PÊNÛS
 
 ئیمانوێل ماكرۆن له‌ نێوان هاوكێشه‌ی ئابووریی سۆسیالیستی Ùˆ به‌ها Ùˆ ئاسایشی نیۆلیبراڵیدا 
     2017-06-01
پەرویز ڕەحیم

 Ø¦ÛŒÙ…انوێل ماكرۆن له‌ نێوان هاوكێشه‌ÛŒ ئابووریی سۆسیالیستی Ùˆ به‌ها Ùˆ ئاسایشی نیۆلیبراڵیدا

 

په‌رویز Ú•Ù‡‌حیم قادر/ مامۆستای زانسته ‌سیاسییه‌كان له‌ زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین

پێشه‌ÙƒÛŒ:

خولی دووه‌Ù…ÛŒ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تیی كۆماری فه‌Ú•Ù‡‌نسا له‌ Ú•Û†Ú˜ÛŒ 7-5-2017 به‌ سه‌ركه‌وتنی پێشبینیكراوی "ئیمانوێل ماكرۆن" (Emmanuel Macron)ÛŒ 39 ساڵه‌ØŒ پاڵێوراوی سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كان (به‌ره‌وپێشچوون)ØŒ له ‌به‌رامبه‌ر "مارین لۆپن"ØŒ نوێنه‌ری ڕاستی توندڕه‌Ùˆ (به‌ره‌ÛŒ نیشتمانی)ØŒ بوو به‌ Ú¯Ù‡‌نجترین سه‌رۆككۆماری فه‌Ú•Ù‡‌نسا. به‌گشتی به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌زموون Ùˆ ڕابردووی فه‌Ú•Ù‡‌نسا له‌ په‌یوه‌ندی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پرسی كورد، به‌تایبه‌ت له‌ باشووری كوردستان (بۆ نموونه‌ پێشنیازكردنی ده‌رچوونی بڕیاری 688 له‌ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایش Ùˆ سه‌ردانی سه‌رۆكی ئه‌Ù… وڵاته‌ بۆ هه‌رێمی كوردستان و، هه‌روه‌ها سه‌ردان Ùˆ پێشوازیی Ú†Ù‡‌ندباره‌ÛŒ فه‌رمی له‌ به‌ڕێز مه‌سعوود بارزانی، سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان له‌ كۆشكی ئێلیزه Ùˆ...هتد‌) گۆڕانكارییه‌ سیاسییه‌كانی فه‌Ú•Ù‡‌نسا بۆ ئێمه‌ گرنگیی تایبه‌تی هه‌یه‌. ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ فه‌Ú•Ù‡‌نسا وه‌كوو یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ وڵاتانی گرنگی یه‌كێتیی ئه‌وروپا Ùˆ ئه‌ندامی هه‌میشه‌ییی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان خاوه‌Ù† مافی ڤێتۆیه‌ØŒ هه‌روه‌ها به‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی به‌هێزی ئه‌تۆمی له ‌ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌ داده‌ندرێت Ùˆ به ‌یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ كارا Ùˆ كاریگه‌رانه‌ له‌ هاوپه‌یمانێتیی دژی تیرۆر (داعش) داده‌ندرێت كه‌ Ú•Û†ÚµÛŒ كاریگه‌ری له‌ پشتیوانیكردنی هه‌رێمی كوردستان هه‌بووه‌. هه‌روه‌ها سه‌ره‌ڕای جیاوازییه‌كان، به‌ڵام ئه‌زموونی ئه‌Ù… هه‌ڵبژاردنانه‌ Ùˆ ئاڵوگۆڕ Ùˆ گۆڕانكاییه‌ جیهانییه‌كان له ‌لایه‌Ùƒ و، Ú•Ù‡‌فتاری ده‌نگده‌ران له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ ده‌توانێت ئه‌زموون Ùˆ وانه‌یه‌Ùƒ بێت بۆ حزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانی هه‌رێمی كوردستان.

به‌ڵام ئه‌Ù… هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌ره‌ڕای هێنانه‌وه‌ÛŒ ئۆقره‌یی Ùˆ پشوویه‌Ùƒ به‌به‌ری لایه‌نگرانی یه‌كێتیی ئه‌وروپا و، هه‌روه‌ها دژبه‌رانی ڕاستی توندڕه‌و، ده‌ربڕی مه‌ترسیی قووڵی به‌هێزبوونی ته‌ÙˆÚ˜Ù…ÛŒ دژه‌-به‌جیهانیبوون Ùˆ دژه‌-یه‌كێتیی ئه‌وروپا Ùˆ دژه‌-كۆچبه‌ران Ùˆ ...ØŒ بوو. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌ØŒ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ باسوخواسی له‌سه‌ر حزبه‌ كلاسیك Ùˆ نه‌ریتییه‌كانی فه‌Ú•Ù‡‌نسا Ùˆ ته‌نانه‌ت وڵاتانی دیكه‌ÛŒ ئه‌وروپا هێنایه‌ ئاراوه‌. بۆیه‌ لێره‌دا پرسیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هۆكاره‌كانی شكستی نوێنه‌ری حزبه‌ كلاسیكه میانڕه‌وه‌‌كان (سۆسیالیسته‌كان Ùˆ كۆمارییه‌كان) و، سه‌ركه‌وتنی كه‌سێكی Ú¯Ù‡‌نج Ùˆ كه‌مئه‌زموون (ته‌نیا له ‌نێوان 2014 تا 2016 وه‌زیری ئابووری بووه‌) چین؟ له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ هۆكاری ئه‌Ùˆ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌ زۆره‌ÛŒ "مارین لۆپن"ÛŒ توندڕه‌و، بۆ Ú† هۆكارگه‌Ù„ÛŽÙƒ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ØŸ له‌Ù… نووسینه‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین ئاوڕێك له‌Ù… هاكێشه‌ Ùˆ پرسانه‌ بده‌ینه‌وه‌.

هه‌ڵبژاردن به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئاماره‌كان

له‌ خولی یه‌كه‌Ù…ÛŒ هه‌ڵبژاردندا ئیمانوێل ماكرۆن، سیاسه‌تمه‌داری لیبراڵ Ùˆ سه‌ربه‌خۆ، Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ 23.9% ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كانی به‌ده‌ست هێنا و، له‌ پله‌ÛŒ دووه‌Ù… "مارین لۆپن" (Marion Anne Perrine)ØŒ ڕێبه‌ری حزبی ناسیۆنالیست Ùˆ ڕاستڕه‌ÙˆÛŒ فه‌Ú•Ù‡‌نسا "به‌ره‌ÛŒ نیشتمانی" (كه‌ به‌ مه‌به‌ستی هه‌ڵبژاردنی خولی دووه‌Ù…ØŒ له‌ سه‌رۆكایه‌تیی حزبه‌كه‌ÛŒ كشایه‌وه‌)ØŒ به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ 21.4%ÛŒ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كانی به‌ده‌ست هێنا و، چوونه‌ خولی دووه‌Ù…ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌. له‌ خولی دووه‌Ù…ÛŒ هه‌ڵبژاردندا 47ØŒ569ØŒ000 هه‌زار كه‌س مافی ده‌نگدانی هه‌بوو. Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ به‌شداربوونی ده‌نگده‌رانی فه‌Ú•Ù‡‌نسی 74ØŒ62%ØŒ واته‌ 35ØŒ407ØŒ615 كه‌س له‌Ù… هه‌ڵبژاردنه‌دا به‌شدارییان كرد. له‌Ù… خوله‌دا كه‌ له‌ Ú•Û†Ú˜ÛŒ 7-5-2017 به‌ڕێوه‌ چوو، "ماكرۆن" توانیی Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ 66.10%ÛŒ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كان، واته‌ 20ØŒ703ØŒ694 ده‌Ù†Ú¯ به‌ده‌ست بێنێت. له ‌به‌رامبه‌ردا "لۆپن" توانیی Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ 33ØŒ90%ÛŒ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كان، واته‌ 10ØŒ637ØŒ120 ده‌Ù†Ú¯ به‌ده‌ست بێنێت. هه‌روه‌ها یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ ڕووداوه‌ سه‌رنجڕاكێش Ùˆ جێگه‌ÛŒ هه‌ڵوه‌سته‌ له‌ ئه‌Ù… خوله‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا ئامار Ùˆ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ به‌رزی ده‌Ù†Ú¯ÛŒ سپی یاخود سووتاوه،‌ كه‌ ده‌ربڕی بێهیوایی Ùˆ كاردانه‌وه‌ÛŒ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ هاووڵاتیانه‌ له‌ هه‌مبه‌ر‌ ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ كه‌ ده‌یانه‌ÙˆÛŽ گۆڕانكاری بكه‌Ù† Ùˆ ده‌سه‌ڵات بگرنه‌ ده‌ست، به‌تایبه‌ت له‌ به‌Ø´ÛŒ Ú†Ù‡‌Ù¾ÛŒ توندڕه‌Ùˆ‌.

كێشه‌كانی به‌رده‌Ù… سه‌رۆكی نوێی فه‌Ú•Ù‡‌نسا

‌یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین كێشه‌كانی به‌رده‌Ù… سه‌رۆكی نوێی فه‌Ú•Ù‡‌نسا، نه‌بووی حزبێكی توكمه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ بتوانێت له‌ هه‌ڵبژاردنی مانگی داهاتوودا Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ به‌رچاو له‌ كورسییه‌كانی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ نیشتمانیی فه‌Ú•Ù‡‌نسا بۆ جێبه‌جێكردنی به‌رنامه‌ Ùˆ سیاسه‌ته‌كانی بباته‌وه‌. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ ئه‌Ù… هه‌ڵبژاردنه‌ نیشانی دا كه‌ Ú¯Û†Ú•Ù‡‌پانی سیاسی و، به‌Ù… پێیه‌ كۆمه‌ڵگه،‌ تووشی لیكترازانێكی قووڵ بووه‌ته‌وه‌.  بۆ نموونه‌ "ئیمانوێل ڤاڵس"ØŒ سه‌رۆكی پێشووتری ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ وه‌زیرانی فه‌Ú•Ù‡‌نسا له‌ حزبی سۆسیالیست، ڕای Ú¯Ù‡‌یاندووه‌ كه‌ حزبی سۆسیالیست مردووه‌ و، ده‌یه‌وێت له ‌لایه‌Ù† حزبی "به‌روپێشچوون"ÛŒ ماكرۆن ببێته‌ پاڵێوراو بۆ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ نیشتمانی؛ ئه‌مه‌یش وه‌كوو ئاماژه‌یه‌Ùƒ بۆ شكستی حزبه‌ كلاسیكییه‌كان، وه‌كوو حزبی سۆسیالیست، كه‌ له ‌هه‌ڵبژاردندا نوێنه‌رێكیان، "بنوائامۆن"ØŒ توانیی ته‌نیا 6%ÛŒ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ ده‌نگده‌ران به‌ده‌ست بێنێت؛ له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه،‌ نه‌بوونی ئه‌زموونێكی ئه‌وتۆ له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌یه‌. بۆیه‌ وته‌كانی ماكرۆن بۆ نموونه‌ ده‌رباره‌ÛŒ هه‌ڵسوكه‌وت له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌موو لایه‌نه‌كان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ لایه‌نگرینه‌كردن له ‌هیچ لایه‌Ù†ÛŽÙƒ Ùˆ دروستكردنی هاوسه‌نگییه‌Ùƒ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كان، له‌ ڕاستیدا هه‌ڵگری Ù‡ÛŽÚµ Ùˆ سنووربه‌ندییه‌ÙƒÛŒ ڕوون Ùˆ ئاشكرا نییه‌. بۆیه‌ پێشبینی ده‌كرێت ماكرۆن به ‌كه‌ڵكوه‌رگرتن له ‌هاوپه‌یمانێتی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ حزبه‌كانی تر‌ (بۆ نموونه‌ حزبی میانڕه‌ÙˆÛŒ مۆدم) Ùˆ به‌شداریی كه‌سانی خاوه‌Ù† ئه‌زموونی حزبه‌كانی دیكه،‌ ئه‌Ù… بۆشایییه‌ Ù¾Ú• بكاته‌وه‌. بۆیه‌ پێشبینی ده‌كرێت له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری سه‌رنه‌كه‌وتنی به‌رچاوی ماكرۆن له‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ نیشتمانیی فه‌Ú•Ù‡‌نسا، ئه‌وه‌ سیاسه‌ته‌كانی تووشی گرفت Ùˆ كێشه‌ ببێته‌وه‌ و، خودی فه‌Ú•Ù‡‌نسایش ڕووبه‌ڕووی كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ گرفتی جددی ببێته‌وه‌.

ڕاپرسییه‌كان ده‌ری ده‌خه‌Ù† كه‌ حزبی نوێی ماكرۆن، "كۆماری بۆ پێشه‌وه‌"ØŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ حزبی میانڕه‌ÙˆÛŒ "مۆدم"ØŒ نزیكه‌ÛŒ 24% تاوه‌كوو 26%ÛŒ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كانی خولی یه‌كه‌Ù…ÛŒ هه‌ڵبژاردن به‌ده‌ست بێنن. هه‌رچه‌نده‌ ناوه‌ندی لێكۆڵینه‌وه‌ (Ipsos Sopra Steria) له‌ دوایین ڕاپرسیدا ئه‌وه‌ÛŒ ڕاگه‌یاند كه‌ ته‌نیا 15% له‌ خه‌ÚµÙƒÛŒ فه‌Ú•Ù‡‌نسا خوازیاری سه‌ركه‌وتنی پارته‌كه‌ÛŒ ماكرۆنن له‌ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی فه‌Ú•Ù‡‌نسادا و، له‌به‌رامبه‌ردا نزیكه‌ÛŒ 61%  له‌ به‌شداربووانی ڕاپرسییه‌كه‌ ڕایان Ú¯Ù‡‌یاندووه‌ كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پێكهێنانی كابینه‌ÛŒ پارتی "به‌ره‌وپێشه‌وه‌چوون" به‌ ته‌نها Ùˆ سه‌ربه‌خۆ، نین. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ هه‌ر به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… ڕاپرسییه‌ØŒ نزیكه‌ÛŒ 30%ÛŒ ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ كه‌ له‌ خولی دووه‌Ù… ده‌نگیان به‌ "ماكرۆن" داوه‌ØŒ گوتوویانه‌‌ كه‌ نایانه‌ÙˆÛŽ له‌ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ ده‌Ù†Ú¯ به‌ حزبه‌كه‌ÛŒ ناوبراو بده‌Ù†. جێگه‌ÛŒ ئاماژه‌یه‌ كه‌ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی فه‌Ú•Ù‡‌نسا له‌ دوو خولدا Ùˆ له ڕۆژانی‌ 11 Ùˆ 18ÛŒ مانگی 6ÛŒ ئه‌مساڵ به‌ڕێوه‌ ده‌چێت.

 Ø³Ù‡‌ركه‌وتنی ماكرۆن: شكستی Ú†Ù‡‌Ù¾ Ùˆ ڕاستی میانڕه‌Ùˆ Ùˆ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ به‌رچاوی ڕاستی توندڕه‌Ùˆ

ڕاستییه‌كه‌ی، سه‌ره‌ڕای شكستی لۆپن له ‌به‌رامبه‌ر ماكرۆن، ده‌Ù†Ú¯ÛŒ به‌رچاوی لۆپن به‌ "سه‌ركه‌وتن له‌ شكستدا" پێناسه‌ كراوه‌. پاش به‌هێزبوونی Ú•Ù‡‌وته‌ پۆپۆلیست Ùˆ ڕاسته‌ توندڕه‌وه‌كان له‌ ئه‌وروپا و، هه‌روه‌ها سه‌ركه‌وتنی ترامپ له‌ ئه‌مریكا Ùˆ ئه‌نجامی ڕیفراندۆمی چوونه‌ده‌ره‌وه‌ÛŒ بریتانیا له‌ یه‌كێتیی ئه‌وروپا، Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری‌ سه‌ركه‌وتنی "لۆپن" له‌Ù… هه‌ڵبژاردنه‌دا،‌ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ دڵه‌ڕاوكێی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی لایه‌نگری به‌هێزبوون Ùˆ مانه‌وه‌ÛŒ یه‌كێتیی ئه‌وروپا. بۆیه‌ سه‌ره‌ڕای شكستی حزبه‌ كلاسیك Ùˆ نه‌ریتییه‌كانی فه‌Ú•Ù‡‌نسا، داوایان كرد كه‌ له‌ دژی "لۆپن" له‌ خولی دووه‌Ù… ده‌Ù†Ú¯ به‌ "ماكرۆن" بده‌Ù†.

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ سه‌ركه‌وتنی ماكرۆن وه‌كوو Ú¯Ù‡‌نجێك، ده‌ربڕی نیگه‌رانی Ùˆ بێهیواییی قووڵی هاووڵاتیانی فه‌Ú•Ù‡‌نسییه‌ له‌ ئاڵوگۆڕ Ùˆ سیاسه‌تی حزبه‌ نه‌ریتییه‌كانی ئه‌Ù… وڵاته‌ØŒ به‌تایبه‌ت له‌ بواری ئابووریدا. ئاماره‌كان پیشان ده‌ده‌Ù† كه‌ به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ده‌گوترێت كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ Ú¯Ù‡‌نجبوونی ماكرۆنه‌وه‌ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌ Ú¯Ù‡‌نجان ده‌نگیان به ماكرۆن داوه‌ØŒ به‌ڵام ئه‌مه‌ ڕاست نییه‌. به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئاماره‌كان له‌ خولی یه‌كه‌Ù…ÛŒ هه‌ڵبژاردندا ته‌نیا 18% له‌ ده‌نگده‌رانی Ú¯Ù‡‌نجی نێوان 18 تا 24 ساڵ ده‌نگیان به‌ ماكرۆن داوه‌.‌ له ‌كاتێكدا 21% له‌ Ú¯Ù‡‌نجه‌كان ده‌نگیان به‌ لۆپن داوه‌. هه‌روه‌ها 30% له‌ ده‌نگده‌ره‌ Ú¯Ù‡‌نجه‌كان ده‌نگیان به‌ "ژان Ù„Û†Ùƒ ملانشۆن" داوه‌.

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕاپرسییه‌كانی ناوه‌نده‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌ Ùˆ ڕاپرسی، به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌ كرێكاران هه‌ڵبژاردنیان بایكۆت كردووه یاخود ده‌نگیان به ‌سپی داوه‌‌. هه‌روه‌ها به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ لایه‌نگرانی كۆمارییه‌كان Ùˆ ڕاستڕه‌Ùˆ Ùˆ ته‌نانه‌ت پارێزگاره‌كانی لایه‌نگری "فرانسوا فیۆن" ده‌نگیان به‌ كاندیدی به‌ره‌ÛŒ نیشتمانی، لۆپن، داوه‌. نه‌خشه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن نیشان ده‌دات كه‌ ناوچه‌كانی ناسراو به‌ به‌Ø´ÛŒ ده‌ریای ناوه‌ڕاستی فه‌Ú•Ù‡‌نسا Ùˆ ناوچه‌كانی باكووری ئۆر-جنێڤ Ùˆ دۆڵی ناوه‌ندیی "گرۆن" ده‌نگیان به‌ لۆپن داوه‌. به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی، ناوچه‌ داخراو Ùˆ شاره‌ بچووكه‌كان Ú•Û†ÚµÛŒ سه‌ره‌كییان له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ لۆپن هه‌بووه‌.

ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌Ù… ئامار Ùˆ هێڵكارییانه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن Ùˆ گۆڕانكاری له‌ نه‌خشه‌ÛŒ سیاسیی فه‌Ú•Ù‡‌نسا Ùˆ ده‌نگهێنانه‌وه‌ÛŒ كه‌سێكی تا ڕادده‌یه‌Ùƒ نه‌ناسراوی وه‌كوو ماكرۆن و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ ڕاستی توندڕه‌Ùˆ وه‌كوو مارین لۆپن، ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێت كه‌ چین Ùˆ توێژه‌كان به‌ دوای دۆزینه‌وه‌ÛŒ نوێنه‌ری ڕاسته‌قینه‌ÛŒ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆیانن. به‌ڵام شكستی سیاسه‌ته‌كانی حزبه‌ كلاسیكه‌كان له‌ جێبه‌جێكردنی به‌ڵێنه‌كانیان و، هه‌روه‌ها نزیكبوونه‌وه‌ÛŒ به‌رنامه‌ÛŒ كاری زۆربه‌ÛŒ حزبه‌ Ú†Ù‡‌Ù¾ Ùˆ ڕاسته‌‌ میانڕه‌وه‌كان له ‌لایه‌Ùƒ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ دروستبوونی كێشه‌ Ùˆ گرفتی نوێی ئاسایشی Ùˆ ئابووریی وه‌كوو تیرۆر، هه‌ڵاوسانی ئابووری، به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ بێكاری، پرسی كۆچبه‌ران Ùˆ...ØŒ وا ده‌كات كه‌ هاوكێشه‌یه‌ÙƒÛŒ نوێ بێته‌ ئاراوه‌ØŒ كه‌ حزبه‌ نه‌ریتی Ùˆ كلاسیكییه‌كان نه‌توانن خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ بكه‌Ù† یاخود سیاسه‌ت Ùˆ به‌رنامه‌كانیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ هه‌موو داواكارییه‌ دژبه‌یه‌كه‌ بگونجێنن. بۆیه‌ ده‌بینین ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ كه‌ به ‌شێوه‌ÛŒ نه‌ریتی، ده‌بێت ده‌Ù†Ú¯ به‌ حزبه‌ Ú†Ù‡‌په‌كان بده‌Ù† یاخود ده‌Ù†Ú¯ به‌ حزبه‌ ڕاسته‌ میانڕه‌وه‌كان بده‌ن، ئه‌وه‌ ده‌Ù†Ú¯ به‌ ئه‌ڵته‌ر‌ناتیڤی دیكه‌ یاخود حزبه‌ ڕاسته‌ پۆپۆلیسته‌ توندڕه‌وه‌كان ده‌ده‌Ù†. به‌كورتی ئه‌Ù… هاوكێشه‌یه‌یش به‌Ù… شێوه‌یه‌:

له ‌ڕاستیدا چین Ùˆ توێژی كرێكار Ùˆ بێكار Ùˆ كه‌مده‌رامه‌ت Ùˆ هه‌ژاره‌كان كه‌ به‌ شێوه‌ÛŒ نه‌ریتی، وا گریمانه‌ ده‌كرێت كه‌ ده‌Ù†Ú¯ به‌ حزبه‌ میانڕه‌وه‌كانی Ú†Ù‡‌Ù¾ بده‌ن، ئه‌وه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه نوێیه‌‌كاندا ده‌Ù†Ú¯ به‌ ڕاسته‌ میانڕه‌وه‌كان و، له‌Ù… دوایییه‌دا به‌ Ù‡Û†ÛŒ بێهیوایییه‌وه‌ ده‌Ù†Ú¯ به‌ ڕاسته‌ توندڕه‌وه‌كان ده‌ده‌Ù†. به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌یشه‌وه‌ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌Ùˆ چین Ùˆ توێژانه‌ÛŒ كه‌ له ‌ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ سیاسییه‌وه‌ سه‌ر به‌ به‌ره‌ÛŒ ڕاستن، ئه‌وه‌ له ‌ڕووی ئابوورییه‌وه‌ ده‌Ù†Ú¯ به‌ حزبه‌ Ú†Ù‡‌په‌كان ده‌ده‌Ù†.

 Ø¦Ù‡‌Ù… هاوكێشه‌یه‌یش‌ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌Ùˆ خاڵه‌ÛŒ كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ هاتنه‌ئارای كێشه‌ Ùˆ گرفتی نوێ و، هه‌روه‌ها چوارچێوه‌ÛŒ بیركردنه‌وه‌ Ùˆ ئایدیۆلۆژی Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ كه‌لتووری Ùˆ ئابووریی چین Ùˆ توێژه‌كان، ڕاستییه‌Ùƒ له‌ ئارادایه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ كه‌ له ‌ڕووی ئابوورییه‌وه‌ به‌رگری له‌ سیاسه‌تی "Ú†Ù‡‌په‌كان" ده‌كه‌ن، له ‌ڕووی كه‌لتووری Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ به‌رگری له‌ سیاسه‌ته‌كانی  "ڕاسته‌كان" ده‌كه‌Ù†. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ حزبه‌ كلاسیكه‌كان، به‌تایبه‌ت ئه‌Ùˆ حزبانه‌ÛŒ كه‌ له ‌ڕووی كه‌لتووری Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ Ú†Ù‡‌Ù¾ بوونه ‌(به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ سیاسه‌تی كه‌لتووری Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تیی ڕاسته‌كان)ØŒ ئه‌وه‌ له‌ ڕووی ئابوورییه‌وه‌ له‌ سیاسه‌ته‌كانی ئابووریی "ڕاست" نزیك بوونه‌ و، نه‌یانتوانیوه‌ كێشه‌ Ùˆ گرفته‌كانی چینی هه‌ژار Ùˆ بێكار Ùˆ كه‌مده‌رامه‌ت چاره‌سه‌ر بكه‌ن، به‌ڵكوو گوشاری زیاتریان خراوه‌ته‌ سه‌ر. به‌Ù… پێیه‌یش له‌ هه‌ڵبژاردنی فه‌Ú•Ù‡‌نسادا، ده‌بینین كه‌ حزبێكی وه‌كو حزبی سۆسیالیستی ده‌سه‌ڵاتدار كه‌مترین ده‌Ù†Ú¯ به‌ده‌ست دێنێت.

ئه‌وه‌ÛŒ ڕاستی بێ، هۆكاری بایكۆتی هه‌ڵبژاردنه‌كان له ‌لایه‌Ù† به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ به‌رچاوی هاووڵاتیانی فه‌Ú•Ù‡‌نسییه‌وه‌ØŒ یاخود Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ به‌رزی ده‌Ù†Ú¯ÛŒ سپی Ùˆ سووتاو له‌Ù… هه‌ڵبژاردنه‌ÛŒ دواییدا له ‌لایه‌Ùƒ و، ده‌Ù†Ú¯ÛŒ زۆری لۆپن، بۆ ئه‌وه‌ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه ‌كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ بێهیواییی چین Ùˆ توێژه‌كانی خواره‌وه‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ له‌ چاكسازی Ùˆ ئاڵوگۆر، سێ Ú•Ù‡‌فتار ده‌گرنه‌ به‌ر: 1- بایكۆت Ùˆ به‌شدارینه‌كردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان 2- ده‌نگدان به‌ Ú†Ù‡‌Ù¾ÛŒ توندڕه‌Ùˆ 3- ده‌نگدان به‌ حزب Ùˆ لایه‌نه‌كانی ڕاستی توندڕه‌Ùˆ یاخود پۆپۆلیست.

كۆبه‌ند:

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنگترین هۆكاره‌كانی سه‌ركه‌وتنی ماكرۆن له‌Ù… هه‌ڵبژاردنه،‌ هاتنه‌ئارای پرس Ùˆ هاوكێشه‌ÛŒ نوێی ئاسایشی Ùˆ ئابووری و، هه‌روه‌ها پێویستیی گۆڕنكاری له‌ سیاسه‌تی نه‌ریتیی حزبه‌ كلاسیكییه‌كانی فه‌Ú•Ù‡‌نسا بوو. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ ترسی به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌ هاووڵاتیانی فه‌Ú•Ù‡‌نسی له‌ دروشم Ùˆ سیاسه‌ته‌ توندڕه‌Ùˆ Ùˆ فاشیستییه‌كانی مارین لۆپن، وای كرد كه‌ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆری لایه‌نگرانی Ú†Ù‡‌Ù¾ Ùˆ ڕاستی میانڕه‌Ùˆ له ‌پاش شكستیان له‌ خولی یه‌كه‌Ù…ÛŒ هه‌ڵبژاردندا، ده‌Ù†Ú¯ بده‌نه‌ ماكرۆن؛ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ به ‌ڕای ئه‌وان لۆپن Ùˆ سیاسه‌ته‌ فاشیستییه‌كانی كه‌ دژی به‌هاكانی دیموكراسییه‌تی فه‌Ú•Ù‡‌نسایه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ له‌ دژی كۆچبه‌ران Ùˆ مانه‌وه‌ له‌ یه‌كێتیی ئه‌وروپایه،‌ كه‌ هاوشێوه‌ÛŒ "برێگزیت"ÛŒ بریتانیا، داوای "فرێگزیت"ÛŒ كردبوو، شكست بێنێت.

به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی پارادایمێكی نوێ له‌ ڕووی ده‌سته‌به‌ركردن Ùˆ داڕشتنی ستراتیژی Ùˆ سیاسه‌تی ئاسایش Ùˆ ئابووری كه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر به‌ها Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاری ده‌نگده‌ران هه‌یه‌ هاتۆته‌ ئاراوه‌. بۆیه‌ ستراتیژی Ùˆ سیاسه‌ت Ùˆ پلانی ڕابردوو بۆ ده‌نگده‌ران، سه‌ر‌نجڕاكێشیی نه‌ماوه‌. هه‌روه‌ها جیاوازی له‌ به‌ها كه‌لتووری Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌ هه‌مبه‌ر پێداویستییه‌ ئابوورییه‌كان، وای كردووه‌ كه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ بنكه‌ÛŒ كۆمه‌ڵایه‌تیی حزبه‌ كلاسیكه‌كان گۆڕانكاریی به‌سه‌ردا بێت؛ ئه‌مه‌یش پێویستیی به‌ دووباره‌ پێداچوونه‌وه‌ به‌ سیاسه‌ت Ùˆ ستراتیژیی حزبه‌ نه‌ریتییه‌كانی هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌.

 Ù„Ù‡ ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ØŒ به‌رنامه‌ Ùˆ دروشمی ده‌رچوون له‌ دۆخی ئابووری Ùˆ ئاسایشییه‌كانی ئێستای فه‌Ú•Ù‡‌نسا Ùˆ به‌كگراوندی سیاسی- ئابووریی ماكرۆن له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ چوارچێوه‌ÛŒ فه‌رمیی حزبه‌ Ú†Ù‡‌Ù¾ Ùˆ ڕاسته‌ میانڕه‌وه‌كان و، هه‌روه‌ها سه‌ركه‌وتن له‌ Ú†Ù‡‌سپاندنی ئه‌Ùˆ بیرۆكه‌یه‌ كه‌ "یه‌كێتیی ئه‌وروپا بۆ پێشكه‌وتن Ùˆ سه‌ركه‌وتنی فه‌Ú•Ù‡‌نسا پێویسته"‌ØŒ وای كرد كه‌ ئیمانوێل ماكرۆن ببێته‌ Ú¯Ù‡‌نجترین سه‌رۆككۆماری مێژووی فه‌Ú•Ù‡‌نسا. بۆیه‌ دوو سیناریۆی سه‌ره‌ÙƒÛŒ بۆ ماكرۆن پێشبینی ده‌كرێت:

  1. سه‌ركه‌وتنی ماكرۆن له‌ جێبه‌جێكردنی به‌ڵێن، سیاسه‌ت Ùˆ به‌رنامه‌ ئابووری Ùˆ ئاسایشییه‌كانی؛ به‌Ù… پێیه‌یش به‌هێزبوونی حزبه‌كه‌ÛŒ Ùˆ هاتنه‌ئارای Ú•Ù‡‌وت Ùˆ فۆرمێكی نوێ له‌ سیاسه‌ت Ùˆ كاری حزبایه‌تی. له‌Ù… ئه‌Ú¯Ù‡‌ره‌دا بێجگه‌ له‌ بووژانه‌وه‌ÛŒ ئابووریی ناوخۆیی‌ Ùˆ به‌هێزبوونی فه‌Ú•Ù‡‌نسا له‌ ئاستی ده‌ره‌كیدا، یه‌كێتیی ئه‌وروپا به‌ یارمه‌تیی ئابووریی ئه‌ڵمانیا Ùˆ هێزی سه‌ربازیی فه‌Ú•Ù‡‌نسا، به‌هێز Ùˆ یه‌كگرتووتر ده‌بێت.

2-شكستی ماكرۆن له‌ جێبه‌جێكردنی به‌رنامه‌ Ùˆ سیاسه‌ته‌كانیدا؛ كه‌ ئه‌مه‌ دوو لێكه‌وته‌ یاخود ده‌رهاوێشه‌ÛŒ ده‌بێت:

  • به‌هێزبوون Ùˆ هاتنه‌سه‌ركاری ڕاستی توندڕه‌Ùˆ Ùˆ پۆپۆلیست (بۆ نموونه‌ به‌ره‌ÛŒ نیشتمانی).

ب- Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ دووباره‌ بۆ نوخبه‌ Ùˆ به‌رنامه‌ÛŒ كاری حزبه‌ كلاسیكه‌كانی فه‌Ú•Ù‡‌نسا (بۆ نموونه‌ سۆسیالیست Ùˆ كۆمارییه‌كان).

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون