PÊNÛS
 
نیمچەدوورگەی کۆریا Ù„Û• بەردەم تاقیکردنەوەی یەکەم جەنگی ئەتۆمیدا؛ یاریی مەزنی شەترەنج 
     2017-05-07
ڕێبوار بابکەیی

نیمچەدوورگەی کۆریا لە بەردەم تاقیکردنەوەی یەکەم جەنگی ئەتۆمیدا؛ یاریی مەزنی شەترەنج

 

ڕێبوار بابکەیی، مامۆستای پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و دراساتی ستراتیژی- زانکۆی سەڵاحەددین

خستنەڕووی پرس:

بە هەمووو پێوەرێکی پێوانەکردنی ئاستی هەڕەشە لەناوچەیەک، وەک پێوەری "هەڵکشانی ململانێی نێوان دوو هێز"، ئەو ئاماژەیە بە دەستەوە دەدات کە ڕێژەی هەڵکشانی ململانێ لە نێوان ئەمریکا و کۆریای باکوور لە نیمچەدوورگەی کۆریا، ئاستی هەڕەشەی لەو ناوچەیە گەیاندۆتە سەرووی هێڵی سوورەوە؛ بە چەشنێک ئەو دەڤەرە خراوەتە دۆخێک، کە مەترسیی جەنگی ئەتۆمیی لێ بکەوێتەوە.

بەشێکی زۆر Ù„Û• پسپۆرانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان Ùˆ جیۆپۆلیتیک، پێیان وابووە Ú©Û• بە Ù‡Û†ÛŒ بوونی Ú†Û•Ú©ÛŒ ئەتۆمییەوە مەترسیی سەرهەڵدانی "جەنگی جیهانیی سێیەم" Ù„Û• ئارادا نییە؛ چونکە ئەگەر جەنگێکی Ù„Û•Ùˆ شێوەیە بەرپا بێت، ئەوا هیچ لایەک تیایدا براوە نابێت. بەڵام هەڵکشان Ùˆ بەرزبوونەوەی ئاستی ناکۆکییەکانی نێوان ئەمریکا Ùˆ کۆریای باکوور Ù„Û•Ù… دوایییەدا، بە Ù‡Û†ÛŒ تاقیکردنەوەی مووشەکە بالیستییەکانی کۆریای باکوور، خەریکە ئەو بۆچوونەی پسپۆران سەراوژێر بکاتەوە.‌ بەپێچەوانەوە، Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡ خودی Ú†Û•Ú©ÛŒ ئەتۆمی، هۆکاری سەرەکیی ڕوودانی جەنگێکی جیهانی بێت؛ بەو پێیەی Ú©Û• ئەمریکا وا دەڕوانێتە پێشڤەچوونەکانی بواری سەربازیی کۆریای باکوور Ùˆ تاقیکردنەوە بالیستییەکانی، بەتایبەتی Ù„Û• ڕووی بەدەستەوەهێنان Ùˆ فراوانکردنی ئەوەی Ú©Û•  Ù¾ÛŽÛŒ دەگوترێت "Ú†Û•Ú©ÛŒ ستراتیژی" (Strategic Weapon)ØŒ ÙˆÛ•Ú© Ú†Û•Ú©ÛŒ "ئەتۆمی"ØŒ مەترسییەکی گەورەیە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەییی ئەمریکا Ùˆ هاوپەیمانەکانی Ù„Û•Ùˆ دەڤەرە.

ڕووبەری دڵەڕاوکێ (Tension) Ùˆ Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• Ù„Û• نیمچەدوورگەی کۆریا، تا دێت فراوانتر دەبێت؛ بەو پێیەی Ú©Û• لایەنەکانی ململانێ، بیر Ù„Û• Ú†Û•Ú©ÛŒ ئەتۆمی دەکەنەوە ÙˆÛ•Ú© Ú†Û•Ú©ÛŽÚ©ÛŒ یەکلاکەرەوە بۆ یەکلاکردنەوەی ململانێیەکە Ùˆ کۆتاییهێنان بە دڵەڕاوکێ Ùˆ هەڕەشەکان. بە دیوێکی دیکە، ناوچەکە Ù„Û• بەردەم تەقینەوەی بۆمبی ئەتۆمییە؛ چونکە هەڕەشەکردن بە پەنابردن بۆ Ú†Û•Ú©ÛŒ ئەتۆمی، Ù„Û• بەرامبەردا وەڵام Ùˆ بەرپەچدانەوەكه‌ی، بە هەمان Ø´ÛŽÙˆÛ• بە Ú†Û•Ú©ÛŒ ئەتۆمی دەبێت.

نیمچەدوورگەی کۆریای باکوور لە یاریی شەترەنجدا

پرسی بەرزبوونەوەی ئاستی دڵه‌ڕاوکێ Ùˆ Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• Ù„Û• نیمچەدوورگەی کۆریا، پرسێکی Ù„Û• ڕاددەبەدەر گرنگە بۆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتی Ùˆ هێزە گەورەکانی ÙˆÛ•Ú©: ئەمریکا، چین Ùˆ ڕووسیا، تەنانەت بۆ تەواوی جیهان. ئەو پرسە، ÙˆÛ•Ú© یاریی شەترەنج وایە Ú©Û• هەر هێزێک دەیەوێ داشەبەردی خۆی بە شێوەیەک بجووڵێنێت Ú©Û• Ù„Û• ئەنجامەکەی دڵنیا بێت؛ لەبەر ئەوەی دۆخەکە پێویستیی بە خوێندنەوەیەکی لەسەرخۆ Ùˆ هۆشەمەندانەیە. بەپێچەوانەوە، جووڵاندنی هەر داشەبەردێک بە ئاراستەی Ù‡Û•ÚµÛ•ØŒ Ú•Û•Ù†Ú¯Û• بۆ ناوچەکە Ùˆ بۆ خودی هێزە یاریکەرەکان کارەساتبار بێت. نەخشە Ùˆ پلانی ئەتۆمی Ù„Û• یاریی شەترەنجدا لەسەر دوو ڕێسا Ùˆ بنەما دادەڕێژرێت: 1. ئەوەی زووتر گورز بوەشێنێت، ئەوا یارییەکە Ù„Û• بەرژەوەندیی خۆی کۆتایی Ù¾ÛŽ دێنێت. 2. سفرکردنەوەی بەرامبەر. سەبارەت بە ڕێسای یەکەم؛ مەبەست Ù„ÛŽÛŒ ئەوەیە Ú©Û• ڕەگەزی "کات" زۆر گرنگە. ڕاستە دۆخەکە پێویستیی بە خۆێندنەوەی لەسەرخۆ Ùˆ هۆشەمەندانەیە بۆ ئەوەی ÙˆÛ•Ú© ئاماژەم Ù¾ÛŽ کرد هەنگاوی Ù‡Û•ÚµÛ•ÛŒ Ù„ÛŽ نەکەوێتەوە Ú©Û• دواجار بۆ ئەو لایه‌Ù†Û• بە زیان بشکێتەوە، ÙˆÛ•Ù„ÛŽ Ù„Û• هەمان کاتدا خێرایی Ù„Û• گورزوەشاندن زۆر گرنگە. کاتێک Ú©Û• دۆخەکە دەکەوێتە سەر خاڵی تەقینەوە و، Ù„Û•Ùˆ چەشنە هەلومەرجەدا، هەر هێزێک زووتر گورزی خۆی بوەشێنێت ئەوا ئەنجامی یارییەکە مسۆگەر دەکات؛ چونکە گورزەکە گورزێکی ئەتۆمی دەبێت Ùˆ بەتەواوی هاوکێشەکە یەکلایی دەکاتەوە. هەرچی سەبارەت بە ڕێسای دووەمیشە؛ مەبەست Ù„ÛŽÛŒ ئەوەیە Ú©Û• Ù„Û• گورزی ئەتۆمیدا، پێویستە وه‌شاندنی گورزه‌كه‌ بەو ئەندازەیە بێت Ú©Û• هێزی ئه‌تۆمی Ù„Û• لایەنی بەرامبەردا دابمالێت؛ بە شێوەیەک Ú©Û• دەرفەت Ùˆ توانای ئەوەی نەمینێت هێزی بەرپەچەدانەوەی ئەتۆمیی هەبێت.

 Ø¦Û•Ù…ریکا بۆ ئەوەی بتوانێت ئەنجامی یارییەکە مسۆگەر بکات، ئەوا هێزێکی سەربازیی زەبەلاحی Ù„Û• نیمچەدوورگەی کۆریا ÙƒÛ† كردۆته‌وه‌. Ù„Û•Ùˆ بارەیەوە سایتی  "روسیا الیوم" ئاماژەی بەوە کردووە Ú©Û• ئەمریکا کەشتییەکی سەربازیی، كه‌ Ù„Û• جۆری هەڵگری ئەو فرۆکانەیە Ú©Û• مووشەکی ئەتۆمییان پێیە، ڕەوانەی ناوچەکە کردووە، ÙˆÛ•Ú©: فڕۆکەی B-52 Stratu fortisØŒ فڕۆکەی B-2  Nur Throb Ùˆ فڕۆکەی B-1  Rockwell. جگە Ù„Û•  فڕۆکەکان، ئەمریکا ژێرده‌ریاییشی بۆ ئەو ناوچەیە ناردووە؛ Ú©Û• ئەمیش ڕوکێتی ئەتۆمیی عەمبار کردووە؛ ڕۆکێتەکان دەتوانن لەژێر دەریاکاوە ناوچە ئەتۆمییەکانی کۆریای باکوور بکه‌نه‌ ئامانج. سەرەڕای ئەم هێزە زۆروزەوەندە Ù„Û• هێزی ئاسمانی Ùˆ هێزی دەریاوانی، Ú©Û• ÙˆÛ•Ú© ئاماژەم Ù¾ÛŽ کرد ئەمریکا Ù„Û• نیمچەدوورگەی کۆریای بنەجێی کردوون، نزیکەی 70 هەزار سەربازی ئەمریکا Ù„Û• بنکە سەربازییەکانی ئەو وڵاتە Ù„Û• هەر یەکە Ù„Û• وڵاتی کۆریای باشوور Ùˆ ژاپۆن بوونیان هەیە و، بۆ هەر ئەرکێک Ú©Û• پێیان بسپێردرێت، ئامادەن.

ستراتیژییەتی ئەمریکا

ئەمریکا، سەرباری ئەوەی کە بۆ حاڵەتی پێویستی و زەرووری، هێزیکی زۆری لەو ناوچەیە کۆ کردۆتەوە، بەڵام ستراتیژییەتی ئەو وڵاتە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ دۆسیەی مووشەکە بالیستییەکانی کۆریای باکوور، لەسەر دوو بنەمایە: یەکەم، پەنابردن بۆ ئامرازە سیاسی و دیپلۆماسییەکان (گفتوگۆ و دانوستاندن)؛ دووەم، پەنابردن بۆ هێزی ڕەق (هێزی سەربازی).

"ترامپ" Ù„Û• دوایەمین تویتی خۆیدا، ئاماژەی بەوە کردووە Ú©Û• ئێمە ئۆمیدمان هەیە Ú©Û• بەیەکەوە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ وڵاتی چین Ú©ÛŽØ´Û•ÛŒ مووشەکە بالیستییه‌كانی کۆریای باکوور چارەسەر کەین، بەڵام ئەگەر چین هاریکار نەبوو، ئێمە دەتوانین بەتەنیا چارەسەری کەین. مەبەستی "ترامپ" Ù„Û•Ùˆ لێدوانەی، ئەوەیە Ú©Û• ئەمریکا Ù„Û• دەسپێکدا Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدات Ú©Û• ئەو پرسە مەترسیدارە بە Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دیالۆگ Ùˆ گفتگۆ چارەسەر بکات، یاخود Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتییەوە، بەپێی یاسای نێودەوڵەتی مامەڵەی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بکرێت Ùˆ سزا Ùˆ ئابڵووقە بخرێتە سەر کۆریای باکوور؛ بۆ ئەوەی سنوورێک بۆ تاقیکردنەوە بەردەوامەکانی مووشەکە بالیستییەکانی ئەو وڵاتە دیاری بکرێت و، ئەو وڵاتە Ù„Û• Ú†Û•Ú©ÛŒ ئەتۆمی دابماڵرێت و، چیتر نەبێتە Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• بۆ سەر ئەمریکا Ùˆ هاوپەیمانەکانی Ù„Û• نیمچەدوورگەی كوريا.

بەڵام کاتێک ئەو میکانیزمە، بێبەرهەم بێت Ùˆ هیچی Ù„ÛŽ سەوز نەبێت، Ù„Û•Ùˆ حاڵەتەدا، ئەمریکا پەنا بۆ بەکارهێنانی ئامرازی هێز دەبات. Ù„Û• ئێستایشدا بیری Ù„Û•ÙˆÛ• کردۆتەوە بۆ ئەوەی Ú©Û• مەترسییەکە Ù„Û• ئەمریکاوه‌ دوور بێت، ئەمریکا هێزی خۆی Ù„Û• نیمچەدوورگەی کووریا Ú©Û† کردۆتەوە ÙˆÛ•Ú© ئاماژەم Ù¾ÛŽ کردبوو؛ ئەمەیش ÙˆÛ•Ú© ئاماژەیەک بۆ گوتەکەی "ترامپ" Ú©Û• گوتی: "دەتوانین بەبێ هاریکاریی چینیش چارەسەری ئەو پرسە بکەین." مەبەستی "ترامپ" ئەوە نییە Ú©Û•  Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ پیونگ یانگ لەناو بەرێت، بەڵکوو مەبەستی ئەوەیە Ú©Û• ئەو وڵاتە Ù„Û• Ú†Û•Ú©ÛŒ ئەتۆمی دابماڵرێت، چونکە ئەمریکا له‌وه‌ تێ دەگات Ú©Û• ئاماژەکردن Ùˆ ناردنی پەیام Ù„Û• لایەن ئەمریکاوە بۆ کۆریای باکوور، Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ Ú©Û• بەنیازە Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ پیونگ یانگ لەناو بەرێت، ئەوا Ú•Û•Ù†Ú¯Û• کۆریای باکوور Ù¾ÛŽØ´ ئەمریکا بکەوێت Ùˆ گورزی ئەتۆمی بوەشێنێت؛ بۆ ئەوەی ئەو Ú•Ú˜ÛŽÙ…Û• نەکەوێت.

ستراتیژییەتی چین و ڕووسیا

کۆریای باکوور یەکێکە لە هاوپەیمانە گرنگەکانی چین و ڕووسیا. پەیوەندییەکانی چین لەگەڵ وڵاتی کۆریای باکوور لە سەردەمی دەسەڵاتی باوکی سەرۆکی ئێستای کۆریای باکوور، "کیم جۆن ئون"، باشتر بوو؛ بەو پێیەی کە " کیم جۆن ئون" بەبێ ڕەزامەندیی هاوپەیمانەکانی لە ناوچەکە، بەتایبەتی چین، ڕووبەری دەسکەوتنی مووشەکی بالیستیی فراوانتر کردووە؛ ئەمەیش بەپێی بۆچوونی چین، ناوچەکەی تووشی دڵەڕاوکێ و مەترسیی گەورە کردۆتەوە.

ستراتیژییەتی چین Ùˆ ڕووسیا بۆ چارەسەرکردنی ئەو پرسە Ù„Û• ئێستادا، بەو ئاراستەیەیە Ú©Û• هەر دوو لا Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەن پرسەکە بە شێوەیەکی ئاشتییانە چارەسەر بکەن؛ هیچ لایەک، Ù†Û• ئەمریکا Ùˆ Ù†Û• کۆریای باکوور، پەنا بۆ هێز نەبەن. Ù„Û•Ùˆ بارەیەوە وەزیری دەرەوەی چین "وانگ یی Ù„ÛŒ" هۆشداریی دایە هەر دوو لا، Ú©Û• ئەگەر هەر لایەک پەنا بۆ هێز ببات ئەوا خۆی بەرپرسیارێتیی تێکچوونی دۆخە هەڵدەگرێت. هەروەها وەزیری دەرەوەی چین ئاماژەی بەوە دا Ú©Û• تێگەیشتنێکی تەواو Ù„Û• نێوان وڵاتەکەی Ùˆ ڕووسیادا بۆ دۆزینەوەی Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چارەیەکی ئاشتییانە هەیە. Ù„Û• دانیشتنێکی نێوان هەر دوو وەزیری دەرەوەی ڕووسیا Ùˆ چین، هەر دوو لا جەختیان Ù„Û•ÙˆÛ• کردەوە Ú©Û• پێویستە هەموو لایەک (کۆریای باکوور، ئەمریکا، کۆریای باشوور، ژاپۆن، چین، ڕووسیا)ØŒ بۆ چارەسەرکردنی ئەو دۆخە بگەڕینەوە سەر مێزی گفتوگۆ.

کۆتایی:

Ù„Û• کۆتاییدا، دەمەوێ ئاماژە بەوە بکەم Ú©Û• ناوچەکە سەرباری ئەوەی Ú©Û• Ù„Û• ڕووی هەلومەرجی سەربازییەوە لەسەر لێواری تەقینەوەدایە، Ù„Û• هەمان کاتیشدا یارییەکە Ù„Û• نێوان دوو یاریزانە (ترامپ Ùˆ کیم جون ئون)ØŒ Ú©Û• Ù„Û• ڕووی سایکۆلۆژیی سیاسی (Syco politics) Ùˆ تایبەتمەندیی سەرکردەوە، سەرباری جیاوازیی تەمەنیان چەند خاڵێكی هاوبەشیان هەیە: هەردووکیان Ù„Û• پەنابردن بۆ هێز Ùˆ هەڕەشەکردن بە هێز زۆر گەرمن؛ بەو پێیەی Ú©Û• هەردووکیان ئەزموونی سیاسییان Ú©Û•Ù…Û• Ùˆ به‌ دوای دروستکردنی Ø´Ú©Û†ÛŒ كه‌سین، بە بیانووی دروستکردنی Ø´Ú©Û†ÛŒ ئەمریکا Ùˆ Ø´Ú©Û†ÛŒ کۆریای باکوور؛ هەردووکیان Ù„Û• ئێستادا، دۆخی ناوچەکەیان گەیاندە ئەو ئاستەی Ú©Û• خوێندنەوەی تەقینەوەی ئەتۆمی بۆ ئەو ناوچەیە بکرێت؛ "خوا ڕەحم بکات".

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون