PÊNÛS
 
په‌یامێك سه‌رووتر له‌ ئامانجه‌كان؛ توركیا Ùˆ هێرشی ئاسمانی بۆ سه‌ر شنگال 
     2017-05-03
پەرویز ڕەحیم

په‌یامێك سه‌رووتر له‌ ئامانجه‌كان؛ توركیا Ùˆ هێرشی ئاسمانی بۆ سه‌ر شنگال

 

په‌رویز Ú•Ù‡‌حیم قادر/ مامۆستای زانكۆ

پێشه‌ÙƒÛŒ:

له‌ Ú•Û†Ú˜ÛŒ 25ÛŒ نیسانی 2017دا‌ فڕۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی توركیا، هێرشیان كرده‌ سه‌ر شنگال Ùˆ ڕۆژاوای كوردستان. بۆردوومانه‌كه‌ هێزه‌كانی "یه‌په‌Ú¯Ù‡‌" Ùˆ "یه‌به‌شه‌"ÛŒ له‌ چیای شنگال Ùˆ قه‌ره‌چووغ Ùˆ چوار گوندی ده‌وروبه‌ری شارۆچكه‌ÛŒ دێركی ڕۆژاوای كوردستانی كرده‌‌ ئامانج و، به‌گوێره‌ÛŒ ڕاگه‌یه‌نراوێكی یه‌كینه‌كانی پاراستنی Ú¯Ù‡‌Ù„ (یه‌په‌Ú¯Ù‡‌)ØŒ كوژراو Ùˆ برینداریان هه‌بووه‌. به‌Ù¾ÛŽÛŒ زانیارییه‌كان بۆردوومانه‌كه‌ كاتژمێر (2:00)ÛŒ نیوه‌شه‌Ùˆ ئه‌نجام دراوه‌ و، جگه‌ له باره‌گاكانی هێزه‌كانی سه‌ر به‌ پارتی كرێكارانی كوردستان (په‌كه‌كه‌)  Ù„Ù‡ ‌چیای قه‌ره‌چووغ Ùˆ چوار گوندی سه‌ر به‌ دێرك، ناوندی ڕاگه‌یاندن Ùˆ ڕادیۆ Ùˆ ناوه‌ندی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن Ùˆ Ú†Ù‡‌ندین باره‌گای‌ سه‌ربازیی دیكه‌ كراونه‌ته‌ ئامانج.  Ù‡Ù‡‌ر ئه‌Ùˆ ڕۆژ، وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا ڕای Ú¯Ù‡‌یاند: "له‌ هێرشی فڕۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی توركیا بۆ  سه‌ر چیای شنگال، پێنج پێشمه‌رگه شه‌هید بوون و، Ù†Û†ÛŒ دیكه‌یش بریندار بوون."

ئه‌Ù… هێرشه‌ÛŒ توركیا له‌ كاتێكدایه‌ په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ به‌هێزی ئابووری Ùˆ سیاسی له‌ نێوان توركیا Ùˆ حكوومه‌تی هه‌رێمی كودرستاندا هه‌یه‌. بۆیه سه‌ره‌ڕای په‌یوه‌ندیی ته‌له‌فۆنیی سه‌رۆككۆمار Ùˆ سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ وه‌زیرانی توركیا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان، مه‌سعوود بارزانی و، ده‌ربڕینی هاوخه‌Ù…ÛŒ Ùˆ نیگه‌رانیی خۆیان له‌Ù… ڕووداوه‌ و، شه‌هیدبوونی شه‌Ø´ پێشمه‌رگه‌ Ùˆ برینداربوونی Ú†Ù‡‌ند پێشمه‌Ú¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ دیكه‌ØŒ ‌پرسیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا ئه‌Ù… هێرشه‌ بۆ سه‌ر پێشمه‌رگه،‌ به‌هه‌ÚµÙ‡‌ بووه‌ØŸ له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ له‌ كاتێكدا ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌په‌Ú¯Ù‡‌ له ڕۆژاوای كوردستان هاوكاریی توندوتۆڵیان له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی داعش هه‌یه‌ Ùˆ توركیایش هاوپه‌یمانی ئه‌مریكا Ùˆ ئه‌ندامی ناتۆیه‌ØŒ ئه‌Ù… هێرشه‌ Ú†Û†Ù† شرۆڤه‌ ده‌كرێت Ùˆ ئامانجه‌ شاراوه‌كانی چین؟ له‌Ù… نووسینه‌دا هه‌Ùˆ‌Úµ ده‌ده‌ین خوێندنه‌وه‌یه‌Ùƒ بۆ ئامانجه‌ شاراوه‌كانی ئه‌Ù… هێرشه‌ بكه‌ین.

ڕووداو Ùˆ ئاماژه‌كانی Ù¾ÛŽØ´ هێرشی توركیا

پێشووتر "فیكری ئشك" له ‌لێدوانێكی ڕۆژنامه‌وانیدا باسی له‌ سه‌ردانه‌كه‌ÛŒ بیناڵی یڵدرم، سه‌رۆكوه‌زیرانی توركیا، بۆ عێراق كردبوو Ùˆ له‌Ùˆ باره‌یه‌وه‌ گوتبووی: بێ گومان پرسی ئه‌نجامدانی ئۆپه‌راسیۆن بۆ سه‌ر شنگال ته‌وه‌رێكی گفتوگۆكان ده‌بێت، چونكه‌ عێراق Ùˆ توركیا دوو وڵاتی دراوسێ Ùˆ بران؛ هه‌ر بۆیه‌ ده‌بێت كێشه‌كان به‌ گفتوگۆ چاره‌سه‌ر بكرێن. وه‌‌زیری به‌رگریی توركیا  Ø¦Ø§Ù…اژه‌ÛŒ به‌وه‌ دابوو كه‌ سه‌ردانه‌كه‌ÛŒ سه‌رۆكوه‌زیران بۆ تاووتوێكردنی كێشه‌كانه‌ و، سه‌قامگیركردنی ناوچه‌كه‌ هه‌Ù„ÛŽÙƒÛŒ گرنگ ده‌بێت و، ئاماژه‌ÛŒ به‌وه‌یش دا كه‌ بوونی په‌كه‌كه‌ له‌ شنگال بۆ توركیا Ù‡ÛŽÚµÛŒ سووره‌ و، توركیا به ‌Ù‡Û†ÛŒ په‌كه‌كه‌وه باجی زۆری داوه‌‌.
فیكری ئشك گوتبووی كه‌ له‌ژێر هه‌ر هه‌لومه‌رجێكدا بێت Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ ناده‌ین شنگال ببێته‌ قه‌ندیلێكی تر و، ڕاسته‌وخۆ، یان ناڕاسته‌وخۆ هێزه‌كانی‌ سه‌ر به‌ پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستانی‌ Ù„ÛŽ جێگیر بێت.

پاشان یڵدرم، سەرۆکوەزیرانی تورکیا، ڕای گەیاند Ú©Û•: "ھیچ جیاوازییەک Ù„Û• نێوان ئاسایشی تورکیا Ùˆ عێراقدا نییە؛  ھەر کام Ù„Û•Ù… وڵاتانە ئاسایشی تێدا بەرقەرار نەبێت، ئەوا ئەوەی دیكه‌یش ئاسایشی تیدا بەرقەرار نابێت." Ù„Û•Ù… چوارچێوەیه‌یشدا لەبارەی به‌گژداچوونه‌وه‌ÛŒ ڕێکخراوەکانی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û•ØŒ فەتحوڵا گوله‌Ù† Ùˆ داعش Ú•ÛŽÚ© کەوتوون. لەبارەی جێگیربوونی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ù„Û• شنگال، یڵدرم گوتی: "جێگیربوونی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ù„Û• ناوچەی شنگال، بابەتی ئەمنی نەتەوەییی تورکیایە. ئەم بابەته‌یشمان بەوردی تاووتوێ کردووە." هه‌روه‌ها گوتی: "یان پێشمەرگە Ùˆ سوپای عێراق، Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ù„Û•Ù… شوێنە دەردەکەن، یانیش تورکیا ئەوەی پێویست بێت دەیکات. Ù„Û•Ù… بارەیەوە بۆچوونمان ئاشکرا Ùˆ ڕوونە. ئەمەیشمان Ù„Û• سەردانەکەدا باس کردووە".

پاشان له ڕێكه‌وتی 2/3/2017ØŒ هێزی پێشمه‌رگه‌ÛŒ كوردستان له‌ سنووری ناحیه‌ÛŒ سنوونێ، خه‌ریكی پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ ئاساییی جێگۆڕكێی یه‌كه‌كان بوون، له ‌لایه‌Ù† گرووپێكی سه‌ر به‌ په‌كه‌كه‌وه‌ ڕێگرییان Ù„ÛŽ كرا‌ و، دواتریش ته‌قه‌یان له ‌هێزی پێشمه‌رگه‌ كرد. گوته‌بێژی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه ڕاگه‌یه‌نراوێكی بڵاوكرده‌وه‌ Ùˆ ڕای Ú¯Ù‡‌یاند‌ كه‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ÛŒ كوردستان، ئازاده‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ÛŒ Ùˆ له‌ كوێ بیهه‌ÙˆÛŽ له‌ناو سنووری خاكی كوردستان جموجووڵ Ùˆ جێگۆڕكێی هێزه‌كانی بكات و، بۆ ئه‌وه‌یش Ù…Û†ÚµÙ‡‌ت‌ له‌ كه‌س وه‌رناگرێت.

جڤاتی ڕۆحانیی ئێزدییه‌كان له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا داوا ده‌كه‌Ù† سنوونێ، شنگال Ùˆ خانه‌سۆر، هه‌موو ئه‌Ùˆ ناوچانه‌ بچێته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئیداره‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستان Ùˆ له ‌لایه‌Ù† هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ببردرێن و، هه‌روه‌ها داوا له‌ په‌كه‌كه‌ ده‌كه‌Ù† ئه‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ Ú†Û†Úµ بكه‌Ù†. حازم میر تەحسین بەگ، نوێنەری کوردانی ئێزدی Ù„Û• جیھان، بۆ ئاژانسی "ئەنادۆڵو" ڕای گەیاند: "Ù„Û• شنگال دژی دروستبوونی جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ خوێنڕشتنین. داوای لێکتێگەیشتنێک Ù„Û• نێوان چەکدارانی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ ھێزەکانی پێشمەرگە دەکەین بۆ ئه‌وه‌ÛŒ بە زووترین کات جه‌Ù†Ú¯ ڕابوەستێت. ھەموو دونیا دەزانێت شنگال، سنوونێ، خانەسۆر Ùˆ تەواوی ناوچەکە خاکی ھەرێمی کوردستانە؛ بۆیە داوای کشانەوە Ù„Û• چەکدارانی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• دەکەین." 

پاش هێرشه‌كه‌یش میدیاكانی توركیا بڵاویان كرده‌وه‌ كه‌ له‌ هێرشی فڕۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر ناوچه‌ÛŒ شنگال له‌ باكووری عێراق له Ú•Û†Ú˜ÛŒ 25 نیسان، زیاتر له‌ 40 ئه‌ندامی په‌كه‌كه‌ كوژراون و، له‌ چیای قه‌ره‌چووغ له‌ باكووری سووریا، 49 كه‌س كوژران، كه‌ چواریان به‌رپرسانی په‌كه‌كه‌Ù†. له‌ لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ØŒ ڕێدوور خه‌لیل، گوته‌بێژی یه‌په‌Ú¯Ù‡‌ له‌باره‌ÛŒ هێرشی فڕۆكه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر باره‌گای یه‌په‌Ú¯Ù‡‌ له‌ چیای قه‌ره‌چووغ گوتی: "20 شه‌ڕڤان شه‌هید بوون Ùˆ 18 دیكه‌یش بریندار بوون".

دوای ئەم هێرشه‌ÛŒ توركیا، Ù„Û• چەند شوێنێکی سەر سنووری ڕۆژاوا Ùˆ باکووری کوردستان پێکدادان Ù„Û• نێوان هێزەکانی یەپەگە Ùˆ سوپای تورکیا ڕووی دا و، کوژراو Ùˆ برینداری Ù„Û• هەر دوو لا Ù„ÛŽ کەوتەوە. پاشان له ڕێكه‌وتی 28-29/4/2017دا میدیاکانی تورکیا ÙˆÛŽÙ†Û• Ùˆ ڤیدیۆی هێزێكی ئه‌مریكییان بڵاو كرده‌وه‌ Ùˆ باسیان Ù„Û• جێگیرکردنی زرێپۆشی ئەمریکی Ù„Û• ناوچە سنوورییەکانی باکوور Ùˆ ڕۆژاڤا (سووریا - تورکیا) کرد.

 Ù¾Ù‡‌یام Ùˆ ئامانجی هێرشه‌كانی توركیا

یه‌كه‌Ù…: هه‌رێمی كوردستان

به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ په‌یامی ناڕاسته‌وخۆی ئه‌Ù… هێرشه‌ ئاسمانییه،‌ له ‌ڕاستیدا بۆ هه‌رێمی كوردستان بوو؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ به‌ئاشكرا Ùˆ نهێنی، توركیا Ú†Ù‡‌ندین جار داوای له‌ هه‌رێمی كوردستان كردووه‌ كه‌ له Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پێشمه‌رگه‌وه ڕاسته‌وخۆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌ چالاكییه‌كانی په‌كه‌كه‌ له‌ باشووری كوردستان بگرێت یاخود Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ به‌ توركیا بدرێت؛ به‌ڵام جێگیربوونی هێزه‌كانی سه‌ر به‌ پارتی كرێكارانی كوردستان له‌ شنگال، زه‌Ù†Ú¯ÛŒ مه‌ترسیی بۆ توركیا Ù„ÛŽ داوه‌. لێدوان Ùˆ ئاماژه‌كانی Ù¾ÛŽØ´ هێرشكردنه‌كه‌ØŒ به‌ڕوونی ئه‌Ù… هه‌ستیارییه‌ÛŒ توركیا ده‌رده‌خه‌Ù†. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ ئه‌مه‌ وه‌كوو په‌یامێك وابوو كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هه‌رێمی كوردستان له‌ بازنه‌ÛŒ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئاسایشییه‌كانی توركیا ده‌ربچێت، هه‌موو كاتێك توركیا ده‌توانێت (به‌بێ كاردانه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ ئه‌وتۆی تو‌ند) سه‌روه‌ریی عێراق ببه‌زێنێت. هه‌روه‌ها ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ كه ئه‌Ù… هێرشه،‌‌ په‌یامێكیش بووبێت بۆ ڕووداوه‌كانی شاری كه‌ركووك Ùˆ پرسی هه‌ڵكردنی ئاڵا Ùˆ ناڕه‌زایه‌تیی توركیا، به‌وه‌ÛŒ كه‌ وه‌ڵامی توندی چاوه‌ڕواننه‌كراویان بۆ ئه‌Ù… كاره‌ ده‌بێت. بۆیه‌ ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ پرسی به‌ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تبوونی كوردستان و، هه‌روه‌ها "ڕیفراندۆم"یش بكه‌ین كه‌ له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ توركیا هۆشداری ده‌داته‌ هه‌رێمی كوردستان كه‌ ناتوانن هه‌ڵوێست Ùˆ بۆچوونی توركیا له‌به‌رچاو نه‌گرن. بۆیه‌ به‌گشتی توركیا ده‌خوازێت به‌Ù… هێرشه‌ Ùˆ شه‌هیدبوونی پێشمه‌رگه،‌ ناڕه‌زایه‌تیی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان Ùˆ ڕای گشتیی باشووری كوردستان بۆ وه‌ده‌رنانی په‌كه‌كه‌ له Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هێزی پێشمه‌رگه‌وه‌ له‌ شنگال Ùˆ ته‌نانه‌ت ناوچه‌كانی دیكه‌ ئاماده‌ بكات.

دووه‌Ù…: په‌كه‌كه‌

ڕاستییه‌كه‌ی، توركیا په‌كه‌كه‌ به‌ مه‌ترسییه‌ÙƒÛŒ ئاسایشیی ناوخۆیی Ùˆ له‌ هه‌مان كاتیشدا ده‌ره‌كی، پێناسه‌ ده‌كات. له‌ پاش ڕیفراندۆمه‌ ده‌ستوورییه‌كه‌ÛŒ توركیا، ئه‌Ù… هێرشه‌ به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان وه‌ڵامدانه‌وه‌ÛŒ گوشاره‌ ناوخۆیییه‌كانیش بوو. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ ئه‌Ù… هێرشه،‌ به‌تایبه‌ت بۆ هێزه‌كانی سه‌ر به‌ په‌كه‌كه‌ له‌ شنگال، ده‌ستنیشانكردنی Ù‡ÛŽÚµÛŒ سووری توركیا بوو؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ توركیا ناتوانێت ئه‌وه‌ قبووڵ بكات كه‌ په‌كه‌كه‌ به‌ئاسانی له‌ قه‌ندیله‌وه‌ بۆ شنگال Ùˆ پاشان بۆ ڕۆژاوای كوردستان هاتوچۆ Ùˆ جموجووڵ بكات. ئه‌مه‌یش له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ شنگال شوێنێكی ستراتیژییه‌ بۆ توركیا Ùˆ په‌كه‌كه‌ØŒ چونكه‌ پێشووتر به‌ سه‌دان جار توركیا هێرشی ئاسمانیی كردۆته‌ سه‌ر بنكه‌ Ùˆ باره‌گاكانی په‌كه‌كه‌ له‌ قه‌ندیل Ùˆ ناوچه‌كانی دیكه‌‌ØŒ به‌ڵام هێرش بۆ هێزه‌كانی سه‌ر به‌ په‌كه‌كه‌ له‌ شنگال، جیاوازیی زۆری هه‌یه‌.

سێیه‌Ù…: یه‌په‌Ú¯Ù‡‌ Ùˆ په‌یه‌‌ده‌

هاوكات كه‌ توركیا هێرشی كرده‌ سه‌ر شنگال، هێرشی كرده‌ سه‌ر هێزه‌كانی یه‌په‌Ú¯Ù‡‌ له‌ چیای قه‌ره‌چووغ له ڕۆژاوای كوردستان. ئه‌مه‌یش له ‌لایه‌Ùƒ په‌یامێكه‌ بۆ ئه‌Ù… هێزانه‌ كه‌ دڵه‌‌ڕاوكێی ئاسایشییان بۆ توركیا دروست كردووه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌یشه‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌Ú¯Ù‡‌یه‌Ù†ÛŽ كه‌ توركیا ده‌توانێت پردی په‌یوه‌ندییان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ په‌كه‌كه‌ له‌ ناوچه‌ÛŒ شنگال له‌ نێوان قه‌ندیل Ùˆ ڕۆژاوادا بپچڕێنێت؛ چونكه‌ توركیا هێزه‌كانی ڕۆژاوای كوردستان به‌ درێژكراوه‌ÛŒ په‌كه‌كه‌ ده‌زانێت و، له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری به‌هێزبوونی سه‌ربازی Ùˆ جێگیربوونی ده‌سه‌ڵاتدارییان له‌ سووریا، ئه‌وه‌ توركیا تووشی ئابڵووقه‌ÛŒ ده‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ گوشاری ناوخۆیی ده‌بێته‌وه‌.

چواره‌Ù…: عێراق

به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ دیكه‌ÛŒ په‌یامه‌كانی توركیا له‌Ù… هێرشه‌دا بۆ عێراق بوو، كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی توركیا له‌ داهاتووی مووسڵ Ùˆ عێراق نه‌پارێزرێت ئه‌وه‌ توركیا به‌ئاسانی ده‌توانێت له‌Ùˆ ناوچه‌ نه‌ریتییه‌ÛŒ نفووزی خۆی (مووسڵ Ùˆ Ùˆ ناوچه‌ سوننی Ùˆ توركمانه‌كان) چالاكیی سه‌ربازی بكات. بۆیه‌ بێجگه‌ له‌وه،‌ توركیا په‌یامی به‌ حكوومه‌تی عێراق دا، كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ Ù¾Ú•Ú†Ù‡‌ككردنی په‌كه‌كه‌ له Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ حه‌شدی شه‌عبییه‌وه به‌رده‌وام بن‌ØŒ ئه‌وه‌ توركیا كاردانه‌وه‌ÛŒ توندی ده‌بێت و، ئه‌Ú¯Ù‡‌ریش له‌Ù… ناوچانه‌ حه‌شدی شه‌عبی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی توركیا بخاته‌ مه‌ترسییه‌وه Ùˆ حكوومه‌تی به‌غدایش گوشار بۆ چوونه‌ده‌ره‌وه‌ÛŒ هێزه‌كانی توركیا له‌ باشیك دروست بكات‌ØŒ ئه‌وه‌ توركیا هێرش Ùˆ ده‌ستێوه‌ردان ده‌كات.

پێنجه‌Ù…: كۆماری ئیسلامیی ئێران

توركیا له‌ پرسی سووریا و، هه‌روه‌ها له‌ عێراق ململانێی توندی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران هه‌یه‌Ø› به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ ستراتیژیی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… دوو وڵاته‌ تووشی به‌ریه‌ككه‌وتن بووه‌. بۆیه‌ باڵاده‌ستیی توركیا له ‌ناوچه‌كه‌ Ùˆ به‌تایبه‌ت له‌ ناوچه‌ÛŒ ده‌ره‌وه‌ÛŒ نزیكی توركیا له ‌لایه‌Ùƒ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌یشه‌وه‌ ‌ترسی توركیا له‌وه‌ÛŒ كه‌ ئێران بتوانێت له Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ شنگاله‌وه‌ خۆی به‌ ده‌ریاری سپیی ناوه‌ڕاسته‌وه‌ ببه‌ستێته‌وه‌ Ùˆ هیلالی شیعی ته‌واو بكات، وای كردووه‌ كه‌ توركیا زۆر له‌سه‌ر ئاڵقه‌ÛŒ ئه‌Ù… Ù¾ÛŽÙƒÚ¯Ù‡‌یشتنه‌ له‌ عێراق Ùˆ سووریا هه‌ستیار ببێت. بۆیه‌ به‌رده‌وام له‌سه‌ر داهاتووی سووریا Ùˆ پرسی كورد له ڕۆژاوا، كه‌ له ‌لایه‌Ù† ئێران Ùˆ ڕووسیا Ùˆ به‌شار ئه‌سه‌د Ùˆ ته‌نانه‌ت ئه‌مریكاوه‌ پاڵپشتی ده‌كرێن، بووه‌ته‌ Ù‡Û†ÛŒ دڵه‌ڕاوكێی ئاسایشی بۆ توركیا؛ ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ ململانێی ناسنامه‌یی Ùˆ پرسه‌ ئایدیۆلۆژییه‌كانی نێوانیان، سه‌ره‌ڕای هاوكاریی ئابوورییان. هه‌روه‌ها ئه‌مه‌ په‌یامێكی ڕوون بوو بۆ ئێران، كه‌ مووسڵ Ùˆ ناوچه‌كانی Ù‡ÛŽÚµÛŒ سوورن بۆ توركیا و، به‌ ناوچه‌ÛŒ نفووزی نه‌ریتی Ùˆ ئاسایشیی توركیا داده‌ندرێن. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌یشه‌وه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئێران بیه‌وێت له‌ رێگه‌ÛŒ حه‌شدی شه‌عبی Ùˆ حكوومه‌تی عێراقه‌وه‌ یارمه‌تیی په‌كه‌كه‌ بدات، ئه‌وه‌ توركیا ده‌توانێت كاردانه‌وه‌ÛŒ هه‌بێت.

شه‌شه‌Ù…: ئه‌مریكا

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ ئامانجه‌ گرنگه‌كانی ئه‌Ù… هێرشه‌ØŒ ئه‌وه‌ بوو كه‌ ناتواندرێت Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌مریكا له‌ عێراق Ùˆ به‌تایبه‌ت له‌ سووریا فه‌رامۆش بكرێت، چونكه‌ ناكرێت هێرشێكی له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه‌ به‌بێ ئاگاداریی ئه‌مریكا بووبێت؛ به‌رپرسانی توركیایش ئه‌مه‌یان دووپات كردۆته‌وه كه‌ ئه‌مریكایان له‌Ù… هێرشه‌ ئاگادار كردۆته‌وه‌‌. بۆیه‌ هاوكاری Ùˆ Ù¾Ú•Ú†Ù‡‌ككردن Ùˆ ڕاهێنان Ùˆ ته‌نانه‌ت پاراستن Ùˆ نزیكبوونه‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ یه‌په‌Ú¯Ù‡‌ له‌ سووریا و، ڕۆڵیان له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی داعش له ‌لایه‌Ùƒ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ نیگه‌رانیی توركیا له‌ ئه‌مریكا له‌سه‌ر كوده‌تاكه‌ÛŒ ساڵی ڕابردوو Ùˆ ڕووداوه‌كانی پاش كوده‌تاكه‌ و، هه‌روه‌ها دروستبوونی ئه‌Ùˆ تێگه‌یشتنه‌ كه‌ توركیا له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه‌ په‌راوێز خراوه، وای كردووه‌ كه‌ توركیا له‌ ئه‌مریكا نیگه‌ران بێت و، ئه‌مریكایش له‌وانه‌یه‌ به‌ چاوپۆشی له‌Ù… هێرشه‌ÛŒ توركیا، بیه‌وێت بۆ داهاتووی كۆتاییهاتنی داعش دووباره‌ له‌ هاوكێشه‌ ئاسایشییه‌ ناوچه‌یییه‌كاندا كه‌ÚµÙƒ له Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی توركیا، وه‌كوو هاوپه‌یمانی نه‌ریتیی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌دا، وه‌ربگرێت.‌

كۆبه‌ند:

توركیا له‌Ù… هێرشه‌ÛŒ خۆیدا Ú†Ù‡‌ندین په‌یامی له‌ به‌ئامانجگرتنی هێزه‌كانی نزیك له‌ په‌كه‌كه‌ له‌ شنگال Ùˆ ڕۆژاوای كوردستان، ئاراسته‌ÛŒ لایه‌نه‌كانی دیكه‌ كرد، كه‌ ده‌ربڕی نیگه‌رانیی توركیایه‌ له‌ هاوكێشه‌ نوێیه‌كان، كه‌ له ڕوانگه‌ÛŒ توركیاوه‌ له‌ قازانجی ئا‌نكارا نییه‌. بۆیه‌ له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ توركیا ده‌خوازێت هاوسه‌نگیی هێزه‌كان به‌ ئاراسته‌ÛŒ ویستراوی خۆی بگۆڕێت Ùˆ جاریكی دیكه‌ ئاسایشی خۆی به‌ ئاسایشی ناتۆ Ùˆ ئه‌مریكاوه‌ گرێ بداته‌وه و، وانیشان بدات كه‌ پێویسته‌ ئه‌مریكایش هه‌ره‌شه‌كانی سه‌ر توركیا به‌ مه‌ترسی Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ بۆ سه‌ر خۆی بزانێت Ùˆ درێژه‌ به‌ هاوكارییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌په‌Ú¯Ù‡‌ØŒ وه‌كوو لقێكی په‌كه‌كه‌ له ڕۆژاوا، نه‌دات‌. له‌ هه‌مان كاتیشدا ئاراسته‌ÛŒ سه‌ر‌نجه‌كان له ڕووداو Ùˆ پرسه‌كانی ناوخۆی وڵات، به‌ Ù‡Û†ÛŒ ڕیفراندۆمه‌ Ù¾Ú• له‌ مشتومڕه‌كه‌ÛŒ توركیا، بۆ ده‌ره‌وه‌ÛŒ سنووره‌كانی توركیا‌ بگۆڕێت. ئه‌مه‌یش پاش هێرشی مووشه‌كیی ئه‌مریكا بۆ بنكه‌ÛŒ ئاسمانیی شو‌عه‌یرات Ùˆ دروستبوونی دۆخێكی نوێ، ده‌توانێت كاردانه‌وه‌ÛŒ توركیا بێت بۆ ئه‌Ù… دۆخه‌ نوێیه؛‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ توركیایش دۆخه‌كه له‌ قازانجی خۆی‌ هاوسه‌Ù†Ú¯ بكاته‌وه‌.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون