PÊNÛS
 
گۆڕانكارییه‌ سیاسییه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی "حه‌ماس" Ùˆ  هاوكێشه‌‌ نوێیه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست 
     2017-05-09
پەرویز ڕەحیم

گۆڕانكارییه‌ سیاسییه‌كانی بزووتنه‌وه‌ÛŒ "حه‌ماس" Ùˆ  Ù‡Ø§ÙˆÙƒÛŽØ´Ù‡‌‌ نوێیه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست

په‌رویز Ú•Ù‡‌حیم قادر/ مامۆستای زانسته‌ سیاسییه‌كان له‌ زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین

پێشه‌ÙƒÛŒ:

له‌ (1-5-2017)دا، بزووتنه‌وه‌ÛŒ به‌رگریی ئیسلامی (حركة المقاومة الإسلامية) ناسراو به‌ "حه‌ماس"ØŒ به‌ ڕاگه‌یاندنی به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسیی نوێ، سه‌رنجی ناوه‌نده‌ سیاسی Ùˆ ڕاگه‌یاندنه‌كانی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ ته‌نانه‌ت له‌ میدیای نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، بۆ لای خۆی ڕاكێشا. یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنگترین ئه‌Ùˆ بابه‌تانه‌ÛŒ كه‌ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ هێنانه‌ئارای مشتومڕ Ùˆ لێكدانه‌وه‌ÛŒ جۆراوجۆر Ùˆ ته‌نانه‌ت جیاواز، ئه‌وه‌ بوو كه‌ حه‌ماس‌ له‌Ù… به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌ سیاسییه‌دا دانی به‌ دامه‌زراندنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی سه‌ربه‌خۆی فه‌ÚµÙ‡‌ستین له‌ سنووره‌كانی ساڵی 1967 ناوه‌. ئه‌Ù… ڕاگه‌یاندراوه‌‌ÛŒ حه‌ماس به‌ خاڵێكی وه‌رچه‌رخان داده‌ندرێت، نه‌Ùƒ ته‌نیا له‌ ئه‌جێندا Ùˆ به‌رنامه‌ÛŒ‌ كاری ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌ توندڕه‌وه‌ فه‌ÚµÙ‡‌ستینییه‌دا‌ØŒ به‌ڵكوو پێشبینی ده‌كرێت ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ داهاتوویه‌ÙƒÛŒ نزیكدا له‌ لایه‌Ù† وڵاتانی ڕۆژاوایی Ùˆ ئه‌مریكا و، هه‌روه‌ها لایه‌نه‌ سیاسییه میانڕه‌وه‌كانی ئیسڕائیله‌وه پێشوازیی Ù„ÛŽ بكرێت، ئه‌وه‌‌ نه‌Ùƒ له‌ ئاستی هاوكێشه‌ سه‌ربازی-سیاسییه‌كانی ناوخۆی نێوان "فه‌ÚµÙ‡‌ستین-ئیسڕائیل"ØŒ به‌ڵكوو كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ÙƒÛ†ÛŒ هاوكێشه‌ ئاسایشی Ùˆ جیۆسیاسییه‌كانی ناوچه‌كه‌ ده‌بێت؛ به‌Ù… پێیه‌ÛŒ كه‌ ناكۆكی Ùˆ ململانێ‌ ناوچه‌یییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌سه‌ر دوو به‌ره‌ÛŒ سیاسی-مه‌زهه‌بیی سوننه‌ Ùˆ شیعه‌دا دابه‌Ø´ بووه‌.

بۆیه‌ لێره‌دا پرسیاری سه‌ره‌ÙƒÛŒ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا ئه‌Ù… دانپێدانانه‌ÛŒ حه‌ماس به‌ سنووره‌كانی ساڵی 1967ØŒ Ú† جۆره‌ كاریگه‌ری Ùˆ ئاسه‌وارێكی سه‌روونه‌ته‌وه‌ییی هه‌یه‌ØŸ هه‌روه‌ها Ú† كاریگه‌رییه‌ÙƒÛŒ له‌سه‌ر هاوكێشه‌ هه‌نووكه‌یییه‌كانی ئێستای ناوچه‌كه‌ ده‌بێت؟ لێره‌وه‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر ئه‌Ù… وه‌رچه‌خانه‌ و، ئاسه‌واره‌ پێشبینیكراوه‌كانی له‌سه‌ر هاوكێشه‌ نوێیه‌كانی‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست.

بزووتنه‌وه‌ÛŒ به‌رگریی ئیسلامی

بزووتنه‌وه‌ÛŒ به‌رگریی ئیسلامی (حركة المقاومة الإسلامية) ناسراو به‌ "حه‌ماس"ØŒ كه‌ ڕێكخراوێكی سیاسی- سه‌ربازیی فه‌ÚµÙ‡‌ستینییه،‌ له‌ ساڵی 1987 به‌ ڕێبه‌رایه‌تیی "عه‌بدولعه‌زیز عه‌Ù„ÛŒ عه‌بد ئه‌لحه‌فیز ئه‌لره‌نتیسی" (1947-2004) و، "ئه‌حمه‌د ئیسماعیل یاسین" (1937-2004) و، هه‌روه‌ها "مه‌حموود ئه‌لزه‌هار"ØŒ وه‌كوو لقی فه‌ÚµÙ‡‌ستینیی "ئیخوان موسلمین" دامه‌زرا. ئامانجی سه‌ره‌كیی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ ڕزگاریی هه‌موو خاكی فه‌ÚµÙ‡‌ستین له‌ده‌ست داگیركه‌ران (ئیسڕائیل) بوو. ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌ لایه‌Ù† ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیل Ùˆ كه‌نه‌داوه‌ به‌ بزووتنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ تیرۆریستی ده‌زاندرێت. به‌ڵام بریتانیا Ùˆ ئۆسترالیا ته‌نیا لقی سه‌ربازیی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه "كه‌تیبه‌كانی شه‌هید عزه‌ددین قه‌سام" ‌(كتائب الشهید عزالدین القسام)ØŒ به‌ تیرۆریستی ده‌زانن.

ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌ 25ÛŒ جانیوه‌ری ساڵی 2006 به‌ به‌شداری له‌ دووه‌مین خولی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ یاسادانانی فه‌ÚµÙ‡‌ستین له‌ "ده‌سه‌ڵاتی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری فه‌ÚµÙ‡‌ستینی" (السلطة الوطنیة الفلسطینیة) Ùˆ سه‌ركه‌وتن له‌Ù… هه‌ڵبژاردنه‌ØŒ 74 كورسی له‌ 132 كورسیی ئه‌Ù… ئه‌نجومه‌نه‌ÛŒ به‌ده‌ست هێنا و، "ئیسماعیل هه‌نییه‌" یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ سه‌ركرده‌كانی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه،‌ بوو به‌ سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ وه‌زیران. به‌ڵام به‌ Ù‡Û†ÛŒ ناكۆكی Ùˆ ململانێی توند له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕێكخراوی "فه‌تح" له‌ ساڵی 2007ØŒ له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ ناوخۆییدا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ ڕێكخراوه‌دا، حه‌ماس توانیی له‌ به‌Ø´ÛŒ "كه‌رتی غه‌زه‌" (قطاع غزة) سه‌ركه‌وتنی سه‌ربازی به‌ده‌ست بێنیت و، ئه‌Ù… ناوچه‌یه‌ بخاته‌ ژێر كۆنترۆڵی سیاسی-سه‌ربازیی خۆیه‌وه‌Ø› به‌ڵام له‌ كه‌رتی ڕۆژاوای فه‌ÚµÙ‡‌ستین (الضفة الغربیة) Ùˆ له‌ژێر سنووری ده‌سه‌ڵاتدارێتیی فه‌تحدا، كار Ùˆ چالاكییه‌كانی حه‌ماس به‌نایاسایی ناسرا.

گۆڕانكاری له‌ پرۆگرامی سیاسیی حه‌ماسدا

به‌ Ù‡Û†ÛŒ Ú•Ù‡‌فتاری توندڕه‌وانه‌ÛŒ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ Ùˆ هێرشی بۆ سه‌ر هاووڵاتیانی ئیسڕائیلی، هه‌روه‌ها به‌تیرۆریست ناساندنی له‌ لایه‌Ù† زۆربه‌ری وڵاتانی ڕۆژاوایی Ùˆ ته‌نانه‌ت هه‌ندێ له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی، به‌ڵام له ‌پاش ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌ هه‌ڵبژاردن Ùˆ به‌ ئه‌مری واقع، بووه‌ ده‌سه‌ڵاتداری خۆبه‌ڕێوه‌به‌رێك (كه‌رتی غه‌زه‌) له‌ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ فه‌ÚµÙ‡‌ستین له‌ دوای ساڵی 2006Ù‡‌وه‌ØŒ ئه‌وه‌ وڵاتانی ڕۆژاوایی یارمه‌تیی دارایی به‌Ù… خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری Ùˆ بزووتنه‌وه‌یه‌یان، به‌ هه‌ڵگرتنی Ú†Ù‡‌ند خاڵێك له‌ ستراتیژی Ùˆ چارتی سیاسی-سه‌ربازیی ئه‌Ù… ڕێكخراوه‌یه‌ مه‌رجدار كرد. گرنگترین داواكاری بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته،‌ پرسی لادانی ئامانجی له‌ناوبردن یاخود سڕینه‌وه‌ÛŒ ئیسڕائیل Ùˆ جووه‌كان بوو له‌ فه‌ÚµÙ‡‌ستین؛ له ‌پاڵ ئه‌وه‌یش به‌فه‌رمیناسین یاخود داننان به‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل له‌ لایه‌Ù† ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ بوو.

به‌Ù… پێیه‌ پاش ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ گوشار Ùˆ ئابڵووقه‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی بۆ سه‌ر ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ Ùˆ گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌كه،‌ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌ سه‌ره‌تای ئه‌Ù… مانگه‌دا له‌ به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌یه‌ÙƒÛŒ 42 مادده‌ییدا كه‌ له‌ 11 به‌Ø´ یان ناونیشاندا ÙƒÛ† كراوه‌ته‌وه‌ به‌ ناوی "بنه‌ماكان Ùˆ سیاسه‌ته‌ گشتییه‌كان"ÛŒ حه‌ماس له‌ پاڵ ناساندنی گشتیی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ Ùˆ باسكردن له‌سه‌ر  نه‌ته‌وه‌ Ùˆ وڵاتی فه‌ÚµÙ‡‌ستین و، هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندیی نێوان ئیسلام Ùˆ فه‌ÚµÙ‡‌ستین له ‌لایه‌Ùƒ و، قودس Ùˆ كێشه‌ÛŒ ئاواره‌كان Ùˆ مافی Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌یان و، هه‌روه‌ها باسكردن له‌ پرۆژه‌ÛŒ سه‌هیۆنیزم Ùˆ هه‌ڵوێستی حه‌ماس له ‌هه‌مبه‌ر سازش Ùˆ به‌رگری Ùˆ ئازادكردنی فه‌ÚµÙ‡‌ستین له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ په‌یوه‌ندیی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ به‌ ئۆممه‌تی ئیسلامی Ùˆ عه‌ره‌بی Ùˆ Ú•Ù‡‌هه‌ندی مرۆیی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌وه‌ØŒ ڕای Ú¯Ù‡‌یاند كه‌ بۆ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی سه‌ربه‌خۆی فه‌ÚµÙ‡‌ستین، سنووره‌كانی ساڵی 1967 به‌فه‌رمی ده‌ناسێت؛ كه‌ ئه‌مه‌یش له ‌لای زۆربه‌ÛŒ چاودێران، به‌ خاڵی وه‌رچه‌رخان له‌ پرۆگرام Ùˆ سیاسه‌ت Ùˆ ته‌نانه‌ت ستراتیژیی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ داده‌‌ندرێت.

 Ù‡Ù‡‌رچه‌نده‌ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ پابه‌ند‌یی خۆیانی بۆ ‌درێژه‌دان به‌ به‌رگری Ùˆ خه‌بات دژی سه‌هیۆنیزم Ùˆ Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ ئاواره‌كان بۆ شوێنی خۆیان ڕاگه‌یاندووه، به‌ڵام له‌Ù… ڕاگه‌یاندنه‌دا كه‌ له‌ "ده‌وحه"‌ÛŒ پایته‌ختی قه‌ته‌ر‌ ڕاگه‌یاندرا، دانپێدانان به‌Ùˆ سنوورانه‌ÛŒ ساڵی 1967ØŒ به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان به‌ داننانی ناڕاسته‌وخۆ به‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئێستای ئیسڕائیل داده‌ندرێت و، بۆیه‌ چیتر ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ ڕووخاندن یاخود نه‌مان Ùˆ سڕینه‌وه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل ناكاته‌ ئامانجی ستراتیژیی خۆی.

 Ù„Ù‡‌ به‌رامبه‌ردا به‌رپرسانی ئیسڕائیلی، ئه‌Ù… ڕاگه‌یاندنه‌یان به‌ فریودانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی بۆ جووڵاندنی هه‌ست Ùˆ سۆز Ùˆ وه‌رگرتن Ùˆ ده‌سته‌به‌ركردنی پاڵپشتی Ùˆ پشتیوانی Ùˆ یارمه‌تیی وڵاتان، به ‌مه‌به‌ستی كۆتاییهێنان به‌ گوشار Ùˆ ئابڵووقه‌كانی سه‌ر ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌ قه‌ÚµÙ‡‌Ù… دا و، ڕایا‌Ù† Ú¯Ù‡‌یاند كه‌ تا ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ Ú†Ù‡‌Ùƒ دانه‌نێت Ùˆ واز له‌ Ú•Ù‡‌فتاره‌ توندوتیژه‌كانی نه‌Ù‡ÛŽÙ†ÛŽØŒ ئه‌وه‌ ئه‌Ù… گۆڕانكارییانه‌ÛŒ حه‌ماس قبووڵ ناكه‌Ù† Ùˆ به‌ گرنگی نازانن.

هۆكاری ئه‌Ù… گۆڕانكارییه‌ له‌ لایه‌Ù† بزووتنه‌وه‌ÛŒ حه‌ماسه‌وه‌

ڕاستییه‌كه‌ی، ئامانجی ئه‌Ù… گۆڕانكارییه‌ له‌ لایه‌Ù† بزووتنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ توندڕه‌ÙˆÛŒ وه‌كوو حه‌ماس، بۆ دوو Ú•Ù‡‌هه‌ندی ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌ÙƒÛŒ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌. هه‌ر دوو Ú•Ù‡‌هه‌ندیش له‌ژێر كاریگه‌ریی گۆڕانكارییه‌ خێراكانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری وه‌رچه‌رخان له‌ هاوكێشه‌ جیۆسیاسییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدان‌. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ دابه‌شبوونی ناوچه‌كه‌ به‌سه‌ر دوو به‌ره‌ÛŒ سوننه‌ Ùˆ شیعه‌ Ùˆ به‌ڕێوه‌چوونی جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ نیمچه‌-ڕاسته‌وخۆ Ùˆ به‌نوێنه‌رایه‌تی (به‌وه‌كاله‌ت) له‌ ناوچه‌كه‌ له‌ لایه‌Ù† وڵاتانی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ وه‌كوو توركیا Ùˆ سعوودیا Ùˆ قه‌ته‌ر Ùˆ وڵاتانی سوننه‌ له ‌لایه‌Ùƒ و، ئێران، Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریا Ùˆ شیعه‌كانی عێراق Ùˆ حوسییه‌كانی یه‌مه‌Ù† Ùˆ حزبوڵڵای لوبنان له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ وای كردووه‌ كه‌ وڵاتانی ئه‌وروپی Ùˆ ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیایش له‌Ù… ناوچه‌یه‌ له‌ژێر ناونیشانی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ "دژه‌تیرۆر"ØŒ هه‌ر یه‌كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ستراتیژی، ئامانج Ùˆ سیاسه‌ته‌كانیان پاڵپشتی له‌Ù… دوو به‌ره‌یه‌ بكه‌Ù†.‌

لێره‌وه‌یه‌ كه‌ په‌راوێزبوونی Ú†Ù‡‌ند ساڵه‌ÛŒ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه له‌ هاوكێشه‌كانی وڵاتانی عه‌ره‌بی-سوننه‌ÛŒ ناوچه‌كه‌‌ له ‌لایه‌Ùƒ و، گوشار Ùˆ ئابڵووقه‌كان به‌ Ù‡Û†ÛŒ به‌تیرۆریست ناساندنی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ وای كرد كه‌ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ به‌Ù… گۆڕانكارییه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ هاتنه‌ناوه‌وه‌ÛŒ دووباره‌ بۆ هاوكێشه‌كانی فه‌ÚµÙ‡‌ستین بدات. چونكه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ هاوته‌ریببوونی سیاسه‌ته‌كانی حه‌ماس له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كۆماری ئیسلامیی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ له ‌لایه‌Ùƒ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ شكستی ئیخوان موسلمین له‌ میسر Ùˆ هاتنه‌سه‌ركاری حكوومه‌تێكی نوێ له‌Ù… وڵاته‌دا، حه‌ماس بۆ مانه‌وه‌ Ùˆ به‌رده‌وامیی خۆی هه‌ست به‌ دڵه‌ڕاوكێ دەکات. بۆیه‌یشه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنگترین هۆكاره‌كانی ئه‌Ù… گۆڕانكارییانه‌ØŒ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر Ùˆ پێشهاته‌كانی ناوچه‌كه‌دا‌ له‌ژێر ڕۆشناییی گۆڕانكارییه‌ نوێیه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ تۆختربوونه‌وه‌ÛŒ Ù‡ÛŽÚµ Ùˆ سنووره‌ سیاسی Ùˆ ئایدیۆلۆژییه‌كان‌. به‌Ù… پێیه‌ ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ Ú†Ù‡‌ند هۆكارێك بكه‌ین:

Ù¡- زاڵبوونی گوتار Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی Ú•Ù‡‌وتێكی سیاسیی میانڕه‌وتر له‌ حه‌ماس، كه‌ بڕوای به‌ خۆگونجاندن، رۆڵی دیپلۆماسی Ùˆ دانوستاندن له ‌هه‌مبه‌ر Ú•Ù‡‌وتێكی توندڕه‌Ùˆ كه‌ ته‌نها گرنگی به‌ كاری توندوتیژ Ùˆ Ú†Ù‡‌كداری ده‌دا. ئه‌مه‌Ø´ پاش ئه‌وه‌ دێت كه‌ دۆزی فه‌له‌ستینییه‌كان به‌ Ù‡Û†ÛŒ گۆڕانكارییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ هاتنه‌سه‌ر كاری ترامپ Ùˆ هه‌روه‌ها مه‌ترسییه‌ نوێیه‌كان بۆ سه‌ر وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ سیاسه‌تی نوێی ڕووسیا، بۆته‌ پرسێكی پله‌ دوو Ùˆ به‌Ù… پێیه‌Ø´ ئه‌وله‌وییه‌ت Ùˆ هه‌ستیاریی جارانی بۆ ئه‌كته‌ره‌ ناوچه‌یی Ùˆ سه‌رووناوچه‌یییه‌كان نه‌ماوه‌. بۆیه‌ له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ دیانه‌وێت جارێكی دیكه‌ سه‌ره‌نجی وڵاتان بۆ لای خۆیان ڕا بكێشن Ùˆ خۆیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هاوكێشه‌ Ùˆ گۆڕانكارییه‌كان بگونجێنن.

Ù¢- هه‌وڵدان بۆ دروستكردنی دوودڵی له‌ ناوخۆی ئیسڕائیل بۆ ڕووبه‌ڕوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ بزووتنه‌وه‌یه‌دا؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ حه‌ماس له‌Ù… به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌یه‌دا دوژمنایه‌تی Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ دژی جووه‌كان، گۆڕیوه‌ بۆ دوژمنایه‌تیكردنی سه‌هیۆنیزم Ùˆ داگیركه‌ران. له‌ ڕابردوودا هه‌موو جووه‌كان ‌ترسیان له‌ حه‌ماس هه‌بوو، به‌ڵام به‌Ù… ڕاگه‌یاندنه‌ØŒ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌دات له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییشدا سیمای بزووتنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ خه‌باتگێڕی مافخوازانه‌ به‌بێ دژایه‌تیی جووله‌كه‌ وه‌كوو ئایین Ùˆ نه‌ته‌وه، له‌ خۆی بخاته‌ ڕوو و، ئه‌مه‌یش ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ‌ ده‌سته‌به‌ركردنی پشتیوانی Ùˆ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ گوشار Ùˆ ئابڵووقه‌كان له‌ لایه‌Ù† وڵاتانی ڕۆژاوایییه‌وه‌.

Ù£- ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه،‌ له‌Ù… به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌ نوێیه‌دا باس له‌وه‌ ناكات كه‌ بزووتنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ ئیخوانییه‌ یاخود وه‌كوو لق Ùˆ به‌شێكه‌ له‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌. ئه‌مه‌یش ده‌توانێت هه‌ستیاریی وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ ڕۆژاوایی كه‌Ù… بكاته‌وه‌ و، ناونیشانی تیرۆریستبوون له‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ بسڕێته‌وه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌یشه‌وه‌ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ بتوانێت له ‌داهاتوودا Ú•Ù‡‌وت Ùˆ گرووپی دیكه‌ÛŒ فه‌ÚµÙ‡‌ستینی له‌خۆ بگرێت. ئه‌مه‌یش، ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ ئاشتی Ùˆ هاوكێشه‌كانی چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ÛŒ نێوان فه‌ÚµÙ‡‌ستین-ئیسڕائیلدا به‌هێز ده‌كات.

Ù¤- كێشه‌ دارایی Ùˆ ئابوورییه‌كانی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ وه‌كوو ده‌سه‌ڵاتدار له‌ سنووره‌كانی كه‌رتی غه‌زه‌دا، بۆ نموونه‌ بێكاری Ùˆ هه‌ڵاوسان Ùˆ دابینكردنی خزمه‌تگوزارییه‌كان Ùˆ پێدانی مووچه‌ به‌ كارمه‌ندان Ùˆ...ØŒ كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ گوشار Ùˆ ئابڵووقه‌كانه‌وه‌ دروست بوونه‌ و، وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ به‌گشتی ڕۆژاوایی، پێشكه‌شكردنی یارمه‌تییان به‌ ڕیفۆرم Ùˆ هه‌مواركردنی سیاسه‌ته‌كان Ùˆ گۆڕانكاری له‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌دا به‌ستۆته‌وه‌.

Ù¥- گوشاره‌كانی توركیا Ùˆ قه‌ته‌ر له‌سه‌ر ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ØŒ بۆ خۆگونجاندن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ گۆڕانكارییه‌ نوێیه‌كان Ùˆ هه‌وڵدان بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌ ئێران. به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی، به‌رده‌وام ئێران به‌وه‌ تۆمه‌تبار ده‌كه‌Ù† كه‌ یارمه‌تیی سه‌ربازی Ùˆ دارایی Ùˆ ڕاهێنان Ùˆ Ú†Ù‡‌Ùƒ پێشكه‌Ø´ به‌Ù… بزووتنه‌وه‌ ده‌كات؛ له‌Ùˆ پێناوه‌دا كه‌ ناكۆكی بخاته‌ Ù†ÛŽÙˆ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ Ùˆ بزووتنه‌وه‌ÛŒ فه‌تح، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ‌ دانوستانه‌كانیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئیسڕائیلدا Ú•Ù‡‌وایه‌تیی نه‌بێت و، هیچ جۆره‌ سازش Ùˆ ڕێككه‌وتنێك له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئیسڕائیل دروست نه‌بێت و، له‌ كۆتاییشدا ئیران له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ حه‌ماس Ùˆ حزبوڵڵای لوبنانه‌وه‌ بتوانێت هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌ ئیسڕائیل بكات.

Ù¦- حه‌ماس له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه،‌ ده‌خوازێت ناكۆكییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بزووتنه‌وه‌ÛŒ فه‌تح كه‌Ù… بكاته‌وه‌ Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌كانی به‌ره‌Ùˆ ئاساییبوونه‌وه‌ بڕوات؛ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ به‌شداری له‌ دانوستانه‌كانی نێوان فه‌ÚµÙ‡‌ستینییه‌كان Ùˆ ئیسڕائیل بكات و، له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ دیسانه‌وه‌ له‌ هه‌موو به‌شه‌كانی فه‌ÚµÙ‡‌ستین و، هه‌روه‌ها له‌Ù†ÛŽÙˆ وڵاتانی عه‌ره‌بیدا Ú•Ù‡‌وایه‌تیی هه‌بێت Ùˆ نفووزی خۆی به‌ده‌ست بێنێته‌وه‌.

Ù§- له‌سه‌ركارلادرانی حكوومه‌تی ئیخوانییه‌كان به‌ سه‌رۆكایه‌تیی "مورسی" له‌ میسر، هه‌روه‌ها ڕوانگه‌ÛŒ میانڕه‌وانه‌ÛŒ "ڕاشید ئه‌لغه‌نوشی" ڕێبه‌ری حزبی "نه‌هزه‌" (النهضه‌) له‌ "تونس"ØŒ وای كرد كه‌ حه‌ماس هه‌ست به گوشار Ùˆ ‌بێپشتیوانیبوون بكات. بۆیه‌ حه‌ماس به‌Ù… گۆڕانكارییه،‌ ده‌یه‌وێت به‌ره‌Ùˆ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی بكرێته‌وه،‌ به‌تایبه‌ت له ‌لایه‌Ùƒ میسر، كه‌ بۆ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ دراوسێیه‌تی Ùˆ دابینكردنی پێداویستییه‌كانییه‌وه‌ زۆر گرنگه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه ده‌سته‌به‌ركردنی پاڵپشتی Ùˆ یارمه‌تیی‌ سعوودیا Ùˆ ئۆردن Ùˆ وڵاتانی دیكه‌ÛŒ عه‌ره‌بی كه‌ له‌ بزووتنه‌وه‌ ئیخوانییه‌كان هه‌ست به‌ مه‌ترسی ده‌كه‌ن، به‌تایبه‌ت پاش گۆڕانگارییه‌كانی ناسراو به‌ "به‌هاری عه‌ره‌بی".

كۆبه‌ند

هاوكێشه‌ سیاسی Ùˆ ئاسایشییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌ ئاستی ناوخۆی وڵاتانی ئه‌Ù… ناوچه‌یه‌ و، گۆڕانكارییه‌ جیۆسیاسییه‌كان به‌تایبه‌ت پاش به‌هاری عه‌ره‌بی و، دروستبوونی "ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی"ÛŒ ناسراو به‌ "داعش" و، هه‌ÙˆÚµ Ùˆ دژایه‌تیی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ جیهانی بۆ له‌ناوبردنی ئه‌Ù… ڕێكخراوه‌ تیرۆریستییه‌ له‌ژێر ناونیشانی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژه‌تیرۆر، دۆخی نوێی خوڵقاندووه‌. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ په‌لهاوێشتنی كۆماری ئیسلامی له‌ ناوچه‌كه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گرووپه‌ لایه‌نگره‌ توندڕه‌وه‌كانییه‌وه،‌ به‌تایبه‌تی پاش ڕێككه‌وتنی ئه‌تۆمیی نێوان ئێران Ùˆ وڵاتانی 5+1ØŒ به‌شداریی ڕاسته‌وخۆی ڕووسیا له‌ هاوكێشه‌كانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ هاتنه‌سه‌ركاری "دۆناڵد ترامپ"ØŒ وای كردووه‌ كه‌ هاوسه‌نگیی هێز له ‌ناوچه‌كه‌دا بگۆڕدرێت.

به‌Ù… پێیه‌‌ بزووتنه‌وه‌ÛŒ حه‌ماس به‌ Ù‡Û†ÛŒ هێڵبه‌ندییه‌ نوێیه‌كانی ناوچه‌كه‌ له‌ نێوان شیعه‌ -سوننه‌ Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری گۆڕانكاری له ‌پاش نه‌مانی داعش Ùˆ ‌ترسیی وڵاتانی جیهان له‌ بزووتنه‌وه‌ ڕادیكاڵه‌ ئیسلامییه‌كان، له‌رێگه‌ÛŒ هه‌مواركردنه‌وه‌ÛŒ Ú•Ù‡‌فتاره‌ سیاسییه‌كانییه‌وه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ نوێبوونه‌وه‌ Ùˆ سڕینه‌وه‌ÛŒ دڵه‌ڕاوكێكانی وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ ڕۆژاوایی بدات. بۆیه‌ ئه‌Ù… هه‌مواركردنه‌ له‌ به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌ÛŒ سیاسیی حه‌ماسدا به‌ خاڵی وه‌رچه‌رخان داده‌درێت؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ دان به‌ سنووره‌كانی ساڵی 1967دا ده‌نێت و، ئه‌مه‌یش به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ناڕاسته‌وخۆ به ‌مانای قایلبوون به‌ پرۆژه‌ÛŒ دروستبوونی دوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت (ئیسڕائیل-فه‌ÚµÙ‡‌ستین)ØŒ خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ كراوه‌.

بۆیه‌ ئه‌مه‌ ده‌توانێت له ‌لایه‌Ùƒ به‌ هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ ڕۆژاوایی بۆ سنوورداركردنی نفووزی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دوورخستنه‌وه‌ÛŒ گرووپه‌ ئیسلامییه‌كان له‌ ستراتیژیی ئه‌Ù… وڵاته‌ دابندرێت و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ هاوكێشه‌كانی ناوچه‌كه‌ له‌ گۆڕانكاری له‌ هاوسه‌نگیی هێزه‌كان له‌ قازانجی به‌ره‌ÛŒ وڵاتانی سوننه Ùˆ لایه‌نگری ڕۆژاوا‌ له ‌هه‌مبه‌ر كۆماری ئیسلامی Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، دابندرێت.

هاوكێشه‌كه‌ ده‌توانێت بێجگه‌ له‌ كۆنترۆڵكردنی دڵه‌ڕاوكێی مه‌ترسیی تیرۆر بۆ سه‌ر وڵاتانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ تێكدانی Ú•Ù‡‌وشی ئه‌Ù… ناوچه‌یه‌ØŒ ئاسایشی ئیسڕائیل Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژاوا له ‌ناوچه‌كدا بپارێزێت‌. له‌ Ú•Ù‡‌هه‌ندێكی تریشه‌وه‌ØŒ ئه‌Ù… گۆڕانكارییانه‌ ده‌توانێت Ú•Û†ÚµÛŒ لێكنزیككردنه‌ÙˆÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی عه‌ره‌بی‌ سوننه‌ Ùˆ ئیسڕائیل له‌ هاوپه‌یمانێتییه‌كدا له‌ هه‌مبه‌ر به‌ره‌ÛŒ دژه‌ڕۆژاوایی، به‌تایبه‌ت كۆماری ئیسلامیی ئێران Ùˆ ته‌نانه‌ت ڕووسیا، بگێڕێت.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون