PÊNÛS
 
ئاڵا، ÙˆÛ•Ùƒ سیمبۆل ‌و شكۆی نەتەوە 
     2017-04-18
سەروەر حەمە

ئاڵا، ÙˆÛ•Ùƒ سیمبۆل ‌Ùˆ شكۆی نەتەوە

 

سەروەر Ø­Û•Ù…Û•ØŒ مامۆستا Ù„Û• بەشی زانستە سیاسییەكان/ زانكۆی سەڵاحەددین – هەولێر

دەروازە:

هەروەك سوقرات ‌Ùˆ ئیبن خەلدوون دەڵێن: "مرۆڤ، بوونەوەرێكی كۆمەڵایەتییە"ØŒ واتە Ù„Û• دێرزەمانەوە مرۆڤەكان بەكۆمەڵ ‌Ùˆ Ù¾ÛŽÙƒÛ•ÙˆÛ• Ù„Û•Ú¯Û•Úµ یەكتردا ژیاون؛ بە جۆرێك هەر گرووپێك Ù„Û•Ù… گرووپە مرۆڤانە شوێنێكیان _پارچە زەوییەكیان_ بۆ Ù‚Û•ÚµÛ•Ù…Ú•Û•ÙˆÛŒ تایبەت بە خۆیان دیار كردووە و، ناوبەناویش بۆ پەرەپێدان ‌Ùˆ فراوانكردنی سنووری جوگرافیا و، بەدەستهێنانی زیاتری پێداویستییەكانی ژیانیان، هێرشیان كردۆتە سەر یەكتر. بۆیە دەبینین ململانێ ‌Ùˆ جەنگەكان، ڕووداوی دانەبڕاو Ùˆ جیانەكراوەیە Ù„Û• ڕەوتی مێژووی گەلانی جیهان و، Ù„Û•Ùˆ نێوەندەیشدا هەر Ú¯Û•Ù„ ‌Ùˆ نەتەوە ‌Ùˆ هۆز ‌Ùˆ گرووپێك، بۆ پێشاندانی پێناس ‌Ùˆ ناسنامەیان لەسەر شوێنی نیشتەجێبوون و، Ù„Û• كاتی جەنگەكاندا، ئاڵایان ÙˆÛ•Ùƒ ڕەمز Ùˆ هێمایەكی تایبەت بە خۆیان هەڵكردووە. هەر بۆیە دەبینین Ù„Û• پێناسەی ئاڵادا ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێت: "ئاڵا، واتە هێما Ùˆ ناسنامەی Ú¯Û•Ù„ ‌Ùˆ نەتەوە Ùˆ دەوڵەت Ùˆ هەرێم Ùˆ حزب Ùˆ گرووپەكان و، شانازییەكی بەردەوامی بەرجەستەكراوی هەر یەكەیانە."

مێژووی ئاڵا:

ÙˆÛ•Ùƒ Ù„Û• بەڵگە مێژوویییەكاندا ئاماژەی Ù¾ÛŽ كراوە، تەمەنی هەڵكردنی ئاڵا دەگەڕێتەوە بۆ نزیكەی دوو هەزار ساڵ Ù¾ÛŽØ´ زایین ‌و، بۆ یەكەم جار Ù„Û• شارستانییەتی میزۆپۆتامیا _كوردستانی گەورە_ ئاڵا هەڵدراوە و، دەوڵەتی ماد ‌Ùˆ شارستانییەتی سۆمه‌ڕییەكان ‌Ùˆ ئاشوورییەكان Ùˆ میدیاكان، ئاڵایان ÙˆÛ•Ùƒ نیشانەیەك بۆ دەسەڵاتدارێتیی خۆیان هەڵداوە و، میسرییە كۆنەكان ‌Ùˆ ئیمپراتۆرییه‌تی چین Ùˆ ژاپۆن ‌Ùˆ ڕۆمانییەكانیش خاوەنی مێژوویەكی دەوڵەمەندن Ù„Û• هەڵكردنی ئاڵادا. كەواتە، Ù„Û•Ù…Û•ÙˆÛ• ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە ÙƒÛ• هەر Ù„Û• Ù…ÛŽÚ˜Û•ÙˆÛ• سازكردن ‌Ùˆ هەڵكردنی ئاڵا، بووه‌تە پیشەی مرۆڤەكان ‌و، ÙˆÛ•Ùƒ بەشێك Ù„Û• ناسنامە ‌Ùˆ هێمای تایبەت بە خۆیان سەیریان كردووە.

ئاڵا، وەك سیمبۆلی نەتەوە:

بیرمەندی ئەمریكی، "مایكل بیلگ"ØŒ ئاڵا بە یەكێك Ù„Û• سیمبۆلە سەرەكییەكانی دەوڵەتی نەتەوەییی مۆدێرنەوە دەبەستێتەوە و، Ù¾ÛŽÛŒ وایە ئاڵای وڵات ‌Ùˆ نیشتمان ‌Ùˆ نەتەوە، ئەو هێما دیارەیە ÙƒÛ• Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ گرنگ Ùˆ بەردەوام Ù„Û• بەرهەمهێنان Ùˆ پاراستنی گوتار Ùˆ ناسنامه‌ÛŒ نەتەوەییدا دەبینێت و، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەیشدا مایكل Ù¾ÛŽÛŒ وایە، ئاڵا یەكێكە Ù„Û• سیمبۆلە سەرەكییەكانی ناسیۆنالیزم.

بە درێژاییی سەدەی بیستەم ‌و، دوای كۆتاییهاتنی جەنگە جیهانییه‌كان ‌Ùˆ دروستبوونی دەوڵەتان ‌Ùˆ ڕێكخراوی گەورەی سەر ئاستی جیهانی بە نموونەی نەتەوە یەكگرتووەكان، دەبینین ئاڵا، بە بەراورد بە ڕەمزە نەتەوەیییەكانی تر، Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ بەرچاوی Ù„Û• یەكخستنی Ú¯Û•Ù„ ‌Ùˆ نەتەوەی ناو دەوڵەتەكاندا گێڕاوە؛ بە جۆرێك ئاڵای نەتەوەیی، بوو بە بەشێك Ù„Û• پرۆسەی دروستكردنی سنووری نەتەوە Ùˆ نیشتمان، ÙƒÛ• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بە سنووری جیاكردنەوەی خۆی Ù„Û• دونیای دەره‌ÙˆÛ•ÛŒ خۆی دەزانێت. بەمەیش ئاڵا، بوو بە Ú†Û•Ù‚ÛŒ سیمبۆلێكی پیرۆزی نەتەوەیی Ùˆ نیشتمانی Ù„Û• سەدەی بیستەمدا؛ بە جۆرێك ÙƒÛ• هەر دیاردەیەكی ÙˆÛ•Ùƒ سووتاندنی ئاڵا Ùˆ ژێرپێنان ‌Ùˆ سووكایەتیپێكردنی، بە ڕەمزی لەناوبردن Ùˆ بێنرخكردن Ùˆ ئیهانەكردنی نەتەوە سەیر دەكرا. واتە ئاڵا بە ڕاددەیەك بەرز ‌Ùˆ پیرۆز ڕاگیرا، ÙƒÛ• Ù„Û•Ú¯Û•Úµ نەتەوە Ùˆ نیشتمان هاوشان ‌Ùˆ یەكسان دەكرا و، نەتەوەیان ÙˆÛ•Ùƒ درێژكراوەی ئاڵا دەبینی؛ بەمەیش ئازاردانی ئاڵاكە، ÙˆÛ•Ùƒ ئازاردانی نەتەوەكە خۆی وێنا دەكرد. Ù„Û• ئێستایشدا بەپێی عورفی دیپلۆماسی، دانان ‌Ùˆ هەڵكرنی ئاڵا Ù„Û• ڕێوڕەسمە پرۆتۆكۆلییەكانی پێشوازی Ù„Û• سەرۆكی وڵات ‌Ùˆ شاندی باڵایان، گرنگی ‌Ùˆ بایەخی خۆی هەیە؛ بە جۆرێك هەر مامەڵەیەكی ناتەندروست Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئاڵای وڵاتی میوان Ù„Û• لایەن وڵاتی خانەخوێوە، بە پێشێلكاری Ù„Û• سەروەریی وڵاتی بەرامبەر دادەنرێت و، بەپێچەوانەیشەوە ڕاستە، ÙƒÛ• هەر مامەڵەیەكی تەندروست Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئاڵای نەتەوەییی وڵاتان، بە ڕێزگرتن Ù„Û• سەروەری ‌Ùˆ شكۆ ‌Ùˆ سیمبۆلی نەتەوەی وڵاتان هەژمار دەكرێت.

ئاڵای كوردستان:

ئاڵای كوردستان، ڕەمزی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردە بە درێژاییی مێژوو تاكوو ئەمڕۆ و، ئەگەرچی ئاڵای كوردستان بە شێواز ‌Ùˆ Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ جیاواز Ù„Û• پارچەكانی كوردستان تەمەنێكی دوورودرێژی هەیە و، هەر Ù„Û• ساڵی 1919Ù‡‌ÙˆÛ• Ù„Û• سەردەستی چەندین ڕێكخراو Ùˆ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ كوردی، هەڵكراوە؛ ÙˆÛ•Ùƒ ڕاپەڕینی بەتلیس Ù„Û• ساڵی 1914ØŒ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ Ø´ÛŽØ® مەحموودی حەفید Ù„Û• ساڵی 1919ØŒ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ سمكۆخانی شكاك Ù„Û• ساڵی 1922‌ØŒ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ Ø´ÛŽØ® سەعیدی پیران Ù„Û• ساڵی 1925ØŒ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛ•ÛŒ هیوا Ù„Û• ساڵی 1937 Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛ•ÛŒ ژێكاف.

بەڵام بە هەندێك دەستكارییەوە ئەم ئاڵایە _ئاڵای ئێستا_ بەفەرمی Ù„Û• كانوونی دووەمی ساڵی 1946ØŒ Ù„Û• ڕێوڕەسمی ڕاگەیاندنی كۆماری كوردستان Ù„Û• گۆڕەپانی چوارچرای شاری مەهاباد هەڵدراوە و، كراوه‌ بە ڕەمزی كۆماری كوردستان. واتە ئاڵای ئەمڕۆی كوردستان یادگاری بەجێماوی كۆماری سەربەخۆی كوردە Ù„Û• مێژوودا؛ بۆیە یەكێكە Ù„Û• سیمبۆلە هەرە گرنگەكان، ÙƒÛ• دەبێت بیكەین بە Ù‡Û•ÙˆÛŽÙ†ÛŒ بەیەكەوەبەستنمان؛ ÙˆÛ•Ùƒ Ú†Û†Ù† ئاڵای كۆماری كوردستان بووبە چەتری كۆكردنەوەی تەواوی چین Ùˆ توێژەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ كوردی، ÙƒÛ• دەستیان Ù„Û• نەخشاندن ‌Ùˆ خزمەتكردنی ئەو كۆمارە كەمتەمەنەدا هەبوو.

هەڵكردنی ئاڵای كوردستان لە شاری كەركووك:

بە بڕوای من، ئەگەرچی هەڵكردنی ئاڵای كوردستان Ù„Û• شاری كەركووك درەنگوەخت بوو، بەڵام كارێكی گرنگ ‌Ùˆ ڕووداوێكی مێژووییی مەزنە؛ ئەمە سەرباری ئەوەی ئەم كارە بێ مەترسی نییە ‌و، بێ بەربەرەكانێ ‌Ùˆ ململانێ Ù„Û• نێوان پێكهاتەكانی ئەو شارە تێپەڕ نابێت، ئەگەرچی مافێكی ڕەواو دەستوورییە. بۆیە بە تێڕوانیی ئێمە، بۆ خاوكردنەوەی هەڕەشه‌ÛŒ هێزە ناكوردییەكانی ئەو شارە ‌و، لێدوانی توندی سەركردە ناوخۆیی ‌Ùˆ دەرەكییەكان ‌و، پاشانیش ملدان بە هێزە سیاسییەكانی عێراق ‌Ùˆ نوێنەرانیان بە ڕووداوەكە، پێویستیی كورد ‌Ùˆ سەركرادایەتییە سیاسییەكەی پاش بڕیاری ئەنجومەنی پارێزگه‌ÛŒ ئەو شارە ‌Ùˆ هەڵكردی ئاڵای كوردستان لەسەر دامودەزگه‌ حكوومییەكان، ئیدی كاتی بەدیفاكتۆكردن ‌Ùˆ قبووڵكردنی ئەم پرسەیە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ دەرچەی یاسایی ‌Ùˆ دەستووری ‌Ùˆ ورووژاندنی Ù„Û• ناوەندە میدیایییەكان ‌و، یەكخستنی هەڵوێست ‌Ùˆ بڕیاری حزبە سیاسییە كوردییه‌كان؛ چونكە ناكرێت هەڵكردنی ئاڵا Ù„Û• كەركووك، تەنیا Ù„Û• سۆزی نەتەوەیییه‌وه‌ سەیر بكەین، بەڵكوو، دەبێت بیكەین بە كەرەستەیەكی سیاسی بۆ بەدەستهێنانی ئامانجە لەمێژینەیییەكانمان Ù„Û•Ùˆ شارە ‌Ùˆ تەواوی كوردستاندا.

بیبلۆگرافیای ئاڵای كوردستان:

ئەم ئاڵایە _ئاڵای كوردستان_ Ù„Û• تەواوی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتی حكوومەتی هەرێمی كوردستاندان هەڵدەكرێت. بەم دوایییانەیش بە بڕیاری ئەنجومەنی پارێزگه‌ÛŒ كەركووك، ئاڵای كوردستان Ù„Û• كەركووك ‌Ùˆ ناوچە دابڕێنراوەكان هەڵكرا و، پەرلەمانی كوردستان بەپێی بڕیاری ژمارە (26) Ù„Û• ڕێكەوتی 11ÛŒ تشرینی دووەمی 1999ØŒ ئاڵای كوردستانی بەفەرمی ناساندووە ‌Ùˆ Ú•Û•Ù†Ú¯ ‌Ùˆ دروشم ‌Ùˆ پێوانە Ùˆ شیوازی هەڵدانی دیاری كراوە. دیسانەوە Ù„Û• ساڵی 2009 دا پەرلەمانی كوردستان بڕیاری دا، ÙƒÛ• Ú•Û†Ú˜ÛŒ 17ÛŒ كانوونی یەكەمی هەموو ساڵێك وەكوو "Ú•Û†Ú˜ÛŒ ئاڵا" Ù„Û• هەرێمی كوردستان دیاری بكرێت.

ئاڵای كوردستان، Ù„Û• لاكێشەی ئاسۆیی Ù¾ÛŽÙƒ هاتووە: لاكێشەی سەرەوە Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ سوورە، ئەوەی ناوەند Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ سپییە و، لاكێشەی خوارەوە Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ سەوزە و، دروشمی نەتەوەییی ئاڵای كوردستان خۆری زێڕینە، ئەم خۆرە 21 تیشكی یەكسان Ùˆ هاوشێوەی هەیە. بەپێی زانستی "ئاڵاناسین" (Vexillology) تەواوی Ú•Û•Ù†Ú¯ Ùˆ نیشانەكانی ئاڵا، هەڵگری مانای تایبەتن و، بەو پێیەی زۆربەی ئاڵاكان هەڵقووڵاوی مێژووی هەر Ú¯Û•Ù„ ‌Ùˆ نەتەوەیەكن ‌و، بوونه‌تە پێناسەی ئەوان ‌Ùˆ وەكوو هێمایەكی نەتەوەیی چاویان Ù„ÛŽ كراوە Ùˆ ڕێزیان Ù„ÛŽ گیراوە.

هەر Ù„Û•Ù…ÛŽÚ˜Û• ئاڵاكان Ù„Û• باری Ú•Û•Ù†Ú¯ Ùˆ نیشانەكانەوە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ یەك جیاوازییان هەبووە و، هەر Ú¯Û•Ù„ ‌Ùˆ نەتەوە ‌Ùˆ هۆز Ùˆ دەسەڵاتێك Ú•Û•Ù†Ú¯ Ùˆ نیشانەیەكی بۆ ناساندنی خۆی دەستنیشان كردووە. هەرچی تایبەت بە مانای ڕەنگەكانی ئاڵای كوردستانیشە، دەكرێت بڵێین: Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ سوور، هێمای Ø´Û†Ú•Ø´Ú¯ÛŽÚ•ÛŒ Ùˆ خوێنی شەهیدانی میللەتی كوردە Ù„Û• پێناو مافەكانیان و، Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ سپی، هێمای ئاشتی Ùˆ ئارامییە، ÙƒÛ• Ú¯Û•Ù„ÛŒ كورد بەردەوام میللەتێكی ئاشتیخواز بووه‌ و، Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ سەوز، Ù„Û• سروشتی كوردستانەوە هاتووە Ùˆ هێمای ژیانەوەیە. Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ زەردیش، مەبەست Ù„Û• Ú•Û†Ú˜Û• بیست Ùˆ یەك تیشكییەكەیە، ÙƒÛ• هێمای دواڕۆژی میللەتی كورد ‌Ùˆ جەژنی نەتەوەییی نەورۆز Ùˆ سەرساڵی كوردییە.

كۆتایی:

هەموو Ú¯Û•Ù„ Ùˆ نەتەوەیەك خاوەنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ بەها Ùˆ سیمبۆلی تایبەت بە خۆیەتی؛ لەنێویشیاندا ئاڵا، ÙƒÛ• Ù„Û• دیارترین ئەو سیمبۆلانەیە ‌و، بایەخی گەورەی هەیە ‌Ùˆ هەموو Ú•Û•Ù†Ú¯ Ùˆ ئاراستە جیاوازەكان Ù„Û• دەوری خۆی ÙƒÛ† دەكاتەوە ‌و، دەبێتە Ú†Û•Ù‚ÛŒ كۆبوونەوە Ùˆ خاڵی بەیەكەوەگرێدانی هەموویان. Ù„Û• لایەكی دیكەوە ئەگەر ئاڵا ÙˆÛ•Ùƒ سیمبۆلی نەتەوە، بۆ Ú¯Û•Ù„Û• سەربەست Ùˆ خاوەن دەوڵەتەكان سیمبۆلێكی پڕبەها بێت، ئەوا بۆ ئەو Ú¯Û•Ù„ Ùˆ نەتەوانەی Ù„Û• دۆخی بەرەو سەربەخۆییدان ــ ÙˆÛ•Ùƒ نەتەوەی كورد ــ گرنگتر Ùˆ پڕبایەخترە.

 
 
« ئەمریكییه‌كـان چــۆن سەرۆكـی وڵاتەكەیـان هەڵدەبژێـرن؟
« Ú•Û†ÚµÛŒ ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له‌ به‌دیهێنانی ڕۆشنبیریدا
« تێڕامانێک Ù„Û• Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ ڕۆشنبیریی سیاسی
«  ڕۆڵی حزبە سیاسییەکان Ù„Û• بەدیهێنانی ڕۆشنبیریی سیاسیدا
« تێــڕامانێــك سەبارەت بە سازان
« كۆتایییەكانی داعش‌
« Ú•Û†ÚµÛŒ ڕۆشنبیریی سیاسی Ù„Û• بەدیهێنانی پرسی دیموكراسیدا

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون