PÊNÛS
 
ئازادیی ده‌ربڕین Ùˆ ته‌له‌ڤزیۆن 
     2017-05-25
د. ئه‌سعه‌د ئه‌نوه‌ر عارف

ئازادیی ده‌ربڕین Ùˆ ته‌له‌ڤزیۆن

 

د. ئەسعەد ئەنوەر عارف، مامۆستا لە کۆلێژی یاسا و زانستە سیاسییەکان/ زانکۆی سەڵاحەددین

بەپێی تێڕوانینی ئامانجگەرایانە، ئازادیی ده‌ربڕین Ù„Û• مافە سروشتییەکانی هەر تاکێکی کۆمەڵگەیە و، هەر جۆرە سنووردارکردنێکی ئەم Ú†Û•Ù…Ú©Û•ØŒ پێویستە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ دەقێکی ڕوونی یاسایییەوە بێت. بەو هۆیەی Ú©Û• سنووردارکردنی مافە سروشتییەکان، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بنەما Ùˆ فەلسەفەی بوونی ئەم مافانەدا یەک ناگرێتەوە. Ù„Û• ژیانی ئەم سەردەمەدا، بێ گومان  ØªÙ‡‌له‌ڤزیۆن وەکوو یەکێک Ù„Û• بەهێزترین ئامرازەکانی ئازادیی ده‌ربڕین، Ù„Û• خزمەت ڕەوتی مرۆڤایەتیدایە. بەڵام خراپ بەکارهێنانی ئەم ئامرازە، خۆی Ù„Û• خۆیدا دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ پێشێلکردنی بنەماکانی ئازادی، مافی مرۆڤ Ùˆ دەستدرێژی بۆ سەر مافە گشتییەکان. پێناسە Ùˆ دیاریکردنی سنووری ئازادیی ده‌ربڕین سەبارەت بە پرۆگرامەکانی ته‌له‌ڤزیۆن، Ù„Û• یاسا نێوخۆیی Ùˆ ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکاندا ڕێگەپێدراوە. ئەم مافە کلیلی پاراستنی هەموو مافەکانی تری مروڤە و، بە پاراستنی کەرامەتی مرۆڤەکان هەژمار دەکرێت. بەڵام ئەم مافە، هەروەک زۆرێک Ù„Û• مافەکانی تری مرۆڤ، Ù„Û• بەرژەوەندیی مافی کەسانێکی تردا پانتای جێبەجێکردنی سنووردار کراوە و، Ù„Û•  Ù‡Û•Ù†Ø¯ÛŽ باردا سەبارەت بە سنووردارکردنی، کۆدەنگی هەیە Ùˆ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بنەماکانی مافی مرۆڤدا یەک دەگرنەوە.

Ù„Û• هەرێمی کوردستاندا بە Ù‡Û†ÛŒ ئازادیی ڕەها Ù„Û• بواری کاری ڕاگەیاندندا، Ù„Û• لایەکەوە بووەتە Ù‡Û†ÛŒ دەستکەوتی ئەرێنی و، Ù„Û• لایەکی ترەوە بووەتە Ù…Û†ÚµÚ¯Û•ÛŒ ته‌له‌ڤزیۆنی حزبی Ùˆ ئەهلی، Ú©Û• بە Ù‡Û†ÛŒ کەمئەزموونیی بەڕێوەبەران Ùˆ خراپ بەکارهێنانی Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ ئازادیی ده‌ربڕین گرفتی زۆری Ù„Û• ڕوانگە جیاوازەکانەوە بۆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• دروست کردووە. بۆیە مەبەستمانە شیکاری بەراوردی سەبارەت بە سنووردارکردنی ئازادیی ده‌ربڕین Ù„Û• ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییه‌ جیاوازەکاندا سەبارەت بە Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ ئازادیی ده‌ربڕین Ù„Û• ڕوانگەی ڕەواڵەتی Ùˆ ناوەڕۆکییەوە ئەنجام بدەین.

Ù¡- سنووردارکردنی ڕەواڵەتی: وەرگرتنی مۆڵەت Ù¾ÛŽØ´ بڵاوکردنەوە، بۆ زۆرێک Ù„Û• ئامرازەکانی ڕاگەیاندن وەکوو ڕۆژنامە، بەپێچەوانەی بنەماکانی دیموکراسی هەژمار دەکرێن. بەڵام سەبارەت بە  ØªÙ‡‌له‌ڤزیۆن، ئەم تێڕوانینە کەمتر بەدی دەکرێت. چونکە کاریگەریی  ØªÙ‡‌له‌ڤزیۆن زۆر Ù„Û• ئامرازەکانی تری ڕاگەیاندن زیاترە؛ بەئاسانی کاریگەریی ئەرێنی Ùˆ نەرێنی لەسەر هەر کۆمەڵگەیەک دادەنێت. بەڵگەنامەی گەردوونیی مافی مرۆڤ سەبارەت بە ناچارکردنی دامەزرێنەرانی ته‌له‌ڤزیۆن بە مەبەستی وەرگرتنی مۆڵەت، بێدەنگە؛ ماددەی دە Ù„Û• ڕێککەوتننامەی ئەوروپیی مافی مرۆڤ، ئەم مافە بە دەوڵەتان دەدات Ú©Û• دامەزرێنەری ته‌له‌ڤزیۆنەکان، Ù¾ÛŽØ´ دەستبەکاربوونیان ناچار بە وەرگرتنی مۆڵەت بکات؛ Ù„Û• کاتێکدا ئامرازەکانی تری ڕاگەیاندن، Ù„Û•Ù… بڕیارە ڕێزپەر کراون. بەپێچەوانەی ڕێککەوتننامەی ئەوروپاوە، ڕێککەوتننامەی مافی مرۆڤی ئەمریکا، بە شێوازێکی تر سەیری ئازادیی ده‌ربڕین دەکات و، Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ بەربڵاوترکردنی ئازادیی ده‌ربڕین Ùˆ کەمکردنەوەی سنوورەدارکردنی ئەم ئازادییە دەدات. بەندی دوو Ù„Û• ماددەی ١٣ Ù„Û• ڕێککەوتننامەی مافی مرۆڤی ئەمریکا باوەڕی وایە سنووردارکردنی ئامرازەکانی ئازادیی ده‌ربڕین، نابێت قۆناغی Ù¾ÛŽØ´ دامەزراندنی ئەم ئەمرازانە لەخۆ بگرێت. Ù„Û•Ù… ماددەیه‌دا بڵاوکردنەوە بە مانای گشتی هاتووە و، هەموو ئامرازەکانی ڕاگەیاندن بە  ØªÙ‡‌له‌ڤزیۆنیشەوە لەخۆ دەگرێت. واتا دامەزراندنی ته‌له‌ڤزیۆن، پێویست بە مۆڵەت ناکات. Ù„Û• کاتێکدا Ù„Û• هەرێمی کوردستان بۆ دامەزراندنی ته‌له‌ڤزیۆن، پێویستە مۆڵەت وەرگیرێت؛ Ú©Û• تەنیا هەنگاوێکی ڕەواڵەتییە و، Ù„Û• کردەوەدا مۆڵەتی دامەزراندن بە هەموو جۆرە تەلەڤزیۆنێک دەدرێت.

Ù¢- سنووردارکردنی ناوەڕۆکی:  Ø¦Û•ÙˆÛ•ÛŒ زیاتر جێگەی سەرنجی جاڕنامەی گەردوونیی مافی مرۆڤە، سنووردارکردنی ناوەڕۆکی پرۆگرامە جیاوازەکانی ته‌له‌ڤزیۆنە. بە واتایەکی دیكه‌ØŒ ته‌له‌ڤزیۆن پاش دامەزراندن، تا Ú† ڕاددەیەک Ù„Û• پەخشی پرۆگرامەکانیدا ئازاده‌ØŸ ئایا پێویستە ئەم ئازادییە بەپێی پێوەری نێوخۆی وڵاتان بێت؟ یان ئەم پێوەرانە جیهانین؟ هەموو یاسا Ùˆ ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکان بە Ú•Ù‡‌چاوکردنی ئەم ڕاستییە، Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ کێشانی سنووری ئازادیی ده‌ربڕینیان داوە، هەرچەندە بنچینەی ئازادیی ده‌ربڕین Ùˆ ڕێزپەڕبوونی سنووردارکردنی، دووپات دەکەنەوە؛ بەو مانایەی Ú©Û• پانتای سنووردارکردنی ئازادیی دەربڕین Ú©Û• دژی بنەماکانی دیموکراسییە، نابێت بەربڵاو بێت. ڕاسته‌ Ù„Û• ڕێککەوتننامەی ئەمریکای مافی مرۆڤدا، بەپێچەوانەی ئەوروپاوە، هەنگاوی گرنگ بۆ پاراستنی مافی مرۆڤ Ùˆ بچووککردنەوەی پانتای سنووری ئازادیی ده‌ربڕین Ú•Ù‡‌چاو کراوە، بەڵام Ù„Û• شیکارییەکی دیوان ئەمریکای مافی مرۆڤ، سەبارەت بە وشەی یاسا، دەرکراوەکانی دەسەڵاتی ڕاپەڕاندنیش بە یاسا هەژمار دەکات، خۆی Ù„Û• خۆیدا جێگه‌ÛŒ سەرنجە، چونکە مافی دیاریکردنی سنووری ئازادیی ده‌ربڕینی Ù„Û• دەسەڵاتی یاسادانەر دەرهێناوە و، مافی دیاریکردن Ùˆ جێبەجێکردنی سنوورەکانی ئەم مافەی بە دەسەڵاتی ڕاپەڕاندن داوە. ئەزموونی چەند ساڵەی ته‌له‌ڤزیۆن Ù„Û• هەرێمی کوردستان، ئەو ڕاستییەی سەلماندووە Ú©Û• بابەتی ئەخلاق، ئاسایشی نیشتمانی، بەرژەوەندیی گشتی، ماف Ùˆ کەرامەتی تاک Ùˆ پاراستنی سەلامەتی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ØŒ Ú©Û• Ù„Û• گرنگترین سنوورەکانی ئازادیی ده‌ربڕینن، Ù„Û• باشووری کوردستانیش بوونەتە گرفت. بۆیە بەکورتی Ù„Û• خوارەوە ئاماژەیان Ù¾ÛŽ دەکەین.

- ئەخلاق:  Ù„Û• نێوان هەموو سنوورەکان لەسەر ئازادیی ده‌ربڕین، ئەخلاق تەنیا سنوورێکە Ú©Û• Ù„Û• هەموو بەڵگە نێودەوڵەتی Ùˆ ناوچەیییه‌كانی مافی مرۆڤدا ئاماژەی Ù¾ÛŽ کراوە. ماددەی ١٩ Ù„Û• جاڕنامەی گەردوونیی مافی مرۆڤ، بەندی ١٩ Ù„Û• ڕێککەوتننامەی نیودەوڵەتیی مه‌دەنی- سیاسی، ماددەی دە Ù„Û• ڕێککەوتننامەی مافی مرۆڤی ئەوروپا، ماددەی ١٣ Ù„Û• ڕێککەوتننامەی ئەمریکای مافی مرۆڤ، ئەخلاقیان وەکوو یەکێک Ù„Û• سنوورەکانی ئازادیی ده‌ربڕین، بەتایبەت Ù„Û•  ØªÙ‡‌له‌ڤزیۆندا دیاری کردووە. بەڵام دیاریکردن Ùˆ پێناسەی Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ ئەخلاق کارێکی ئاسان نییە و، ئەگەر  Ù¾ÛŽÙ†Ø§Ø³Û•ÛŒ یاساییی بۆ نەکرێت دەرگه‌یەک بۆ پێشێلکردنی ئازادیی ده‌ربڕین، Ù„Û• لایەن دەسڵاتدارانەوە و، هەروەها پێشێلکردنی بنەما ئەخلاقییەکان Ù„Û• لایەن ڕاگەیاندنەکانەوە دەکاتەوە. بەپێی بۆچوونی ئەو کەسانەی Ú©Û• باوەڕیان بە بنەمای Ú•ÛŽÚ˜Û•ÛŒ ئەخلاق هەیە، خەڵکی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• جیاوازەکان، ئەخلاقیبوون، یان نەبوونی دیاردەیەک دیاری دەکەن. Ù„Û•Ù… بۆچوونەدا هیچ بنەمایەکی ڕەهای ئەخلاقی بوونی نییە. بەڵام بە پەسەندکردنی ڕەهاگەراییی ئەخلاقی، دەتوانین مۆدێل Ùˆ نموونەی ئەخلاقیی هاوشێوە بۆ هەموو مرۆڤەکان دەستنیشان بکەین Ú©Û• Ù„Û•Ù… بارەدا Ú•Û†ÚµÛŒ دامودەزگه‌ نێودەوڵەتییەکان زۆر پڕڕەنگتر دەبێت. بەڵام کاتێک ئەخلاقی ڕێژەیی دێتە ئاراوە Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ دادگه‌ Ùˆ دادوەر پڕڕەنگتر دەبێت، Ú©Û• بۆ دیاریکردنی ئەوەی Ú©Û• ئایا ئەو دیاردەیە، بۆ نموونە Ù„Û• ته‌له‌ڤزیۆنی ناوخۆییی هەرێمی کوردستاندا بڵاو کراوەتەوە، ئەخلاقییە یان نا، دەبێت دادوەر بۆ ڕای زۆرینەی دانیشتووانی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• بگەڕێتەوە.

- ئاسایشی نیشتمانی: ئاسایشی نیشتمانی، بابەتێکی ترە Ù„Û• Ù‡ÛŽÚµÛ• سوورەکانی ئازادیی ده‌ربڕین. Ú•Û•Ù†Ú¯Û• بەنسبەت هەرێمی کوردستانەوە گرنگییەکی تایبەتی هەبێت، چونکە ڕاگەیاندنکار Ù„Û• هەرێمی کوردستاندا وا Ù„Û• ئازادیی ده‌ربڕین تێ گەیشتووە Ú©Û• ئازادییەکی بێسنوورە Ùˆ هەر جۆرە سنووردارکردنێکی ناڕەوایە. بەڵام بە سەرنجدان Ù„Û• یاسای کراوەترین وڵاتی جیهان Ùˆ هەموو ڕێککەوتننامەکانی پەیوەندار، بۆمان ڕوون دەبێتەوە Ú©Û• Ù„Û• ماددەی ١٩ Ù„Û• ڕێککەوتننامەی مەدەنی- سیاسی و، ماددەی دە Ù„Û• پەیمانی ئەمریکای مافی مرۆڤ Ùˆ ..... ئاماژەیان بەم بابەتە کردووە Ùˆ هەموویان وەکوو یەکێک Ù„Û• سنوورەکانی ئازادیی ده‌ربڕین هەژماریان کردووە باوەڕیان وایە هاوتەریب Ù„Û• Ú¯Û•Úµ رەچاوکردنی ئازادیی دەربڕین، دابینکردنی ئاسایشی نیشتمانیش، Ù„Û• گرنگترین ئەرکەکانی حکوومەتە. Ù„Û• پێناسەی یاساییی سادەدا بۆ ئاسایشی نیشتمانی، بریتییە Ù„Û• توانای نەتەوەیی بۆ پاراستنی بەها گرنگە نێوخۆیییەکان Ù„Û• بەرامبەر Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• دەرەکییەکاندا. بابەتی ئاسایشی نیشتمانی وەکوو سنووری ماف Ùˆ ئازادی، بەتایبەت Ù„Û• بواری  ØªÙ‡‌له‌ڤزیۆنیدا، بە Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ ڕێزپەڕ Ùˆ Ùˆ تەنیا Ù„Û• مه‌ودایەکدا Ú©Û• بۆ دابینکردنی ماف Ùˆ ئازادی Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ دیموکراسیدا پێویستە، بە Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ یاسامەند Ùˆ کۆنترۆڵکراو Ú©Û•ÚµÚ©ÛŒ Ù„ÛŽ وەرگیرێت. چونکە ئەوەی گرنگە، ئازادیی ده‌ربڕین وەکوو مافەکانی تری مرۆڤ تەنیا Ù„Û• ژێر سێبەری ئاسایشی نیشتمانیدا Ú¯Û•Ø´Û• دەکات Ùˆ گەرەنتی دەکرێ.

- بەرژەوەندیی گشتی: Ù„Û• تێڕوانینێکی سەرەتاییدا وا بەدیار دەکەوێت Ú©Û• بەرژەوەندیی گشتی بابەتێکی ڕوونە Ùˆ بێنیازە Ù„Û• پێناسە، بەڵام Ù„Û• کردەوەدا تێگەیشتن Ùˆ بۆچوونی جیاوازی بەدوای خۆیدا دەهێنێت. هەندێ كه‌س بەرژەوەندیی گشتی بەوە دادەنێن Ú©Û• هەموو لایەنێک Ù„ÛŽÛŒ سوودمەند بن. بابەتی گشتگیری Ù„Û• پێناسەی ئەم چەمکەدا Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ داوەتەوە، بەڵام Ù„Û• هەمان کاتدا شرۆڤەی جیاواز هەڵدەگرێت و، پێویستە Ù„Û• هەرێمی کوردستاندا ئەم بابەتە بە یاسا Ú•ÛŽÚ© بخرێت Ùˆ تەنیا دادگه‌ دەسەڵاتی شرۆڤەی بەرژەوەندیی گشتیی هەبێت Ùˆ بڕیار لەسەر پروگرامی ته‌له‌ڤزیۆن بدات Ú©Û• ئایا دژی بەرژەوەندیی گشتییە یان نا. سەبارەت بە سنووری ئازادیی ده‌ربڕین هەر وەکوو دیوانی ئەوروپیی مافی مرۆڤ Ú©Û• Ù„Û• چەندین بڕیاری گرنگی خۆیدا دووپاتی کردۆتەوە، Ù„Û• هەرێمی کوردستانیش پێویستە، هەر جۆرە بڕیارێک Ú©Û• Ù„Û• لایەن دادگەکانەوە سەبارەت سنووردارکردنی ئازادیی دەربڕین دەردەچێت، بە Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ بەرتەسک Ùˆ دیاریکراو  بێت.  

 - پاراستنی ماف Ùˆ کەرامەتی مرۆڤ: مافی مرۆڤ Ùˆ مافە بنچینەیییەکانی تر، کاتێک بە سنووری مافی کەسانی دیكه‌ دەگات، سنووردارکردنی بەڕەوا دادەنێن. ئەم جۆرە سنووردارکردنە دژی فەلسەفەی بوونی مافی مرۆڤ نییە، بەڵکوو بەتەواوی Ù„Û• ڕاستای پاراستنی مافی مرۆڤدایە Ùˆ بەبێ Ú•Ù‡‌چاوکردنی ئەم سنوورانە Ù„Û• ڕاستیدا مافی مرۆڤ دەکەوێتە مەترسییەوە Ùˆ دەبێتە ئامرازێک بۆ پێشێلکردنی مافی کاسانی تر Ù„Û• کۆمەڵگەدا. Ù„Û•Ùˆ کۆمەڵگەیانەدا Ú©Û• پابەندیی بە یاساوە لاوازە و، مافی ئازادیی ده‌ربڕین بە مافێکی ڕەها هەژمار دەکرێت، خراپبەکارهێنانی خودی ئازادیی دەربڕین، دەبێتە ئامرازێک بۆ پێشێلکردنی ماف Ùˆ کەرامەتی هاووڵاتیانی ئەو کۆمەڵگەیە.

- پاراستنی منداڵ: Ù„Û• هەرێمی کوردستاندا بە Ù‡Û†ÛŒ گەرمیی بازاڕی سیاسی، Ú•Ù‡‌چاوکردنی مافی منداڵان Ù„Û• ڕاگەیاندنەکاندا پشتگوێ خراوە؛ Ù„Û• هەموو ڕوانگەیەکەوە Ù„Û• ته‌له‌ڤزیۆنەکانی باشووری کوردستاندا، Ú† بەئەنقەست بێت یان نا، زۆرێک Ù„Û• ناوەڕۆکی پروگرامی ئەم ئامرازە، کاریگەریی نەرێنییان لەسەر هەستی ناسکی منداڵان هەیە. Ù„Û• ڕێککەوتننامەی مەدەنی - سیاسی Ùˆ ماددەی ١٣ Ù„Û• ڕێککەوتننامەی مافی منداڵ ئەم مافانە ئاماژەی Ù¾ÛŽ کراوە؛ هەروەها Ù„Û• یاسای نێوخۆییی وڵاتان، بەپێچەوانەی هەرێمی کوردستانەوە، ڕێکاری گونجاویان بۆ ڕێگەنەدان بە بڵاوکردنەوەی پرۆگرامی نەشیاو بۆ منداڵان دیاری کردووە. بۆ نموونە Ù„Û• Ú©Ù‡‌نه‌دا پرۆگرامەکانی  ØªÙ‡‌له‌ڤزیۆن Ù„Û• Ø´Û•Ø´ قۆناغدا Ù¾Û†ÚµÛŽÙ† کراون و، Ù„Û• ئەمریکا منداڵان بەپێی تەمەنیان بۆ چەند گرووپێک دابەش کراون و، هەر کام Ù„Û•Ù… گرووپانە پروگرامی تایبەت بە خۆیان هەیە. بە سەرنجدان Ù„Û• یاسای وڵاتانی خاوەن ئەزموون، بەدیار دەکەوێت Ú©Û• بۆ پاراستنی منداڵان گرنگییەکی تایبەتیان بە پرۆگرامەکانی تەلەڤزیۆن داوە و، هەندێک بابەتی نەشیاو بۆ منداڵانیان قەدەغە کردووە و، Ù„Û• هەمان کاتدا فێری  Ù†ÛŒØ´ØªÙ…انپەروەری Ùˆ... دەکەن.

کۆبەند: سنووردارکردنی ئازادیی ده‌ربڕین، پێویستە لەسەر بنەمای ئەقڵانی Ùˆ شەفافییه‌ت  ÛŒØ§Ø³Ø§Ù…ەند بکرێت، تاوەکوو Ù„Û• لایەن دەسەڵاتەوە خراپ بەکار نەیه‌ت Ùˆ خودی Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ ئازادیی ده‌ربڕین نەخاتە مەترسییەوە. بە گوتەی بیرمەندێک، عاقڵترین دادوەر ئەو کەسەیە Ú©Û• بەردەوام Ù„Û• Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ داسەپاندنی لانی Ú©Û•Ù…ÛŒ سنووردارکردنی ئازادیی ده‌ربڕین Ù„Û• کۆمەڵگەدا بێت؛ بەو مانایە Ú©Û• ئازادیی ده‌ربڕین بنەمایە Ùˆ سنووردارکردنی ڕیزپەڕە. چونکە ئازادیی ده‌ربڕین دیاردەیەکی نەشیاو نییە Ú©Û• بەردەوام Ù„Û• Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ سنووردارکردن Ùˆ بچووککردنەوەیدا بین. بۆیە گرنگە Ù„Û• جێگه‌یەكی وەکوو هەرێمی کوردستان Ú©Û• تەمەنی ئازادیی ده‌ربڕین زۆر نییە Ùˆ بەهەڵەتێگەیشتنێک سەبارەت بە ناوەڕۆکی ئەم Ú†Û•Ù…Ú©Û• Ù„Û• ڕاگەیاندکاندا، بەتایبەت Ù„Û• ته‌له‌ڤزیۆنەکاندا بەدی دەکرێت، یاسادانەر زۆر بەوردی ئەم Ú†Û•Ù…Ú©Û• پێناسە Ùˆ دیاری بکات. چونکە ئەگەر بەم Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ ئێستا، Ú©Û• بە Ù‡Û†ÛŒ بێئەزموونیی ته‌له‌ڤزیۆنەکانەوە هیچ سنوورێک نەماوە Ù¾ÛŽØ´ÛŽÙ„ نەکرێت، بەردەوام بێت، Ú•Û•Ù†Ú¯Û• Ú©ÛŽØ´Û•ÛŒ کۆمەڵایەتیی گەورەی Ù„ÛŽ بکەوێتەوە. هەروەها پێویستە هەر ته‌له‌ڤزیۆنێک بەشی یاسای هەبێت Ùˆ Ù¾ÛŽØ´ بڵاوکردنەوەی پروگرامەکان هەڵسەنگاندن بۆ ناوەڕۆکی بابەتەکان بکات؛ Ù†Û•Ùƒ بەو مانایەی Ú©Û• پرۆگرامەکان سانسوور بكات، بەڵکوو یاسامەندیان بکات. ئەگەر حکوومەتی هەرێمی کوردستان، دەیەوێت هاوسەنگی Ù„Û• نێوان ئازادیی ده‌ربڕین Ùˆ سنووردارکردنیدا دابین بکات Ùˆ دوچاری پێشێلکردنی ڕێسا نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ نەبێتەوە Ú©Û• بەرپرسیارێتیی نێودەوڵەتی بە شوێن خویدا دێنێت، پێویستە Ú•Ù‡‌چاوی ئەم سێ خاڵەی خوارەوە بکات. هەر جۆرە سنوورێ لەسەر ئازادیی ده‌ربڕین، پێویستە بەپێی یاسایەکی دیاریکراو بێت، بەو مانایەی Ú©Û•:

- جۆری سنووردارکردن و جێبەجێکردنی لە یاسایەکی پەیوەندیدار لە هەرێمی کوردستاندا دیاری کرابێت.

- سنوورەکانی ئازادیی ده‌ربڕین شفاف Ùˆ ڕوون بن.

- ئاکامەکانی بۆ هەموو دانیشتووانی کۆمەڵگە دیاری بکرێت.

Ù¢- سنووردارکردنی ئازادیی ده‌ربڕین Ù„Û• یاساکانی هەرێمی کوردستاندا Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بڕگەکانی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکاندا بگونجێت.

Ù£- هەروەها هەر جۆرە سنوورێ بۆ ئازادیی ده‌ربڕین، Ú©Û• Ù„Û• هەرێمی کوردستاندا کاری Ù¾ÛŽ دەکرێت، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بارودۆخی کۆمەڵگەیەکی پێشکەوتوو Ùˆ دیموکراسدا بگونجێت.

 
 
« ڕاگەیاندن Ù„Û• نێوان ئازادی Ùˆ بەرپرسیارێتیی کۆمەڵایەتیدا
« پاراستنی مافی هاووڵاتی Ù„Û• یاسای "فەرعی"دا*
« هەرێمی کوردستان Ù„Û• نێوان سیستەمی پەرلەمانی Ùˆ سەرۆکایەتیدا‌
« سەروەریی یاسا
« Ú•Û†ÚµÛŒ یاسا Ù„Û• پراکتیزەکردنی ئەخلاقی ڕاگەیاندندا
« Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ یاسای پرەنسیپی مافی چارەی خۆنووسین
« زمان Ùˆ ناسنامه‌ی نیشتمانی

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون