PÊNÛS
 
ئایا دۆناڵد ترامپ دۆكترینی هه‌یه‌؟ 
     2017-05-25
پەرویز ڕەحیم

ئایا دۆناڵد ترامپ دۆكترینی هه‌یه‌ØŸ

 

په‌رویز Ú•Ù‡‌حیم قادر، مامۆستای زانسته‌سیاسییه‌كان /‌ زانكۆی سه‌لاحه‌دین

پێشه‌ÙƒÛŒ

خێراییی گۆڕانكارییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان بۆته‌ تایبه‌تمه‌ندیی جێگیری بارودخی ئیمڕۆی جیهان. هاتنه‌سه‌ركاری ترامپ، یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ ڕووداوه‌ گرنگانه‌یه‌ كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ حاشاهه‌ڵنه‌گری ویلایه‌ته‌ یه‌ركگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌سه‌ر Ú¯Û†Ú•Ù‡‌پانی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، له‌ گۆڕانكارییه‌ÙƒÛŒ سیاسیی ناوخۆی ئه‌مریكاوه،‌ بۆ ڕووداو Ùˆ وه‌رچه‌رخانێكی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی هه‌نگاو ده‌نێت. به‌Ù… پێیه‌ له‌ مێژوودا سیاسه‌ت Ùˆ ستراتیژی Ùˆ به‌گشتی دۆكترینه‌كانی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ØŒ به‌رگری Ùˆ سه‌ربازیی ئه‌مریكا جێگه‌ÛŒ بایه‌Ø® Ùˆ گرنگیپێدان بوونه‌. به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ گۆڕانكاری Ùˆ پێشبینییه‌كان له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا ئه‌سته‌Ù… Ùˆ ناڕوون ده‌كات، ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه بۆ خودی ناڕوونی Ùˆ ته‌نانه‌ت دژبه‌یه‌كیی سیاسه‌ت Ùˆ وته‌ Ùˆ بڕیاره‌كانی دۆناڵد ترامپ.

ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ لێره‌دا گرنگه‌ تاووتوێ بكرێت، دۆزینه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ وه‌ڵامه‌یه‌ كه‌ ئایا ترامپ وه‌كوو سه‌رۆككۆماره‌كانی پێشووتری ئه‌مریكا خاوه‌Ù† دۆكترینی تایبه‌ت به‌ خۆیه‌تی بۆ به‌ڕێوه‌بردن Ùˆ جێبه‌جێكردنی سیاسه‌ته‌ ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌كییه‌كانی؟ له‌Ù… نووسینه‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین هێما، نیشانه‌ Ùˆ ÙƒÛ†ÚµÙ‡‌كه‌ Ùˆ Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌‌ گشتییه‌كانی ئه‌Ù… دۆكترینه‌ ڕانه‌Ú¯Ù‡‌یه‌نه‌دراوه‌ ڕوونتر بكه‌ینه‌وه‌Ø› به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ گۆڕانكاری له‌ هاوسه‌نگیی هێز له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا ده‌رهاوێشه‌ Ùˆ ئاسه‌واری ناوچه‌ییی هه‌یه‌ و، به‌Ù… پێیه‌یش كاریگه‌ریی ڕاسته‌وخۆ Ùˆ ناڕاسته‌وخۆی له‌سه‌ر ئێمه‌ÛŒ كورد له‌ هه‌موو به‌شه‌كان Ùˆ به‌تایبه‌ت له‌ باشووری كوردستان، كه‌ له‌ قۆناغی به‌ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تبووندایه‌ØŒ ده‌بێت.

دۆكترین (Doctrine)

به‌گشتی Ú†Ù‡‌مكی دۆكترین كه‌ له‌ Ú†Ù‡‌مكی DoctrinaÛŒ لاتینی وه‌رگیراوه‌ØŒ به‌ مانای كۆمه‌ÚµÙ‡‌ بیروباوه‌Ú• Ùˆ پێشنیاز Ùˆ ڕێوشوێن Ùˆ شیكردنه‌وه‌یه‌Ø› به‌Ùˆ مه‌رجه‌ÛŒ كه‌ به‌ مه‌به‌ستی جێبه‌جێكردن یاخود كرده‌ییكردن Ú•ÛŽÙƒ خرا بێت Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌پێشانده‌ر Ùˆ چوارچێوه‌یه‌Ùƒ بۆ سیاسه‌ته‌كان بگرێته‌ ئه‌ستۆ. دۆكترین به‌رفراونتر Ùˆ گشتگیرتره‌ له‌ "ستراتیژی" و، به‌Ù… پێیه‌یش له‌ سیاسه‌ت Ùˆ Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ تاكتیك Ú¯Ù‡‌وره‌تر Ùˆ باڵاتره‌. دۆكترینی سیاسی، جۆره‌ تێڕوانین یاخود ڕوانگه‌یه‌كه‌ له‌ لایه‌Ù† كه‌سێك، یان كۆمه‌ÚµÙ‡‌ كه‌سێكه‌وه‌ به ‌مه‌به‌ستی ده‌ستنیشانكردنی چۆنێتیی سیاسه‌ت Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاری سیاسی داده‌ڕێژڕێت. به‌Ù… پێیه‌ دۆكترینی سیاسی ده‌بێته‌ بنه‌مایه‌Ùƒ بۆ چۆنێتیی Ú•Ù‡‌فتاری سیاسیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێك له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا.

ده‌رباره‌ÛŒ‌ گرنگیی دۆكترینی سیاسیی هه‌ر ڕێبه‌ر یاخود ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێك، ده‌توانین بڵێین كه‌ له‌ ڕاستیدا دۆكترینی سه‌ربازی Ùˆ ئاسایشی Ùˆ به‌رگری Ùˆ... هه‌ر وڵاتێك له‌ژێر كاریگه‌ریی چوارچێوه‌ÛŒ گشتیی ئه‌Ù… دۆكترینه‌ سیاسییه‌دایه‌. بۆ نموونه‌ له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ساردیشدا دۆكترینی سه‌ركرده‌كانی هه‌ر یه‌كه‌ له‌ یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت Ùˆ ئه‌مریكا كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ئاسایش Ùˆ سیاسه‌تی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی و، به‌گشتی Ú•Ù‡‌فتاری ئه‌Ù… وڵاتانه‌ Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی دیكه‌ هه‌بوو. بۆ نموونه‌ دۆكترینی "لیۆنید بێرژنێف"ØŒ سكرتێری گشتیی كۆمیته‌ÛŒ ناوه‌ندیی حزبی كۆمۆنیستی یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت (1964-1982) كه‌ بریتی بوو له‌ "سه‌روه‌ریی هه‌ر وڵاتێكی سۆسیالیستی، ناتوانێت Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ یاخود جیاواز بێت له‌ به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ ئاسایشی وڵاتانی تری سۆسیالیستی، یان بزووتنه‌وه‌ÛŒ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ جیهانی"Ø› هه‌ر ئه‌مه‌یش، بووه‌ بنه‌ما Ùˆ Ù‡Û†ÛŒ ده‌ستێوه‌ردانی سۆڤیه‌ت له‌ وڵاتانی تر، بۆ نموونه ئه‌Ù… دۆكترینه‌ پاساوی‌ ده‌ستێوه‌ردانی "سوپای سوور"ÛŒ له‌ چێكۆسلۆڤاكیا له‌ ساڵی 1968 ده‌دایه‌وه‌.

Ú†Ù‡‌ند نموونه‌یه‌Ùƒ له‌ دۆكترینه‌كانی سه‌رۆكه‌كانی ئه‌مریكا

پێشووتریش له‌ ئه‌مریكا دۆكترینی مۆنرۆ (Monroe Doctorine) له‌ 2ÛŒ دێسه‌مبه‌ری ساڵی 1823 له ‌لایه‌Ù† "جه‌یمز مۆنرۆ" (James Monroe)ØŒ سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكا (1817-1825) ڕاگه‌یه‌ندرا. ئه‌Ù… دۆكترینه‌ دژی ئیستعمار (كۆلۆنیالیزم) یاخود ده‌ستێوه‌ردانی وڵاتانی ئه‌وروپی بوو له‌Ùˆ‌ وڵاتانه‌ÛŒ كیشوه‌ری ئه‌مریكا، كه‌ تازه‌ سه‌ربه‌خۆییی خۆیان به‌ده‌ست هێنابوو. به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… دۆكترینه‌ØŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئه‌مریكا بڕیاری دا كه‌ خۆی له‌ ده‌ستێوه‌ردان Ùˆ به‌شداری له‌ جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌كانی نێوان ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ ئه‌وروپییه‌كان Ùˆ موسته‌عمه‌ره‌ (ÙƒÛ†Ù„Û†Ù†ÛŒ)یه‌كانیان دوور بگرێت، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا هه‌ر جۆره‌ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ چالاكییه‌ÙƒÛŒ داگیركه‌رانه‌ له‌ كیشوه‌ری ئه‌مریكا به‌ Ú•Ù‡‌فتارێكی دوژمنكارانه‌ ڕابگه‌یه‌نێت، یاخود بزانێت. ئه‌Ù… دۆكترینه،‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌كیی ئه‌مریكای له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئاراسته‌ ده‌كرد و، ئه‌مریكا خۆی له ‌كاروباری نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی وه‌رنه‌ده‌دا تاوه‌كوو سه‌رده‌Ù…ÛŒ بیست Ùˆ هه‌شته‌مین سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكا، "ڤۆدرۆ وێلسۆن (1856-1924)" (Woodrow Wilson) له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی یه‌كه‌Ù…ØŒ كه‌ بنه‌ما Ùˆ پره‌نسیپه‌كانی ئه‌Ù… دۆكترینه‌ له ‌لایه‌Ù† وێلسۆنه‌وه به‌ به‌شداریی سه‌ربازیی ئه‌مریكا له‌ كۆتایییه‌كانی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی یه‌كه‌Ù… (هه‌رچه‌ند كورت)‌ Ù¾ÛŽØ´ÛŽÙ„ كرا یاخود گۆڕدرا. هه‌روه‌ها ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ دۆكترینێكی به‌ناوبانگی ئه‌مریكا بكه‌ین كه‌ له ‌لایه‌Ù† "هه‌ری ترۆمه‌Ù†" (Harry S.Truman)ØŒ سی Ùˆ سێیه‌مین سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكا له‌ ساڵی 1947 ڕاگه‌یه‌ندرا كه‌ به‌ دۆكترینی  ترۆمه‌Ù† (Truman doctrine) ناسرا. به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… دۆكترینه،‌ جیهان به‌سه‌ر دوو به‌شدا دابه‌Ø´ بووه‌: ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ئازاد Ùˆ دیموكراتیك، وڵاتانی نائازاد Ùˆ نادیموكراتیك یاخود كۆمۆنیستی. به‌Ù… پێیه‌یش پێویسته‌ ئه‌مریكا یارمه‌تیی دارایی Ùˆ سه‌ربازیی هه‌موو ئه‌Ùˆ لایه‌نانه‌ بدات كه‌ دژی كۆمۆنیزم Ùˆ بۆ ئازادی ده‌جه‌Ù†Ú¯Ù†. ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی یۆنان Ùˆ توركیا له‌ یه‌كه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان بوون كه‌ ئه‌Ù… یارمه‌تییانه‌ ئه‌وانی گرته‌وه‌. هه‌روه‌ها جه‌Ù†Ú¯ÛŒ كۆریا له‌ ساڵی 1950 تا 1953 له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌Ù… دۆكترینه‌ به‌ڕێوه‌ چوو. بۆیه‌ ده‌بینین دۆكترینی وڵاته‌ به‌هێزه‌كان كه‌ له ‌لایه‌Ù† ڕێبه‌رانیانه‌وه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ جێبه‌جێكردنی ده‌درێت، له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا شوێنه‌وار Ùˆ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ÙƒÛ†ÛŒ په‌یوه‌ندیی نێوان ده‌Ùˆ‌ÚµÙ‡‌تان Ùˆ ئاسایشی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی هه‌یه‌.

دۆناڵد ترامپ Ùˆ دۆكترینه‌ جیاوازه‌كان

هه‌رچه‌نده‌ تاوه‌كوو ئێستا به‌فه‌رمی دۆكترینی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ترامپ ئاشكرا نه‌كراوه‌ Ùˆ ڕوون نییه‌ØŒ به‌ڵام له‌ دروشم، وته‌ Ùˆ بڕیاره‌كانی ئه‌Ù… دوایییه‌ÛŒ "ترامپ"Ù‡‌وه‌ØŒ ده‌كرێت سیمایه‌ÙƒÛŒ گشتی بۆ ڕوونتربوونه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… دۆكترینه‌ گریمانه‌كراوه‌ÛŒ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا ده‌ربكه‌وێت. زۆر جار له‌ ناوه‌نده‌ سیاسی Ùˆ ئه‌كادیمییه‌كان "دۆناڵد ترامپ" له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سی Ùˆ چواره‌مین سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكا (1953-1961)ØŒ سه‌رۆك "ئایزێنهاوه‌ر" (Dwight David "Ike" Eisenhower) به‌راورد ده‌كرێت. ئه‌مه‌یش ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ دۆكترینی تایبه‌تی "ئایزێنهاوه‌ر" كه‌ "به‌رزكردنه‌وه‌ÛŒ توانای سه‌ربازی، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ده‌سه‌به‌ركردنی Ú¯Ù‡‌شه‌پێدان Ùˆ به‌رزكردنه‌وه‌ÛŒ هێزی نه‌ته‌وه‌یی". لێره‌دا وێكچوونێك له ‌نێوان گوته‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاری ترامپ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دۆكترینی ئایزێنهاوه‌ردا هه‌یه‌: ترامپیش بڕوای به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ پێویسته‌ توانا Ùˆ هێزی نه‌ته‌وه‌ییی ئه‌مریكا بگه‌ڕێندرێته‌وه‌. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه ‌"هێنری كیسنجه‌ر" (Henry Alfred Kissinger)ØŒ ڕاوێژكاری ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی Ùˆ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ پێشووتری ئه‌مریكا، بڕوای وایه‌ كه‌ "ترامپ" به‌ Ù‡Û†ÛŒ سیاسه‌ته‌ دژه‌-په‌نابه‌ر Ùˆ كۆچبه‌رییه‌كانییه‌وه،‌ زیاتر، له‌ بیست Ùˆ شه‌شه‌مین سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكا (1901-1909)ØŒ "تیۆدۆر ڕۆزڤێڵت (1858-1919)" (Theodore Roosevelt) ده‌چێت.

"دۆناڵد ترامپ" له‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گوته‌كانیدا به‌ڕوونی ده‌ڵێت: "پێویسته‌‌ ئه‌مریكا به‌دوای به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆیه‌وه‌ بێت تاوه‌كوو هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌ بدات Ú•Ù‡‌فتاری ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی تر بگۆڕێت."  ئه‌مه‌ ده‌توانێت ببێته‌ بنه‌مایه‌Ùƒ بۆ وێناكردنی دۆكترینی تڕامپ له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌یدا. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ "ترامپ" به‌ئاشكرا ئه‌وه‌ÛŒ ڕاگه‌یاندووه‌ كه‌: "ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست وه‌كوو زلكاوێكی Ú¯Ù‡‌وره‌ وایه‌ كه‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، ده‌بێت خۆی Ù„ÛŽ دوور بگرێت." بۆ ئه‌وه‌ÛŒ جیاوازیی Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌ گشتییه‌كانی دۆكترینی گریمانه‌كراوی "ترامپ" له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دۆكترینی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ سه‌رۆككۆماره‌كانی پێشووتری ئه‌مریكا ڕوونتر ببێته‌وه،‌ ئاماژه‌ به‌ Ú†Ù‡‌ند نموونه‌یه‌Ùƒ ده‌كه‌ین. له‌Ù… ساڵانه‌ÛŒ دواییدا Ú†Ù‡‌ندین سه‌رۆككۆمای ئه‌مریكا، بۆ نموونه‌ وه‌كوو "بیل كلینتۆن" (1993-2001) له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ‌ دۆكترینی "دیموكراسی Ùˆ لیبرالیزم" له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا كاریگه‌ری Ùˆ شوێندانه‌رییان هه‌بووه‌. پاش ئه‌وه‌ØŒ سه‌رۆككۆمار "جۆرج ده‌بلیۆ بۆش" (2001-209) هه‌ÙˆÚµÛŒ دا له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ به‌كارهێنانی هێزی سه‌ربازیی ئه‌مریكاوه‌ دیموكراسی Ùˆ نه‌ته‌وه‌سازی، وه‌كوو به‌ها Ùˆ نۆرمێكی ئه‌مریكی، په‌ره‌ Ù¾ÛŽ بدا.

 ØªÙ‡‌نانه‌ت جیاوازیی گوته‌ Ùˆ كرده‌وه‌كانی ترامپ له‌وه‌ زیاتر به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت كه‌ له ‌سه‌رده‌Ù…ÛŒ سه‌رۆكایه‌تیی "باراك ئۆباما" (2009-2017)ØŒ وه‌Ùƒ كه‌سایه‌تییه‌ÙƒÛŒ ‌ لیبراڵی دژه‌جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ براوه‌ÛŒ خه‌ڵاتی ئاشتیی نۆبڵ، كه‌ بڕوای به‌ چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكی Ùˆ ململانێ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دیپلۆماسی Ùˆ ڕێوشوێن Ùˆ میكانیزمی فره‌لایه‌Ù† Ùˆ‌ ئاشتییانه هه‌بوو، له‌ ساڵی 2015دا له‌ پێشه‌كیی به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌ÛŒ "ستراتیژیی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی ئه‌مریكا 2015" دا ده‌ڵێت: "هیچ كاتێك پرسه‌كه‌ ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ كه‌ ئایا ئه‌مریكا، ده‌بێت سه‌رۆكایه‌تیی جیهان بكات یان نا؟ به‌ڵكوو پرسی سه‌ره‌ÙƒÛŒ ئه‌وه‌یه‌ كه ئه‌مریكا‌ به‌ Ú† شێوازێك، ده‌بێت ئه‌Ù… ڕێبه‌رایه‌تییه‌ بكات؟"

پرس Ùˆ هاوكێشه‌ سیاسی- ئاسایشییه‌كانی دۆكترینی گریمانه‌كراوی ترامپ

بۆ ڕوونتربوونه‌وه‌ÛŒ هێماكان Ùˆ پره‌نسیپه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی دۆكترینی گریمانه‌كراوی ترامپ، پێویسته له‌ Ú†Ù‡‌ند خاڵێكدا ئاماژه‌یه‌ÙƒÛŒ كورت به‌‌ پرس Ùˆ هاوكێشه‌ شیمانه‌كراوه‌كانی سیاسی-ئاسایشیی "ترامپ" بكه‌ین:

  1. گوتاری سیاسی:

گوتاری سیاسی Ùˆ سیاسه‌تی ئاسایشیی ترامپ، زیاتر به‌ ئاراسته‌ÛŒ ناوخۆی سنووره‌كانه‌ تاوه‌كوو ده‌ره‌وه‌ÛŒ سنووره‌كان. ئه‌مه‌ ده‌توانین له‌ وتار Ùˆ سیاسه‌ته‌كانی ترامپ له‌Ù… ماوه‌ كه‌مه‌دا به‌ڕوونی ببینین. هه‌ر له‌ پرسی كۆچبه‌ران Ùˆ دروستكردنی دیوار له ‌نێوان ئه‌مریكا Ùˆ مه‌كسیك،  تاوه‌كوو هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ÛŒ ڕێككه‌وتنامه‌ÛŒ ئابووریی ترانس-پاسێفیك Ùˆ به‌ÚµÛŽÙ†ÛŒ چوونه‌ده‌ر له‌ ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ كه‌شوهه‌واییی پاریس Ùˆ...ØŒ Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯ÛŒ داوه‌ته‌وه‌. بۆیه‌ ده‌توانین بڵێین Ú•Ù‡‌خنه‌ له‌ سیاسه‌ته‌كانی پێشووتری ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ گرنگیدان به‌ كاروباری ناوخۆیی له ‌بری كاروباری ده‌ره‌ÙƒÛŒ و، هه‌روه‌ها پرسه‌ ئابوورییه‌كان له ‌سه‌رووی پرسه‌ ئاسایشییه‌كان، وه‌كوو ئه‌وله‌وییه‌تی ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا له ‌لایه‌Ù† ترامپه‌وه‌ به‌رجه‌سته ‌كراوه‌. ئه‌وه‌ÛŒ ڕاستی بێ، خاڵه‌ لاوازه‌كانی ئیداره‌ÛŒ پێشووتر، بۆته‌ Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ سیاسه‌تی نوێی ترامپ له‌ بواری ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌كیدا. بۆیه‌ "ئه‌مریكا-ته‌وه‌ری"ØŒ هێمای سه‌ره‌كیی ئه‌Ù… گوتاره‌ سیاسییه‌ÛŒ دۆناڵد ترامپه‌. هه‌رچه‌نده‌ زۆرن ئه‌Ùˆ پسپۆڕ Ùˆ شاره‌زایانه‌ÛŒ كاروباری ئه‌مریكا كه‌ گوتاری سیاسیی ترامپ به‌ گوتارێكی ئاڵۆز Ùˆ دژبه‌یه‌Ùƒ Ùˆ به‌گشتی پۆپۆلیستی ده‌زانن كه‌ له‌سه‌ر ئه‌رزی واقع، ئه‌Ú¯Ù‡‌ری جێبه‌جێكردنی به ‌Ù‡Û†ÛŒ كاریگه‌ریی فاكته‌ر Ùˆ هۆكاره‌ جۆراوجۆره‌ بونیادییه‌كانه‌وه‌ به‌ئه‌سته‌Ù… ده‌زانن. به‌ مانایه‌ÙƒÛŒ تر، له‌Ùˆ بڕوایه‌دا نین كه‌ ترامپ خاوه‌Ù† گوتاری سیاسیی باو، به‌ واتا زانستی-سیاسییه‌كه‌ÛŒ بێت.

2- سیاسه‌تی ئابووری:

له ‌ڕووی ئابوورییه‌وه،‌ ترامپ هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌ ده‌دات به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ پرۆسه‌ÛŒ به‌جیهانیبوونه‌وه‌ بووژانه‌وه‌ÛŒ ئابووریی ئه‌مریكا ده‌سته‌به‌ر بكات Ùˆ گرنگیی زیاتر به‌ ناوخۆی ئه‌مریكا Ùˆ داخستنی سنووره‌كان، هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ÛŒ په‌یماننامه‌ Ú†Ù‡‌ندقۆڵی Ùˆ فره‌لایه‌نه‌كان، كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ باج بۆ كۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌كان بۆ Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ بۆ ناوخۆی ئه‌مریكا، بایه‌خدان به‌ ڕێككه‌وتننامه‌ دوولایه‌نه‌ ئابوورییه‌كان، دانانی تاریفه‌ÛŒ گومرگی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی تر Ùˆ... بدات. ئه‌مه‌یش له‌ چوارچێوه‌ÛŒ دروشمی دۆناڵد ترامپدا به‌رجه‌سته‌ بووه‌ كه‌ گرنگترینیان بریتین له‌: "یه‌كه‌Ù… جار ئه‌مریكا" Ùˆ "Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ شكۆ Ùˆ مه‌زنایه‌تی بۆ ئه‌مریكا". ئه‌مه‌یش له ‌لایه‌Ùƒ بۆ كه‌سایه‌تیی دۆناڵد ترامپ Ùˆ ئه‌زموونه‌كانی له‌ بواری ئابووریدا و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ بۆ به‌ڵێنه‌كانی ترامپ له‌ هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردن Ùˆ بارودۆخی ئابووریی چینی خواره‌وه‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌مریكی ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌. بۆیه‌ هه‌موو پرسه‌ ئاسایشی Ùˆ سیاسییه‌كان له‌ ڕوانگه‌ Ùˆ گۆشه‌نیگای ئابوورییه‌وه‌ ده‌بینرێت. هه‌روه‌ها ترامپ وا هه‌ست ده‌كات، به ‌كاركردن له‌سه‌ر ئه‌Ù… پرسه‌ ده‌توانێت ببێته‌ جێگه‌ÛŒ Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی ئه‌مریكییه‌كان Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خۆی قایم Ùˆ بۆ داهاتوو مسۆگه‌ر بكات. هه‌رچه‌نده‌ پسپۆڕانی بواری ئابووری له‌ جیهانی ئێستادا داخستنی سنووره‌كان Ùˆ جێبه‌جێكردنی به‌ڵێنه‌ ئابوورییه‌كانی ترامپ بۆ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندنی ئابووریی ئه‌مریكا به‌ئه‌سته‌Ù… ده‌زانن.

3- تێڕوانینی ئاسایشی:

بڕیاری قه‌ده‌غه‌كردنی Ú¯Ù‡‌شت له‌ 7 وڵاتی موسڵمان، له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ڕوانگه‌ÛŒ ئاسایشی-ئابووریی "ترامپ"دا خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كرێت. به‌Ù… مانایه‌ÛŒ كه‌ ترامپ تا ئه‌Ùˆ جێگه‌یه‌ÛŒ كه‌ ده‌كرێت Ùˆ ده‌توانێت، ده‌خوازێت له‌ناو سنووره‌كاندا ئاسایشی ئه‌مریكا بپارێزێت. ئه‌مه‌یش له‌ ڕاستیدا هه‌ر له‌ چوارچێوه‌ÛŒ گوتاری سیاسی Ùˆ ئاسایشیی ترامپدا ده‌سووڕێته‌وه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ بنه‌مای ئابوورییشی هه‌یه‌. به‌Ù… مانایه‌ØŒ بێجگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ ده‌ربڕی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ترامپ بڕوای وایه‌ پێویسته‌ سنووره‌كانمان له‌ به‌رده‌Ù… تیرۆریستان دابخه‌ین، له‌ هه‌مان كاتیشدا ته‌واوكه‌ری سیاسه‌تی داخستنی سنووره‌كانه‌ له‌ به‌رده‌Ù… كۆچبه‌راندا‌Ø› بۆ نموونه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ دروستكردنی دیوار له‌ نێوان مه‌كسیك Ùˆ ئه‌مریكا.

ئه‌Ù… بابه‌ته‌ بێجگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ بووه‌ له‌ به‌ڵێنه‌كانی هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تی كه‌ له‌لایه‌Ù† ترامپه‌وه‌ جه‌ختی له‌سه‌ر كراوه‌ته‌وه‌ØŒ به‌ڵام زیاتر بۆ به‌ده‌ستهێنانی پاڵپشتی Ùˆ ڕازیكردنی توندڕه‌وه‌كانی ناوخۆی ئه‌مریكا بووه‌‌. بۆیه‌ ده‌توانین بڵێین كه‌ ئاسایش له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ترامپه‌وه‌ دوو ÙƒÛ†ÚµÙ‡‌كه‌ÛŒ سه‌ره‌كیی هه‌یه‌:1- ئابووری 2- پاراستنی ئه‌مریكا له‌ گرووپه‌ تیرۆریستییه‌كان. ئه‌Ù… دوو ÙƒÛ†ÚµÙ‡‌كه‌ سه‌ره‌كییه،‌ Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ú•ÛŽÚ˜ÛŒ سیاسه‌تی ئاسایشی ناوخۆیی Ùˆ دره‌كیی ئه‌مریكا ده‌كه‌Ù†. بۆیه‌ هه‌ڵوێست Ùˆ دروشمه‌كانی ترامپ‌ له ‌هه‌مبه‌ر چین Ùˆ ڕووسیا و، هه‌روه‌ها یه‌كێتیی ئه‌وروپا Ùˆ ناتۆ Ùˆ داعشدا، جیاوازییان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌رۆككۆماره‌كانی پێشووتری ئه‌مریكادا هه‌یه‌. ئه‌Ù… خاڵه‌یش كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ÙƒÛ†ÛŒ پرسه‌ ئاسایشی Ùˆ ده‌ره‌كییه‌كانی ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا ده‌بێت.

4- ڕووسیا Ùˆ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا:

هاوكاری له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا له‌ پرسه‌ جۆراوجۆره‌كاندا، به‌تایبه‌ت سووریا Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ڕووسیا زیاتر به‌هێز بێت Ùˆ له‌ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی جیهانیدا Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ‌ به‌رزتر ببێته‌وه‌. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ØŒ ئه‌Ù… هاوكارییه‌ØŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری زۆره‌ كه ده‌رهاوێشته‌كه‌ی،‌ به‌هێزتربوونی سووریا Ùˆ عێراق Ùˆ كۆماری ئیسلامیی ئێرانی Ù„ÛŽ بكه‌وێته‌وه‌ و، ئه‌مه‌یش نفووز Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران به‌رزتر بكاته‌وه‌. به‌ڵام هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئه‌Ù… دوایییه‌ÛŒ ترامپ له‌ ئێران، ئه‌وه‌ÛŒ Ù„ÛŽ ده‌خوێندرێته‌وه‌ كه‌ ئه‌مریكا ده‌یه‌وێت كێشه‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاره‌كانی ئێران له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئابڵووقه‌ Ùˆ گوشاره‌كانه‌وه ‌"به‌ئاسایشی" بكات Ùˆ له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا‌ كۆنترۆڵ Ùˆ سنووردار بكات. ئه‌مه‌یش له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دروستكردنی هاوپه‌یمانێتییه‌‌كه‌وه‌ (سوننه‌-ئێسڕائیل) له‌ دژی ئێران له‌ ناوچه‌كه،‌ ته‌واو ده‌كات. هه‌روه‌ها ترامپ هه‌ÙˆÚµ ده‌دات له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ نزیكبوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا، ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا سنووردار Ùˆ كۆنترۆڵ بكات. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ پێشبینی ده‌كرێت كه‌ سیاسه‌تی ترامپ‌ له ‌هه‌مبه‌ر ڕووسیا بۆ ئه‌Ùˆ مه‌به‌سته‌ بێت كه‌ به‌ نزیكبوونه‌وه‌ له‌ ڕووسیا، چین له‌ ڕووسیا دوور بخاته‌وه‌. ئه‌مه‌یش به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ دۆكترینی سه‌رۆك نیكسۆن، كه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ ده‌دا به‌ نزیكبوونه‌وه‌ له‌ چین، ڕووسیا له‌ چین دوور بخاته‌وه‌.

5- ئه‌مریكا Ùˆ یه‌كێتیی ئه‌‌وروپا:

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ڕێككه‌وتنی ترامپ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا، وڵاتانی ئه‌وروپای نیگه‌ران كردووه‌ØŒ به‌تایبه‌ت پێشبینی ده‌كرێت ترامپ له‌سه‌ر پرسی "كریمیا" له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا Ú•ÛŽÙƒ بكه‌وێت و، ئه‌مه‌یش مه‌ترسی Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ ئاسایشی ڕووسیا بۆ وڵاتانی ئه‌وروپی زیاتر ده‌كاته‌وه‌. ئه‌مه‌یش به‌ جۆرێك، لاوازبوونی كه‌لتووری Ùˆ ستراتیژیی ناسراو به‌ "ئه‌تلانتیك-Ú¯Ù‡‌رایی‌"یه‌ و، ئاسایشی ئه‌وروپا ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌.

 Ø¨Û†ÛŒÙ‡‌ گوته‌كانی ترامپ ده‌رباره‌ÛŒ له‌ئه‌ستۆگرتنی تێچووی سه‌ربازی Ùˆ ئاسایشیی ڕێكخراوی "ناتۆ" له ‌لایه‌Ù† خودی ئه‌وروپییه‌كانه‌وه‌ØŒ له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا شرۆڤه‌ ده‌كرێت. ئه‌مه‌یش Ú•Û†ÚµÛŒ ڕووسیا له‌ هاوكێشه‌ ئاسایشی-سیاسییه‌كانی ئه‌وروپا زیاتر ده‌كات Ùˆ ده‌ستی ڕووسیا ئاوه‌ڵاتر ده‌بێت. بۆیه‌ ئه‌وروپییه‌كان هه‌ست به ‌ته‌نیایی ده‌كه‌Ù† و، هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ مه‌ترسییه‌كانی ڕووسیا، ئه‌Ù… بۆشایییه‌ Ù¾Ú• بكه‌نه‌وه‌. ئه‌مه‌یش له‌ كۆتاییدا كاریگه‌ریی له‌سه‌ر هاوكێشه‌ جیهانییه‌كان ده‌بێت. بۆ نموونه ترامپ پاڵپشتی له‌ وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا ده‌كات كه‌ به‌ "ئه‌وروپای نوێ" ناویان ده‌بات؛ له‌ به‌رامبه‌ر "ئه‌وروپای پیر"ØŒ كه‌ مه‌به‌ست Ù„ÛŽÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژاوای ئه‌وروپایه‌. ئه‌مه‌یش بێجگه‌ له‌ ڕووی ئاسایشی Ùˆ ئابوورییه‌وه‌ØŒ له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ به‌ وه‌رچه‌رخان داده‌ندرێت. به‌Ù… مانایه‌ كه ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا‌ پاڵپشتی له‌Ù… وڵاتانه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا ده‌كات كه‌ به‌ره‌Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ "دیموكراسی له‌سه‌ر بنه‌مای سه‌روه‌ری" هه‌نگاو ده‌Ù†ÛŽÙ† Ùˆ ده‌ڕۆن، له ‌بری "دیموكراسی له‌سه‌ر بنه‌مای لیبرالیزم".

6- چین Ùˆ ئه‌مریكا:

گوته‌كانی ترامپ ده‌رباره‌ÛŒ دانانی تاریفه‌ÛŒ گومركی له‌سه‌ر كاڵا Ùˆ هه‌نارده‌كانی چین، جۆرێك له‌ بارگرژیی ئابووریی له‌ نێوان چین Ùˆ ئه‌مریكای Ù„ÛŽ كه‌وتۆته‌وه‌. ئه‌مه‌یش ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ كاردانه‌وه‌ÛŒ چین و، هه‌روه‌ها دروستبوونی كێشه‌ÛŒ ئاسایشی بۆ ئه‌مریكا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ÛŒ زه‌ریای چین كه‌ چین تیایدا باڵاده‌سته‌ØŒ Ù„ÛŽ ده‌كه‌وێته‌وه‌. هه‌ر له‌Ù… ناوچه‌یه‌دا هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا وه‌كوو ژاپۆن Ùˆ كۆریای باشوور Ùˆ تایوان Ùˆ ته‌نانه‌ت فیلیپین Ùˆ... تووشی دڵه‌ڕاوكێ Ùˆ نیگه‌رانی بوونه‌. بۆیه‌ ترامپ دڵنیایی ده‌داته‌ ئه‌Ù… هاوپه‌یمانانه‌ كه‌ به‌ته‌نیا جێیان ناهێڵێت. ÙƒÛ†ÛŒ گشتیی ئه‌Ù… هاوكێشه‌یه‌ ئه‌وه‌ÛŒ Ù„ÛŽ ده‌خوێندرێته‌وه‌ كه‌ "ترامپ" ده‌یه‌وێت سنوورێك بۆ به‌رفراوانبوون Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌ÛŒ ئابووریی چین له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا دابنێت. بۆیه‌ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ترامپه‌وه‌ ئابووریی چین Ú¯Ù‡‌وره‌ترین مه‌ترسییه‌ بۆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ØŒ نفووز Ùˆ Ú¯Ù‡‌وره‌ییی ئه‌مریكا.

كۆبه‌ند:

به‌Ù¾ÛŽÛŒ گوته‌ Ùˆ ئاماژه‌ Ùˆ هێماكانی سیاسه‌تی ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌كیی "ترامپ"ØŒ ده‌كرێت بڵێین دۆكترینی گریمانه‌كراوی "ترامپ" به‌Ù… شێویه‌ ده‌بێت: پرسه‌ ئابوورییه‌كانی ده‌بێته‌ Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ Ùˆ ناوخۆی ئه‌مریكا، په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی دیكه‌ له‌سه‌ر بنه‌ما Ùˆ ڕوانگه‌ÛŒ ئابوورییه‌وه‌ داده‌ڕێژریته‌وه ‌(بۆ نموونه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بریتانیا Ùˆ پاڵپشتی له‌ برێگزیت-Brexit)ØŒ چیتر ئه‌مریكا گرنگی به‌ Ú•Û†ÚµÛŒ ڕێبه‌رایه‌تیكردنی جیهان نادات، پرسی دیموكراتیزاسیۆنی وڵاتان Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت-نه‌ته‌وه‌سازی، چیتر پرس Ùˆ ئه‌وله‌وییه‌تی ئه‌مریكا نییه‌ØŒ له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ ترامپ زیاتر سیاسه‌تێكی نه‌ریتی به‌ڕێوه‌ ده‌بات Ùˆ هێزی سه‌ربازیی ئه‌مریكا زیاتر بۆ به‌رگری Ùˆ دووركردنه‌وه‌ÛŒ مه‌ترسییه‌ ئاسایشییه‌كان (به‌ واتا ترامپییه‌كه‌ÛŒ) به‌كار دێت، نه‌Ùƒ هێرشكردن Ùˆ ڕزگاركردن Ùˆ ده‌ستێوه‌ردان.

بۆ نموونه‌ هه‌ر له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ئاسایشی Ùˆ ئابوورییه‌دایه‌ كه‌ "ترامپ" یه‌كه‌مین Ú¯Ù‡‌شتی ده‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ فه‌رمیی خۆی بۆ "سعوودیا" ئه‌نجام ده‌دات Ùˆ Ú†Ù‡‌ندین گرێبه‌ستی بازرگانی Ùˆ سه‌ربازی به‌ به‌های زیاتر له‌ 350 ملیار دۆلار له‌ Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ù… ولاته‌ واژوو ده‌كات Ùˆ هه‌ÙˆÚµÛŒ دامه‌زراندنی هێزێكی سه‌ربازیی "ناتۆی عه‌ره‌بی" ده‌دات بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ Ùˆ سنوورداركردنی ئێران، به‌ڵام له‌رێگه‌ÛŒ هێزی سه‌ربازی/مرۆیی Ùˆ دابینكردنی سه‌رچاوه‌ÛŒ دارایی له‌لایه‌Ù† وڵاتانی ناوچه‌كه‌وه‌.

ئه‌Ù… نزیكبوونه‌وه‌ Ùˆ سنووداركردنی ئێران، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دروشم Ùˆ ته‌نانه‌ت ستراتیژیی ئابووریی ترامپ ده‌گونجێت. چونكه‌ سعوودیا Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی، به ‌Ù‡Û†ÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گرنگی جیۆئێكۆنۆمی Ùˆ جیۆپۆلیتیكی Ùˆ جیۆكاڵچه‌ری ئه‌Ù… وڵاتانه‌ØŒ ده‌توانن هاوكێشه‌كانی هاوسه‌نگیی هێز له‌ ناوچه‌كه‌ به‌ قازانجی ئه‌مریكا Ùˆ وڵاتانی سوننه‌ و، له‌ دژی ئێران Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانیان بگۆڕن. لابردنی فرۆشتنی مووشه‌Ùƒ Ùˆ Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئاراسته‌كه‌ر له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه‌ بۆ سعوودیا و، هه‌روه‌ها نه‌بوونی سعوودیا له‌ لیستی ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ÛŒ كه‌ Ú¯Ù‡‌شتی هاووڵاتیان بۆ ئه‌مریكا قه‌ده‌خه‌ كراوه و، هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌مریكا بۆ دروستكردنی ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ دژه‌فڕین له‌ سووریا Ùˆ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ÛŒ كێشه‌ÛŒ سووریا Ùˆ پاڵپشتیی ئه‌مریكا له‌ سعوودیا له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ یه‌مه‌Ù† له‌ دژی حوسییه‌كان، نزیكبوونه‌وه‌ÛŒ سعوودیا Ùˆ ئه‌مریكا له‌ حه‌یده‌ر عه‌بادی‌ له‌ دژی نووری مالكی Ùˆ لایه‌نگرانی ئێران له‌ عێراق، له‌ ئاماژه‌كانی ئه‌Ù… گۆڕانكارییانه‌Ù† له‌ دژی ئێران.

به‌گشتی، ئه‌مریكا بۆ ستراتیژیی نوێی ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ دژی ئێران پێویستیی به‌ سعوودیایه‌ و، سعوودیایش له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دژایه‌تیی ئێران Ùˆ سنوورداركردنی Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ نفووزی ئه‌Ù… وڵاته‌ له‌ لایه‌Ùƒ و، هه‌روه‌ها Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ جیۆئێكۆنۆمی Ùˆ جیۆپۆلیتیكی Ùˆ جیۆكاڵچه‌ری خۆی، هه‌روه‌ها وه‌به‌رهێنان له‌ ئه‌مریكا به‌تایبه‌ت له ‌ڕووی وزه‌وه‌ØŒ ده‌توانێت سیاسه‌ته‌ ئابوورییه‌كانی ترامپ، كه‌ له‌ هه‌ڵبژاردندا به‌ÚµÛŽÙ†ÛŒ به‌ خه‌ÚµÙƒÛŒ ئه‌مریكادا بوو، بێنێته ‌دی. خاڵێكی گرنگیش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌مریكا بێجگه‌ له‌ پرسی ئێران، له‌ كێشه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست وه‌كوو كێشه‌ÛŒ فه‌ÚµÙ‡‌ستین Ùˆ ئیسڕائیلیش پێویستیی به‌ سعوودیایه‌.

له‌ كۆتاییدا ئه‌Ú¯Ù‡‌ر "ترامپ" له‌ جێبه‌جێكردنی ئه‌Ù… دۆكترینه‌ گریمانه‌كراوه‌ÛŒ سه‌ركه‌وتوو بێت، ئه‌وه‌ ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌Ù… ئاماژانه‌ ئه‌وه‌مان Ù¾ÛŽ ده‌ڵێت كه‌ له‌وانه‌یه‌ Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌رێكی به‌هێزه‌ له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ بنیاتنان Ùˆ دروستبوونی سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ "فره‌جه‌مسه‌ری"ØŒ یان "فره‌جه‌مسه‌رگه‌رایی"Ø› هه‌رچه‌نده‌ ماوه‌یه‌ÙƒÛŒ زه‌مه‌نیی درێژتر بخایه‌نێت.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون