PÊNÛS
 
ناوچه‌ی كه‌نداوی عه‌ره‌بی له ‌به‌رده‌م په‌ره‌سه‌ندنه‌ هه‌نووكه‌یییه‌كاندا؛ ئایینده‌ی هێز له‌و ناوچه‌یه‌‌دا 
     2017-05-18
ڕێبوار بابکەیی

ناوچه‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بی له ‌به‌رده‌Ù… په‌ره‌سه‌ندنه‌ هه‌نووكه‌یییه‌كاندا؛ ئایینده‌ÛŒ هێز له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌‌دا

 

ڕێبوار بابكه‌یی، مامۆستای په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان Ùˆ دراساتی ستراتیژی له‌ زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین Ùˆ زانكۆی نۆلج

خستنه‌ڕووی پرس

ناوچه‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بی، یه‌كێكه‌ له‌ گرنكترین ناوچه‌ ستراتیژییه‌كانی جیهان‌ØŒ نه‌Ùƒ ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ له‌ ڕووی سه‌رچاوه‌ÛŒ وزه‌وه ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌مه‌نده‌‌ØŒ به‌ڵكوو له‌ پاڵ ئه‌مه Ùˆ‌ له‌ ڕووی جیۆسیاسی Ùˆ ئه‌نترۆپۆلۆژییه‌وه‌ØŒ به ‌ناوچه‌ÛŒ Ù¾ÛŽÙƒÚ¯Ù‡‌یاندنی ڕۆژهه‌ڵات Ùˆ ڕۆژاوا ناوزه‌د ده‌كرێت؛ سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ به ‌درێژاییی مێژوو زۆربه‌ÛŒ شارستانییه‌ته‌‌كان له‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ بوونیان هه‌بووه.

له ‌ماوه‌ÛŒ 30 ساڵی ڕابردووودا، ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین په‌ره‌سه‌ندنه سیاسی Ùˆ ئه‌منییه‌كانی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌ØŒ هه‌ر له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ عێراق Ùˆ ئێران، تا جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دووه‌Ù… Ùˆ سێیه‌Ù…ÛŒ كه‌نداو؛ جگه‌ له‌ كاریگه‌رییه‌كانی ئه‌Ùˆ ڕووداوانه‌ÛŒ كه‌ له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێمی Ùˆ ناوچه‌كه‌ له‌سه‌ر دۆخی ئاسایشی Ùˆ دۆخی هاوسه‌نگیی هێز له‌سه‌ر وڵاتانی ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ دروست ده‌بن.

دوو ڕووداو Ùˆ هه‌لومه‌رجی گرنگ له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌كه‌ هه‌بوون كه‌ وایان كرد وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی، له‌ ڕووی لاسه‌نگبوونی هاوسه‌نگیی هێزه‌وه و، له‌ ڕووی ده‌ستێوه‌ردانی وڵاتانی ده‌وروبه‌ر له‌ كاروباری ناوخۆی ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ØŒ بكه‌ونه‌ ژێر كاریگه‌ریی لێكه‌وته‌كانی ئه‌Ùˆ دوو هه‌لومه‌رجه‌وه‌‌‌: هه‌لومه‌رجی ڕووخانی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌عس  Ù„Ù‡‌ ساڵی 2003ØŒ كه‌ بووه‌ مایه‌ÛŒ تێكچوونی هاوسه‌نگیی هێز له‌ ناوچه‌كه‌ و، لاسه‌نگبوونی هێز له ‌به‌رژه‌وه‌ندیی ئێراندا؛ هه‌روه‌ها هه‌لومه‌رجی ڕاپه‌ڕینه‌كانی Ú¯Ù‡‌لانی عه‌ره‌بی، كه‌ بووه‌ ما‌یه‌ÛŒ ده‌ستێوه‌ردانی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ØŒ وه‌Ùƒ ده‌ستێوه‌ردانی ئێران له‌ دۆخی ناوخۆی به‌حرێن Ùˆ یه‌مه‌Ù†. به‌ڵام له ‌به‌رامبه‌ردا، ڕووداوێكی Ú¯Ù‡‌وره‌یش ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌ÛŒ به‌ وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی داوه‌ كه‌ به‌ سوودوه‌رگرتن له‌Ùˆ ڕووداوه‌ØŒ كاریگه‌رییه‌كانی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ كه‌Ù… بكه‌نه‌وه‌ØŒ وه‌Ùƒ: هاتنی "ترامپ" بۆ سه‌ر ده‌سه‌ڵات.

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ ئامانجه‌كانی ئیداره‌ÛŒ "ترامپ" له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بریتییه‌ له‌ ڕێگریكردن له‌ ته‌شه‌نه‌ÛŒ هێژموون Ùˆ نفووزی ئێران له‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌. بؤ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌ØŒ ئه‌مریكا، له‌ ڕووی توانای سه‌ربازی Ùˆ توانای هێزی به‌كۆمه‌Úµ بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه، پێویستیی به‌ به‌هێزكردنی هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی هه‌یه‌‌.

له‌ ده‌سپێكی هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی "ترامپ" بۆ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ÛŒ بنیاتنانی هێزێكی به‌كۆمه‌Úµ له‌ هێزی وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كان، بیرۆكه‌ÛŒ‌‌ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ لا Ú¯Ù‡‌ڵاله‌ بوو به ‌ناوی Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ÛŒ "ناتۆی عه‌ره‌بی".

په‌ره‌سه‌ندنه‌ هه‌نووكه‌یییه‌كانی ناوچه‌كه‌

ڕۆژنامه‌ÛŒ "وول ستریت ژۆرناڵ"ÛŒ ئه‌مریكی ئاشكرای كرد، كه‌ گفتوگۆیه‌ÙƒÛŒ پته‌Ùˆ له‌ نێوان ئیداره‌ÛŒ "ترامپ" Ùˆ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌سه‌ركرده‌كانی وڵاتانی عه‌ره‌بیدا هه‌یه‌ بۆ دروستكردنی هاوپه‌یمانێتییه‌Ùƒ له‌ نێوان هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ وڵاتانی سعوودیا‌ØŒ میسر، ئیمارات Ùˆ ئۆردن، هاوشێوه‌ÛŒ هاوپه‌یمانێتیی "ناتۆ" له‌سه‌ر بنه‌مای به‌رگریی هاوبه‌Ø´Ø› به ‌شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هه‌ر وڵاتێك له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ هاوپه‌یمانێتییه‌دا‌ ڕووبه‌ڕووی هێرش ببێته‌وه‌ØŒ ئه‌وا ئه‌ركی ته‌واوی لایه‌نه‌كانه‌ به‌رگری له‌Ùˆ‌ وڵاته‌ بكه‌ن، به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ هاوپه‌یمانن. وه‌Ùƒ هه‌نگاوی ده‌سپێك، ئه‌Ùˆ هاوپه‌یمانێتییه‌ ته‌نیا له‌ هێزی ئه‌Ùˆ چوار وڵاته‌ Ù¾ÛŽÙƒ دێت؛ دواتر ده‌رگه‌ÛŒ ئه‌ندامبوون به‌ ڕووی وڵاتانی دیكه‌ÛŒ عه‌ره‌بیش واڵا ده‌كرێت.

ژانی له‌دایكبوونی ئه‌Ùˆ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌یه‌ ده‌ستی Ù¾ÛŽ كردووه‌ØŒ چونكه‌ وڵاتانی ناوبراو به‌ Ú†Ù‡‌ند شێوه‌یه‌Ùƒ خه‌ریكی خۆئاماده‌كردنن بۆ تاقیكردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ مێژوویییه‌Ø› بۆ نموونه‌ وڵاتی "ئیماراتی عه‌ره‌بی" به‌ هاوبه‌Ø´ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیل، له‌ كه‌ناراوه‌ هه‌رێمییه‌كانی "یۆنان"دا به‌شداریی له‌ مانۆڕێكی سه‌ربازیدا كردووه‌. هه‌رچه‌نده،‌ ئه‌Ùˆ به‌شداریكردنه‌ÛŒ "ئیمارات" به‌ هاوبه‌Ø´ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتی "ئیسڕائیل" له‌ مانۆڕێكی سه‌ربازیدا، دیارده‌یه‌ÙƒÛŒ جۆریی بێوێنه‌یه‌ له‌ فه‌رهه‌Ù†Ú¯ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كاندا، چونكه‌ بۆ یه‌كه‌Ù… جاره‌ له‌ مێژووی په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كاندا، دوو وڵات‌ به‌بێ ئه‌وه‌ÛŒ په‌یوه‌ندیی فه‌رمییان هه‌بێت، پێكه‌وه‌ له‌ چالاكییه‌ÙƒÛŒ سه‌ربازیی فه‌رمیدا به‌شداری بكه‌Ù†. له‌ لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌یشه‌وه‌ØŒ هه‌ر دوو وڵاتی میسر Ùˆ عه‌ره‌بستانی سعوودی، له‌ لێكتێگه‌یشتنێكی ستراتیژیدا له‌سه‌ر شێوه‌یه‌Ùƒ له‌ "هاوكاریی هاوبه‌Ø´" Ú•ÛŽÙƒ كه‌وتن.

ده‌Ù‚ÛŒ ڕێككه‌وتنه‌كه‌ÛŒ نێوان ئه‌Ùˆ دوو وڵاته‌ØŒ كه‌ له‌سه‌ر زاری جێگری هه‌واڵگریی گشتیی سعوودیا‌ØŒ "محه‌مه‌د عه‌سیری" بڵاو كرایه‌وه‌ØŒ هاتووه‌ كه‌ سعوودیا‌ یارمه‌تیی دارایی Ùˆ ئابووریی میسر ده‌كات، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ بتوانێت قه‌رزه‌كانی بداته‌وه‌ Ùˆ باری ئابووریی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ باشتر ببێت. له‌ به‌رامبه‌ردا، میسر هێزیكی سه‌ربازی، كه‌ له‌ (40) هه‌زار سه‌رباز‌ Ù¾ÛŽÙƒ هاتبێت، Ú•Ù‡‌وانه‌ÛŒ یه‌مه‌Ù† ده‌كات بۆ له‌ناو بردنی هێزی حوسییه‌كان كه‌ ئێران پاڵپشتییان ده‌كات. ئه‌وه‌ سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ میسر پێداچوونه‌وه‌ به‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ "به‌شار ئه‌سه‌د" ده‌كات.

سه‌رباری هه‌موو ئه‌Ùˆ ئاماژانه‌ÛŒ كردمان، وه‌Ùƒ هه‌نگاوه‌ ده‌سپێكه‌كانی وڵاتانی ناوبراو بۆ له‌دایكبوونی Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ÛŒ "ناتۆی عه‌ره‌بی"ØŒ ئه‌وا سه‌ره‌دانه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كه‌ÛŒ "ترامپ" بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌Ùˆ مانگه‌دا، كه‌ له‌ سعوودیا‌وه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات، ئاماژه‌یه‌ÙƒÛŒ دیكه‌یه‌ بۆ دروستبوونی ئه‌Ùˆ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌یه ‌Ùˆ گرنگیی Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌كه‌. ئه‌Ùˆ سه‌ر‌دانه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌ÛŒ سه‌رۆكی ئه‌مریكا بۆ سعوودیا‌ØŒ خۆی به‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ÛŒ كه ئه‌مریكا بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ ئاسته‌Ù†Ú¯ Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ ئاسایشی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ Ùˆ ناوچه‌كه، پشتیوانیی هه‌ڵوێسته‌كانی سعوودیا‌ ده‌كات‌.

لێكه‌وته‌كانی ئه‌Ùˆ په‌ره‌سه‌ندنانه‌ Ùˆ ئایینده‌ÛŒ هێز له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌

‌ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌Ùˆ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌یه‌ سه‌ر بگرێت، ئه‌وا گۆڕانكارییه‌ÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ له‌ ستراكتۆری هێزی ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌دا دروست ده‌كات‌ØŒ هه‌روه‌ها هه‌نگاوێكی كرده‌یی Ùˆ ستراتیژی ده‌بێت بۆ به‌ته‌Ù†Ú¯Ù‡‌وه‌هاتنی هه‌موو ئه‌Ùˆ هه‌لومه‌رجانه‌ÛŒ كه‌ ده‌بنه‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ بۆ سه‌ر قه‌واره‌ÛŒ سیاسی Ùˆ ئه‌منیی ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ØŒ جگه‌ له‌ وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ùˆ هه‌نگاوه‌ ده‌بێته‌ ده‌سپێكی دروستبوونی باڵانسی‌‌ هێز له‌ نێوان ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ Ùˆ ئێران له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌كه‌ØŒ كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ ڕووخانی "Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌عس" له ‌به‌رژه‌وه‌ندیی هێزی ئێراندا ته‌واو ببوو. كاتێكیش كه‌ باڵانسی هێز به‌رامبه‌ر به‌ هێزی ئێران دروست ببێت، ئه‌وا وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی ده‌توانن ئامانجی دووه‌میشیان بپێكن، كه‌ بریتییه‌ له‌ سنوورداركردنی نفووزی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌. بێ گومان هاوپه‌یمانێتیی "ناتۆی عه‌ره‌بی" یه‌كه‌Ù… هه‌نگاویان بۆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ئامانجی دووه‌Ù…ØŒ "سنوورداركردنی نفووزی ئێران" له‌ یه‌مه‌Ù† Ùˆ سووریا ده‌بێت، ئه‌وجا له‌ لوبنان Ùˆ فه‌له‌ستین؛ چونكه‌ سه‌ركه‌وتنی ئه‌وان له‌ به‌دیهێنانی ئه‌Ùˆ ئامانجه‌یان، مانای وایه‌ كه‌ ئیتر ئێران كێشه‌ÛŒ جیۆپۆلیتیكیی بۆ دروست ده‌بێت؛ ده‌ستی ناگاته‌ لبنان و،‌ له‌Ùˆ ڕووه‌وه‌ پاڵشتییه‌كانی بۆ هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ "حزبوڵڵا" Ùˆ "بزووتنه‌وه‌ÛŒ حه‌ماس" نامێنێت.

له‌ ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌‌ØŒ هاوپه‌یمانێتیی "ناتۆی عه‌ره‌بی" ده‌توانێت ببێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌ÙƒÛŒ مه‌زن له‌ دابینكردنی هێزی سه‌ربازی Ùˆ Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ جۆری‌Ø› به ‌شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ ئیتر ئەو وڵاتانه‌ دەتوانن بۆ به‌رپه‌چدانه‌وه‌ÛŒ هه‌ر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌یه‌Ùƒ پشت به‌ هێزی خۆیان ببه‌ستن Ùˆ كه‌متر په‌نا بۆ هێزی ده‌ره‌ÙƒÛŒ به‌ر‌Ù†. به‌ دیویكی دیكه‌ØŒ ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ له‌ پاشكۆیه‌تیی سه‌ربازیی ده‌ره‌ÙƒÛŒ ڕزگاریان ده‌بێت. بۆ نموونه‌ØŒ كاتێك كه‌ "Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌عس" له‌ ساڵی 1990 هێرشی كرده‌ سه‌ر وڵاتی "كوێت"ØŒ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ وه‌Ùƒ قه‌ته‌ر، سعوودیا‌ Ùˆ ئیمارات، ناچار بوون په‌نا بۆ هێزی ده‌ره‌ÙƒÛŒ ببه‌Ù† بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ به‌رامبه‌ر عێراق‌ بجه‌Ù†Ú¯Ù† تا ده‌ستبه‌رداری كوێت بێت.

هاوپه‌یمانێتیی "ناتۆی عه‌ره‌بی" له‌ دوای ئه‌وه‌ دێت كه‌ له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ تا ئێستا دوو هاوپه‌یمانێتی به‌ سه‌رۆكایه‌تیی سعوودیا بۆ دوو مه‌به‌ستی جیاواز تاقی كراونه‌ته‌وه‌‌ØŒ ئه‌وانیش: هاوپه‌یمانێتیی عه‌ره‌بی له‌ دژی "حوسییه‌كانی یه‌مه‌Ù†" و، هه‌روه‌ها هاوپه‌یمانێتیی ئیسلامی له‌ دژی "ئێران"ØŒ كه‌ ده‌كرێت بڵێین ئه‌Ùˆ هاوپه‌یمانانه‌ نه‌یانتوانیوه‌ ئامانجه‌كانیان بپێكن. بۆیه‌ØŒ كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ به‌ بیرۆكه‌یه‌Ùƒ Ùˆ ستراتیژییه‌تێكی ئه‌مریكی، بیر له‌ جۆرێكی دیكه‌ له‌ دروستكردنی هاوپه‌یمانێتی بكرێته‌وه‌ كه‌ له‌ ئاست پێویستییه‌ ئه‌منی Ùˆ ستراتیژییه‌كانی ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ بێت؛ به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ پێناسه‌یه‌ÙƒÛŒ دیكه‌ بۆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسی Ùˆ جیۆسیاسیی ئه‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ دابڕێژێته‌وه‌ كه‌ وڵاتانی ناوبراو ژماره‌یه‌ÙƒÛŒ قورس بن له‌ هاوكێشه‌كانی هێز Ùˆ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كان له‌سه‌ر ئاستی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست.  

له‌سه‌ر ئاستی سیاسه‌تی ناوخۆی ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ØŒ "ناتۆی عه‌ره‌بی" ده‌توانێت ببێته‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ دابینكردنی سه‌قامگیریی سیاسی Ùˆ دابینكردنی ئاسایشی ناوخۆی وڵاتانی ناوبراو، به‌تایبه‌تی بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ لێكه‌وته‌كان Ùˆ كاریگه‌رییه‌كانی "به‌هاری عه‌ره‌بی" له‌سه‌ر ئاسایشی ناوخۆی ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ و،‌ جێگیركردنی كورسیی ده‌سه‌ڵاتی میرنشین Ùˆ پاشاكانی ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌Ø› چونكه‌ ئه‌Ùˆ هاوپه‌یمانێتییه‌‌ ده‌توانێت وه‌Ùƒ "قه‌ڵایه‌ÙƒÛŒ پۆلایین بێت" بۆ به‌رگریكردن له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ حوكمڕانی Ùˆ پاراستنی ئاسایشی ناوخۆی وڵاتانی ناوبراو.

تایبه‌تمه‌ندییه‌ جیۆئه‌منییه‌كانی ناوچه‌كه‌

سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌ ناوچه‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بی به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌Ùˆ په‌ره‌سه‌ندنانه‌ÛŒ ‌ ئاماژه‌مان Ù¾ÛŽ دا، ده‌رفه‌ت ده‌Ú•Ù‡‌خسێ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ وڵاتانی ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره،‌ ببن به‌ هێزێكی Ú¯Ù‡‌وره‌ له‌سه‌ر ئاستی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، به‌ڵام له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وه‌یشدا، كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ فاكته‌ر Ùˆ تایبه‌تمه‌ندیی جیۆئه‌منی له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ هه‌Ù†‌ØŒ ده‌كرێت له‌ ئایینده‌دا ببن به‌ كه‌Ù… Ùˆ كورتی   Ø¨Û† Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ÛŒ "ناتۆی عه‌ره‌بی" Ùˆ ئایینده‌ÛŒ هێزی ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌كه‌ØŒ وه‌Ùƒ: نه‌بوونی هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ ڕووی هێزی ئابووری Ùˆ هێزی مرۆیی Ùˆ هێزی سه‌ربازی له‌ نێوان وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی. بۆ نموونه‌ جیاوازییه‌ÙƒÛŒ زۆر له‌ نێوان توانا سه‌ربازی Ùˆ مرۆیی Ùˆ جوگرافییه‌كانی نێوان سعوودیا‌ Ùˆ وڵاتانی به‌حرێن Ùˆ عوماندا هه‌یه‌. ئه‌Ù… تایبه‌تمه‌ندییه،‌ Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ له‌ ئایینده‌دا په‌یوه‌ست به‌ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ÛŒ بنیاتنانی هاوپه‌یمانێتی، سه‌باره‌ت به‌ چۆنێتیی به‌شداریی هێزه‌كان Ùˆ دابه‌شكردنی هێز له‌Ùˆ هاوپه‌یمانێتییه، ئاسته‌Ù†Ú¯ دروست بكات‌‌‌. چونكه‌ له‌ بنچینه‌دا‌ له‌ نێوان ئه‌Ùˆ یه‌كانه‌ÛŒ كه‌ له‌ هاوپه‌یمانێتییه‌كه‌دا به‌شدار ده‌بن جیاوازیی هێز هه‌یه‌.  هه‌روه‌ها تێگه‌یشتنی سیاسیی وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی به‌رامبه‌ر به‌ جموجووڵ Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌‌ØŒ له‌به‌ر جیاوازیی ئاستی په‌یوه‌ندی Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران، وه‌كیه‌Ùƒ نییه؛ بۆ نموونه‌ ئاستی په‌یوه‌ندیی سعوودیا‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران سفره‌ØŒ به‌ڵام ئاستی په‌یوه‌ندیی عومان Ùˆ ئێران زۆر باشه‌ØŒ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی عومان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ‌ ئێران، به‌رامبه‌ر به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی سعوودیا‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران جیاوازن. ئه‌وه‌یش وا ده‌كات كه‌ ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ له‌ ڕووی ستراتیژی Ùˆ چۆنێتیی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ نفووزی ئێران له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ جیاواز بن.

كۆتایی

له‌ كۆتاییدا، پێویسته‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ بكه‌Ù… كه‌ دروستبوونی هاوپه‌یمانێتییه‌Ùƒ به‌ ناوی هاوپه‌یمانێتیی "ناتۆی عه‌ره‌بی" به‌ مه‌به‌ستی به‌رپه‌ر‌چدانه‌وه ‌Ùˆ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ØŒ بێ گومان ئه‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ به‌ره‌Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ دووجه‌مسه‌ری له‌ نێوان بلۆكی "سوننە" به‌ سه‌رۆكایه‌تیی سعوودیا Ùˆ‌ بلۆكی "شیعی" به ‌سه‌رۆكایه‌تیی ئێران ده‌بات،. من به‌ دووری نازانم كه‌ ئێرانیش به‌ پاڵپشتیی هاوپه‌یمانه‌كانی له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، وه‌Ùƒ ڕووسیا Ùˆ چین، بیر له‌ دروستبوونی هاوپه‌یمانێتییه‌Ùƒ بكاته‌وه،‌ هاوشێوه‌ÛŒ هاوپه‌یمانێتیی "وارشۆ" كه‌ له ‌سه‌رده‌Ù…ÛŒ "جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سارد"دا یه‌كێتیی سۆڤیه‌تی جاران بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌ÙˆÛŒ نفووزی ئه‌مریكا سه‌ركردایه‌تیی ده‌كرد؛ ته‌نانه‌ت ناوچه‌كه‌ له‌ بری جه‌Ù†Ú¯ÛŒ به‌وه‌كاله‌ت به‌ره‌Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ڕاسته‌وخۆ ببات، چونكه‌ ئێران هه‌رگیز به‌رامبه‌ر به‌Ùˆ هه‌وڵانه‌ÛŒ سعوودیا ده‌سته‌وه‌ستان ناوه‌ستێت‌. كاتێكیش جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌رم له‌ نێوان سعوودیا‌ Ùˆ ئێران ڕوو بدات، مانای وایه‌ كه‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ هه‌رێمی له‌ نێوان هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ سعوودیا‌ØŒ میسر، ئیمارات Ùˆ ئۆردن (به‌ره‌ÛŒ ناتۆ)ØŒ له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ ئێران، سووریا، لوبنان Ùˆ عێراق (به‌ره‌ÛŒ وارشۆ) ڕوو ده‌دات. ئه‌مه‌یش مانای وایه‌ كه‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست‌ تا سه‌د ساڵی دیكه‌ سه‌قامگیریی سیاسی Ùˆ ئۆقره‌ییی ئه‌منی به‌خۆیه‌وه‌ نابینێت؛ هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† "سایكس پیكۆ" سه‌د ساڵی له‌ ناسه‌قامگیریی سیاسی Ùˆ نائۆقره‌ییی ئه‌منی به‌Ú•ÛŽ كرد.

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون