PÊNÛS
 
له‌ هیلالی شیعییه‌وه‌ بۆ مانگی شیعی 
     2017-06-05
پەرویز ڕەحیم

له‌ هیلالی شیعییه‌وه‌ بۆ مانگی شیعی

 

په‌رویز Ú•Ù‡‌حیم قادر، مامۆستای زانسته ‌سیاسییه‌كان / زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین

پێشه‌ÙƒÛŒ:

یه‌كه‌مین Ú¯Ù‡‌Ú•ÛŒ Ú¯Ù‡‌شتی دیپلۆماسیی "دۆناڵد ترامپ" پاش هاتنه‌سه‌ركاری وه‌كوو سه‌رۆككۆماری ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ 21-5-2017 بۆ سعوودیا Ùˆ ئیسڕائیل Ùˆ پاشان ڤاتیكان وه‌كوو سیمبۆلی سێ ئایینی ئیسلام، جوو Ùˆ مه‌سیحییه‌ت،، لێكدانه‌وه‌ Ùˆ كاردانه‌وه‌ÛŒ جۆراوجۆری Ù„ÛŽ كه‌وته‌وه‌. ئه‌Ù… Ú¯Ù‡‌شته‌ هه‌Ù… له‌ ڕووی سیمبۆلیك Ùˆ هه‌میش له‌ ڕووی ناوه‌رۆك Ùˆ مه‌به‌ست Ùˆ ئامانجه‌كانی، زیاتر له‌ هه‌موو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێك، كۆماری ئیسلامیی ئێرانی كردۆته‌ ئامانج؛ به‌Ù… مانایه‌ كه‌ ئێران تووشی دڵه‌ڕاوكێی ئاسایشی Ùˆ نیگه‌رانی بووه‌.

لێره‌دا‌ پرسیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دۆناڵد ترامپ له‌Ù… Ú¯Ù‡‌شته‌دا مه‌به‌ستی سه‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ ئامانجی چییه‌ØŸ له ‌كاتێكدا پێشتر به‌ Ù‡Û†ÛŒ لێدوانه‌كانی ترامپ له‌ دژی سعوودیا Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی/ئیسلامی چاودێران چاوه‌ڕاونی بارگرژی Ùˆ ساردیی زیاتر له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی سعوودیا Ùˆ ئه‌مریكا بوون. بۆچی ترامپ سعوودیای وه‌كوو یه‌كه‌مین وڵات بۆ Ú¯Ù‡‌شتی خۆی هه‌ڵبژارد؟ له‌Ù… نووسینه‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر ئه‌Ù… پرس Ùˆ بابه‌تانه‌.

ترامپ و سعوودیا: گرێدانی ئابووری و ئاسایش

دۆناڵد ترامپ له‌ دیداره‌كه‌یدا له‌ سعوودیا Ú†Ù‡‌ندین گرێبه‌ستی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ سه‌ربازی/ئابووریی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ù… وڵاته‌ واژوو كرد. بۆ نموونه‌ كۆمپانیای Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ بواری سه‌ربازی، نه‌وت گاز Ùˆ ته‌كنه‌لۆژیی ئه‌مریكا، Ú†Ù‡‌ندین گرێبه‌ستیان له‌ بواری بووژاندنه‌وه‌ÛŒ ژێرخانی ئابووریی سعوودیا واژوو كردووه‌ و، له ‌هه‌مان كاتیشدا كۆمپانیای "ئارامكۆ"ÛŒ سعوودی تاوه‌كوو ساڵی 2023 به ‌بڕی 30 ملیار دۆلار له‌ ئه‌مریكا وه‌به‌رهێنان ده‌كات. له‌ بواری سه‌ربازیدا ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا گرێبه‌ستێكیان به ‌بڕی 110 ملیار دۆلار واژوو كردووه‌ كه‌ بواره‌كانی چاككردنه‌وه‌ Ùˆ ڕاگرتنی كه‌لوپه‌له‌ سه‌ربازییه‌كان، پاپۆڕی جه‌نگی، مووشه‌ÙƒÛŒ به‌رگریی ده‌ریایی، فڕۆكه‌ÛŒ ئێف 15 Ùˆ ...ØŒ ده‌گرێته‌ خۆ. هه‌روه‌ها تاوه‌كوو 10 ساڵی داهاتوو گوژمه‌ÛŒ ئه‌Ù… ئاڵوگۆڕ Ùˆ گرێبه‌ستانه‌ ده‌گاته‌ 460 ملیار دۆلار. زۆربه‌ÛŒ پسپۆڕان ئه‌Ù… ڕێككه‌وتن Ùˆ گرێبه‌ستانه‌‌ به‌ "ڕێككه‌وتنی سه‌ده‌" ناوی ده‌به‌Ù†.

له‌ ڕاگه‌یه‌ندراوی كۆشكی سپی، ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنانه‌ به‌ مه‌به‌ستی به‌هێزكردن Ùˆ به‌رزكردنه‌وه‌ÛŒ توانای به‌رگریی سعوودیا Ùˆ پاراستنی ئاسایشی ناوچه‌ÛŒ كه‌نداو Ùˆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ تیرۆر Ùˆ به‌تایبه‌ت هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسییه‌كانی كۆماری ئیسلامی ئه‌نجام دراوه‌. له‌ ڕاستیدا ئه‌Ù… گرێبه‌ست Ùˆ ڕێككه‌وتنانه‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ دۆكترینی ئابووری/ئاسایشیی ترامپدان‌Ø› به‌Ù… مانایه‌ كه‌ ڕوانگه‌ÛŒ ترامپ بۆ سیاسه‌تی جیهانی Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان Ùˆ ته‌نانه‌ت پرسه‌ ئاسایشییه‌كان له‌Ù… سۆنگه‌یه‌وه‌ ئاراسته‌ ده‌كرێت. بۆیه‌ ئه‌مه‌ بۆ ئیداره‌ÛŒ "ترامپ" به‌ ده‌ستكه‌وتێكی مه‌زن داده‌ندرێت. پێشبینی ده‌كرێت ئه‌Ù… گرێبه‌ستانه‌ ببنه‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی ده‌یان هه‌زار هه‌Ù„ÛŒ كار له‌ ئه‌مریكا Ùˆ بووژانه‌وه‌ÛŒ كه‌رته‌ جۆراوجۆره‌كانی پیشه‌سازیی ئه‌مریكا، كه‌ "ترامپ" به‌ÚµÛŽÙ†ÛŒ بووژانه‌وه‌ÛŒ دابوون.

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ ترامپ به‌Ù… Ú¯Ù‡‌شته‌ÛŒ خۆی بۆ گرنگترین ناوه‌ندی ئایینی له‌ جیهانی ئیسلام (واته‌ سعوودیا)ØŒ زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ نیگه‌رانی Ùˆ تۆمه‌تانه‌ÛŒ Ú•Ù‡‌وانده‌وه‌ كه‌ "ترامپ"یان به‌ كه‌سێكی دژی‌ ئیسلام Ùˆ موسڵمانان ده‌ناساند. له‌Ù… نێوه‌نده‌یشدا كۆماری ئیسلامیی ئێران زۆر هه‌ÙˆÚµÛŒ ده‌دا كه‌ له‌ ئاستی جیهانی Ùˆ ناوچه‌ییدا ئه‌Ù… وێنایه‌ له‌ ئه‌مریكا Ùˆ ترامپ نیشان بدات. به‌ڵام ترامپ Ùˆ ڕاوێژكاران Ùˆ تیمه‌كه‌ÛŒ له‌ كۆشكی سپی، هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† "داعش/ القاعیده‌/ ئیسلامی توندڕه‌Ùˆ" له ‌لایه‌Ùƒ و، "كۆماری ئیسلامی" وه‌كوو سه‌رچاوه‌ÛŒ تیرۆر Ùˆ ئاژاوه‌ Ùˆ پشێوی بناسێنن. ئه‌مه‌یش وا ده‌كات كه‌ ئێران نه‌توانێت هه‌ستی دژه‌-ڕۆژاوایی Ùˆ دژه‌-ئه‌مریكی له‌ ناوچه‌كه‌دا له‌ به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ قازانجی خۆی به‌كار بێنێت Ùˆ ئه‌جێندای شیعی/ئێرانی له‌ پشته‌وه‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ تائیفییه‌كانی له ‌ناوچه‌كه‌دا بشارێته‌وه‌ و، ئه‌Ùˆ به‌ره‌یه‌ÛŒ كه‌ ئێران به‌ "به‌ره‌ÛŒ به‌رگری" ده‌یناسێنێت، ڕێبه‌رایه‌تی بكات.

هه‌ر له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا بوو كه‌ ترامپ هه‌ÙˆÚµÛŒ دا به‌Ù¾ÛŽÛŒ دۆكترینه‌ نافه‌رمی/ ڕانه‌Ú¯Ù‡‌ندراوه‌كه‌ÛŒ كه‌ پێویسته‌ تێچووی به‌رگری Ùˆ ئاسایشی ناوچه‌كه‌ له ‌لایه‌Ù† وڵاتانی ناوچه‌كه‌وه‌ دابین بكرێت، له‌ كۆبوونه‌وه‌ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ 55 وڵاتی ئیسلامی له‌سه‌ر پێویستیی ده‌سته‌به‌ركردنی ئاسایش Ùˆ ئاشتی Ùˆ دژایه‌تیی تیرۆریزم جه‌ختی كرده‌وه.‌ ‌ده‌رهاوێشته‌ÛŒ ئه‌مه‌Ø´‌ دروستكردنی‌ به‌ره‌یه‌Ùƒ Ùˆ ڕێككه‌وتنێك بوو له‌ وڵاتانی سوننه‌ كه‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ هاوپه‌یمانێتییه‌ÙƒÛŒ سه‌ربازی/ئاسایشی بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ Ùˆ سنوورداركردنی Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی تێكده‌رانه‌ÛŒ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ و، هه‌روه‌ها ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌لقاعیده‌ Ùˆ داعش له‌ چوارچێوه‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژه‌تیرۆردا. پێشبینی ده‌كرێت ئه‌Ù… هاوپه‌یمانێتییه‌ كه‌ به‌ "ناتۆی عه‌ره‌بی" ناسراوه،‌ زیاتر له‌ 34 هه‌زار سه‌ربازی هه‌بێت.

 "جۆن مه‌ككین" سیناتۆری ناسراوی كۆماریییه‌كان، له‌سه‌ر ئه‌Ù… ڕێككه‌وتننانه‌ له‌ چاوپێكه‌وتنێكیدا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كه‌ناڵی هه‌واڵی  Fox News Sunday  Ú¯ÙˆØªÛŒ كه‌ ئه‌مه‌ په‌یامێكی توند Ùˆ ئاشكرایه‌ بۆ ڕاگرتنی Ú•Û†ÚµÛŒ تێكده‌رانه‌ÛŒ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا. ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌Ù… جووڵه‌ Ùˆ هاوكێشانه‌ وای كردووه‌ كه‌ ته‌نانه‌ت وه‌كوو "محه‌مه‌د بن سه‌لمان"ØŒ وه‌زیری به‌رگریی سعوودیا باس له‌وه‌ بكات كه‌ بۆ سنوورداركردنی ئێران، "جه‌Ù†Ú¯ ببرێته‌ ناو خاكی ئێران"Ø› ئه‌مه‌یش نیگه‌رانیی قووڵی له ‌لای ئێرانییه‌كان دروست كردووه‌.

ئامانج Ùˆ ستراتیژیی ئه‌مریكا له‌ نزیكبوونه‌ له‌ سعوودیا

1-ترامپ به‌Ù… هه‌نگاوه‌ی، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ له‌ دروستبوونی وێنایه‌ÙƒÛŒ دژه‌ئیسلام/موسڵمانان، كه‌ له ‌لایه‌Ù† نه‌یارانی و، هه‌روه‌ها ئێرانه‌وه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ بۆ ده‌درا، گرت. چونكه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ترامپ نه‌یتوانیبا ئه‌Ù… كاره‌  بكات، ئه‌وه‌ ئێران ده‌یتوانی له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ وڵاتانی سوننه‌ Ùˆ ڕای گشتیی وڵاتانی عه‌ره‌بی له‌ قازانجی خۆی به‌كار بێنێت Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا  له‌ ناوچه‌كه‌دا بكه‌ویته‌ مه‌ترسییه‌وه‌. ئه‌مه‌یش ڕاسته‌وخۆ Ú•Û†Úµ Ùˆ هێزی ئێرانی بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌ووه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیل به‌رز ده‌كرده‌وه‌. به‌ جۆرێك كه‌ ئیسڕائیل به‌ ته‌نیا ده‌مایه‌وه‌ و، ئه‌مریكا Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خۆی زیاتر له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ "ئۆباما" له‌ده‌ست ده‌دا.

2- ترامپ له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ به‌ڵێنه‌كانی هه‌ڵبژاردنی ده‌رباره‌ÛŒ Ú•Ù‡‌خساندنی ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌Ù„ÛŒ كاری نوێ بۆ ئه‌مریكییه‌كان جێبه‌جێ كرد؛ ئه‌مه‌یش Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ناوخۆییی ترامپ له‌ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی ئه‌مریكادا به‌رزتر ده‌كاته‌وه‌.

3-ترامپ به‌Ù… هه‌نگاوه‌ی، ئیسڕائیل Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بیی له‌ یه‌كتری نزیكتر كردۆته‌وه‌. ئه‌مه‌یش بۆ ئه‌مریكا له‌ ڕووی ئاسایشی Ùˆ سیاسییه‌وه‌ بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پرس Ùˆ كێشه‌ ئاسایشی Ùˆ سیاسییه‌كان له ‌هه‌مبه‌ر "تیرۆر" Ùˆ نفووزی ئێران Ùˆ ڕووسیا پێویستییه‌ÙƒÛŒ هه‌ره‌ له‌Ù¾ÛŽØ´ بوو. به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ بارگرژی له‌ نێوان ئیسڕائیل Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی، ده‌بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ نائارامی Ùˆ ناسه‌قامگیریی زیاتری ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ باڵاده‌ستی Ùˆ كه‌ڵكوه‌رگرتنی ئێران له‌Ù… دۆخه‌دا. له‌Ù… سۆنگه‌یه‌وه‌‌ ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ (به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ ڕاگه‌یه‌ندراوه‌ كه‌ نابێته‌ Ù‡Û†ÛŒ باڵاده‌ستیی وڵاتانی عه‌ره‌بی له‌ ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌ له‌سه‌ر ئیسڕائیل و، هاوسه‌نگیی هێز له‌ دژی ئیسڕائیل تێك نادات)ØŒ بۆیه‌ ده‌بێته‌ هۆكاری لێكنزیكبوونه‌وه‌ Ùˆ كاری هاوبه‌Ø´ÛŒ ئیسڕائیل له‌ ڕووی ته‌كنه‌Ù„Û†Ú˜ÛŒ Ùˆ هه‌واڵگری له ‌لایه‌Ùƒ و، وڵاتانی عه‌ره‌بی له‌ ڕووی سه‌ربازی Ùˆ دارایییه‌وه له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌كتری‌‌ØŒ بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسییه‌كانی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا.

4-ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ØŒ ده‌توانێت به ‌كه‌ڵكوه‌رگرتن له‌ سه‌رچاوه‌ دارایی Ùˆ ئابووری Ùˆ مرۆیییه‌كانی خودی وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ سوننه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا، ڕووبه‌ڕووی تیرۆر Ùˆ مه‌ترسییه‌ ئاسایشییه‌كان ببێته‌وه‌ و، ئه‌مه‌یش بۆ ئه‌مریكا له‌ چوارچێوه‌ÛŒ دۆكترینی ئابووری/ئاسایشیی نوێی ئیداره‌ÛŒ ترامپ به‌ ده‌سكه‌وتێكی مه‌زن داده‌ندرێت. ئه‌مه‌یش وا ده‌كات ئه‌مریكا ده‌ستی كراوه‌تر بێت بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ ناوچه‌كانی دیكه‌ÛŒ جیهان وه‌كوو باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا، Ú•Û†ÚµÛŒ ڕووسیا Ùˆ چین سنووردار بكات. له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ له‌ ناوچه‌ جیاجیاكان، بۆ نموونه‌ ئه‌وروپا Ùˆ ئاسیا Ùˆ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، هاوسه‌نگیی هێز له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌Ù… هاوپه‌یمانێتییانه‌وه‌ له‌ قازانجی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئاسایشی Ùˆ ئابووری Ùˆ سه‌ربازییه‌كانی خۆی ده‌گۆڕێت؛ ئه‌مه‌یش له‌ هه‌زاره‌ÛŒ سێیه‌Ù… به‌ گونجاوترین ستراتیژیی ئاسایشی Ùˆ به‌رگریی ئه‌مریكا داده‌ندرێت. ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌Ù… هاوكێشانه‌یش وا ده‌كات ئه‌مریكا Ú•Û†ÚµÛŒ زلهێزی مه‌زن له‌ هه‌مبه‌ر ڕووسیا Ùˆ چین بپارێزێت.

5-ترامپ به‌Ù… كاره‌ی، ده‌توانێت هاوسه‌نگییه‌ÙƒÛŒ نوێ له‌ ناوچه‌كه‌دا بێنێته ‌دی. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ سیاسه‌ته‌كانی ئیداره‌ÛŒ ئۆباما  له‌ ناوچه‌كه‌دا Ùˆ ڕێككه‌وتنی ئه‌تۆمی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران Ùˆ ئازادبوونه‌وه‌ÛŒ سه‌دان ملیار دۆلاری ئه‌Ùˆ وڵاته‌ Ùˆ لاچوونی Ú¯Ù‡‌مارۆ Ùˆ ئابڵووقه‌ ئابوورییه‌كان، ئه‌وه‌ Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی ئێران نه‌Ùƒ‌ ته‌نیا له‌ "هیلالی شیعی"یه‌وه‌ تێپه‌Ú•ÛŒ كردبوو، به‌ڵكوو كۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ هه‌نارده‌كردنی Ú†Ù‡‌Ùƒ Ùˆ ڕاهێنانی گرووپه‌كان Ùˆ ناسه‌قامگیركردنی ئه‌Ù… ناوچانه،‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ په‌لهاوێشتن بۆ یه‌مه‌Ù† Ùˆ وڵاتانی كه‌نداو Ùˆ وڵاتانی باكووری ئه‌فریقا، هه‌ÙˆÚµÛŒ دروستكردنی "مانگی شیعی"ÛŒ ده‌دا. بۆیه‌ هه‌موو هه‌ÙˆÚµÛŒ ترامپ Ùˆ سعوودیا، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن بوو له‌ دروستبوونی ئه‌Ù… مانگه‌ شیعییه‌ له‌ بری هیلالی شیعی، كه‌ له ‌پاش ساڵی 2001 Ùˆ ڕووخاندنی تاڵیبان له‌ ئه‌فغانستان له‌ سنوووری ڕۆژهه‌ڵاتی ئێران و، هه‌روه‌ها له‌ ساڵی 2003Ù‡‌وه‌ Ùˆ ڕووخاندنی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سه‌دام وه‌كوو دوژمنی ئێران و، ئازادكردنی عێراق، هاتبووه‌ ئاراوه‌. له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ ئێران له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌ستێوه‌ردان Ùˆ كه‌ڵكوه‌ر‌گرتن له‌ فاكته‌ری شیعی Ùˆ گرووپه‌ توندڕه‌وه‌ سوننییه‌كانی دژی ڕۆژاوایی له‌ ئه‌فغانستان Ùˆ پاكستان Ùˆ وڵاتانی سوننه‌ÛŒ ناوچه‌كه،‌ به‌ره‌Ùˆ دروستكردنی "مانگی شیعی" چوو. ئه‌مه‌یش به‌ مانای كۆنترۆڵی هه‌موو ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، یاخود هیچ نه‌بێ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆری ناوچه‌كه له‌لایه‌Ù† كۆماری ئیسلامی‌ Ùˆ ڕازیبوون به‌ Ú•Û†Úµ Ùˆ باڵاده‌ستی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا ده‌شكایه‌وه‌.

ئامانج و ستراتیژیی سعوودیا

1-سعوودیا له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه، ده‌توانێت به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئابوورییه‌كانی خۆی، به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌مریكا‌وه‌ گرێ بدات. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ چیتر ئه‌مریكا ناتوانێت وه‌كوو سه‌رده‌Ù…ÛŒ ئۆباما، سعوودیا Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی پشتگوێ بخات؛ ئه‌مه‌یش لانی كه‌Ù… بۆ 10 ساڵی داهاتوو ده‌سته‌به‌ر كراوه‌.

2-سعوودیا له‌Ù… نزیكبوونه‌وه‌یه‌ مه‌به‌ستی بنیاتنانه‌وه‌ÛŒ ئابوورییشی هه‌یه‌Ø› به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ سعوودیا هه‌ÙˆÚµ ده‌دات به‌ره‌ به‌ره‌ Ùˆ قۆناغ به‌ قۆناغ خۆی له‌ ئاسه‌واری هه‌ڵبه‌ز Ùˆ دابه‌زینی ئابووریی تاك-به‌رهه‌میی نه‌وت Ùˆ گاز دوور بگرێت. گرێبه‌سته‌ جۆراوجۆره‌كان ئه‌وه‌ نیشان ده‌دات كه‌ سعوودیا هه‌نگاوی به‌ره‌Ùˆ بووژانه‌وه‌ÛŒ ئابووری له‌ سێكته‌ره‌كانی دیكه‌ هاوێشتووه‌. ئه‌مه‌یش توانای سعوودیا له‌ ئاستی ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌ÙƒÛŒ له‌ بواره‌ جۆراوجۆره‌كان به‌رزتر ده‌كاته‌وه‌. به‌Ù… پێیه‌ توانای سعوودیا به‌ به‌كارهێنانی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ نه‌وت Ùˆ ڕاگرتنی به‌ نرخێكی هه‌رزان له ‌دژی ئێران Ùˆ ڕووسیا به‌رزتر ده‌كاته‌وه‌Ø› كه‌ هه‌Ù… ئامانجی سعوودیایه‌ Ùˆ هه‌Ù… ئامانجی ئه‌مریكا له ‌لاوازكردنی ڕووسیا Ùˆ ئێران.

3-ڕێبه‌رانی سعوودیا له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌Ù… ڕێككه‌وتن Ùˆ گرێبه‌ستانه‌ توانییان به‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی نیشان بده‌Ù† كه‌ بۆ پاراستنی ئاسایشیان، پێویسته‌ له‌ژێر Ú†Ù‡‌تری ڕێبه‌رایه‌تیی سعوودیادابن. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ ئه‌وه‌ سعوودیایه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ توانا ئابووری Ùˆ سیاسییه‌ÛŒ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌مریكا بێنێته‌ سه‌ر ئه‌Ùˆ بڕوایه‌ÛŒ كه‌ پاڵپشتی له‌ سیاسه‌ت Ùˆ به‌رنامه‌كانی وڵاتانی سوننه‌ بكات Ùˆ ڕووبه‌ڕووی دوژمن Ùˆ مه‌ترسییه‌كانی ئاسایشی ئه‌Ùˆ وڵاتانه،‌ كه‌ ئێرانه،‌ ببێته‌وه‌. ئه‌مه‌یش Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سعوودیا له‌ هاوكێشه‌ سیاسی، ئاسایشی Ùˆ سه‌ربازییه‌كانی ناوچه‌كه‌ به‌رزتر ده‌كاته‌وه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ هاوسه‌نگیی هێزه‌كانی له‌ قازانجی سعوودیا Ùˆ له ‌دژی ئێران ده‌گۆرێت.

4-ئه‌Ù… ڕێككه‌وتن Ùˆ لێكنزیكبوونه‌وانه‌ وا ده‌كات كه‌ سعوودیا Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌ ئێران بگرێت كه‌ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ له‌ به‌ره‌ÛŒ به‌رگریی ئێراندا بن. به‌Ù… مانایه‌ سعوودیا Ùˆ ئه‌مریكا ده‌توانن Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌وه‌ بگرن كه‌ ئێران هه‌ستی دژه‌-ئه‌مریكی Ùˆ ڕۆژاوایی له‌ هاوكێشه‌ جیۆسیاسییه‌كانی ناوچه‌كه‌دا به‌كار بێنێت. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌یشه‌وه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ له‌ به‌كارهێنانی پرسی فه‌ÚµÙ‡‌ستین Ùˆ ئیسڕائیل له ‌لایه‌Ù† ئێرانه‌وه‌ ده‌گرێت.

5- له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ سعوودیا ده‌توانێت له‌ ناوچه‌ÛŒ ده‌ره‌وه‌ÛŒ نزیكی خۆی، وه‌كوو یه‌مه‌ن، ده‌ستی كراوه‌تر بێت Ùˆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی عه‌ره‌ب Ùˆ سوننه‌ هاوكێشه‌كانی یه‌مه‌Ù† یه‌كلایی بكاته‌وه‌. پاشان سعوودیا ده‌ستی كراوه‌تر ده‌بێت بۆ پرسه‌كانی فه‌ÚµÙ‡‌ستین Ùˆ عێراق Ùˆ لوبنان Ùˆ سووریا Ùˆ هتد.

6-ئه‌Ù… گرێبه‌ستانه‌ له ‌داهاتوودا توانای مووشه‌كیی ئێران لاواز ده‌كات Ùˆ كارتی گوشاری ئێران له‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌سه‌ر داخستنی "Ú¯Ù‡‌رووی هۆرموز" Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ هه‌نارده‌كردنی نه‌وت بۆ جیهان لاواز ده‌كات. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌ ئێران بۆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ده‌ریای ناوه‌ڕاست Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌ Ú¯Ù‡‌رووی "بابه‌لمه‌نده‌ب" ده‌گیرێت. بۆیه‌ ده‌ستپێڕاگه‌یشتنی ئێران به‌ Ú¯Ù‡‌رووه‌كان له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ "مانگی شیعی"ØŒ شكست دێنێت. به‌Ù… پێیه‌ØŒ رۆڵ Ùˆ نفووزی ئێران له‌Ùˆ‌ ناوچانه‌ÛŒ كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ناو چوارچێوه‌ÛŒ "مانگی شیعی" بۆ پاراستنی "هیلالی شیعییه‌".

كۆبه‌ند:

په‌لهاوێشتنی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ پاش ڕێككه‌وتنی ئه‌تۆمیی كۆماری ئیسلامی Ùˆ وڵاتانی 5+1 Ùˆ لاوازیی ئیداره‌ÛŒ ئۆباما له‌ بڕیاردان له‌ هاوكێشه‌ ئاسایشی/سیاسییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ده‌ستی ئێرانی به ‌شێوه‌یه‌Ùƒ ئاوه‌ڵا كردووه‌ كه‌ له ‌پاش‌ هیلالی شیعی به‌ Ù‡Û†ÛŒ به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ جیۆپۆلیتیكی شیعی Ùˆ لاوازبوونی جیۆپۆلیتیكی سوننه‌/عه‌ره‌بی، باس له‌ دروستبوونی "مانگی شیعی" ده‌كرێت.

به‌Ù… پێیه،‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا به‌ Ù‡Û†ÛŒ ڕوانگه‌ÛŒ ستراتیژییه‌ نوێیه‌كه‌ÛŒ له‌سه‌ر پرس Ùˆ بابه‌ته‌كان Ùˆ گرێدراویی ئابووری Ùˆ ئاسایش له ‌لایه‌Ùƒ و، دڵه‌ڕاوكێیه‌كانی هاوبه‌Ø´ÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی له ‌هه‌مبه‌ر ئێران له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه،‌ وای كردووه‌ كه‌ ئه‌Ù… Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ Ùˆ قه‌باره‌ Ú¯Ù‡‌وره‌یه‌ له‌ ڕێككه‌وتن Ùˆ گرێبه‌ستی سه‌ربازی، ئابووری Ùˆ ئاسایشی له‌ نێوان سعوودیا Ùˆ ئه‌مریكا، واژوو بكرێت. ئێران وای كردووه‌ كه‌ بلۆكێك له‌ نێوان ئه‌مریكا Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ ئیسڕائیل له ‌دژی ئێران دروست بكرێت Ùˆ ته‌نانه‌ت هه‌ÙˆÚµÛŒ ناسه‌قامگیركردنی ناوخۆی ئێران بدرێت. بۆیه‌ ئێران زۆر به‌توندی هه‌ÙˆÚµÛŒ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ ده‌دات، به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ ده‌زانێت Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ ئێران بۆ سنووره‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌كانی، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ لاوازی Ùˆ نانه‌وه‌ÛŒ كێشه‌ Ùˆ گرفتی ناوخۆیی و، له‌وانه‌یشه‌ گۆڕانكاریی سیاسی له‌ ئاستی ناوخۆییدا. ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ڕوونه،‌ ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌Ù… ئاڵوگۆڕ Ùˆ هاوكێشه‌ سه‌ربازی Ùˆ ئاسایشییانه،‌‌ ده‌توانێت هاوكێشه‌ جیۆسیاسییه‌كانی ناوچه‌كه‌ بگۆڕێت. ئه‌مه‌یش به‌دڵنیایییه‌وه‌ØŒ بۆ ئه‌مریكا ده‌رهاوێشته‌ Ùˆ ده‌ره‌نجامی سه‌رووناوچه‌ییی ده‌بێت.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون