PÊNÛS
 
ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌ دوای سه‌ر‌دانه‌كه‌ی ترامپ؛ لێكه‌وته‌كان له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێمی Ùˆ نێوده‌وڵه‌تی 
     2017-06-05
ڕێبوار بابکەیی

ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌ دوای سه‌ر‌دانه‌كه‌ÛŒ ترامپ؛ لێكه‌وته‌كان له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێمی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی

 

ڕێبوار بابكه‌یی، مامۆستای په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان، دراساتی ستراتیژی له‌ هه‌ردووك زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین Ùˆ زانكۆی نۆلج

خستنه‌ڕووی پرس

سه‌ردانه‌كه‌ÛŒ "ترامپ" بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ڕووداوێكی دیپلۆماسی Ùˆ سیاسی Ùˆ ستراتیژیی بێوێنه‌ Ùˆ جۆری بوو له‌ مێژووی سه‌ر‌دانه‌كانی سه‌رانی ئه‌مریكا بۆ ناوچه‌كه‌ØŒ له‌به‌ر Ú†Ù‡‌ند هۆكارێك له‌وانه‌: ترامپ له‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌یدا یه‌كه‌Ù… به‌ردی بناغه‌ÛŒ سه‌رله‌نوێ داڕشتنه‌وه‌ÛŒ هێزی دانا، به ‌شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا بێت، ئه‌ویش له‌ Ú•ÛŽÛŒ دروستكردنی هاوپه‌یمانێتییه‌ÙƒÛŒ عه‌ره‌بی- ئیسلامی كه‌ Ù¾ÛŽÙƒ هاتبوو له‌ زیاتر له‌ 50 وڵاتی ئیسلامی Ùˆ عه‌ره‌بی، وه‌Ùƒ میكانیزمێك بۆ كۆكردنه‌وه‌ÛŒ هێز. هۆكارێكی دیكه‌ØŒ بۆ یه‌كه‌Ù… جاره‌ له‌ دوای ڕووخانی "Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌عس" هاوسه‌نگیی هێز له‌ ناوچه‌كه‌ له‌ نێوان به‌ره‌كان دروست ده‌بێت، دوای ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ هاوسه‌نگیی هێز نامێنێت و، له ‌به‌رژه‌وه‌ندیی به‌ره‌ÛŒ "ئێران" لاسه‌Ù†Ú¯ ده‌بێت. هه‌روه‌ها سه‌ر‌دانه‌كه‌ÛŒ ترامپ بۆ ئه‌Ùˆ ناوچه‌یه،‌ به‌Ùˆ ئه‌ندازه‌یه‌ÛŒ كه‌ زۆرترین سه‌ر‌نجی میدیا جیهانییه‌كانی ڕاكێشا Ùˆ زۆرترین كاردانه‌وه‌ÛŒ هه‌رێمی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی به‌دوای خۆیدا هێنا، ئاماژه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕوون بوو به‌وه‌ÛŒ كه‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ جیۆستراتیژییه‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ Ùˆ‌ بایه‌خی ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ØŒ هاوشێوه‌ÛŒ ناوچه‌كانی دیكه‌ÛŒ وه‌Ùƒ ده‌ریای چین، تا نیمچه‌دوورگه‌ÛŒ كۆریا له‌ باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا، هەروەها‌ ناوچه‌ تخوبه‌‌كانی ده‌ریای Ú•Ù‡‌Ø´ تا ئۆكراینا.

جگه‌ له‌مه‌یش، ئه‌Ùˆ سه‌ردانه‌ÛŒ ترامپ كه‌ زۆرترین ڕێككه‌وتننامه ‌Ùˆ زۆرترین لێكتێگه‌یشتنی Ù„ÛŽ كه‌وته‌وه‌ØŒ به‌ÚµÚ¯Ù‡‌ بوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا ده‌یه‌ÙˆÛŽ دوو په‌یامی هاوشێوه‌ له‌ ناوه‌ڕۆكدا، به‌ڵام بۆ دوو هێزی جیاواز بنێرێت: ئێران Ùˆ ڕووسیا؛ كه‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌گشتی Ùˆ كه‌نداوی عه‌ره‌بی به‌تایبه‌تی، به‌شێكن له‌ ناوچه‌ÛŒ نفووزی ئه‌مریكا؛ ئیدی به‌ هیچ شێوه‌یه‌Ùƒ نابێت ئه‌Ùˆ دوو هێزه‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ بن بۆ سه‌ر نفووزی ئه‌مریكا له‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ØŒ به‌تایبه‌تی به‌رامبه‌ر به‌ ئێران؛ چونكه‌ ده‌ره‌نجامی سه‌ردانه‌كه‌ وه‌Ùƒ زه‌Ù†Ú¯ÛŒ ئاگاداركردنه‌وه‌ بوو بۆ ئێران، كه‌ ئیتر ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌مه‌ودوا بۆی نییه‌ "ئه‌سپی خۆی له‌ ناوچه‌ÛŒ نفووزی ئه‌مریكادا تاو دات"Ø› ته‌نانه‌ت ئیتر ئێران ناتوانێت هیچ جۆره‌ سیاسه‌تێك (Ú† سیاسه‌تی ده‌ستێوه‌ردانی ڕاسته‌وخۆ بێت، یاخود سیاسه‌تی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ به‌وه‌كاله‌ت) له‌Ùˆ ناوچه‌یه به‌كار بێنێت‌. هۆكاریكی دیكه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ سه‌ردانه ئه‌وه‌یه،‌ كه‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ له‌ په‌راوێزی "به‌شه‌یتانكردن"ÛŒ ئێران، هاوكات ئیسڕائیلیش به‌ "فریشته‌" بناسێنێت، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ لایه‌Ùƒ په‌یوه‌ندیی نێوان وڵاتانی ئیسلامی Ùˆ عه‌ره‌بی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئیسڕائیل ئاسایی بكاته‌وه‌ØŒ له‌ لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌یشه‌وه‌ ئێران به‌ نه‌یاری هه‌مووان بناسێنێت. بۆیه‌ ئاساییكردنه‌وه‌ÛŒ په‌یه‌وه‌ندییه‌كانی نێوان ئیسڕائیل Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ ئیسلامی، له‌سه‌ر بنه‌مای ناساندنی ئێرانه‌ وه‌Ùƒ "نه‌یاری هه‌مووان". هه‌روه‌ها ڕوانگه‌ÛŒ ترامپ له‌مه‌Ú• پرسی دووباره شكۆمه‌ندكردن Ùˆ به‌زلهێزكردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا‌ (Great America Again) له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ گرتبوو: بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا دووباره‌ به‌هێز كه‌وێته‌وه،‌ پێویسته‌ هاوپه‌یمانه‌كانی خۆی به‌هێز كاته‌وه‌. له‌Ùˆ گۆشه‌نیگایه‌وه‌یش ترامپ Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه Ù¾Ú•Ú†Ù‡‌ككردن Ùˆ به‌هێزكردنی‌ هاوپه‌یمانه‌كانی وڵاته‌كه‌ÛŒ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، به‌شێكه‌ له‌ هێز Ùˆ توانای ئه‌مریكا له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌.

لێكه‌وته‌كانی ئه‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌ له‌سه‌ر ئه‌مریكا

له‌ ڕووی جیۆستراتیژییه‌وه‌ØŒ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ ئیداره‌ÛŒ "ئۆباما" شكستێكی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست هێنا، په‌یوه‌ست به چۆنێتیی ‌مامه‌ÚµÙ‡‌كردن به‌رامبه‌ر به‌ پرسگه‌Ù„ÛŽÙƒÛŒ ستراتیژیی گرنگ، وه‌Ùƒ: پرسی به‌رنامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی ئێران، پرسی ده‌ستێوه‌ردانه‌كانی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ و، هه‌روه‌ها پرسی سووریا Ùˆ ده‌ستێوه‌ردانی ڕووسیا له‌ سووریا، به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ ئیداره‌ÛŒ ئۆباما نه‌Ùƒ هه‌ر نه‌یتوانی ڕووبه‌ڕووی ئه‌Ùˆ پرسانه‌ ببێته‌وه، به‌ڵكوو شكۆی ئه‌مریكایشی له‌كه‌دار كرد، كه‌ ئه‌مریكا نه‌یتوانی ڕیگری له‌ ته‌شه‌نه‌كانی نفووزی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ بكات و، هه‌روه‌ها نه‌یتوانی ڕێگری له‌ فراوانبوونی Ú•Û†ÚµÛŒ ڕووسیا له‌ ناوچه‌كه بكات‌. هه‌ر له‌Ùˆ باره‌یه‌وه‌ ڕۆژنامه‌ÛŒ "واشنتن پۆست" ئاماژه‌ÛŒ به‌وه‌ كردبوو كه‌ ترامپ له‌ Ú¯Ù‡‌شته‌كه‌یدا بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست هه‌ÙˆÚµ ده‌دات له‌ دوای شكستی ئۆباما، ئه‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ Ú•ÛŽÙƒ بخاته‌وه‌ ‌كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئاره‌زووه‌ تازه‌كانی ئه‌مریكادا بگونجێت. هه‌ر هه‌مان ڕۆژنامه،‌ ئاماژه‌ÛŒ به‌وه‌ كرد كه‌ سیاسه‌ته‌كانی ئیداره‌ÛŒ ئۆباما له ‌به‌رژه‌وه‌ندیی ئێران Ùˆ شیعه‌كان بوو و، سوننه‌كان Ùˆ وڵاتانی سوننە په‌راوێز خرابوون.

بۆیه‌ له‌Ùˆ ڕووه‌وه‌ ئه‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌ÛŒ ترامپ ده‌سپێكی Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ شكۆی ئه‌مریكایه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ و،‌ ئاماژه‌كانی دروستبوونه‌وه‌ Ùˆ Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ شكۆیه‌ له‌وه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌‌ یه‌كه‌Ù… هه‌نگاوی ترامپ له‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌یدا بریتی بوو له‌ واژووكردنی Ú†Ù‡‌ندین ڕێككه‌وتننامه ‌Ùˆ لێكتێگه‌یشتنی ئه‌منی Ùˆ سه‌ربازی Ùˆ ئێنێرجی Ùˆ ستراتیژی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هاوپه‌یمانه‌كانی، به‌ به‌های 385 ملیار دۆلار. هه‌ر له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یه‌دا، به‌ به‌های 110 ملیار دۆلار ته‌رخان كراوه‌ بۆ كڕینی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئه‌مریكی وه‌Ùƒ كڕینی كۆپته‌ری "بلاك Ù‡Û†Ùƒ" كه‌ به‌ به‌هاترین جۆری كۆپته‌ر ئه‌ژمار ده‌كرێـت. ئه‌Ùˆ شێوه‌ ڕێككه‌وتن Ùˆ لێكتێگه‌یشتنه‌ به‌Ùˆ قه‌باره‌یه‌ كه‌ له ‌به‌رژه‌وه‌ندیی بووژانه‌وه‌ÛŒ ئابووریی ئه‌Ùˆ وڵاته‌یه‌ØŒ له‌ مێژووی ڕێككه‌وتنه‌كانی ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتاندا هاوشێوه‌ÛŒ نه‌بووه‌.

به‌Ù¾ÛŽÛŒ هه‌واڵه‌كان Ùˆ لێدوانه‌ ڕۆژنامه‌وانییه‌كانی سعوودیا‌ÛŒ عه‌ره‌بی، حكوومه‌تی ئه‌Ùˆ وڵاته به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕێككه‌وتننامه‌كه،‌‌ ده‌رفه‌تی به‌ 19 كۆمپانیای ئه‌مریكی داوه‌ كه‌ به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ 100% سه‌رمایه‌ÛŒ خۆیان Ùˆ قازانج بۆ خۆیان بتوانن له‌Ùˆ وڵاته له‌ بواره‌كانی ئێنیرجی Ùˆ ئه‌لێكترۆنی Ùˆ داوده‌رمان Ùˆ با‌نك Ùˆ فڕۆكه‌وانی وه‌به‌رهێنان بكه‌Ù†‌ØŒ وه‌Ùƒ: كۆمپانیاكانی "جه‌نه‌ڕال ئه‌لێكتریك"ØŒ "سیتی به‌نك" Ùˆ "بۆینگ". بێ گومان ئه‌Ùˆ ڕێككه‌وتننامه‌یه‌ ته‌كانێكی باش ده‌بێت بۆ بووژانه‌وه‌ÛŒ ئابووریی ئه‌مریكا Ùˆ‌ Ú•Ù‡‌خساندنی ده‌رفه‌تی كاری زێتر له‌ ئه‌مریكا، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر بێت Ùˆ كۆنگریسی ئه‌مریكا له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ ڕێككه‌وتننامه‌یه ڕازی بێت‌. هه‌روه‌Ùƒ خودی ترامپيش كه‌ له‌ تویتێكی خۆیدا گوتبووی كه:‌ "سه‌دان ملیار دۆلار له‌Ú¯Ù‡‌Úµ خۆمدا دێنم بۆ وڵاته‌كه‌Ù…."

لێكه‌وته‌كانی ئه‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌ له‌سه‌ر ئێران

ترامپ له‌ پایته‌ختی سعوودیا‌ (ریاز) ڕای Ú¯Ù‡‌یاند كه‌ ئه‌مریكا ئاماده‌یه‌ هه‌موو هاوكارییه‌Ùƒ پێشكه‌Ø´ به‌‌ سعوودیا‌ Ùˆ وڵاته‌ سوننییه‌كان بكات و، پاڵپشتییان بكات بۆ ڕێگریكردن له‌ ئاره‌زووه‌كانی ئێران Ùˆ ته‌شه‌نه‌كانی نفووزی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ ناوچه‌كه‌Ø› بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش داوای هاوپه‌یمانێتییه‌ÙƒÛŒ عه‌ره‌بیی كرد هاوشێوه‌ÛŒ هاوپه‌یمانێتی "ناتۆ"ØŒ بۆ چۆنێتیی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ خواسته‌كانی ئێران له‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌. هه‌روه‌ها له‌ به‌ڵاغی كۆتاییی ڕێككه‌وتننامه‌كه‌ÛŒ سعوودیا‌ Ùˆ ئه‌مریكادا هاتبوو كه‌ØŒ پێویسته‌ سنوورێك بۆ ده‌ستێوه‌ردانی ئێران دیاری بكرێت و،‌ پێویسته‌ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ واز له‌ سیاسه‌تی تائیفی بهێنێت Ùˆ هه‌ÙˆÚµ نه‌دات سه‌قامگیریی سیاسی Ùˆ ئه‌منیی وڵاتانی كه‌نداو له‌بار ببات. واوه‌تریش، ئێرانیان به‌وه‌ تۆمه‌تبار كرد كه‌ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ پاڵپشتیی "تیرۆر" ده‌كات. هه‌روه‌ها جه‌خت كرابووه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ پێویسته‌ چاوپێخشاندنه‌وه‌ له‌ ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی نێوان ئێران Ùˆ وڵاتانی 5+1 بكرێت؛ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ سه‌باره‌ت تاقیكردنه‌وه‌ÛŒ مووشه‌كه‌ بالیستییه‌كان، حكوومه‌تی ئێرانیان هۆشیار كرده‌وه‌. هه‌روه‌ها هۆشدارییان به‌ ئێران دا، له‌ ده‌ستێوه‌ردانه‌كانی له‌ هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ وڵاتانی (عێراق، یه‌مه‌ن، لوبنان Ùˆ سووریا).‌ له‌Ùˆ ڕووه‌یشه‌وه‌ هه‌ر دوو لا جه‌ختیان كرده‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ نابێت "حزبوڵڵا"ÛŒ لوبنانی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ به‌ده‌سته‌وه‌ بێت.

ستراتیژییه‌تی ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا‌ Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانیان بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ نفووزی ئێران

ترامپ Ù¾ÛŽØ´ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ سه‌ر‌دانی ڕۆژهه‌ڵاتی سعوودیا‌ بكات، به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ناڕاسته‌وخۆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ دژی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ستراتیژییه‌كانی ئێران ڕاگه‌یاند؛ كاتێك كه‌ هێزه‌كانی "حوسییه‌كان"ÛŒ له‌ یه‌مه‌Ù† Ùˆ بنكه‌ÛŒ سه‌ربازیی هێزه‌كانی سه‌ر به‌ "به‌شار ئه‌سه‌د"ÛŒ له‌ بنكه‌ÛŒ سه‌ربازیی "شه‌عیرات" بۆردوومان كرد. ئه‌Ùˆ كرده‌وه‌ سه‌ربازییه‌ÛŒ ئه‌مریكا بۆ وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی جێێ دڵخۆشی بوو و،‌ ئۆمێدیكی زۆریان له‌سه‌ر كه‌سایه‌تیی "هه‌ÚµÚ†Ù†ÛŒ" و، له‌Ùˆ باره‌یه‌وه‌ گره‌ÙˆÛŒ ئه‌وه‌یان كرد كه‌ ئیتر ئه‌Ùˆ پیاوه‌ مایه‌ÛŒ متمانه‌پێكردنه‌ بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ نفووزی ئێران. له‌ هه‌مبه‌ر ئه‌Ù… كرده‌وه‌یه‌ÛŒ ئه‌مریكایش، ئێران هه‌ستی به‌وه‌ كرد كه ‌یه‌كه‌Ù… زه‌Ù†Ú¯ÛŒ ئاگاداركردنه‌وه‌ÛŒ ئێران له‌ پرسی هێژموونی Ùˆ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ Ùˆ خواسته‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌ ده‌ستی Ù¾ÛŽ كرد.

ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا Ùˆ وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی، به‌نیازن به‌ دوو قۆناغ ڕووبه‌ڕووی ئێران ببنه‌وه‌: قۆناغی یه‌كه‌Ù…/ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ نفووزی ئێرانه‌ له‌ ناوچه‌ نفووزه‌كان. بۆ ئه‌Ùˆ مه‌به‌سته‌یش به‌ره‌ÛŒ دژه‌-ئێران به‌نیازن له‌ یه‌مه‌نه‌وه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ بكه‌ن، ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ حوسییه‌كان پاك بكه‌نه‌وه‌ و، دواتر ڕاده‌ستی حكوومه‌تی "عه‌بد ڕبه مه‌نسوور"ÛŒ بكه‌Ù† كه‌ سه‌ر به‌ سعوودیایه‌ و،‌ له‌Ùˆ ڕووه‌وه‌ ته‌واوی پاڵپشتیی هێزه‌كانی "عه‌بد ڕبه" بكه‌Ù† تا حوسییه‌كان چیتر مه‌ترسی دروست نه‌كه‌Ù†. هه‌روه‌ها ئه‌ركی پاراستنی سنووره‌كانی یه‌مه‌Ù† له‌ ئه‌ستۆی سعوودیا‌ ده‌بێت به‌ پاڵپشتیی ئه‌مریكا له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پێشكه‌شكردنی لۆجستی- ئه‌منی. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش سعوودیا‌ به‌نیازه‌ بنكه‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌بازی له‌ وڵاتی "جیبۆتی" دابمه‌زرێنێت، تا سنووره‌ ئاوییه‌كانی یه‌مه‌Ù† له‌ ده‌ریای سوور له‌ دیوی باشووره‌وه‌ له‌ هه‌ر خزانێك بۆ Ù†ÛŽÙˆ خاكی یه‌مه‌Ù† بپارێزێت.

هه‌رچی سه‌باره‌ت به‌ "لوبنان"Ù‡‌ وه‌Ùƒ ناوچه‌ÛŒ نفووزی ئێران له‌ Ú•ÛŽÛŒ حزبوڵڵاوه‌ØŒ ئه‌وا هه‌ÙˆÚµ ده‌درێت كه‌ ئه‌Ùˆ حزبه‌ له‌ Ú†Ù‡‌Ùƒ دابماڵرێت و، ئیتر كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ لوبنانی بكه‌وێته‌ ژێر كۆنترۆڵی سوپای فه‌رمیی ئه‌Ùˆ وڵاته‌. هه‌روه‌ها هه‌ÙˆÚµ ده‌درێت كه‌ پاڵپشتییه‌ÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ حكوومه‌تی "سه‌عه‌د حه‌ریری" بكرێت تا بتوانێت داموده‌زگه‌كانی حكوومه‌ت به‌هێز بكات Ùˆ بۆشاییی ده‌سه‌ڵات دروست نه‌بێت.

سه‌باره‌ت به‌ وڵاتی عێراقیش، سعوودیا‌ به‌نیازه‌ به‌ ئامرازی دیپلۆماسی، "عه‌بادی"ØŒ سه‌رۆكوه‌زیرانی عێراق ڕازی بكات به‌وه‌ÛŒ كه‌ پێویسته‌ عێراق وه‌Ùƒ وڵاتێكی عه‌ره‌بی، Ú•Û†ÚµÛŒ خۆی له‌ پرسه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ نیشتمانی عه‌ره‌بی بگێڕێت و، بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ باوه‌Ø´ÛŒ وڵاتانی عه‌ره‌بی؛ به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ ئێران بۆی نه‌بێت ده‌ست له‌ كاروباری ناوخۆی ئه‌Ùˆ وڵاته وه‌ربدات‌. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا‌ به‌ڵێنیان به‌ "عه‌بادی" داوه‌ كه‌ پاڵپشتیی حكوومه‌ته‌كه‌ÛŒ بكه‌Ù†. له‌Ùˆ ڕووه‌وه‌ له‌ ماوه‌ÛŒ ڕابردوودا Ú†Ù‡‌ندین شاندی سعوودیا‌ سه‌ر‌دانی به‌غدایان كرد، هه‌روه‌ها "فوئاد مه‌عسووم" به‌ نوێنه‌رایه‌تیی عێراق بانگهێشتی كۆبوونه‌وه‌ÛŒ هاوپه‌یمانێتیی ئه‌مریكی_ عه‌ره‌بی _ ئیسلامی كرا.

ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ سووریاوه‌ هه‌بێت، كه‌ گرنكترین ناوچه‌ÛŒ نفووزی ئێرانه‌ØŒ ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا‌ Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانیان پێیان وایه‌ كه‌ مانه‌وه‌ÛŒ " به‌شار ئه‌سه‌د "له‌ ده‌سه‌ڵات له‌ سووریا، Ú¯Ù‡‌وره‌ترین ده‌رفه‌ته‌ بۆ ئێران كه‌ له‌ ده‌ستێوه‌ردانه‌كانی له‌ كاروباری ناوخۆی هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ وڵاتانی لوبنان Ùˆ یه‌مه‌Ù† به‌رده‌وام بێت. بۆیه‌ به‌ ڕووخانی "Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌شار ئه‌سه‌د"ØŒ ئێران ئیتر ناتوانێت ڕاسته‌وخۆ كۆمه‌ÙƒÛŒ سه‌ربازی Ùˆ دارایی Ùˆ لۆجستیی هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ "حزبوڵڵا" Ùˆ "حوسییه‌كان" بكات. ئه‌مه‌ سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر "به‌شار ئه‌سه‌د" له‌ ده‌سه‌ڵات نه‌مێنێت، ئه‌وا ئێران چیتر ناتوانێت بۆ یارمه‌تیدانی "بزووتنه‌وه‌ÛŒ حه‌ماس" له‌ كه‌رتی غه‌زه‌ له‌ فه‌ÚµÙ‡‌ستین، كه‌ÚµÙƒ له‌ ده‌ریای سپیی ناوه‌ڕاست وه‌رگرێت. له‌Ùˆ گۆشه‌نیگایه‌وه‌ØŒ ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا‌ Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانیان، ده‌یانه‌ÙˆÛŽ به‌ ڕووخانی ده‌سه‌ڵاتی "به‌شار ئه‌سه‌د" گۆرزێكی جیۆپۆلیتیكی له‌ ئێران بده‌Ù†. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا‌ له‌ هه‌نگاوی یه‌كه‌مدا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ن، كه‌ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ "به‌شار ئه‌سه‌د" له‌ Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ كۆكوژی Ùˆ Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ كیمیایی دابماڵن؛ ئه‌ویش به‌ پابه‌ندكردنی حكوومه‌تی سووریا به‌ بڕیاری (2254)ÛŒ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی نێوده‌ÚµÙ‡‌تی و، ئه‌Ùˆ ڕێككه‌وتننامه‌یه‌ÛŒ كه‌ له‌ ساڵی 2013 له‌ نێوان حكوومه‌تی سووریا Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی مۆر كرا، سه‌باره‌ت به‌ داماڵینی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ "به‌شار ئه‌سه‌د" له‌ هه‌موو ئه‌Ùˆ جوره‌ Ú†Ù‡‌كانه‌ÛŒ كه‌ ئاماژه‌Ù… Ù¾ÛŽ كرد. بۆیه‌ هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ Ú•ÛŽÙƒ كه‌وتن كه‌ پێویسته‌ "به‌شار ئه‌سه‌د" له‌ ده‌سه‌ڵات نه‌مێنێت، هه‌روه‌ها "ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ ئارام" بۆ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ سووریا به‌ سه‌رپه‌رشتیی سعوودیا دروست بكرێت‌.

قۆناغی دووه‌Ù…ÛŒ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ ئێران/ قۆناغی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ ڕاسته‌وخۆیه‌. واته‌ØŒ ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا ‌Ùˆ هاوپه‌یمانانی، هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† كه‌ له‌ Ú•ÛŽÛŒ سه‌پاندنی سزای ئابووری Ùˆ بازرگانی Ùˆ دیپلۆماسی Ùˆ سه‌ربازی به‌سه‌ر ئێران، جموجووڵه‌كانی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ ڕووی به‌رنامه‌ÛŒ ئه‌تۆمی Ùˆ ده‌ستێوه‌ردانه‌كانی له‌ كاروباری ناوخۆی وڵاتانی دیكه‌ كۆتوبه‌ند بكه‌Ù†. بۆ ئه‌Ùˆ مه‌به‌سته‌یش، ئه‌مریكا هه‌ÙˆÚµ ده‌دات كه له‌ Ú•ÛŽÛŒ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ كۆنگریسی ئه‌Ùˆ وڵاته‌وه‌ ئه‌Ùˆ سزایانه‌ بسه‌پێنێت و،‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌دات كه‌ كاریگه‌ری بخاته‌ ‌سه‌ر هه‌ڵوێستی وڵاتانی دیكه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ دژی ئێران كۆیان بكاته‌وه‌Ø› ئه‌مه‌ سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ پێداچوونه‌وه‌ به‌ ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ ئێران Ùˆ وڵاتانی 5+ 1 ده‌كات سه‌باره‌ت به‌ "به‌رنامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی ئێران"ØŒ كه‌ له ‌ساڵی 2015 مۆر كرا. هه‌روه‌ها پاڵپشتییه‌ÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ له‌ لایه‌Ù† ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا‌وه، له‌ Ù¾Ú•Ú†Ù‡‌ككردنیان Ùˆ كۆمه‌ÙƒÛŒ دارایییان، پێشكه‌Ø´ به‌ هێزه‌ به‌رھه‌ڵستكاره‌كانی ئێران ده‌كرێت‌ØŒ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ به‌ره‌ÛŒ ناوخۆی ئێراندا بتوانن Ú•Û†ÚµÛŒ كارا له‌ له‌قكردنی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ ئێران له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆ، بگێڕن.

به‌رپرسانی ئێران زۆر به‌توندی Ú•Ù‡‌خنه‌یان له‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌ÛŒ ترامپ بۆ سعوودیا‌ گرت، هه‌روه‌ها زۆر به‌توندی ئیدانه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ جموجووڵانه‌ÛŒ سعوودیا‌یان كرد، كه‌ بۆ بنكۆڵكردنی وڵاته‌كه‌یان له‌ ڕووی جیۆسیاسی Ùˆ ستراتیژییه‌وه‌ ده‌كرێت. له‌Ùˆ باره‌یه‌وه‌ "جه‌واد زه‌ریف"ØŒ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئێران، Ú•Ù‡‌خنه‌ÛŒ له‌ ڕێككه‌وتننامه‌كه‌ÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا‌ گرت كه‌ له‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌ÛŒ ترامپ بۆ ناوچه‌كه‌ مۆر كرا. له‌Ùˆ باره‌یه‌وه‌ سعوودیا‌ÛŒ وه‌Ùƒ "مانگا" وێنا كرد، كه‌ ئه‌مریكا ده‌یدۆشێ تا وشك ده‌بێت.

لێكه‌وته‌كانی له‌سه‌ر ڕووسیا

ناوه‌نده‌كانی ڕۆژنامه‌وانی Ùˆ ڕاگه‌یاندن له‌ ڕووسیا، Ú•Ù‡‌خنه‌یه‌ÙƒÛŒ زۆریان له‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌ÛŒ "ترامپ" بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست گرت. پێیان وابوو كه‌ ئه‌Ùˆ سه‌ر‌دانه Ùˆ لێكه‌وته‌كانی، Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ نه‌رێنی ده‌بێت بۆ سه‌ر Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسیی ڕووسیا له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌ لایه‌Ùƒ و،‌ له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ØŒ‌ ده‌ره‌نجامه‌كانی ئه‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕاسته‌وخۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌ØŒ چونكه‌ "مۆسكۆ" Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ بنكۆڵكردن Ùˆ لاوازكردنی هاوپه‌یمانه‌كانی له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ به‌ واتای بنكۆڵكردنی ڕووسیا دێت. هه‌روه‌ها Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌ ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌مریكا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی، خۆیان بۆ جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ مه‌زن ئاماده‌ كردووه و،‌ له‌Ùˆ ڕووه‌وه‌ دروستكردنی هاوپه‌یمانێتییه‌Ùƒ به ‌ناوی "ناتۆی عه‌ره‌بی" ده‌سپێكی هه‌نگاوی ئه‌Ùˆ جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌یه‌. ئاژانسی "نۆڤستی" ڕووسی له‌ وتارێكدا به‌ ناوی‌ "ترامپ Ùˆ Ú˜Ù‡‌نه‌ڕاڵه‌كانی"ØŒ Ú•Ù‡‌خنه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ‌ له‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌ گرت. له‌Ùˆ وتاره‌دا هاتبوو: "پێویسته‌ ئێمه‌ بزانین كه‌ ترامپ Ùˆ Ú˜Ù‡‌نه‌ڕاڵه‌كانی، هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ هه‌نووكه‌یین بۆ ڕووسیا و،‌ ناتۆی عه‌ره‌بی له‌ بنچینه‌دا‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دژایه‌تیی ڕووسیا بكات."

كۆتایی

له‌ ڕاپۆرتێكی كه‌ناڵی CNNÛŒ ئه‌مریكیدا ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ كرا، كه‌ سه‌رۆكی ئه‌مریكا، ترامپ، حه‌زی به‌ Ú¯Ù‡‌شتی ده‌ره‌وه‌ نییه‌ØŒ به‌ڵكوو حه‌ز له‌وه‌ ده‌كات كه‌ ‌به‌رده‌وام له‌سه‌ر جێی نووستنی خۆی بێت Ùˆ پاڵ كه‌وێته‌وه‌‌ و،‌ هه‌روه‌ها بۆ Ú¯Ù‡‌شتی سه‌یرانیش حه‌زی به‌ هاوینه‌هه‌واری Mara la Goیه،‌ كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ویلایه‌تی "فلۆریدا".

ترامپ كه‌ سه‌ر‌دانی سعوودیا‌ÛŒ كرد، وا هه‌ستی كرد كه‌ له‌سه‌ر جێی خۆی پاڵ كه‌وتووه‌. ته‌نانه‌ت ژووری نووستن Ùˆ جۆری خواردنیش به‌Ù¾ÛŽÛŒ خواست Ùˆ حه‌زی ئه‌Ùˆ ئاماده‌ كرابوو، چونكه‌ حكوومه‌تی سعوودیا‌ Ú¯Ù‡‌شته‌كه‌ÛŒ ترامپی وا Ú•ÛŽÙƒ خستبوو كه‌ سه‌رۆكی ئه‌مریكا وا هه‌ست بكات له‌سه‌ر جێی خۆیه‌تی Ùˆ "له‌ فلۆریدایه"Ø› بۆ ئه‌وه‌ÛŒ پادشای سعوودیا‌ بتوانێت له‌ كه‌شوهه‌وایه‌ÙƒÛŒ ته‌ندروستدا له‌ ڕووی سایكۆلۆژی Ùˆ فیزیكییه‌وه‌ØŒ باشتر ترامپ له‌ مه‌ترسییه‌كانی ئێران Ùˆ ئه‌Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شانه‌ÛŒ كه‌ له‌ ناوچه‌كه هه‌Ù† حاڵی بكات‌ØŒ تا ‌بتوانێت به‌ داواكارییه‌كانی خۆی Ùˆ ئامانجه‌ جیۆستراتیژییه‌كانی له‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ØŒ ڕازیی بكات. دواجار پاشای سعوودیا‌ توانیی ترامپ به‌ جێبه‌جێكردنی داواكارییه‌كانی ڕازی بكات. به‌ڵام له ‌به‌رامبه‌ر ئه‌Ùˆ داواكارییانه‌ÛŒ سعوودیا، ترامپ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین سه‌رمایه‌ÛŒ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا‌ ده‌ست كه‌وت، كه‌ به‌هاكه‌ÛŒ 385 ملیار دۆلار بوو. ئه‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یه‌ له‌ سه‌رمایه‌ØŒ ئه‌Ùˆ وته‌ÛŒ پێشینانمان وه‌بیر ده‌خاته‌وه‌ كه‌ گوتویانه‌ "له‌ كوێ پاره‌ هه‌بێت، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌مه‌نده‌كانیش له‌ÙˆÛŽÙ†". هه‌ر بۆیه‌یش ترامپ عورفی سه‌ر‌دانه‌كان له‌ كۆشكی سپی تێك ده‌دات Ùˆ ناچێته‌ وڵاتانی ئه‌مریكای باكوور؛ دێ بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، چونكه‌ پاره‌ Ùˆ Ù¾Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌رەدا هه‌یه‌‌ØŒ هه‌روه‌ها‌ جارێكی دیكه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ به‌ هێزده‌كاته‌وه‌.

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون