PÊNÛS
 
چارەنووسی بنکە سەربازییەکانی هاوپەیمانان Ù„Û• هەرێمی کوردستان 
     2017-05-01
د. بڕیار شێرکۆ بابان

چارەنووسی بنکە سەربازییەکانی هاوپەیمانان لە هەرێمی کوردستان

 

دکتۆر بڕیار شێرکۆ بابان، پرۆفيسۆری یاریدەدەر زانکۆی سەڵاحەددین-هەولێر

دەستپێك

جەنگی دژی داعش، بووە هۆکارێك بۆ گەڕاندنەوەی چەندین هێزی سەربازیی بیانی بۆ هەرێمی کوردستان، عێراق Ùˆ ناوچەکە بەگشتی. هەر Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دامەزراندنی عێراق، هێزە سەربازییە بیانییەکان-بەتایبەتی هێزی سەربازیی وڵاتانی ڕۆژاوا- Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هەر دەرفەتێكدا خۆیان گەیاندووه‌ته‌ ئه‌Ù… وڵاتە. دوای ماوەیەکی زۆر یان Ú©Û•Ù…ØŒ بەخۆشی بێت یان بەناخۆشی، هێزە ڕۆژاوایییەکان ئەم وڵاتەیان بەجێ هێشتووە. هێزی سه‌ربازیی ئەمریکا Ù„Û• کۆتاییی ساڵی ٢٠١١ Ù„Û• عێراق کشانەوە، Ú©Û•Ú†ÛŒ سێ ساڵ دواتر، Ù„Û• ساڵی ٢٠١٤، گەڕانەوە بۆ بەرپەرچدانەوەی گەورەترین هێزی تيرۆریستیی دنیا، ناسراو بە دەوڵەتی ئیسلامی (داعش). فەڕەنسا لەسەرەتای ساڵانی نەوەدەکانی سەدەی پێشوو، Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ سەربازیی کاریگەری Ù„Û• پاراستنی هەرێمی کوردستان Ùˆ جەنگی کوێتدا هەبوو. Ù„Û•Ù… سەدەیەدا فەڕەنسا تا پەیدابوونی داعش، Ù„Û• ڕووی سەربازییەوە Ù„Û• ناوچەکەدا ئامادەییی نەبوو. ئەم وڵاتە Ùˆ چەندین وڵاتانی ئەوروپی – بۆ نموونە ئەڵمانیا Ùˆ ئیتاڵیا - Ú©Û• Ù„Û• کێشەکانی ئەم ناوچەیە دوور بوون، گەڕانەوە Ùˆ کاریگەریی سەربازیی خۆیان دژی تيرۆریزمی نێودەوڵەتی دەنوێنن.

گەڕانەوە و جێگيربوونی ئەو هێزانەی ئاماژەمان بۆ کردوون، دەتوانین بە چاوێکی دەرفەت لێی بڕوانین. هەڵبەتە ئامادەبوونی هێزی هاوپەیمانی لەم ناوچەیەدا لایەنی ئەرێنیی زۆر زیاترە وەك لە لایەنی نەرێنی. بێ گومان یارمەتیدان و بەشداریکردنیان لە سەردەمی جەنگی دژی داعش بۆ هەرێمی کوردستان ئەرێنی بووە، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە، چارەنووسی ئەم بنکە سەربازییانەی هاوپەیمانان لە دوای جەنگی داعش چۆن دەبێت؟ ئامادەبوونی ئەم هێزانە جگە لەوەی لە سەردەمی جەنگی دژی داعش، بۆ هەرێم پاڵپشتییەکی سەربازیی گرنگ بووە، مانەوەیشیان لە دوای جەنگی داعش پێویستییەکی نیشتمانییە. لەم کورتە باسەدا، هەوڵدەدەین تیشکێك بخەینە سەر چارەنووسی بنکە سەربازییەکانی هاوپەیمانانی دژی داعش لە هەرێمی کوردستان. بەگشتی، بنکە سەربازییە بیانییەکان چەند جۆرێکیان هەیە: هەندێکیان کاتین، هەندێکیان هەمیشەیین، هەندێکیان لە سەردەمی جەنگدا دروست دەکرێن، هەندێکیان لە سەردەمی ئاشتیدا ڕێککەوتنی لەسەر دەکرێت.

بنکەی سەربازیی هاوپەیمانان لە عێراقی دوای ٢٠٠٣

Ù„Û•Ù… کورتە وتارەدا، ناتوانین باسی هەموو مێژووی عێراق بکەین و، گرێی بدەینه‌وه‌ بە بنکە سەربازییە بیانییەکان لەسەر خاکەکەی، بەڵکوو تەنیا بەپوختی باسی مێژووی دوای ساڵی ٢٠٠٣ دەکەین. دوای ڕووخانی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ بەعس بە دەست Ùˆ Ú†Û•Ú©ÛŒ چەندین وڵاتانی ڕۆژاوا بە سەرکردایەتیی ئەمریکا، کاتی ئەوە هاتبوو Ú©Û• دووبارە عێراق ئاوەدان بکرێتەوە Ùˆ بپارێزرێت. ئامادەبوونی سەدان هەزار سەربازی بیانی لەسەر خاکی عێراق Ù„Û• دوای ساڵی ٢٠٠٣وە، پێویستیی بە شوێن هەبوو. بۆ ئەم مەبەستە Ùˆ بەپێی نەخشەیەکی دیاریکراو Ùˆ ئامادەکراو، چەندین بنکەی سەربازی دروست کران. Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٣، هێرشکردنە سەر عێراق بەبێ ڕەزامەندیی نەتەوە یەکگرتووەکان بوو، بەڵام مانەوەی ئەم هێزانە، بە ڕەزامەندیی حکوومەتی نوێی هەڵبژێردراوی عێراقه‌وه‌ گرێ درا. بە مانایەکی تر، بەپێی بڕیارەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان ژمارە (١٤٨٣ Ùˆ ١٥١١)ØŒ Ú•Û†ÚµÛŒ هێزەکانی هاوپەیمانانیان گۆڕی؛ Ù„Û• هێزی داگيرکەر، یان ڕزگارکەر بۆ هێزی فرەنەتەوەیی، یان هێزی ئاشتیپارێز. 

بەپێی ڕێککەوتننامە دووقۆڵییەکەی عێراق Ùˆ ئەمریکای ساڵی ٢٠٠٨، هێزەکانی ئەمریکا Ùˆ هاوپەیمانان، دەبوولە کۆتاییی ساڵی ٢٠١١ Ù„Û• عێراق بكشێنەوە. Ú•Û†Ú˜ÛŒ دەرچوونی هێزەکانی ئەمریکا، بوو بە یادێکی گرنگ بۆ سەرکردە عێراقییەکان و، خۆشییان دەردەبڕی. سەرۆکوەزیرانی ئەو کاتە، نووری مالکی، Ú•Û†Ú˜ÛŒ كشانەوەی دوا سەربازی بیانیی ناو Ù„ÛŽ نا Ú•Û†Ú˜ÛŒ "وەفا"ØŒ یان هەندێکیان ناویان لێنا Ú•Û†Ú˜ÛŒ "سەروەریی نیشتمانی". سەبارەت بە کشاندنەوەی هێزەکانی ئەمریکا، هەرێمی کوردستان چەندین دڵەڕاوکێ Ùˆ ناڕازیبوونی پيشان دا، بەڵام Ú¯ÙˆÛŽÛŒ Ù„ÛŽ نەگيرا. بە مانایەکی تر، کاتێك حکوومەتی عێراق توانیی Ù„Û• ساڵانی دوای ٢٠٠٦ لەسەر Ù¾ÛŽÛŒ خۆی ڕابوەستێت، یەکسەر Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ دا هێزی سەربازیی وڵاتانی ڕۆژاوا لەسەر خاکەکەی نه‌هێڵێت. ئێمە Ù„Û•Ùˆ باوەڕەداین Ù„Û• دوای جەنگی داعش، دیسانەوە عەقڵيیەتی حوكمڕانیی زاڵ Ù„Û• عێراق Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدات ئەو هێزانەی هاوپەیمانانی دژی داعش Ù„Û• عێراق دوور بخاتەوە.

Ù„Û• ساڵی ٢٠١١، ئەمریکییەکان Ù„Û• دوای خۆیان چەندین بنکە Ùˆ كه‌لوپه‌Ù„ÛŒ سەربازییان بەجێ هێشت، Ú©Û• زۆربەی زۆری سوپای عێراقی وەریان گرتەوە Ùˆ بەکاری دەهێنن. هێزەکانی ئەمریکا زیاتر Ù„Û• (١٣٠) بنکەی چالاکییە پێشڕەوییەکان (Forward Operating Base) وزیاتر Ù„Û• (٧٠) خانەی Ù¾ÛŽØ´Û•ÙˆÛ•ÛŒ جەنگی (Combat Outpost) بەجێ هێشت. هەندێکی تر Ù„Û•Ù… بارەگه‌ سەربازییانە، کەوتنە بەر دەستی داعش Ùˆ سوودی Ù„ÛŽ بینی و، تا ئێستایش Ù„Û• هەندێك شوێن سوودی Ù„ÛŽ دەبينێت. Ù„Û• نێوان (٢٠٠٣-٢٠١١)ØŒ ئەمریکا Ùˆ هاوپەیمانەکانی "خاوەنی عێراق" بوون، Ú©Û•Ú†ÛŒ زۆر بەئاسانی  Ù„Û• ساڵی ٢٠١١، سەربازە ئەمریکییەکان ئێرەیان بەجێ هێشت؛ تەنیا باڵيۆزخانەیان Ù„Û• بەغدا مایەوە Ùˆ دوو كونسوڵخانەی گشتیشیان Ù„Û• هەولێر Ùˆ بەسرا بنیات نا. هەڵبەتە ئەم سێ بنکە ديپلۆماسی Ùˆ كونسوڵییە، ئيشوکاری کارگێڕی Ùˆ مەدەنی دەکەن؛ Ù„Û• ڕواڵەتدا Ù„Û• پرسی سەربازییه‌وه‌ دوورن.

بنکەی سەربازیی بیانی لەسەردەمی جەنگدا

دوو جۆر، یان دوو سەردەم Ù„Û• پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان هەیە: سەردەمی جەنگ Ùˆ سەردەمی ئاشتی. کاتێك جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒ بەرپا دەبێت،  سروشتی یاسا Ùˆ بنەما Ùˆ بەرژوەندییەکان تەواو دەگۆڕێن. هەندێك حاڵەت Ú©Û• Ù„Û• کاتی ئاشتیدا قەدەغە بووە، Ù„Û• کاتی جەنگدا، دەبێت بە کارێکی ئاسایی Ùˆ ڕێپێدراو. جەنگەکانیش جیاوازن؛ هەر جەنگێك بنەما Ùˆ تەکنيك Ùˆ ستراتيژییەتی تایبەت بە خۆی هەیە.

سەبارەت بە بابەتەکەمان، بنکەی سەربازی لەسەردەمی ئاشتیدا تەنیا بە Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕێکكەوتنی نێوان دەوڵەتی ميوان Ùˆ دەوڵەتی خاوەن خاك، دروست دەبێت، بەڵام بنکەی سەربازیی بیانی لەسەردەمی جەنگدا، مەرج نییە بە ڕێکكەوتن بێت. هەندێك Ù„Û• بنکە سەربازییە بیانییەکان دەسەپێنرێن، هەندێکیان Ù„Û• دەرەنجامی داگيرکاری پەیدا دەبن، هەندێکیان Ù„Û• ئەنجامی جێبەجێکردنی بڕيارێکی نێودەوڵەتی دادەمەزرێن. جەنگی دژەتيرۆريزمی نێودەوڵەتی، جه‌Ù†Ú¯ÛŽÚ©ÛŒ سەرانسەریی جیهانییە. چەندین بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان هەن، بۆ بەرپەرچدانەوەی دیاردەی تيرۆريزم، ئەرک Ùˆ بەرپرسیارێتیان بۆ وڵاتان داناوە. دەرکەوتنی داعش، ئەرکەکان Ùˆ بەرپرسیارێتیی بۆ Ú©Û†ÛŒ گشتیی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتی زیاد کرد. ئاستەمە بۆ عێراقێکی لاواز، Ù„Û• هەموو ڕووەکانەوە، بە تەنیا ڕووبەڕووی ڕێکخراوی داعش ببێتەوە. ڕێکخراوێکی تيرۆريستیی فرەنەتەوە، ببوو بە هەڕەشەیەکی نێودەوڵەتی، بۆیە پێویستیی بە وەڵامێکی جیهانی بوو. هەر بۆیە، وڵاتانی دنیا بە Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هاوپەیمانییه‌ÙƒÛŒ گلۆباڵ، پێکهاتوو Ù„Û• (٦٨) وڵات، گەڕانەوە بۆ عێراق Ùˆ هەرێمی کوردستان.

کردنەوەی سنوورەکان Ùˆ دامەزراندنەوەی بنکەی سەربازی Ù„Û• عێراق Ùˆ هەرێمی کوردستان Ù„Û• دوای ساڵی ٢٠١٤، جگە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ پێویستییەك بوو بۆ جەنگی لەناوبردنی داعش، ئەرکێکی نێودەوڵەتی بوو لەسەر شانی عێراق. ڕێگەپێدان بە هاتن Ùˆ کردنەوەی بنکەی سەربازی، چەندین بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانی لەپشتە؛ کەواتەمانەوەی ئەو هێزانە Ù„Û•Ù… ناوچەیەدا، بە Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•ÛŒ تيرۆر Ùˆ داعشه‌وه‌ گرێ دراون.

لێرەدا، بەکورتی چەند خەسڵەتێکی بنکە سەربازییەکانی هاوپەیمانان – بەتایبەتی ئەمریکاتان بۆ ڕوون دەکەینەوە: یەکەم؛ ئەم بنکانە کاتین Ùˆ Ù„Û• چوارچێوەی جەنگی داعش لێرەن، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ نەمانی داعش، ئەگەری هەیە هاوپەیمانان Ù„Û• بنکەکان بکشێنەوە. دووەم؛ بنکە سەربازییە سەرەکییەکان Ù„Û• دەرەوەی عێراقن Ù„Û• وڵاتانی کەنداو و، لەسەر کەشتییه‌ سەربازییەکانن. بەتایبەتی، فەرماندەییی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئەمریکا دژی داعش Ú©Û• ناوی (Combined Joint Task Force-Operation Inherent Resolve) Ù„Û• وڵاتی کوێتەوە کار Ùˆ چالاکییەکانیان ئەنجام دەدەن، بەڵام سوود Ù„Û• هەندێك بنکەی ناوخۆیی Ù„Û• عێراق Ùˆ Ù„Û• هەرێمی کوردستان وەردەگرن. سێیەم؛ ئەو بنکانەی Ú©Û• هاوپەیمانان پێویستیانە، پەیوەندیی بە لایەنی سەربازیی ئاسمانییەوە هەیە، واتا فڕۆکەخانەکان و، هەروەها ئەو خاڵە سەربازییانەی Ú©Û• ڕێنیشاندەری Ú•ÛŽÚ•Û•ÙˆÛŒ فڕۆکە سەربازییەکانن. چوارەم؛ Ù„Û• هەندێك شوێندا، هێزەکانی ئەمریکا گەڕاونەتەوە بۆ ئەو بارەگه‌یەی Ú©Û• پێشتر بارەگه‌ÛŒ سەربازیی خۆیان بووە Ù„Û• ساڵانی ٢٠٠٣-٢٠١١، ÙˆÛ•Ùƒ بنکەی ئاسمانیی گەیارە.

پێویستیی جێگيرکردنی بنکەی سەربازیی وڵاتانی هاوپەیمانان لە هەرێمی کوردستان

سەبارەت بە هێزەکانی هاوپەیمانان Ù„Û• هەرێمی کوردستان Ù„Û• نێوان ساڵی (٢٠٠٣-٢٠١١)ØŒ هێزێکی سەربازیی ئەوتۆی Ù„ÛŽ نەبوو. بەپێی نەخشەی ڕێکكەوتنی هاوپەیمانانی ئەوکات، هەرێمی کوردستان، درابوو بە هێزی سەربازیی کۆریای باشوور، Ú©Û• ژمارەیان Ù„Û• چەند هەزار کەسێك تێپەڕی نەدەکرد. لەبەر دۆخی ئارامی Ùˆ ئاسایشی هەرێم، سەربازە بیانییەکانی ناوچەکانی تری عێراق، پشووی خۆیان Ù„Û•Ù… هەرێمە بەسەر دەبرد. هەرێمی کوردستان نموونەیەکی باشی پيشانی هاوپەیماناندا، Ú©Û• پێویستییان بە هێزی دەرەکیی بیانی نییە Ú©Û• ئاسایش Ùˆ ئارامیی هەرێم بپارێزێت. هەروەها هەرێم توانیی بە جیهان بڵێت، Ù„Û• ڕووی ئاسایشەوە دوو زۆنی تەواو جیاواز Ù„Û• عێراقدا هه‌Ù†: یەکێکیان هەرێمی کوردستانی ئارامە، ئەوی دیكه‌یان ناوچەکانی تری عێراقە Ú©Û• ڕۆژانە تووشی تەقینەوە Ùˆ کوشتار دەبوونەوە. ئەو ڕاستییەی سەرەوە، بۆ ئەو سەردەمەی Ù„Û• نێوان ساڵانی (٢٠٠٣-٢٠١١) گرنگ بوو، بەڵام پێویستە Ù„Û• ڕوانگەیەکی ترەوە سەیری بابەتەکە بکەین. هەرێمی کوردستانی ئێستا Ùˆ سەربەخۆ Ù„Û• داهاتوودا، پێویستیی بە بنکەی سەربازیی وڵاتانی ÙˆÛ•Ùƒ ئەمریکا Ùˆ فەڕەنسا Ùˆ وڵاتانی تری ڕۆژاوا دەبێت.

بە بەراورد Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هەندێك دەوڵەتانی ناوچەکە، هەرێمی کوردستان تا ڕاددەیەکی زۆر باش، دەتوانێت ئاسایش Ùˆ سەقامگيریی ناوخۆیی دابين بکات، بەڵام Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• دەرەکییەکان بابەتێکی ترە. هەندێك جار قەبارەی ئەم جۆرە هەڕەشانە بەرفراوانترە؛ لەوانەیە بەو ئامرازە Ùˆ چەکانەی Ú©Û• هەیە، هەرێمی کوردستان نەتوانێت ڕووبەڕووی هەموو جۆرە هەڕەشەیەك ببێتەوە. بڵێین Ùˆ نەڵێين، Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتیدا بەهێز هەیە، بەهێزتر هەیە، بەهێزترینیش هەیە. بۆیە هەرێمی ئێستا Ùˆ وڵاتی داهاتووی كوردستان، دەبێت بەدوای سیستەمێکی بەرگریی تۆکمەدا، بەتایبەتی بۆ بەرەنگاربوونەوەی Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• دەرەکییەکان، بگەڕێت. یەكێك Ù„Û• باشترین ئامرازەکانی پتەوکردنی بەرگریی نیشتمانی، بریتییە Ù„Û• دروستکردنی بنکەی سەربازیی دەوڵەتانی بەهێزی بیانی. وڵاتانی کەنداو زۆر کاریان لەسەر کردووە. بە واتایەکی تر، Ù¾ÛŽÙ… باشە واز Ù„Û•Ùˆ خيتابە بهێنین Ú©Û• گوایە پێویستیمان بە سەربازی ئەمریکی Ùˆ فەڕەنسی Ùˆ بریتانییەکان نییە، بەڵکوو ئەوان تێ بگەیەنین Ú©Û• ئامادەبوونی سەربازیی ئەوان، بۆ ئێمە Ùˆ بۆ ئەوان بەرژەوەندییەکی هاوبەشە؛ هەروەها دەتوانین Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دروستکردنی بنکە سەربازییەکانەوە، تيرۆر Ùˆ Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• نێودەوڵەتییەکان Ú©Û•Ù… بکەینەوە.

چەنده‌ بنکەی سەربازیی بیانی لەسەردەمی جەنگی داعشدا بۆ هەرێمی کوردستان پێویست بوو، ئەوەندەیش – Ùˆ زۆرتریش – پێویستیمان بە هێزەکانی ئەمریکا، فەڕەنسا Ùˆ وڵاتانی ئەوروپییە Ù„Û• سەردەمی دوای داعش. جەنگ Ùˆ ململانێکان Ù„Û•Ù… ناوچەیە نابڕێت؛ جەنگی داعش تەواو بێت، چاوەرێی جەنگ Ùˆ ململانێی دیكه‌یش دەکرێن.

پێویستە سیستەمی بەرگریی هەرێمی Ùˆ دەوڵەتی داهاتووی کوردستان Ù„Û• سەردەمی ئاشتیدا تۆکمە بکرێت، بۆ ئەوەی تووشی جەنگی تر نەبێتەوە. ÙˆÛ•Ùƒ دەڵێن، ئەگەر ئاشتیت دەوێت، خۆت تەواو بۆ جەنگ ئامادە بکە. کەواتە، کارکردن لەسەر لایەنی ڕێگرتن (ردع) Ù„Û• جەنگدا، پێویستە. بۆچی جەنگی ساردی نێوان ئەمریکا Ùˆ یەكێتیی سۆڤیەت، نەبوو بە جەنگێکی گەرمی ڕاستەوخۆی خوێناوی؟ لەبەر ئەوەی ئەم دوو دەوڵەتە تا ڕاددەیەکی زۆر خۆیان بۆ جه‌Ù†Ú¯ ئامادە کردبوو؛ هەردووکیان Ù„ÛŽÙƒ دەترسان جەنگ هەڵبگیرسێنن. ئامادەکاری بۆ جەنگ، ڕێگرە Ù„Û• هەڵگيرساندنی جەنگ.

یەكێك Ù„Û• ئامرازە هەرە سەرکەوتووەکان بۆ بەرگریکردن Ù„Û• وڵات، هاوپەیمانێتی دروستکردن Ùˆ دامەزراندنی بنکەی سەربازیی وڵاتێکی بیانیی زلهێزە. وڵاتانی کەنداو کێبرکێیانە Ù„Û• هێنانی Ùˆ جێگيرکردنی هێزی سەربازیی ئەمریکی Ùˆ فەڕەنسی Ù„Û• وڵاتەکانیاندا. ئەم وڵاتانە باش دەزانن Ú©Û• ئەمە باشترین هۆکاری بەرگرییە بۆ وڵاتێکی بە قەبارە بچووك Ùˆ مامناوەند Ù„Û• ناوچەیەکی ناسەقامگيری ÙˆÛ•Ùƒ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. سروشتی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش وایە، ميللەتە بەهێزەکان Ú•Û†ÚµÛŒ کاریگەر Ùˆ بەرفراوانیان هەیە و، ميللەتە بێهێزەکان دەکەونە ژێر Ù¾ÛŽÛŒ ئەوانی تر Ùˆ دەتوێنەوە. 

مەرج نییە وڵاتەکەیش بچووك بێت؛ وڵاتێکی گەورەی ÙˆÛ•Ùƒ تورکیا، هەر Ù„Û• پەنجاکانی سەدەی پێشووەوە، بيری Ù„Û• دامەزراندنی بنکەیەکی سەربازیی بیانی کردبووەوە Ú©Û• ئێستا ناسراوە بە بنکەی "ئینجەرليك". Ù„Û•Ù… بنکەیەدا، هێزی ئەمریکی Ùˆ چەندین هێزی تری تێدا جێگير کراوە. Ù„Û• هەندێك سەردەمدا ئەم بنکەیە، بوو بە پاڵپشتێك بۆ تورکیا. هەرێمی کوردستانیش، Ù„Û• ساڵانی دوای ١٩٩١، Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئەم بنکەیەوە دەپارێزرا.

چۆنێتیی هێشتنەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان بۆ هەمیشە

وەك لەسەرەوە ئاماژەمان بۆ کرد، جەنگی دژی داعش، بووە هۆکارێك بۆ گەڕاندنەوەی هێزەکانی ئەمریکا و فەڕەنسا و وڵاتانی تری ڕۆژاوا. گومانی تێدا نییە تا داعش بمێنێت، ئەوانیش لەم ناوچەیەدا دەمێنن. بەڵام پرسیارەکە بۆ دوای داعشە: چۆن وایان لێ بکەین بمێننەوە؟ چۆن قەناعەت بەم هێزانە بکرێت کە هەڕەشەی تيرۆر و دووبارەبوونەوەی جينۆساید و دەستێوەردانی وڵاتانی دراوسێ، لەسەر عێراق و هەرێمی کوردستان بەردەوام دەبێت؟ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە، هەوڵێکی ديپلۆماسیی کاریگەری دەوێت.

لە سەردەمی سەرۆك ترامپ، ئاراستەیەکی نوێی ئەمریکی هەیە کە دەیانەوێت لە عێراقدا بمێننەوە. سکرتێری بەرگریی ئەمریکا (James Mattis) زۆر بەئاشکرا ئەم بابەتانەی لە پێش سێنەتی ئەمریکا لە ڕۆژی ٢٣/٣/٢٠١٧ ورووژاند. لە ڕوانگەی ئەم وەزیرەوە، هیچ هۆیەك نییە کە ديسانەوە هێزەکانی خۆی لە عێراق بکشێنێتەوە و، هەمان وانەکان دووبارە ببێتەوە. هەر لە درێژەی وتەکانیدا، James Mattis جەخت لەوە دەکاتەوە کە پێویستە بە شێوەیەکی یەكلاکەرەوە لە عێراق و ناوچەکەدا بمێننەوە بۆ پارێزگاریکردنی لە بەرژەوەندییە نیشتمانییەکانی ئەمریکا. پرسیارەکە ئەوەیە: هێزەکانی ئەمریکا لە کوێی عێراقدا جێگير دەبن؟ و چۆن هەوڵە ديپلۆماسییەکان بۆ هێشتنەوە و جێگيرکردنی ئەم هێزانە لە هەرێمی کوردستاندا، کارا بکەین؟ ئاشکرایشە، ئێستا ئاراستەیەکی سیاسیی توند لە بەغدا هەیە کە دژی مانەوەی ئەو هێزانەن لە عێراق. هێشتا جەنگی دژەداعش تەواو نەبووە، هەندێك سەرکردەی عێراقیی شيعەی خاوەن دەسەڵات، هاواریان لێ هەستاوە کە ئەمریکا دەبێت بکشێتەوە.

Ù„Û• نێوان ئەم دوو هەڵوێستە پێچەوانەیەدا، هەرێمی کوردستان دەتوانێت سوود Ù„Û•Ùˆ دەرفەتە وەرگرێت. Ù‡Û•ÙˆÚµ بدرێت کار بۆ ئاراستەی هزریی وەزیری بەرگریی ئەمریکا بکرێت ئەویش بە Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پێشنیارکردنی چەندین ڕێکكەوتننامەی هاوشێوەی یاداشتی لێکتێگەیشتنەکەی ١٢/Ù§/٢٠١٦ Ù„Û• نێوان هەرێمی کوردستان Ùˆ ئەمریکا. دەنگۆی ئەوە هەیە Ú©Û• Ù„Û• دوای تێپەڕبوونی ساڵێك بەسەر ئەو یاداشتەی سەرەوە، یاداشتێکی نوێ واژوو بکرێتەوە. بۆیە پێشنیار دەکەم Ú©Û• پرسی بنکە سەربازییەکان کاری بۆ بکرێت Ùˆ یەكلابکرێتەوە؛ بە شێوەیەك Ú©Û• ئەو سوپایییانە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو بمێننەوە، Ú©Û• Ù„Û• پێنج ساڵ کەمتر نەبێت، هەروەها بۆ ماوەیەکی زیاتر قابيلی درێژکردنەوە بێت.

ئەم جۆرە ڕێکكەوتننامە دووقۆڵییانە لەسەر جێگيرکردنی بنکەی سەربازیی بیانی، چەندین بنەما Ùˆ ڕێسا Ùˆ پێوەری یاسایی لەخۆدەگرن، بەتایبەتی Ù„Û• کاتی ئاشتیدا: چۆنێتیی هاتوچۆکردنی هێزەکان، تەرخانکردنی زەویی پێویست، پارێزبەندی، چۆنێتیی سوودوەرگرتن Ù„Û• خزمەتگوزارییە گشتییەکان (کارەبا، ئاو، ئینترنێت Ùˆ ...)ØŒ چۆنێتیی مامەڵەکردن Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دامودەزگه‌ حکوومییەکان؛ ئەمانە Ùˆ چەندین پرسی یاسایی، پێویستە Ù„Û• چوارچێوەی ڕێکكەوتنێكدا Ú•ÛŽÚ© بخرێن.

Ù¾ÛŽØ´ ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی كۆسۆڤۆ Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٨، ئەمریکییەکان Ùˆ هاوپەیمانەکانیان، کەمپی سەربازیی بۆندستيل (Camp of Bondsteel)یان Ù„Û• ساڵی ١٩٩٩ دروست کرد. ئامانجی بنەڕەتیی دروستبوونی ئەم کەمپە سەربازییە، دروستکردنی دەوڵەتی سەربەخۆی کۆسۆڤۆ نەبوو، Ú©Û•Ú†ÛŒ ئامادەبوونی ئەم هێزانە، بووە Ù‡Û†ÛŒ ئەوەی Ú©Û• کۆسۆڤۆی تازە وڵات، هیچ هێرشێكی سەربازیی نه‌كرێته‌ سه‌ر. ئەم کەمپە سەربازییە، بوو به‌ بربڕەی پشتی بەرگریی دەوڵەتی کۆسۆڤۆ. Ù„Û• دوای ١٩٩٩ Ùˆ جێگیربوونی هێزە بیانییەکان Ù„Û•Ù… کەمپەدا، هیچ جەنگێكی خوێناوی Ù„Û•Ùˆ ناوچەیەی جیهاندا ڕووی نەداوە. لەژێر سێبەری ئەم کەمپە سەربازییە، کۆسۆڤۆ توانیی بە شێوەیەکی ئاشتییانە Ùˆ تاكلایەنە سەربەخۆیی ڕابگەیەنێت.

هەرێمی کوردستانیش دەرفەتی بۆ ڕەخساوە، Ú©Û• هەمان هەنگاوەکانی کۆسۆڤۆ ببڕێت. دەبێت هاوپەیمانان تێ بگەیەنرێن Ú©Û• مانەوەیان Ù„Û• دوای جەنگی داعش Ù„Û• هەرێمی کوردستان، دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی ئاشتی Ùˆ ئارامی Ù„Û• ناوچەکەدا و، هەروەها تيرۆر Ùˆ تاوانەکانی دژەمرۆڤایەتی دووبارە نابنەوە؛ کەمایەتییە ئایینییەکانیش پارێزراو دەبن. هەروەها بنکە سەربازییەکانیان، دەبنه‌ پارێزەری بەرژوەندیی هاوبەشی هەرێم Ùˆ وڵاتانی خاوەن بنکە سەربازییەکە. تا ئەم هێزانە Ù„Û• هەرێم بن، زۆر بەدووری دەزانم Ù„Û• کاتی ڕاگەیاندنی دەوڵەتی نوێی کوردستاندا، هيچ کاردانەوەیەکی سەربازی Ù„Û• دژی ئەم ڕاگەیاندنە بکرێت. تا Ú† ماوەیه‌كیش توانیمان ئەو هێزانە Ù„Û• کوردستاندا جێگير بکەین، تا ئەو کاتە دەوڵەتی داهاتووی کوردستان Ù„Û• هەموو Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• Ùˆ دەستێوەردانێکی سەربازی پارێزراو دەبێت.

 
 
« سێ وانە Ùˆ سێ پێشنياز دەربارەی ياداشتی لێکتێگەيشتنی نێوان هەرێمی کوردستان Ùˆ ئەمریکا
« ئاسمانی هەرێمی کوردستان؛ Ú†Û•Ú©ÛŽÚ©ÛŒ دووسەرە
« زێڕی سوور
« چۆنیەتیی دروستکردنی ڕووداوی ديپلۆماسی، لەسەر خاكی هەرێمی کوردستان
« بڕیاری (٢٢٩٩)ÛŒ ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان: پێناسەیەکی نوێ بۆ هەرێمی کوردستان؟
« ئامادەسازی بۆ دەوڵەتی خاك "داخراو"
« پەیوەندیی نێوان تاوانی نێودەوڵەتی Ùˆ دامەزراندنی دەوڵەت

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون