PÊNÛS
 
ژنانی نووسەر؛ له‌ نێوان دوێنێ Ùˆ ئه‌مڕۆدا 
     2017-05-27
کنێر عه‌بدوڵڵا

ژنانی نووسەر؛ له‌ نێوان دوێنێ Ùˆ ئه‌مڕۆدا

کنێر عه‌بدوڵڵا، نووسەر

ئاشکرایه‌ Ú©Ù‡‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندن (بینراو، بیستراو Ùˆ نووسراو)ØŒ‌ له‌ هه‌ر وڵاتێکدا ده‌توانن به ‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ گشتی Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ کاریگه‌ر Ùˆ چالاک له‌ پاراستنی مافه‌کانی مرۆڤدا بگێڕن؛ هه‌روه‌ها به ‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ تایبه‌تی بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ هه‌ر پێشێلکارییه‌Ú© بۆ ئه‌Ùˆ مافانه‌. زۆرێک له‌ نووسه‌ره‌کان به‌ Ú˜Ù† Ùˆ پیاوه‌وه،‌ ده‌توانن یارمه‌تیده‌ر بن بۆ ده‌ربڕینی تێڕوانین Ùˆ ئاوێته‌بوون Ùˆ هه‌ڵمه‌ته‌کانی ڕاگه‌یاندن، به ‌مه‌به‌ستی ڕوودانی گۆڕانکاریی باش Ùˆ گوێگرتن له‌ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ ژنان Ùˆ ده‌رخستنی ڕۆڵیان له‌ بواره‌ سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووری Ùˆ ڕۆشنبیرییه‌کان Ùˆ تێکه‌ڵبوونیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا. به‌ڵام وێڕای هه‌موو ئه‌Ùˆ جیاکاری Ùˆ توندوتیژییانه‌ÛŒ ڕووبه‌ڕووی ژنان ده‌بێته‌وه‌ØŒ به‌گشتی به‌رنا‌مه‌کانی Ú©Ù‡‌ Ú©Ù‡‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندن پیاده‌ÛŒ ده‌Ú©Ù‡‌ن، ناچێته‌‌‌ چوارچێوه‌ÛŒ  سیاسه‌ت Ùˆ ستراتیژیی‌ ئه‌Ùˆ ئامرازانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندن پیاده‌ÛŒ ده‌Ú©Ù‡‌ن، به‌ڵکوو ده‌Ú©Ù‡‌وێته‌ چوارچێوه‌ÛŒ ڕووماڵکردنی بۆنه‌ Ùˆ یاده‌ جیهانییه‌کان Ùˆ ڕووداوه‌کانی كه‌ ڕوو ده‌ده‌ن، Ú©Ù‡‌ په‌یوه‌ستن‌ به‌ کات Ùˆ زه‌مه‌Ù†ÛŽÚ©ÛŒ دیاریکراوه‌وه‌. بۆیه‌ وتووێژ له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ شێوازه‌ Ùˆ کارکردن بۆ ستراتیژێک Ú©Ù‡‌ کار له‌سه‌ر گۆڕینی ئه‌Ùˆ وێنا‌کردنه‌ باوه‌ ته‌قلیدییه‌ÛŒ ژنان بکات، کارێکی پێویست Ùˆ گرنگه‌Ø› به ‌شێوه‌یه‌Ú© Ú©Ù‡‌ کاریگه‌ریی باشی هه‌بێت بۆ گۆڕینی عه‌قڵییه‌تی باوی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌رک Ùˆ مافه‌کانی ژنان.

دۆخی ژنانی نووسەر له‌ باشووری کوردستان:

بواری ڕاگه‌یاندن Ùˆ نووسین Ùˆ ڕۆشنبیری له ‌پاڵ بواره‌کانی تری ژیاندا، یه‌Ú©ÛŽÚ©ÛŒ تره‌ له‌Ùˆ بوارانه‌ÛŒ به ‌Ù‡Û†ÛŒ جیاکاریکردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ژناندا، بۆته‌ جێی مشتومڕ Ùˆ ململانێی نێوان مرۆڤه‌کان.

 Ø¨Ù‡‌گشتی Ú¯Ù‡‌ر له‌ هه‌رێمی کوردستاندا به‌راوردی بوون Ùˆ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ ژنه‌ نووسه‌ره‌كانی کورد له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پیاوه‌‌ نووسه‌ره‌كاندا بکه‌ین، ده‌توانین بڵێین له‌ ساڵی 1991 Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ ژنانی نووسه‌ر زۆر Ú©Ù‡‌Ù… بوون. بێ گومان كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ هۆکار هه‌بوون، له‌وانه‌: ناجێگیری Ùˆ ناسه‌قامگیری له‌ ڕووی سیاسییه‌وه،‌ Ú©Ù‡‌ سه‌ره‌تای قۆناغێکی نوێ بوو بۆ ده‌ربازبوونی خه‌ÚµÚ©ÛŒ کوردستان له‌ده‌ست Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌عس، Ú©Ù‡‌ واقعێک سه‌ری هه‌ڵدا‌ بریتی بوو له‌‌ ژێرخانێکی کاوڵبوون Ùˆ ده‌ره‌نجام  به‌گشتی توندڕه‌ÙˆÛŒ Ùˆ نائارامی Ùˆ قورسایی زۆری بۆ سه‌ر مرۆڤه‌کان به‌جێ هێشت. واقعێک Ú©Ù‡‌ به‌گشتی ژیانێک تێیدا ده‌گوزه‌را Ú©Ù‡‌ ده‌رفه‌تی له ‌به‌رده‌Ù… تاکه‌کان به‌گشتی Ùˆ ژنان به‌تایبه‌تی زۆر ته‌سک کردبووه‌وه ‌و، ژنانی زیاتر به‌ لایه‌نه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه‌وه سه‌رقاڵ کردبوو‌ و، زیاتر خه‌ریکی به‌ڕێوه‌بردنی ماڵ Ùˆ به‌خێوکردنی منداڵ بوون Ùˆ هتد.   

له‌ کاتێکدا Ú¯Ù‡‌ر به‌راوردی ئێستای بوونی ژنانی نووسه‌ر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پیاواندا بکه‌ین، بێ گومان Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌Ú©Ù‡‌یان ڕووی له‌ زیادبوون کردووه‌‌. ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی به‌ پێوه‌ری بوونی ژنان، به‌گشتی هێشتا ژنانی نووسه‌ر Ú©Ù‡‌مینه‌Ù† Ùˆ شوێن Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ ده‌رفه‌تیان Ú©Ù‡‌متره‌ له‌ پیاوان، به‌ڵام وێڕای ئه‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ Ú©Ù‡‌مه‌یش، په‌راوێز خراون. بۆ نموونه‌ØŒ Ú¯Ù‡‌ر له‌ Ú©Ù‡‌سێک پرسیار بکرێ خوێنه‌ری کام له‌ نووسه‌ره‌کانی، یان باشترین نووسه‌ر لای تۆ کێیه‌ØŸ له‌ وه‌ڵامدا ده‌یان نووسه‌ری پیاو ڕیز ده‌کات، به‌ڵام ئاماده‌ نییه‌ ناوی نووسه‌رێکی Ú˜Ù† بهێنێ!                                                                                      

به‌ دیوێکی تردا، ڕاسته‌ نووسه‌ره‌کانی پیاو زیاترن، به‌ڵام ئه‌ده‌بیاتی ژنان به‌ جیاواز له‌ پیاوان، هه‌میشه‌ كۆسپ Ùˆ ته‌Ú¯Ù‡‌ره‌ Ùˆ کێشه‌ÛŒ هه‌مه‌Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯ÛŒ بۆ دروست ده‌کرێت. ئه‌وه‌یش گرێدراوی ئه‌Ùˆ ژینگه‌ Ùˆ په‌روه‌رده‌یه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ تاکه‌کان ژیانی تێدا ده‌گوزه‌رێنن Ú©Ù‡‌ هه‌میشه‌ له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ كه‌موكورت Ùˆ ناته‌واوه‌وه‌ سه‌یری Ú˜Ù† ده‌كه‌Ù†.‌ زۆربه‌یان دان به‌ سه‌رکه‌وتن Ùˆ ده‌رکه‌وتنی ژناندا نانێن. له‌ زۆربه‌ÛŒ بواره‌کاندا، به‌Ù¾ÛŽÛŒ حه‌ز Ùˆ ئاره‌زووی خۆیان، مافی ئه‌وه‌یان نییه‌ Ùˆ ناتوانن گوزارشت له‌ خۆیان بكه‌Ù†. بابه‌ته‌کانی تایبه‌ت به‌ ژنان هه‌میشه‌ جێی باس Ùˆ مشتومڕی زۆرن‌ØŒ جا Ú† جای ئه‌وه‌ÛŒ ژنه‌Ú©Ù‡‌ خوێنه‌ر، ڕۆشنبیر، قسه‌Ú©Ù‡‌ر Ùˆ نووسه‌ر بێت. بۆیه‌ زۆر جار ئه‌وه‌ ده‌خه‌نه‌ پاڵ نووسه‌ره‌ ژنه‌کان، Ú©Ù‡‌‌ به‌رهه‌مه‌کانیان Ù‡ÛŒ خۆیان نییه‌ Ùˆ Ú©Ù‡‌سێکی تر بۆی نووسیونه‌ته‌وه،‌ یان له‌ نووسه‌رێکی پیاو دزیویانه‌ØŒ یاخود هه‌ندێ جار، به ‌مه‌به‌ستی هه‌Ú•Ù‡‌شه‌کردن Ùˆ به‌Ú©Ù‡‌Ù… سه‌یرکردن Ùˆ Ú©Ù‡‌مکردنه‌وه‌ÛŒ توانای ژنان، پیاوان ده‌یانه‌وێت ژنه‌کانیان به‌وه‌ بترسێنن، Ú©Ù‡‌ بڵێن: ''به‌ خه‌ÚµÚ© ده‌ڵێین به‌رهه‌Ù…ØŒ یان بابه‌ته‌کانیان، ئێمه‌ ده‌ینووسینه‌وه‌.'' ئه‌مه،‌ زیاتر له‌Ù†ÛŽÙˆ هاوسه‌ره‌کاندا ئه‌Ú¯Ù‡‌ری هه‌یه‌ Ùˆ ڕوو ده‌دات. ئه‌Ù… بۆچوون Ùˆ نموونانه‌ له‌ سه‌رجه‌Ù… وڵاته‌ ڕۆژهه‌ڵاتییه‌کاندا هاوشێوه‌Ù†. بۆ نموونه، ‌کاتێک له‌ وڵاتی جه‌زائیر ''ئەحلام موستەغانمی''ÛŒ نووسه‌ریان تاوانبار کرد و، با‌Ù†Ú¯Ù‡‌شه‌یان کرد Ú©Ù‡‌ نووسه‌ری ڕاسته‌قینه‌‌ÛŒ ڕۆمانەکەی یه‌Ú©Ù‡‌می، خۆی نییه‌ØŒ به‌ڵکوو ''سه‌میح قاسم''Ù‡‌ Ùˆ دزیویه‌تی؛ ئه‌وه‌یش به ‌Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ باوه‌ڕیان به‌ سه‌رکه‌وتن Ùˆ ناوبانگی ئه‌حلام نه‌ده‌کرد وه‌Ú© نووسه‌رێکی ژن، سه‌باره‌ت به‌ ڕۆمانه‌ دیار Ùˆ سیانییه به‌ناوبانگه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ به‌ناوی "ذاكرة الجسد"ØŒ "فوضى الحواس" Ùˆ "عابر سرير".

ڕۆمانی "بنات الرياض"یش، Ú©Ù‡‌ تایبه‌ت بوو به‌ ژنه‌ نووسه‌ری سعوودی "ره‌جا سانع"ØŒ Ú©Ù‡‌ پاش بڵاوبوونه‌وه‌ÛŒ له‌ ساڵی 2005دا زۆر مشتومڕی Ù„ÛŽ Ú©Ù‡‌وته‌وه‌ و، له‌ ئاستی ناوخۆ Ùˆ جیهاندا ناوبانگێکی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ هه‌بوو، وێڕای ناوزڕاندن Ùˆ ئابڕووبردنی نووسه‌ره‌Ú©Ù‡‌ تا ئه‌Ùˆ ئه‌ندازه‌یه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ ڕێگری له‌ خوێندرانەوەی ڕۆمانه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ کرا، بێ هیچ گوێدانه‌ هزر Ùˆ به‌هێزیی نووسه‌ره‌Ú©Ù‡‌ له‌ چۆنێتیی گوزارشتکردنی ناوه‌Ú•Û†Ú©ÛŒ ڕۆمانه‌Ú©Ù‡‌ سه‌باره‌ت به‌ کێشه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ú©Ù‡‌ÛŒ له‌ ڕووی بابه‌تی تایبه‌ت به‌ جه‌سته‌ Ùˆ سێکس. بێ گومان Ú¯Ù‡‌ر نووسه‌رانی پیاو له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ بابه‌تانه‌ بنووسن‌ ئاساییتر وه‌رده‌گیرێت، به‌ڵام کاتێک ژنان خۆیان له‌ قه‌ره‌ÛŒ ئه‌Ùˆ بابه‌تانه‌ ده‌ده‌ن، ڕووبه‌ڕووی تانه‌ Ùˆ تاوانی زۆر ده‌بنه‌وه‌ و، به‌وه‌ تاوانبار ده‌کرێن Ú©Ù‡‌ باس له‌ ئه‌زموونی Ú©Ù‡‌سێتی Ùˆ به‌سه‌رهاتی خۆیان ده‌Ú©Ù‡‌Ù†. به‌Ùˆ شێوه‌یه‌یش گرفتی جۆراوجۆری دیکەی Ù„ÛŽ ده‌Ú©Ù‡‌وێته‌وه؛ بۆیە ئه‌وه‌یش یه‌Ú©ÛŽÚ©Ù‡‌ له‌ رێگرییه‌ Ú¯Ù‡‌وره‌کان Ú©Ù‡‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ Ú¯Ù‡‌مارۆدانی ژنان‌.

هۆکاره‌کانی Ú©Ù‡‌میی ژنانی نووسەر:

واقع Ùˆ لێکۆڵینه‌وه‌کانی تایبه‌ت به‌ بواری ڕاگه‌یاندن، به‌گشتی Ú©Ù‡‌میی بوونی Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ ژنان ده‌رده‌خه‌ن، بۆ نموونه‌ØŒ به‌Ù¾ÛŽÛŒ دوا لێکۆڵینه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ سایته‌ ئه‌لکترۆنییه‌کان Ú©Ù‡‌ له‌ هه‌رێمی کوردستان ساڵی 2016 ئه‌نجام دراوه،‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ ژنان وه‌Ú© به‌رپرس Ùˆ جێگری به‌رپرسی سایته‌کان‌ Ùˆ ته‌نانه‌ت وه‌Ú© ستافی ده‌سته‌ÛŒ نووسه‌ران، یان به‌ڕێوه‌بردن، بریتی بووه‌ له‌ 0% به‌رامبه‌ر به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ پیاو Ú©Ù‡‌‌ 100% بووه‌. به‌Ùˆ واتایه‌ÛŒ له‌ناوه‌ندی بڕیارسازیدا، Ú©Ù‡‌ لووتکه‌ÛŒ یه‌کلاکه‌ره‌وه‌ÛŒ مه‌سه‌له‌ هه‌ستیار Ùˆ چاره‌نوسساز Ùˆ ستراتیژییه‌کانه‌ له‌ناو دامه‌زراوه‌Ú©Ù‡‌دا،‌ ژنان بوون Ùˆ ده‌نگیان نییه‌.

ئه‌Ù… واقعه، نه‌Ú© ته‌نیا له‌Ùˆ Ú©Ù‡‌ناڵه‌ÛŒ ڕاگه‌یاندندا، به‌ڵکوو به‌گشتی له‌ زۆربه‌ÛŒ ناوه‌نده‌کانی تری ڕا‌Ú¯Ù‡‌یاندندا هه‌مان Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ ژنان به‌دی ده‌کرێت. بۆیه‌  بۆ تیشکخستنه‌ سه‌ر Ú©Ù‡‌میی ژنانی نووسه‌ر، ده‌توانین هۆکاره‌کانی له‌ Ú†Ù‡‌ند خاڵێکدا کورت بکه‌ینه‌وه‌:  

1. Ú©Ù‡‌لتووری باوی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ کورد؛ Ú©Ù‡‌ به ‌شێوه‌یه‌Ú©Ù‡‌ مرۆڤ به‌گشتی Ùˆ ژنان به‌تایبه‌تی ناتوانن موماره‌سه‌ÛŒ سه‌ره‌تاییترین مافی خۆیان بکه‌ن، Ú† جای ئه‌وه‌ÛŒ وه‌Ú© نووسه‌ر ده‌ربکه‌ون Ùˆ ڕۆڵیان هه‌بێت. به‌ڕادده‌یه‌Ú©Ù‡‌ هیچ کات درک به‌ توانا Ùˆ لێهاتوویی Ùˆ ده‌ستکه‌وته‌کانی ژنانی نووسه‌ر ناکرێت. عه‌قڵییه‌تێکه،‌ ژنان به‌شیاو نازانێت بۆ پۆستی وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری Ùˆ به‌رپرسی ده‌زگا‌ Ùˆ سه‌رنووسه‌ری ڕاگه‌یاندنی نووسراو. Ú©Ù‡‌لتوورێکه‌ Ú©Ù‡‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ په‌روه‌رده‌کردنی تاکه‌کان به‌ عه‌قڵییه‌تێکی نێرسالاری Ùˆ پیاوسالارییه‌وه‌ØŒ وای کردووه‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌کان هه‌میشه‌ له‌ ململانێ Ùˆ جیاوازیدا ژیان بگوزه‌رێنن.

ئه‌Ùˆ جۆره‌ Ú©Ù‡‌لتووره‌ Ù„Û• ده‌ره‌نجامدا ژینگه‌یه‌Ú© ده‌خوڵقێنێ، Ú©Ù‡‌ تێیدا په‌روه‌رده‌ Ùˆ فه‌لسه‌فه‌یه‌Ú© زاڵه‌Ø› نه‌ خوێندنه‌وه‌ Ùˆ نه‌ نووسین، نه‌بوونەته‌ Ú©Ù‡‌لتوور Ùˆ فه‌لسه‌فه‌ÛŒ ژیانی تاکه‌کان و، ته‌نانه‌ت ته‌رخانکردنی کات له‌Ùˆ بواره‌دا‌ بۆ ژنان به‌ گونجاو Ùˆ کاری به‌رهه‌مهێن Ùˆ گرنگ Ùˆ پێویست نازانرێ و، Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ ئه‌Ùˆ بواره‌ بۆ ژنان شیاو نییه‌ Ùˆ نابێت.

2. به‌گشتی Ú©Ù‡‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندن Ùˆ میدیاکاران نه‌یانتوانیوه‌ تیشک بخه‌نه‌ سه‌ر به‌رهه‌Ù… Ùˆ قه‌ÚµÙ‡‌مه‌کان Ùˆ ته‌نانه‌ت Ú©Ù‡‌سایه‌تییه‌کانی ژنانی نووسه‌ر و، له‌ میدیاکانیانه‌وه ‌Ú©Ù‡‌متر کار له‌سه‌ر ناساندنی ژنانی نووسه‌ر ده‌Ú©Ù‡‌ن، وه‌Ú© ئه‌وه‌ÛŒ متمانه‌ Ùˆ باوه‌ڕیان به‌ نووسین Ùˆ به‌رهه‌مه‌کانی ژنان نه‌بێت. یان زۆرینه‌یان هه‌مان ئه‌Ùˆ عه‌قڵییه‌ته‌ن، Ú©Ù‡‌ زاده‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ÛŒ‌ پیاوسالارییه‌Ú©Ù‡‌ن، Ú©Ù‡‌ بێ گومان ئه‌وه‌یش Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ Ú©Ù‡‌لتووره‌یه،‌ Ú©Ù‡‌ Ú•Û† چووەته‌ ناو میدیاکانیشه‌وه‌Ø› وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ به‌ دیوێکی تریشدا، عه‌قڵییه‌تی به‌ڕێوه‌به‌رانی Ú©Ù‡‌ناڵه‌کان به‌گشتی پیاوانن، Ú©Ù‡‌ وا ده‌کات ته‌نیا له‌ گۆشه‌نیگا Ùˆ دیدگه‌یه‌Ú©Ù‡‌وه‌ بڕواننه‌ مه‌سه‌له‌کان Ùˆ دواتر ئه‌Ùˆ بیرکردنه‌وه‌ یه‌کلایه‌نه‌یشه‌ Ú©Ù‡‌ له‌ ڕووی به‌ڕێوه‌بردنه‌وه‌ به‌سه‌ر پلان Ùˆ ستراتیژیی Ú©Ù‡‌ناڵه‌کاندا زاڵ ده‌بێت.

ده‌ره‌نجام، هه‌موو ئه‌وانه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ وا ده‌کات میدیا Ùˆ میدیاكارانی‌ كوردستان ڕووناكی‌ نه‌خه‌نه‌ سه‌ر كار Ùˆ به‌رهه‌مه‌کانی‌‌ ژنانی نووسه‌ر و، به‌گوێره‌ÛŒ‌ توانا Ùˆ زه‌حمه‌ته‌كانیان گرنگییان Ù¾ÛŽ نادرێت؛ چونکه‌ تا ئێستا به‌جددیوه‌رگرتنی‌ عه‌Ù‚Úµ ‌Ùˆ توانای‌ Ú˜Ù† له ‌ئاستێكی‌ زۆر سه‌ره‌تاییدایه‌. له‌ناو زۆربه‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ‌ كوردیدا، گوێگرتن له‌ Ú˜Ù† هێشتا عه‌یبه‌یه‌ Ùˆ ته‌نانه‌ت له‌ناو توێژی‌ ڕۆشنبیریشدا، كه‌من ئه‌Ùˆ ژنانه‌ÛŒ‌ میدیای‌ كوردی‌ مه‌به‌ستی‌ ‌بێت به ‌خه‌ڵكیان‌ بناسێنێت؛ به‌ڵام بۆ نووسه‌ره‌ پیاوه‌كان به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه‌یه.

 3. خودی ژنان لایه‌Ù†ÛŽÚ©ÛŒ تری هۆکاره‌کانن،‌ Ú©Ù‡‌ به‌گشتی به ‌Ù‡Û†ÛŒ سه‌رقاڵبوونی زیاتریان به‌ بۆنه‌ Ùˆ یاده‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان Ùˆ په‌روه‌رده‌کردنی منداڵ Ùˆ به‌ڕێوه‌بردنی کاروباری ناوماڵ Ùˆ زۆر کاری دیکەوە‌ زۆر لایه‌Ù† Ùˆ تواناکانی خۆیان فه‌رامۆش کردووه،‌ تا بتوانن له‌ ڕووی خوێندنه‌وه‌ Ùˆ نووسینه‌وه ده‌رفه‌ت بۆ خۆیان بڕه‌خسێنن.‌ یان به ‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ تر، لاوازیی هێزی ململانێ Ùˆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه ‌Ùˆ توانای Ú•ÛŽÚ†Ú©Ù‡‌شکاندنیان له‌ به‌رامبه‌ر سه‌لماندنی خۆیان له ‌ناوه‌نده‌کانی ڕاگه‌یاندندا، هه‌روه‌ها ته‌رخاننه‌کردنی زیاتری کاته‌کانیان بۆ خوێندنه‌وه ‌Ùˆ نووسین Ùˆ دانانی نووسین به‌ قۆناغێک له‌ ژیانیاندا، به‌وه‌ÛŒ ماوه‌یه‌Ú©Ù‡ ‌Ùˆ به‌ کۆتاییهاتن به‌ قۆناغێکی ته‌مه‌Ù†ÛŒ دیاریکراو له‌ ژیانی ژناندا، تێ ده‌په‌Ú•ÛŽ Ùˆ ده‌ڕوات، به‌ده‌ر له‌وه‌ÛŒ‌ ژنان‌ نه‌یانتوانیوه‌ سه‌یری نووسین بکه‌ن، وه‌Ú© ئه‌وه‌ÛŒ مه‌سه‌له‌یه‌Ú©ÛŒ گرنگ Ùˆ کاریگه‌ر بێت، یان ده‌بێت له‌ پێناوی نووسین Ùˆ Ú†Ù‡‌سپاندنی توانا Ùˆ ئیمکانییه‌تی خۆیاندا له‌ بواری نووسیندا خه‌بات Ùˆ تێکۆشان بکه‌ن؛ هه‌موو ئه‌وانه‌ وا ده‌کات پێواری ژنان له‌ بواری نووسیندا زیاتر هه‌بێت، چونکه‌ بێ گومان نووسه‌ر هه‌میشه‌ پێویستی به‌ خوێندنه‌وه‌ Ùˆ به‌دواداچوونی به‌رده‌وام هه‌یه‌ و، پێویستی به‌ ئاگاداری Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌کردن Ùˆ هۆشیاری Ùˆ داهێنانی فکری هه‌یه‌.

4. کەمبایەخدانی عه‌قڵییه‌تی سیسته‌Ù…ÛŒ حوکمڕانیی وڵات له‌ Ú•ÛŽÛŒ ده‌زگه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کانه‌وه‌Ø› بۆ نموونه‌ وه‌Ú© وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری Ùˆ داموده‌زگه‌کانی، Ú©Ù‡‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ Ú©Ù‡‌مته‌رخه‌Ù…ÛŒ Ùˆ Ú©Ù‡‌مباوه‌ڕییان به‌ تواناکانی ژنان، Ú©Ù‡‌متر بایه‌Ø® به‌ بڵاوکردنه‌وه‌ Ùˆ چاپکردنی به‌رهه‌مه‌کانی ژنانی نووسه‌ر ده‌ده‌Ù† Ùˆ Ú©Ù‡‌متر ده‌رفه‌تی تێکه‌ڵبوون Ùˆ به‌شداربوون Ùˆ ناسینیان له‌ ئاستی ناوخۆ Ùˆ وڵاتانی ده‌ره‌وه‌دا بۆ ده‌Ú•Ù‡‌خسێ. ئه‌Ù… وه‌زاره‌ته‌ نێوندێکه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ قۆرغکردنی جومگه‌ بنه‌Ú•Ù‡‌تییه‌کانی داموده‌زگه‌کان له‌ لایه‌Ù† پیاوانه‌وه‌ و، به ‌Ù‡Û†ÛŒ نه‌بوونی سیسته‌Ù…ÛŽÚ©ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ جێگیره‌وه‌ØŒ زیاتر جۆری په‌یوه‌ندییه‌کان Ùˆ ناسین Ùˆ تێکه‌ڵبوون Ùˆ میزاجییه‌ته‌کان حوکم Ùˆ کاریگه‌رییان له‌سه‌ر ئاڕاسته‌ÛŒ بڕیاردانه‌کان ده‌بێت؛ Ú©Ù‡‌ بێ گومان هه‌میشه‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ Ú©Ù‡‌لتووری باوی کۆمه‌ÚµÙ‡‌وه،‌ پێواری ژنان له‌ نێوه‌ندی جۆر Ùˆ به‌رفراوانیی په‌یوه‌ندییه‌کان Ùˆ بوونیان له‌ دانیشتنه‌ جۆربه‌جۆره‌کانی پیاواندا Ú©Ù‡‌متر به‌دی ده‌کرێت‌. وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ پێوه‌رانه‌ به‌ڕاست نازانرێ Ùˆ دووره‌ له‌ هه‌موو پێوه‌ر Ùˆ بنه‌مایه‌Ú©ÛŒ کارگێڕی Ùˆ به‌ها مرۆیییه‌کان بە لای زۆرێک له‌ ژنانەوە، بۆیه‌ ئاماده‌ نین خۆیان بخه‌نه‌ نێوه‌ندی ئه‌Ùˆ ژینگه‌یه‌وه ‌و، ده‌ره‌نجام، به‌دوورگرتنی خۆیان له‌Ùˆ ناوه‌ندانه‌ به‌ باشتر Ùˆ گونجاوتر ده‌زانن، وه‌Ú© له‌ کارکردن Ùˆ قایلبوون به‌Ùˆ شێوازانه‌Ø› ئه‌وه‌یش له ‌پێناو پاراستنی Ú©Ù‡‌سایه‌تی Ùˆ Ú©Ù‡‌رامه‌تی خۆیاندا.

له‌ ده‌ره‌نجامی هۆکاره‌کانه‌وه‌ Ú†ÛŒ ده‌خوڵقێت:

بوونی ئه‌Ùˆ هۆکارانه‌ له‌ به‌رده‌Ù… ژناندا کۆمه‌ÚµÛŽÚ© گرفتی جۆراوجۆری کۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌روونی Ùˆ سیاسی Ùˆ... دێنێته‌ ئاراوه،‌ له‌وانه‌:

1. ژنان Ú©Ù‡‌متر له‌ ناوه‌نده‌کانی بڕیاردانی Ù†ÛŽÙˆ حکوومه‌ت Ùˆ Ú©Ù‡‌رتی تایبه‌تدا بوونیان ده‌بێت، وه‌Ú© پۆستی وه‌زیری ڕۆشنبیری، به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی له‌ وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری Ùˆ ... Ú©Ù‡ به‌ دیوێکی تردا کاریگه‌ری ده‌خاته‌ سه‌ر Ú©Ù‡‌مترده‌رکه‌وتنی ژنانی نووسه‌ر، Ú©Ù‡‌متر چاپکردنی کتێب Ùˆ به‌رهه‌مه‌کانی ژنان، به‌شدارنه‌بوون Ùˆ پێواری عه‌Ù‚ÚµÛŒ ژنانه‌ له‌ پلان Ùˆ ستراتیژیی کاره‌کان و، Ú©Ù‡‌متر له‌ Ú•ÛŽÙˆÚ•Ù‡‌سم Ùˆ نێوه‌نده‌ ڕۆشنبیرییه‌کاندا بوونیان ده‌بێت.

2. په‌راوێزخستنی زیاتری ژنانی نووسه‌ر له‌ Ú•ÛŽÛŒ ئه‌Ùˆ خه‌ڵاتکردنانه‌ÛŒ Ú† له‌ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کانی حکوومه‌ته‌وه‌ ده‌درێن و، Ú† له‌ نێوه‌نده‌کانی دیکه‌وه‌Ø› Ú©Ù‡‌ ئه‌وه‌یش به‌ جۆرێک له‌ جۆره‌کان ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ دوورکه‌وتنه‌وه‌ØŒ ساردبوونه‌وه‌ØŒ به‌هه‌ندوه‌رنه‌گرتن Ùˆ پاشه‌کشه‌کردنی ژنان له‌ بواری نووسیندا.

3. Ú©Ù‡‌میی Ú•Ù‡‌خساندنی ده‌رفه‌ت له‌ به‌رده‌Ù… ژناندا به‌ به‌شداربوونیان له‌ بۆنه‌ Ùˆ Ú•ÛŽÙˆÚ•Ù‡‌سم Ùˆ کۆنفڕانس Ùˆ پێشا‌Ù†Ú¯Ù‡‌کانی کتێب Ùˆ ...ØŒ له‌ ئاستی ناوخۆی وڵات Ùˆ وڵاتانی ده‌ره‌وه‌دا؛ Ú©Ù‡‌ ئه‌وه‌یش وا ده‌کات ژنانی نووسه‌ر Ùˆ به‌رهه‌مه‌کانیان Ú©Ù‡‌متر بناسرێن Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌ بکه‌Ù† و، هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندییه‌کانیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ نووسه‌رانی تری وڵاتانی جیهاندا به‌رته‌سکتر بێت.

4. ناهاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ ڕاگرتنی باڵانسی جێنده‌ری له‌Ù†ÛŽÙˆ سه‌رجه‌Ù… نێوه‌نده‌کانی حکوومه‌ت Ùˆ Ú©Ù‡‌رتی تایبه‌تدا؛ Ú©Ù‡‌ وا ده‌کات داموده‌زگه‌کان دره‌نگتر Ú¯Ù‡‌شه‌ بکه‌Ù† Ùˆ Ú©Ù‡‌متر داهێنان Ùˆ تازه‌Ú¯Ù‡‌ری له‌Ùˆ بواره‌دا بهێننه‌ ئاراوه‌ØŒ جگه‌ له‌ پاشه‌کشه‌کردن Ùˆ کارنه‌کردن به‌ بنه‌ماکانی دیموکراسی، وه‌Ú© ئه‌وه‌ÛŒ حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان با‌Ù†Ú¯Ù‡‌شه‌ÛŒ بۆ ده‌کات.

 Ø¨Ù‡‌ دیوێکی تریشدا وا ده‌کات کارکردنی ڕێکخراوه‌کانی ژنان به‌گشتی، بۆ نه‌هێشتنی جیاکاری Ùˆ جیاوازییه‌کان درێژه‌ Ùˆ به‌رده‌وامییان هه‌بێت.

5. سه‌رهه‌ڵدان Ùˆ به‌کارهێنانی Ú†Ù‡‌ندین نازناو Ùˆ Ú¯Ù‡‌وره‌کردنه‌وه‌ Ùˆ پیاهه‌ڵدان به‌ نووسه‌رانی پیاو له‌ژێر ناوی وەکوو ''نووسه‌ری Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ کورد''Ø› له‌ کاتێکدا خودی به‌کارهێنانی ده‌سته‌واژه‌ÛŒ نووسه‌ری Ú¯Ù‡‌وره‌ØŒ یان شاعیری Ú¯Ù‡‌وره،‌ به‌ بۆچوونی من ناڕاسته‌ØŒ چونکه‌ نووسه‌ر بێت، یان شاعیر، Ú¯Ù‡‌وره‌ Ùˆ بچووکی بۆ نییه‌ØŒ به‌ڵکوو هه‌ندێ بنه‌ما Ùˆ پێوه‌ر حوکم ده‌کات Ú©Ù‡‌ Ù¾ÛŽÛŒ بگوترێت نووسه‌ر، یان شاعیر، یاخود ناوی تر. بۆیه،‌ به‌گشتی به‌کارهێنانی له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتیدا زیاتر ده‌چێته‌ چوارچێوه‌ÛŒ زیاده‌ڕۆیی Ùˆ وه‌سفکردنه‌وه‌.

6. پێداویستییه‌کانی بره‌ودان به‌ نووسینی ژنان له‌ به‌رنامه‌ Ùˆ په‌یڕه‌Ùˆ Ùˆ پرۆگرامی خوێندندا، نه‌Ú© ته‌نیا له‌ قۆناغه‌کانی خوێندنگه‌کاندا، به‌ڵکوو له‌ زانکۆکانیشدا، له ‌ئاست مێژوو Ùˆ خه‌باتی ژنان Ùˆ ناساندنی مافه‌کانیاندا Ú©Ù‡‌مته‌رخه‌میی پێوه‌ دیاره‌ØŒ چونکه‌ ژینگه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌کردن، Ú† له‌ خێزان Ùˆ Ú† له ‌ناوه‌نده‌کانی خوێندندا، به ‌شێوه‌یه‌که،‌ Ú©Ù‡‌ بۆ Ú†Ù‡‌سپاندنی Ú©Ù‡‌لتووری خوێندنه‌وه ‌Ùˆ نووسین هانده‌ر نین؛ هه‌روه‌ها به‌ ئه‌ندازه‌یه‌که،‌ Ú©Ù‡‌ جۆره‌ داخراو‌ییه‌Ú©ÛŒ هه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ له‌ ڕووی ناسین Ùˆ تێکه‌ڵبوون Ùˆ ته‌نانه‌ت به‌شداربوونیان له‌ چالاکییه‌ ڕۆشنبیری Ùˆ هونه‌رییه‌کاندا، نه‌بووەته‌ Ú©Ù‡‌لتووری کارکردن Ùˆ شێوازی ژیانیان.

چاره‌سه‌ر:

کارکردن Ùˆ خوێندنه‌وه‌ Ùˆ شیکاری Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌ÛŒ گونجاو له ‌ئاست هه‌موو ئه‌Ùˆ فاکته‌رانه‌ÛŒ هۆکارن له ‌به‌رده‌Ù… Ú©Ù‡‌میی ژنانی نووسه‌ر له‌ باشووری کوردستاندا، یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ چاره‌سه‌ری دۆخه‌Ú©Ù‡‌ به‌ره‌Ùˆ باشتر.

 Ù„Ù‡‌ لایه‌Ú©ÛŒ دیکه‌وه‌ØŒ‌ خودی ژنان یه‌Ú©ÛŽÚ©‌ له‌Ùˆ فاکته‌ره‌ گرنگانه‌Ù† Ú©Û• ده‌توانن کار له‌سه‌ر Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن Ùˆ هۆشیاریی خۆیان بکه‌ن، بۆ ئەوەی بتوانن ئه‌Ùˆ به‌ربه‌ست Ùˆ ڕێگرییانه‌ بشکێنن Ú©Ù‡‌ دێنه‌ به‌رده‌میان و، به ‌مه‌به‌ستی به‌رته‌سککردنه‌وه‌ÛŒ تواناکانیان ڕێگرییان Ù„ÛŽ ده‌Ú©Ù‡‌Ù†. ئه‌وه‌یش به‌ خۆپه‌روه‌رده‌کردن Ùˆ فێربوونیان ده‌بێت، تا بتوانن به‌ متمانه ‌Ùˆ ئیراده‌یه‌Ú©ÛŒ به‌هێزه‌وه‌ ڕووبه‌ڕووی واقع Ùˆ به‌ربه‌سته‌کان ببنه‌وه‌ و، به‌سه‌ر ئه‌Ùˆ هه‌موو تانه‌ Ùˆ ته‌شه‌ر ‌Ùˆ ناوزڕاندنانه‌دا زاڵ بن كه‌ به ‌هۆیه‌وه‌ تووشی دەبن Ùˆ زۆر جاریش به‌Ùˆ هۆیه‌وه‌ ده‌بنه‌ قوربانی. چونکه‌ به‌ پله‌ÛŒ یه‌Ú©Ù‡‌Ù…ØŒ ئه‌وه‌ ژنان خۆیانن Ú©Ù‡‌ ده‌توانن به‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ‌ تاكه‌كه‌سی ‌‌Ùˆ ڕێكخراوه‌یی،‌ ئه‌Ù… دۆخه‌ تێ په‌ڕێنن و، بێ گومان هه‌موو ئه‌Ùˆ لایه‌نانه‌ÛŒ‌ دیكه‌یش كه‌ كار بۆ ژنان ده‌كه‌ن؛ تا Ù¾ÛŽÚ©Ù‡‌وه‌ تاك به‌ تاكی‌ ئه‌Ù… كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ فێری‌ Ú©Ù‡‌لتووری خوێندنه‌وه‌ Ùˆ گرنگیی نووسین بکه‌Ù† و، به‌هێزیی به‌رهه‌Ù… Ùˆ ناوه‌Ú•Û†Ú© Ùˆ باشیی نووسینه‌کان، حوکم بکات كه‌ خوێنه‌ره‌کان بڕیار بد‌Ù‡‌Ù† ئاخۆ خوێنه‌ری کام نووسه‌رن Ùˆ کام نووسه‌ر به‌ باشتر ده‌زانن، نه‌Ú© جۆری Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی نووسه‌ره‌Ú©Ù‡‌ له ‌لایان حوکم بکات.

داڕشتنه‌وه‌ÛŒ پلان Ùˆ ستراتیژیی کارکردنی داموده‌زگه‌کانی حکوومه‌ت به‌ ڕاگرتنی باڵانسی جێنده‌ری Ùˆ Ú•Ù‡‌خساندنی ده‌رفه‌تی وه‌کیه‌Ú©ÛŒ له ‌به‌رده‌Ù… ژنان Ùˆ پیاواندا به‌بێ جیاوازی؛ Ú©Ù‡‌ ده‌ره‌نجام توانا Ùˆ لێهاتوویی Ùˆ کارامه‌ییی مرۆڤه‌کان، بۆ بردنه‌پێشه‌وه‌یان حوکم بکات، نه‌Ú© پێوه‌ره‌کانی یه‌کترناسین Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌کان؛ ئه‌وه‌یش به‌ مه‌به‌ستی دوورکه‌وتنه‌وه‌ له‌ عه‌قڵییه‌تی باوی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ دوور له‌ پیاوسالاری؛ به‌دامه‌زراوه‌ییکردنی زیاتری ده‌زگه‌کانیش، لایه‌Ù†ÛŽÚ©ÛŒ تری چاره‌سه‌ره‌کانه‌.

له‌ لایه‌Ú©ÛŒ دیکه‌وه‌ کارکردن بۆ هۆشیارکردنه‌وه‌ÛŒ تاکه‌کانی کۆمه‌Úµ به‌گشتی، ئه‌رکێکی هه‌مه‌لایه‌نه‌ÛŒ گشت ده‌زگه‌کانی ڕاگه‌یاندن Ùˆ ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ ده‌زگه‌کانی حکوومه‌ته‌ØŒ به‌ مه‌به‌ستی به‌ Ú©Ù‡‌لتوورکردنی خوێندنه‌وه‌ Ùˆ قبووڵکردنی نووسه‌ره‌کان وه‌Ú© خۆیان، له‌ هه‌ر Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زێک بن.

جگه‌ له‌وه‌ÛŒ پێداچوونه‌وه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندن به‌ به‌رنامه‌ Ùˆ پلانیاندا Ùˆ Ú•Ù‡‌خساندنی ده‌رفه‌تی زیاتر له‌ به‌رده‌Ù… ژنان Ùˆ بوونیان له‌ پۆسته‌ باڵاکانی بڕیارسازیی سه‌رجه‌Ù… Ú©Ù‡‌ناڵه‌کانی بینراو Ùˆ نووسراو Ùˆ بیستراودا، هه‌نگاوێکی گرنگی چاره‌سه‌ره‌کانه‌Ø› بۆ ئەوەی به ‌شێوه‌یه‌Ú© به‌رنامه‌کانیان Ú•ÛŽÚ© بخه‌Ù† Ú©Ù‡‌ بۆ ده‌رخستنی توانا Ùˆ کاره‌کانی ژنانی نووسه‌ر و، به‌ مه‌به‌ستی ناسینی خۆیان Ùˆ ده‌ستکه‌Ùˆ‌ته‌کانیان، هه‌ÙˆÚµÛŒ زیاتر بدرێت Ùˆ بایه‌خی زیاتریان Ù¾ÛŽ بدرێت.


سوودم له‌Ù… سه‌رچاوه‌یه‌ وه‌رگرتووه‌:

المرأة والكتابة/ هل تكتب المرأة نفسها، د.ميساء الخواجة، سایتی

( الریاض ), 14 يناير 2017م.

 
 
« قبووڵکردنی "ئه‌وی دی" وه‌ک که‌لتووری پێکه‌وه‌ژیان
« Ú˜Ù† Ùˆ ناوه‌ندی بڕیار؛ ڕاستی Ùˆ ئاماره‌کان
« ئاشتی، گرنگی Ùˆ ئاسه‌واره‌کانی له‌ کۆمه‌ڵدا
« مافی مرۆڤ له‌ ئازادیی ڕاده‌ربڕیندا
« Ú•Û†Ú˜ÛŒ خۆشه‌ویستی؛ چیرۆک Ùˆ مێژووی
« قه‌یرانی دارایی، هۆکار Ùˆ کاردانه‌وه‌کانی
« 8ÛŒ مارس، مێژوویه‌کی Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون