PÊNÛS
 
ڕه‌خنه‌گرتن؛ دەرگەیەک بەرەو چاکسازی 
     2017-05-26
قەرەنی قادری

Ú•Ù‡‌خنه‌گرتن؛ دەرگەیەک بەرەو چاکسازی

 

قه‌ره‌Ù†ÛŒ قادری

ڕەخنە، Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛ• زانیارییەکە Ú©Û• پەرە به‌ توانا Ùˆ لێهاتوویی دەدات. مرۆڤ ڕادەهێنێت Ú©Û• نەرمونیان بێت و، بە شێوەیەکی عەقڵانی پەیوەندی بە دیاردە Ùˆ ڕووداوەکانەوە بکات. Ù„Û•Ù… دۆخەدا Ú©Û• تەوەری ڕەخنە بۆ باشتربوونە، تێڕوانین Ùˆ ڕەوتی ئاڕاستەکە ڕوو Ù„Û• چاکسازی دەکات. Ù„Û• ڕاستیدا، ئامانجی ڕاستەقینەی ڕەخنە، دەبێ چاکسازی، Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ تاک Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• بێت.

یه‌Ú©Ù‡‌مین جار یوونانییه‌کان ئه‌Ù… زاراوه‌‌ (Ú•Ù‡‌خنه)یان داهێنا، Ú©Ù‡ به زمانی یوونانی Ù¾ÛŽÛŒ ده‌ÚµÛŽÙ† "کریتیکۆیێ"ØŒ واته‌ هونه‌ری هه‌ڵسه‌نگاندن Ùˆ لێکدانه‌وه‌. یوونانییه‌کان له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ ڕایه‌ بوون Ú©Ù‡ له‌ سه‌ره‌تادا، ده‌بێ دیارده‌یه‌Ú© بخوێندرێته‌وه‌ Ùˆ دوایی له‌به‌ریه‌Ú© هه‌ڵبوه‌شێندرێته‌وه‌ØŒ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ده‌رفه‌ت هه‌بێت Ú©Ù‡ گشت پێکهاته‌کانی ئه‌Ù… دیارده‌یه‌ ببینرێن تا مه‌ودای لێکۆڵینه‌وه‌ Ùˆ هه‌ڵسه‌نگاندن بێته‌ کایه‌وه‌. کاتێک هه‌ڵسه‌نگاندن Ùˆ لێکۆڵینه‌وه‌Ú©Ù‡‌ کۆتایی هات، جارێکی تر پێکهاته‌کان وه‌سه‌ریه‌Ú© بخرێنه‌وه‌‌. له‌Ù… قۆناغه‌دایه‌ Ú©Ù‡ Ú©Ù‡‌موکوڕی Ùˆ خه‌وشه‌کان به‌دی ده‌کرێن. لێره‌دا کۆبه‌ندی ئه‌Ù… Ú•Ù‡‌وته،‌‌ Ù¾ÛŽÛŒ ده‌گوترێت Ú•Ù‡‌خنه‌ یان "هونه‌ری نرخاندن".

Ú•Ù‡‌خنه له تاک، یان دامه‌زراوه‌یه‌Ú©ØŒ به مانای ئاماژه‌ Ùˆ جه‌ختکردن دێت له‌سه‌ر ناکارا‌مه‌ییی ئه‌Ùˆ له به‌جێگه‌یاندنی ئه‌رکه‌کانیدا. بەبێ ئاماژه‌ به ناکارامه‌ییی دامه‌زراوه‌یه‌Ú©ØŒ هه‌روه‌ها به‌بێ بوونی ئامار Ùˆ زانیاری، Ú•Ù‡‌خنه‌ هیچ مانایه‌Ú©ÛŒ نییه‌ Ùˆ ناتوانێت ئامانجی خۆی بپێکێت.

Ù‡ÛŽÚµÛŒ سه‌ره‌Ú©ÛŒ له‌ Ú•Ù‡‌خنه‌گرتندا، بۆ ده‌ستنیشانکردنی خه‌وشه‌کانه‌Ø› بۆ ئه‌وه‌یه‌ Ú©Ù‡‌موکوڕییه‌کان به‌دی بکرێن Ùˆ له‌ Ú•Ù‡‌وتێکی عه‌قڵانیدا جێگرەوەیەک بۆ ئه‌Ù… خه‌وشانه‌ بدۆزرێته‌وه‌. Ú•Ù‡‌خنه‌گرتن بۆ باشترکردنی د‌یارده‌ØŒ یان پرۆژه‌کانه،‌ تا ژیان له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا به‌ره‌Ùˆ‌ باشتربوون ڕێنوێنی بکات.

ڕەخنەگرتن Ùˆ قبووڵکردنی ڕەخنە، Ú©Û• لەسەر بنەمایەکی عه‌قڵانی Ùˆ بەپێی بەڵگە بێت، هەروەها هێمنانە بەڕێوە بچێت، ئەو دەرفەتە بۆ ساخکردنەوە Ùˆ سەرلەنوێ بنیاتنانەوەی بابەتی مەبەست دێنێتە کایەوە. واتە کەڵکوەرگرتنی هۆشیارانە Ù„Û• ڕەخنە، هەڵدان Ùˆ Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ تاک، گرووپ Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ بەدوادا دێت.

ڕەخنە دەورێکی گرینگ Ù„Û• پەیوەندییە کۆمەڵایەتی Ùˆ سیاسییەکاندا دەگێڕێت. دەتوانێت پەیوەندییەکان بەرەو باشتربوون بەرێت، بەڵام Ù„Û• نەبوونی هۆشیاری Ùˆ کارامەییی ڕەخنەگر Ùˆ ڕەخنەگراندا، دەكرێ پەیوەندییەکان تێک بچن، یان لانی Ú©Û•Ù… ببێتە Ù‡Û†ÛŒ گرژی Ùˆ ساردبوونی پەیوەندییەکان. قبووڵکردنی ڕەخنە (Ú©Û• پێویستە ڕەخنەلێگیراو گوێگرێکی چالاکیش بێت) دەبێتە هۆکار بۆ بەهێزبوون، باشتر کارکردن، Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ دەروونی و، Ù„Û• کۆتاییدا Ú©Ù‡‌لتووری پێکەوەهەڵکردن Ùˆ کارکردن بڕەو Ù¾ÛŽ دەدات Ùˆ بەتوانایان دەکات.

بۆ نموونە، کاتێک حزب، یان لایەنێک لە هەڵبژاردنێکی دیاریکراودا بەگوێرەی چاوەڕوانی، دەنگی کەم دێنێت، یان دەدۆڕێنێت، پێویستە بەرنامە و پلانی کار، هەروەها هەوڵدانەکانیان لە هەڵمەتی هەڵبژاردندا بدرێنە بەر باس و لێکدانەوە. لە دۆخێکی وادا زۆر پێویستە لایەنە ئەرێنی و نەرێنییەکانی بەرنامە و چالاکییەکانی حزبەکەی بەوپەڕی بوێرییەوە بدرێنە بەر نەشتەری ڕەخنە، تا کەموکوڕییەکان و هۆکارەکانی سەرنەکەوتن بەدەر بکەون.

دەبێ ئاماژە بەوەیش بدرێت، ئەوانەی ڕووبەڕووی ڕەخنە دەبنەوە، پێویستە گوێگرێکی هۆشیار Ùˆ لێهاتوو بن، هەروەها ئەوانەی Ú©Û• ڕەخنەگریشن، پێویستە چەند قاتی ڕەخنەلێگراو بنەمای کارەکانیان لەسەر دیالۆگ دابمەزرێنن، تا Ù„Û• کەشوهەوایەکی ئەرێنیدا ئاڵوگۆڕی بیروبۆچوونەکانیان بکەن. ئەگەر ڕەخنە "هونه‌ری نرخاندن" Ùˆ لێکدانەوەیە، گوێگرتنیش هونەرە Ùˆ پێویستیی بە ڕاهێنانی بەردەوام هەیە.

دەستنیشانکردنی ئامانج و ڕێگەکانی گەیشتن بە مەبەستی دیاریکراو

- چ چاوەڕوانییەک لە پەیوەندیکردن دەکرێت؟

- چ شتێک، دەبێت ئاڵوگۆڕی بەسەردا بێت؟

- پاڵنەری ڕەخنەگرتن چییە Ùˆ کامانه‌ن؟

نەرمونیانی و وشەی شیاو

بۆ ئەوەی پەیوەندیکردن دروست بکرێت و ئامانج بپێکێت، پێویستە کەڵک لە زمانێکی نەرمونیان و شێوازی شیکردنەوە وەربگیرێت. تەنیا لە ڕوونکردنەوەی گشت لایەنەکانی دیاردەی مەبەستدایە کە بە ئامانج دەگەین و پەیوەندیی دوو، یان چەندلایەنە چێ دەکرێت. سازدانی ئەم پەیوەندییە یەکەمین و گرینگترین هەنگاوە کە دەرگە بەرەو قۆناغەکانی دواتر دەکاتەوە.

ڕاکیشانی لایەنی بەرامبەر بۆ ناو قووڵاییی باسەکەوە

بۆ ئەوەی ڕەخنەگرتن بە شێوەیەکی ماقووڵ بەڕێوە بچێت، پێویستە لایەن، یان لایەنەکانی بەرامبەر ڕاکێشی ناو باس و لێدوانەکان بکرێن؛ ئەویش بە ڕێگەی بەشداریکردنیان لە باس و لێدوان لە بابەتی دیاریکراودا.

- باس لە بەرپرسیارێتی، ئەرک و مافی لایەنی ڕەخنەلێگیراو بکرێت.

- باس لە تواناکانی لایەنی بەرامبەر بکرێت.

- زۆر بەوردی بۆ لایەن، یان لایەنەکانی تر ئامانجی ڕەخنە ڕوون بکرێتەوە کە بۆچی ڕەخنە لە قازانجی ئەواندایە؛ هەروەها بەوردی و بە بەڵگەوە درێژە بە باسەکە بدرێت. لەم قۆناغەدا کەڵک لە دیالۆگ وەربگیرێت و خۆ لە مۆنۆلۆگ بپارێزرێت.

- ڕوونی و ئاشکرابێژی، ڕەخنەگرتن بەبڕشتتر دەکات و دەبێ بە ئاکامێکی باشتر بگات. تێکەڵنەکردنی بابەتەکان و بەلاڕێدانەبردنی گفتوگۆ بۆ سەر شتی لاوەکی کە هیچ پەیوەندییەکی بە پلانی دەستنیشانکراوەوە نییە، بوار بۆ لێکتێگەیشتن و نزیکبوونەوە لە ئەنجام دەڕەخسێنێت.

- دەوری کات Ù„Û• ڕەخنەگرتندا: ڕەخنەگرتن Ù„Û• کاتی گونجاودا کارتێکەریی باشتری دەبێت؛ بۆ هەندێکان هەر Ù„Û• دوای تەواوبوونی کارەکە پێویستە، بۆ هەندێکی تریش تێپه‌ڕینی كات باشترین ڕێگەچارەیە.

- پێکهێنانی Ú©Ù‡‌لتوورێکی نەرمونیان بۆ ڕەخنەگرتن Ùˆ ڕەخنەقبووڵکردن، هەروەها یارمەتیدانە بۆ ئەوەی گوێگرێکی چالاک بێتە بەرهەم. یارمەتیدان بە پێکهێنانی پاڵنەری ئەرێنی بۆ کاری باشتر Ùˆ ساردنەبوونەوە Ù„Û• کار Ù„Û• ئاکامی ڕەخنەگرتندا.

- ناسینی لایەنە جۆراوجۆرەکانی بەرامبەر: ئەمەیان یارمەتییەکی باش دەدات تا تێگەییشتنمان لەو، یان لەوان زۆرتر بێت. ناسینی کەسایەتییەکان ئاسانکارییە بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی باشتر پەیوەندی چێ بکرێت. باشترین پەیوەندی، باشترین بەرهەم دێنێتە کایەوە.

- گەڕانەوە بۆ دەروون: پەیوەندیکردن بە دەروونەوە، یەکێکە لە هۆکارە باشەکان کە مرۆڤ دەتوانێت لەگەڵ خۆیدا بپەیڤێت؛ ئەمەیان بابەتێکی دەروونناسانەیە.

- هێمنی Ùˆ لەسەرخۆبوون: نەبوونی هێمنی Ù„Û• کاتی ڕەخنەگرتندا، کارتێکەرییەکە زۆر Ú©Û•Ù… دەکاتەوە و، پەیامەکەیش Ù„Û• لای پەیاموەرگر وەرناگیرێت. کۆنترۆڵی هەست Ùˆ توندیی دەروونی یەکێکە Ù„Û• کارە هەره‌ سەرکەوتووەکان Ù„Û•Ù… بوارەدا.

کۆبەند

Ù„Û• جیهانی ئەمڕۆدا، بۆ ئەوەی تاک، گرووپ، حکوومەت، یان حزبە سیاسییەکان Ù¾ÛŽØ´ بکەون Ùˆ Ù„Û• کارەکانیاندا Ú¯Û•Ø´Û• بکەن Ùˆ سەرکەوتوو بن، پێویستە بڕەو بە ڕەخنە Ùˆ ڕەخنەگرتن بدەن و، هەروەها گوێگرێکی باشیش بن Ùˆ گرینگی بە لایەن، یان لایەنەکانی بەرامبەر بدەن. Ù„Û• ئاکامی ئەوەیشدا Ú¯Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ú¯Û•Ø´Û• دەستێنێت Ùˆ Ú©Ù‡‌لتوورێکی دیموکراتیک دێتە کایەوە. هەر بە Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ئەم Ú©Ù‡‌لتوورەوە دەتوانین کێشەکانی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• بە شێوەیەکی هێمنانە چارەسەر بکەین Ùˆ بەبێ ئەوەی گرێچنی دەسەڵات تێک بچێت، یان Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• Ù„Û• ئاسایشی وڵات بکرێت، Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• بە شێوەیەکی عه‌قڵانی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ خۆیدا دەپەیڤێت. ڕەخنەگرتن بۆ باشتربوونە، بۆ هەڵدان Ùˆ Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ تاک، گرووپ، حزبی سیاسی Ùˆ حکوومەتە. بەهێزیی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ù„Û• گرەوی گفتوگۆ، دایالۆگ Ùˆ دانوستانی عه‌قڵانیدایە.

 
 
« زێڕی Ú•Û•Ø´ Ùˆ سەربەخۆیی
« حکوومەتی شارەزا Ùˆ لێهاتووان
« ماف، دەوری تاک Ùˆ پرسی ڕیفراندۆم
« چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی Ùˆ پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن
« متمانه‌‌، به‌‌رپرسیاریه‌‌تی Ùˆ ئه‌‌خلاق له‌ كاری ڕۆژنامه‌‌وانیدا
« تیرۆریزم، Ø´Û•Ú•ÛŒ دەروونی Ùˆ ڕاگەیاندن
« بنەماکانی وتارنووسین

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون