PÊNÛS
 
Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاگەیاندنی تەندروستی Ù„Û• برەودانی بواری تەندروستیی گشتیدا 
     2017-05-30
ئه‌ميره عه‌بدوڵڵا جاف

ڕۆڵی ڕاگەیاندنی تەندروستی لە برەودانی بواری تەندروستیی گشتیدا

 

ئەمیرە عەبدوڵڵا جاف، لێكۆڵەری ڕاگەیاندن/ زانكۆی سەلاحەددین

پێشەكی:

كوردستان Ù„Û• قۆناغێكی هەستیاردایە. سەكتەرە گرنگەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• تا ئێستا Ù„Û• ئاستی خۆزگەی هاووڵاتیاندا نین. سەكتەری تەندروستییش (Health Sector)ØŒ یەكێكە Ù„Û• گرنگترین سەكتەرە خزمەتگوزارییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ مرۆڤایەتی، ÙƒÛ• هێشتا نەبووەتە جێی دڵنەوایی Ùˆ متمانە لای كوردستانییەكان؛ Ú•Û•Ù†Ú¯Û• چەندین هەواڵی دڵتەزێن لەسەر ئەم سەكتەرە وەهای كردبێت زیاتر متمانە لەدەست بدات. هۆكاری ئەم دۆخەیش Ú¯Û•ÚµÛŽÙƒ زۆرن؛ هەر Ù„Û• ÙƒÛŽØ´Û•ÛŒ سیاسەتی تەندروستییەوە دەست Ù¾ÛŽ دەكات، تا Ù„Û• ئاست Ùˆ چەشنی ڕۆشنبیریی گشتیدا تەواو دەبێت و، Ù„Û• نێوانیاندا دەیان هۆكار خۆیان حەشار داوە، Ú©Û• ڕاستەوخۆ Ùˆ ناڕاستەوخۆ كاریگەریی نەرێنی لەسەر پەرەسەندنی سەكتەری تەندروستیی گشتی دادەنێن. ÙˆÛ•Ùƒ ڕۆژنامەنووسێك Ù„Û• ڕوانگەی ڕاگەیاندنەوە Ù„Û•Ù… پرسە دەڕوانم و، هەر Ù„Û•Ùˆ سۆنگەیەوە ئەوەی گرنگە بیزانین گەشەكردنی سەكتەری تەندروستی ئەركێكی كەسی (Personal)  Ùˆ هاوکات گشتییشە  (General)و، چەندین لایەن تێیدا بەشدار دەبن Ùˆ كادیرانی بواری تەندروستی  (Medical staff)بە هەموو ئاستەكانیانەوە Ù„Û• قۆناغێكیدا، بۆ یارمەتیدانی مرۆڤ Ù„Û• هێرشی نەخۆشییەكان Ùˆ كاردانەوەی ڕووداوە جۆراوجۆرەكان بەشداریی كارا دەكەن. Ù„Û•Ù… بابەتەدا دەمەوێت تیشك بخەمە سەر ڕاگەیاندنی تەندروستی، ÙˆÛ•Ùƒ ئامرازێكی گرنگی برەودان Ùˆ پێشخستنی ڕۆشنبیریی تەندروستی لەناو كۆمەڵگەدا؛ هاوکات ÙˆÛ•Ùƒ Ú†Û•ÙƒÛŽÙƒÛŒ بەرگریی بەهێز بەكار بهێنرێت دژی ڕەفتارە نادروست Ùˆ ناتەندروستەكانی سەدەكانی ناوەڕاست ÙƒÛ• لەناو كۆمەڵگەدا بە Ù‡Û†ÛŒ نەزانی Ùˆ جەهالەتەوە بڵاو دەبنەوە.

یەكەم: سەرەتایەك بۆ تێگەیشتن لە ڕاگەیاندنی تەندروستی (Health Media):

ڕاگەیاندنی تەندروستی، لقێكە Ù„Û• لقەكانی ڕاگەیاندنی تایبەتمەند. بایەخ بە لایەن Ùˆ پرسە پەیوەندیداركانی تەندروستیی مرۆڤ دەدات. Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئامرازە میدیایییە جۆراوجۆرەكانەوە، Ù‡Û•ÙˆÚµ بۆ ڕوونكردنەوەی ڕاستییە پزیشكییەكان Ùˆ ڕاستكردنەوەی ڕەفتارە هەڵەكان لەسەر تەندروستیی مرۆڤ Ùˆ گەیاندنی هەواڵ Ùˆ زانیاریی پێویست لەسەر بواری تەندروستی Ùˆ دامەزراندن Ùˆ گەشەكردنی هۆشیاریی تەندروستی لای تاك Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• دەدات. جگە لەوانەیش، بایەخێكی تایبەت ده‌داتە هەواڵی پێشكەوتنی زانستە تەندروستی Ùˆ پزیشكییەكان Ùˆ ڕوونكردنەوەی ئاستی تواناكانیان Ù„Û• بواری خزمەتگوزاریی تەندروستیدا. بەڵام ئەركی گرنگی ڕاگەیاندنی تەندروستی، Ú†Ú• دەبێتەوە Ù„Û• بڵاوكردنەوەی ڕۆشنبیریی تەندروستی لەناو خەڵكدا و، بەرزكردنەوەی ئاستی ڕۆشنبیریی تاك Ù„Û• بواری بایەخدان بە ڕەفتاری دروستی تەندروستی و، Ù„Û• هەمان كاتیشدا بەشداربوون Ù„Û• ڕووبەڕووبوونەوەی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی Ùˆ درم (ئێپیدێمی)ØŒ بە بڵاوكردنەوەی هۆشیاریی بەرگری Ùˆ خۆپاراستن دژی ئەو نەخۆشییانە.

دووەم: سەرەتاكانی سەرهەڵدان:

ئەم بوارە Ù„Û• ڕاگەیاندن Ù„Û• ساڵی 1975دا لەسەر دەستی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛ•ÛŒ نێودەوڵەتی بۆ پەیوەندیكردن (ICA) سەری هەڵداوە. ئەم كۆمەڵەیە Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ خۆی بۆ ڕەخساندنی بوارێكی زانستیی پسپۆڕیی تەندروستی لەناو ڕاگەیاندندا خسته‌ Ú¯Ù‡‌Ú•ØŒ بۆ ئەوەی بتوانن ÙˆÛ•Ùƒ پسپۆڕ Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاگەیاندنی تەندروستی بگێڕن. Ù„Û• ساڵی 1996 گۆڤارێكی زانستیی تۆكمەیان دامەزراند تایبەت بە ڕاگەیاندنی تەندروستی، دواتر بەرنامەیەكیان بۆ خوێندنی باڵا Ù„Û•Ù… بوارەدا دامەزراند بەهاوبەشی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هەریەك Ù„Û• ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ ئیمیرسۆن Emerson CollegeØŒ تایبەت بە ڕاگەیاندن، هەروەها زانكۆی پزیشکیی تافتس Tufts University . دوای دوو ساڵ بەتایبەت Ù„Û• 1998 ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛ•ÛŒ ئەمریكی بۆ تەندروستیی گشتی جاڕنامەیەكی گشتیی لەسەر Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاگەیاندنی تەندروستی Ù„Û• بەهێزكردنی ڕۆشنبیریی تەندروستیی گشتیدا بڵاوکردەوە. ئەم هەنگاوەش یارمەتیدەر بوو بۆ بەرفراوانبوونی ئەم بوارە، تاوەكوو ئەو ئاستەی بتوانێت ڕای گشتیی هەستیار دروست بكات، Ú©Û• توانای هەبێت مامەڵە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ پرسە تەندروستییه‌كاندا بكات؛ بەتایبەت Ù„Û• كاتی قەیران Ùˆ كارەساتە تەندروستییەكاندا. دواتر Ù„Û• ئەمریكا Ùˆ Ù„Û• وڵاتانی پێشكەوتوو، ڕاگەیاندن بوو بە ئامرازێكی گرنگ Ù„Û• بواری ڕۆشنبیریی تەندروستی و، چەندین جۆر ئامرازی گەیاندنی میدیایی بۆ ئەم مەبەستە تەرخان كرا. Ù„Û• ساڵی 2007 پێناسەی فەرمی بۆ ڕاگەیاندنی تەندروستی Ù„Û• لایەن د. شیافۆ (Schiavo) دانرا: ''میتۆدێكی فرەچەشنە Ùˆ چەندین پسپۆڕی دەگرێتەوە بۆ گەیشتن بە جەماوەری جۆراوجۆر بە مەبەستی گەیاندنی زانیاریی تەندروستی، بۆ ئەوەی ڕەفتاری مرۆڤەكان ئاراستە بكات Ùˆ كاریگەری لەسەر تێگەیشتنیان دابنێت Ùˆ پشتیوانییان بكات، تاوەكوو تەندروستییەكی باشیان هەبێت.'' دوای ئەوە بە شێوەیەكی بەرچاو ئەم بوارە Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ كرد Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ یەكجار زۆری Ù„Û• چەندین پرسی تەندروستیی گرنگدا بینی؛ تا ئەو ئاستەی ÙƒÛ• لەناو ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• پێشكەوتووەكاندا Ú•Û†ÚµÛŒ كاریگەر دەگێڕێت.  

سێیەم: ڕاگەیاندنی تەندروستی، یان پزیشكی:

تەندروستی، بوارێكی زانستیی بەرفراوانە. دەكۆڵێتەوە Ù„Û• ژینگە Ùˆ بارودۆخی ژیان Ù„Û• دەوروبەری مرۆڤ Ùˆ ئاستی كاریگەرییه‌كه‌ÛŒ لەسەر تەندروستیی مرۆڤ و، چەندین بواری زانستی لەخۆ دەگرێت، زانستە پزیشكییەكان یەكێك Ù„Û•Ùˆ بوارانە. مەودای سەرەكیی كاركردنی Ú†Ú• دەبێتەوە Ù„Û• پاراستن Ùˆ چاككردنەوە Ùˆ ئاراستەكردنی باری تەندروستیی مرۆڤە، Ù„Û• هەر هەڕەشەیەك كه‌ ڕاستەوخۆ، یان ناڕاستەوخۆ كاریگەریی نەرێنی لەسەر تەندروستیی مرۆڤ دروست بكات. بەمەیش دەتوانین بڵێین ڕاگەیاندنی تەندروستی، گشتگیرترە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ بگوترێت ڕاگەیاندنی پزیشكی (Medical Media).

چوارەم: بابەتەكانی ڕاگەیاندنی تەندروستی، یان پزیشكی:

ڕاگەیاندنی تەندروستی، بایەخ دەداتە سەرجەم ئەو بابەتانەی ڕاستەوخۆ، یان ناڕاستەوخۆ كاریگەری دەكەنە سەر باری تەندروستی، بەتایبەت ئەو بابەتانەی توێژێكی بەرفراوان دەگرنەوە، یان هەمیشە مرۆڤەكان پێویستیان پێیان دەبێت و؛ دەتوانین بڵێین بابەتەكانی ڕاگەیاندنی تەندروستی، Ù„Û• لایەن سەكتەری تەندروستییه‌وه‌ دادەنرێن، ئه‌ویش بە Ù‡Û†ÛŒ ڕەهەندی زانستی Ùˆ بابەتییه‌وه‌ØŒ ÙƒÛ• وا دەكات بوار Ùˆ بابەتی دیاریكراو Ù„Û•Ù… سەكتەرەدا هەبن. دەتوانین بڵێین گرنگترین بابەتەكان بەم شێوەیەن:

  1. بابەتی پەیوەندیدار بە تەندروستیی منداڵ (Child Health): هەر لە لایەنی فێركردن و گەورەكردنی منداڵەوە تا چۆنێتیی پاراستنی تەندروستیی زارۆك و دوورخستنەوەی لە نەخۆشی و چەپەڵی و پاراستنی لە تووشبوونی بە نەخۆشی، لەگەڵ چۆنێتیی مامەڵەكردن لەگەڵیدا لە حاڵەتی نەخۆشی و هتد. مەبەستی سەرەكی، گەشەكردنێكی تەندروستە بۆ منداڵێكی تەندروست؛ زۆربەی كات بە ئەنیمەیشن و فیلمی كارتۆن و گۆرانیی منداڵان و بەرنامەی هۆشیاری بۆ باوك و دایكان و چەندین ڕێكاری دیكە ئەم بابەتە دەخرێتە ڕوو. سەرجەم پسپۆڕییە تەندروستییەكانی تایبەت بە منداڵ و پسپۆڕیی پزیشكی و دەروونیی منداڵ لەگەڵ ڕاگەیاندنی تایبەت بە منداڵ، ئەركی بەم بابەتە دەخەنە ئەستۆ.
  2. نەخۆشییەكانی منداڵان: وەك نەخۆشییە دەرونییەكان، یان كەمەندامی و نەخۆشیی زگماكی، یان درم (ئێپیدێمی) و نەخۆشییە وەرزییەکان و ڕووداوەكان.
  3. بابەتی تەندروستیی گشتی (general Hygiene): كە چەندین بواری زانستی و سەرجەم توێژ و چینەكانی كۆمەڵگە دەگرێتەوە.
  4. بابەتی تەندروستیی خێزان (Maternal And Child Health): تایبەتە بە بایەخدان بە تەندروستیی خێزان و پێویستییە تەندروستییەكانی.
  5. بابەتی تەندروستیی خۆراك (Public Health Nutritionist).
  6. بابەتی ئەخلاقی كاری تەندروستی (Health Ethics).
  7. بابەتی ژینگەی تەندروست (Environmental Health)
  8.  Ø¨Ø§Ø¨Û•ØªÛŒ  تەندروستیی Ù¾ÛŽØ´Û• .(Occupational Health)
  9. ڕووبەڕووبوونەوەی نەخۆشییە ڤایرۆسییەكانcommunicable Disease) (Prevention And Control.
  10.  Ø¨Ø§Ø¨Û•ØªÛŒ چاودێریی تەندروستی (Health Surveillance).
  11.  Ø¨Ø§Ø¨Û•ØªÛŒ بەڕێوەبردنی تەندروستی Ùˆ چاودێریی دەزگه‌ تەندروستییەكان Ùˆ ڕەفتار Ùˆ ئاكاری كارمەندانی تەندروستی Ùˆ پزیشكی Ù„Û• كاتی پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری بۆ هاووڵاتیاندا.
  12. بابەتی سەكتەری لێكۆڵینەوەی تەندروستی و پزیشكی و بڵاوكردنەوەیان (Health Services Research).
  13.  Ø¨Ø§Ø¨Û•ØªÛŒ تەندروستیی دەروونی        (Mental health).
  14.  Ø¨Ø§Ø¨Û•ØªÛŒ تەندروستیی ڤێتەرنەری(Veterinary Public Health) .

پێنجەم: هاوكێشەی پەیوەندیدار بە ڕاپەڕاندنی ڕاگەیاندنی تەندروستی:

ڕاگەیاندنی تەندروستی< پێویستی بە ئاستی زانستی Ùˆ چاودێریی زانستیی ورد هەیە؛ ئەمەیش وابەستەی دەكات بە سەرجەم یاسا Ùˆ بنەماكانی كاری تەندروستییەوە، ÙƒÛ• Ù„Û• دەزگه‌ پەیوەندیدارەكانی بواری تەندروستی دەردەچن، جگە Ù„Û• وابەستەبوون بە یاساكانی ڕاگەیاندن Ùˆ بنەماكانی ئەخلاقی گشتی. لێرەیشەوە، بۆمان دەردەكەوێت ÙƒÛ• سەندیكای پزیشكان Ùˆ سەندیكای دەرمانسازی Ùˆ سەندیكای پەرستاری، Ú•Û†ÚµÛŒ سەرەكییان Ù„Û• چاودێریی بەرنامەكانی ڕاگەیاندنی تەندروستیدا دەبێت، جگە Ù„Û• Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاستەوخۆی دامەزراوە تەندروستییە فەرمییەكان. جگە لەوەیش، دەبێ بنیادی یاساییی ئەم بوارە چوارچێوەدار بكرێت، بۆ ئەوەی بەرپرسیارێتیی هەڵەكردن Ù„Û• هۆشیاریی تەندروستی Ùˆ چاودێریی تەندروستی Ù„Û• نێوان دەزگه‌كانی ڕاگەیاندن Ùˆ دەزگه‌كان، یان كەسانی ڕێپێدراو بە بەكارهێنان Ùˆ بڵاوكردنەوەی زانیاریی تەندروستیدا ون نەبێت. دەبێ زانیاریی زانستی Ù„Û• پزیشكی پسپۆر وەربگیرێت و، دەبێ باشترین پزیشكی پسپۆڕ هەبێت، بۆ ئەوەی ئەو زانیارییە Ù‡Û•ÚµÛ• نەبێت. دەبێ ئەو زانیارییانە وردبینیی زانستییان لەسەر بكرێت Ùˆ متمانەپێكراو بن.

شەشەم: پەیوەندیی نێوان هۆشیاریی تەندروستی و ڕاگەیاندنی تەندروستی:

ڕاگەیاندن، Ù„Û• سەرجەم بوارەكانی ژیاندا Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ یەکجار زۆر دەگێڕێت، بەتایبەت ئەوەی پەیوەندیدارە بە ژیانی كەسییه‌وه‌ØŒ Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دروستكردنی كاریگەریی ڕاستەوخۆ لەسەر ئاستی هۆشیاریی ئەو كەسە Ùˆ كاریگەریدانان لەسەر ڕەفتارە كەسییەكانی. ڕاستییه‌كه‌ی، ڕاگەیاندنی تەندروستی، ئه‌ركی هۆشیاریی تەندروستی به‌جێ ده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نێت، بەڵام هەرگیز ناتوانێت جێی دەزگه‌ تەندروستییەكانی تایبەت بە هۆشیاریی تەندروستی بگرێتەوە. Ù„Û• لایەكی دیكەیشەوە، هۆشیاریی تەندروستی، لایەنێكە Ù„Û• لایەنەكانی ڕاگەیاندنی تەندروستی؛ Ù„Û• بەرامبەریشدا، دەتوانین بڵێین بە Ù‡Û†ÛŒ پێشكەوتنی بواری میدیایی و، Ù„Û• ڕووی زانستی Ùˆ خزمەتگوزاریی تەكنه‌لۆژییەوە، ڕاگەیاندنی تەندروستی Ú•Û†ÚµÛŒ پیشەسازیی هۆشیاریی تەندروستی دەگێڕێت.

دەتوانین بڵێین ئاستی پەیوەندی لە نێوانیاندا بەم شێوەیەیە:

  1. ئاستی هاوكاریی دوولایەنە:
  • بەكارهێنانی ئامرازەكانی میدیا بۆ پرسەكانی تەندروستی Ùˆ پاراستنی تەندروستی Ùˆ گەشەپێدانی ڕۆشنبیریی تەندروستیی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•.
  • بەكارهێنانی دامەزراوەكانی ڕاگەیاندن بە مەبەستی ناساندنی بەرنامەی تێگەیشتنی تەندروستی لەناو كۆمەڵگەدا.
  1. ئاستی وەزیفی (ئەرکداری)، کە ئەویش بەم شێوەیە دەبێت:
  • دانانی پلانی میدیایی Ù„Û• لایەن دامەزراوە تەندروستییەكانەوە بۆ پەخشكردنی هەواڵی ڕاستەقینە لەسەر پرسە تەندروستییەكان، ÙƒÛ• Ù„Û• لای تاكەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• پێویستن.
  • كردنەوەی سەكتەری تەندروستی لەسەر ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ØŒ بە بڵاوكردنەوەی بەها تەندروستییەكان Ù„Û• نێوان تاكەكاندا.
  • پابەندبوونی بەرهەمی میدیایی بە بەها تەندروستی Ùˆ ئەخلاقییەكانەوە.
  • هۆشیاریی تەندروستی، ئەركێكی نیشتمانی Ùˆ ئەخلاقیی گشتییە.

حەوتەم: ڕاگەیاندنی تەندروستی و ڕۆشنبیریی تەندروستی:

ڕۆشنبیریی تەندروستی پرۆسەیەكی ئاسان نییە. ئامانجەكەی بڵاوكردنەوەی زانیاریی تەندروستیی گشتییە لە ڕێی ئامرازەكانی میدیاوە، بە مەبەستی ئەنجامدانی گۆڕانكاری لەسەر ڕەفتاری مرۆڤە بەتایبەت ئەو رەفتارانەی كە كاریگەری نەرێنی هەیە لەسەر باری تەندروستی كەسی یان گشتی؛ بەمەش ڕۆشنبیریی تەندروستی، دەبێتە بەشێك لە چاودێریی تەندروستی لەسەر ئاستی (ئاستی تاك، ئاستی كۆمەڵگە، ئاستی گرووپ و توێژی كۆمەڵایەتیی تایبەت) بەم پێیەش دەردەكەوێت كە ڕاگەیاندنی تەندروستی لەلایەكی گرنگیدا کار بۆ پرۆسەی ڕۆشنبیریی تەندروستی دەکات و، لەهەمان كات ئەركی چاودێریی تەندروستی ئەنجام دەدات ئەویش بە ڕێگەی جێبەجێكردنی سێ بنەمای سەرەكی كە بریتین لە:

  1. ناسینی كێشە تەندروستییەكان؛
  2. كۆنترۆڵكردنی كێشە تەندروستییەكانیان؛
  3. زاڵبوون بەسەر كۆسپە ئابووری Ùˆ كۆمەڵایەتییەكاندا، ÙƒÛ• كاریگەریی نەرێنی ده‌كه‌نه‌ سەر دۆخی تەندروستی.

هەشتەم: كێشە و گرفتەكانی بەردەم ڕاگەیاندنی تەندروستی:

یەكێك Ù„Û•Ùˆ گرفتانەی ڕووبەڕووی ڕاگەیاندنی تەندروستی دەبێتەوە، ئەو ڕێكلامە بازرگانییەیە، ÙƒÛ• بۆ به‌بازاڕیكردنی دەرمان، یان نەخۆشخانەیەك، یان پزیشكێك Ùˆ ...هتد، ئەنجام دەدرێت، چونكە مەرام Ùˆ مەبەستی ڕێكلامی بازرگانی، بۆ بەرزكردنی قازانجی ماددییە Ùˆ تەنیا لایەنی ئەرێنی دەخاتە ڕوو و، هەندێك جار زیاتر Ù„Û• قەبارەی ڕاستەقینەی دەیخاتە ڕوو؛ ئەمەیش كاریگەریی نەرێنی ده‌كاته‌ سەر بابەتیبوونی دۆخی تەندروستیی گشتی. لەبەر هەستیاریی ئەم بوارە، دەبێ هەمیشە پسپۆڕی لێهاتووی بواری زانستی تەندروستی Ùˆ زانای بواری ڕاگەیاندن ئەم كارە بکات و، دەبێ تەنیا ئەو زانیارییە پەخش بكرێت ÙƒÛ• لایەنی زانستی تەندروستیی فەرمی Ùˆ بەرپرس پشتڕاستی كردبێتەوە. بۆیە، دەتوانین بڵێین چەند كۆسپێكی گشتی Ù„Û• بەردەم گەشەكردنی ئەم بوارەدا هه‌ن، ÙˆÛ•Ùƒ:

١. كەمیی پسپۆڕی لەم بوارەدا.

٢. لاوازی لە كاری بەکۆمەڵدا، ئەم بوارە لاواز دەكات.

3. نەبوونی هاوسەنگی لە بابەتەكانیدا، بە هۆی نەبوونی توانا لەسەر هەموو لایەنەكان لە لایەن چەند كەسێكەوە.

4. ئیشكالی تێكەڵبوونی لەگەڵ ڕێكلامی بازرگانی و ویستی خۆناساندن، متمانە بە زانیارییەكانی ئەم بوارە كەم دەكاتەوە.

5. كەمی، یان نەبوونی پشتیوانیی ماددی لەم بوارەدا.

6. نەبوونی توانای باڵانسگیریی لە نێوان توخمە زانستییە جیاوازەكانی ئەم بوارە. لەنێوان پسپۆری تەندروستی و پزیشكی و لەنێوان پسپۆری ڕاگەیاندندا ماوەتەوە، بەبێ ئەوەی هیچ كام لەم پسپۆرییانە ئەرکی بەرپرسیارێتیی بەتەنها بخەنە سەر شانی خۆیانەوە.

7. بە Ù‡Û†ÛŒ تایبەتمەندیی پسپۆڕیی زاراوەكانەوە، گرفتی زمان Ù„Û•Ùˆ بوارەدا زۆر زۆرە، ÙƒÛ• كێشەیەكی گەورە بۆ تێگەیشتنی گشتی دروست دەكات. ÙƒÛŽØ´Û•ÛŒ وەرگێڕان Ùˆ ئاسانكردنەوەی زاراوەكانیش هەیە.  

نۆیەم: ڕاگەیاندنی تەندروستی لە نێوان تیۆری و پراكتیزەكردندا:

پێشكەشكردنی زانیاریی زانستیی تەندروستی Ùˆ پزیشكی، یارمەتیی كەسی ئاسایی دەدات كه‌ بۆ پاراستنی دۆخی تەندروستیی خۆی دەرفەتی بیركردنەوەی زیاتری هەبێت و، Ù„Û• Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• Ùˆ كۆسپە تەندروستییەكان دوور بكەوێتەوە؛ ئەمەیش Ù„Û• ڕاستیدا لایەنێكی گرنگی پێویستیی مرۆڤ جێبەجێ دەكات و، ئەم ڕاستییە حاشاهەڵنەگرە، بەڵام پرسیاری سەرەكی ئەوەیە: Ú†Û†Ù† ئەم كارە ئەنجام بدرێت؟ پەیامەكان تاچەند وەكوو خۆیان دەگەن؟ Ù„Û• ڕاستیدا ئەمەیش ئەركی زانستی ڕاگەیاندنە، ÙƒÛ• توانای ئه‌وه‌ÛŒ هەیە چوارچێوەی تیۆری بخاته‌ بواری پراكتیزەكردنه‌وه‌. بەمەیش دەزگه‌كانی ڕاگەیاندن Ù„Û• ڕووی ئەخلاقییەوە Ù„Û• بواری تەندروستیدا، بە خزمەتكردنی كۆمەڵگەوه‌ پابەند دەبن.  

ئەنجام:

ڕاگەیاندنی تەندروستی بوارێكی زۆر گرنگ Ùˆ پێویستە، بەتایبەت بۆ ئەو ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یانەی Ù„Û• قۆناغی گەشەكردن Ùˆ گۆڕانكاریی گەورەدان؛ وەكوو كوردستان. جگە لەوەیش، ڕاگەیاندنی تەندروستی، گرنگییەكی یەکجار زۆری هەیە بۆ بڵاوكردنەوەی هۆشیاریی تەندروستی Ùˆ ڕۆشنبیریی تەندروستیی ئاستبەرز و، نەهێشتنی هەڵخەڵەتاندن Ùˆ تێكهەڵچوون و، ڕێگرتن Ù„Û• بڵاوبوونەوەی زانیاریی نادروست لەسەر ڕەفتاری تەندروستی Ùˆ دژایەتیكردنی ڕەفتارە ناتەندروستییەكان، ÙƒÛ• بە Ù‡Û†ÛŒ دواكەوتەیی Ùˆ نەزانییەوە لەناو كۆمەڵگەدا بڵاو دەبنەوە.

 
 
« بەها ئەخلاقییەكانی كاری ڕاگەیاندن
« رۆڵی ڕاگەیاندن Ù„Û• پتەوكردنی ئاسایشی نەتەوەیی
« دەروازیەیەك بۆ ناساندنی Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاگەیاندن Ù„Û• پاراستنی ژینگەدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاگەیاندنی تەندروستی Ù„Û• برەودانی بواری تەندروستیی گشتیدا
« دەروازەیەك بۆ ناساندنی جەنگی دەروونی

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون