نێوان سیاسه‌ت Ùˆ په‌روه‌رده‌دا هه‌یه‌.
  2. سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی، یه‌Ùƒ ئامانجی هاوبه‌شیان هه‌یه‌ØŒ ئه‌ویش دروستكردن Ùˆ بنیاتنانی هاووڵاتیی باشه‌.
  3. جۆری سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیی هه‌ر كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ùƒ كاریگه‌ریی‌ له‌سه‌ر ئامانج Ùˆ ستراتیژ Ùˆ پلانی په‌روه‌رده‌یی له‌Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌دا هه‌یه.
  4. له‌ نێوان سیاسه‌تی په‌روه‌رده‌یی Ùˆ په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسیدا جیاوازی هه‌یه‌. سیاسه‌تی په‌روه‌رده‌یی، یارمه‌تیی پرۆسه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌شه‌پێدان Ùˆ گۆڕانكاری ده‌دات له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا له‌ هه‌موو بواره‌كانه‌وه،‌ ئه‌مه‌یش زیاتر له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ لیبڕاڵی Ùˆ دیموكراسیییه‌كاندا هه‌یه‌ØŒ به‌ڵام په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی، Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ ته‌نیا ببێته‌ ئامرازێكی ته‌ڵقینی سیاسی و، تاك له‌سه‌ر ملكه‌چبوون Ùˆ گوێڕایه‌ÚµÛŒ بۆ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی Ùˆ ده‌سه‌ڵات ڕاده‌هێنیت؛ ئه‌مه‌یش له‌ سیسته‌مه‌ ده‌سه‌ڵاتخواز Ùˆ شموولییه‌كاندا هه‌یه‌.
  5.  Ø³Ù‡‌باره‌ت به‌ هه‌رێمی كوردستانیش، ناله‌باریی بارودۆخی سیاسی Ùˆ نه‌بوونی فه‌لسه‌فه‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسیی ڕوون، كاریگه‌ریی خراپی له‌سه‌ر پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌یی Ùˆ بنیاتنانی هاووڵاتیی باش به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی، هه‌بووه‌.

 
 
« Ú•Û†ÚµÙ‰ حزبە سیاسییەکان Ù„Û• پێکهێنانى کەلتووری سیاسی Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا
« Ú•Û†ÚµÙ‰ قوتابخانە Ù„Û• پێگەیاندنى سیاسیدا 
« پەروەردەى مەدەنی، ÙˆÛ•Ú© ئامرازێکى سەرەکیى سەقامگیریى سیاسی Ùˆ بنیاتنانەوەى ئاشتى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« پەیمانى کۆمەڵایەتى، ÙˆÛ•Ú© ڕێگەچارەى قەیرانەکان Ù„Û• هەرێمى کوردستان Ù„Û• قۆناغى Ù¾ÛŽØ´ دەوڵەت
« بنەما فەلسەفییەکانى مافەکانى مرۆڤ Ùˆ خۆیندنەوەیەک بۆ پرۆگرامەکانى مافەکانى مرۆڤ Ù„Û• ناوەندەکانى خۆێندن Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« Ú•Û†ÚµÙ‰ ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• بنیاتنانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« سه‌د Ú•Û†Ú˜ له‌ چاكسازى

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون