PÊNÛS
 
گرنگیی كۆمەڵگه‌ی مەدەنی Ù„Û• پێشکه‌وتنی شارستانییەتدا 
     2017-04-12
کنێر عه‌بدوڵڵا

گرنگیی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی Ù„Û• Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتنی شارستانییەتدا

 

كنێر عەبدوڵڵا: نووسه‌ر

له‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•  هاوچەرخەكاندا،  ڕێكخراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی بە یەكێك Ù„Û• گرنگترین مەرجە بنەڕەتییەكان بۆ بەدیهێنانی پێشكەوتن Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌کردن له‌ ڕووی سیاسی، خۆشگوزەرانی،  كۆمەڵایەتی، ئابووری Ùˆ ڕۆشنبیرییه‌وه، ئەژمار دەكرێن‌.  Ù„ەبەر ئەوەی بایەخ بە دوو فاكتەری گرنگی وه‌Ú© تاك Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•Úµ ده‌ده‌Ù† Ú©Ù‡‌ هه‌ر یه‌Ú©Ù‡‌یان به‌ ئامرازه‌کانی بەدیهێنانی ئەو پێشكەوتنە داده‌نرێن. بۆیە بەرپرسیارێتیی تاك Ù„Û• به‌رامبه‌ر ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÙ‡‌Ú©Ù‡‌یدا، وا Ù„ÛŽÛŒ ده‌خوازێت ÙƒÛ• ببێتە كۆڵەكەیەكی كاریگەر Ùˆ چالاك Ù„Û• بەدیهێنانی گەشەپێدان Ùˆ پەرەپێدانی مرۆییدا ÙƒÛ• Ù¾Û•ÛŒ بە مافەكانی مرۆڤ ده‌بات، هه‌روه‌ها درک  به‌ پاراستن Ùˆ گره‌نتیكردنی ÙƒÛ†ÚµÛ•ÙƒÛ• بنەڕەتییەكانی کۆمه‌Úµ ده‌کات.  

چەمكی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی به‌ واتای Ú†ÛŒ دێت؟

چەمكی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی بە ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ ڕێكخراو دەگوترێت ÙƒÛ• خەسڵەتی خۆبەخشی Ùˆ قازانجنەویست لەخۆ ده‌گرن و، Ù„Û• لایەكه‌وه‌ Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ گرنگ Ùˆ كاریگەر Ù„Û• نێوان خێزان Ùˆ هاووڵاتیدا دەگێڕن و، Ù„Û• لایەكی دیكەوه‌ یارمه‌تیده‌رن بۆ هێنانەدیی بەرژەوەندییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بە مەبەستی هێنانەكایەوەی ئاشتی، سەقامگیری، هاوسەنگیی كۆمەڵایەتی Ùˆ بڵاوكردنەوەی ڕۆشنبیری Ùˆ بەرزكردنەوەی ئاستی هۆشمەندیی تاكەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•Úµ Ùˆ هتد.

ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، بە Ú†  ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ùƒ دەگوترێت؟

بریتییە Ù„Û• هەر كۆمەڵگەیەك ÙƒÛ• هەڵگری بیروباوەڕ Ùˆ بەها Ùˆ ئەو ئاكارانە بێت ÙƒÛ• خەسڵەتی خۆبەخشی Ùˆ كاری باش Ùˆ خۆشگوزەرانی لەخۆ ده‌گرن، بەدوور Ù„Û•Ùˆ بەهایانەی هەڵگری خەسڵەتی Ú•Ù‚ Ùˆ كینە Ùˆ تووڕەیین. ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، سیسته‌Ù…ÛŒ دامەزراوەیی لەخۆ دەگرێت ÙˆÛ•Ùƒ: ڕێكخراوە ناحكوومییەكان، حزبه‌ سیاسییه‌کان و، دامەزراوە ئایینییەكانی وه‌Ú©: مزگەوت، كەنیسە Ùˆ هتد.

ڕێكخراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، خزمەتگوزاری Ùˆ چالاكییەكانیان بەخۆڕایی Ùˆ به‌بێ به‌رامبه‌ر پێشكەش بە تاكەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ سه‌رجه‌Ù… چین Ùˆ توێژه‌کان دەكەن، ÙˆÛ•Ùƒ: پاراستنی ژنان، بایەخدان بە منداڵ، یارمه‌تیدانی نەخۆش، پاراستنی مافی مرۆڤ، هەموو یارمەتییەكی مرۆیی، خاوەن پێداویستیی تایبەت، فێرخوازان، گەنجان، گەشەپێدان Ùˆ پەرەپێدانی سه‌رجه‌Ù… بواره‌کانی ڕۆشنبیری، كۆمەڵایەتی، ئابووری، تەندروستی، سیاسی، وەرزشی، كه‌لتووری Ùˆ ژینگەیی. گشت ئەو جۆرە چالاكییانە بۆ ئه‌وه‌ÛŒ بە شێوەیەكی هاوسەنگ Ùˆ تەواوكەر بەڕێوە بچن‌ØŒ پێویستییان به‌‌ پشتگیری، پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتیی ته‌واو Ùˆ باش هه‌یه‌ Ù„Û• لایەن دەوڵەتەوە Ù„Û• ڕووی دارایی Ùˆ مەعنەوییەوە.

 Ù¾ÛŽÙƒÙ‡Ø§ØªÛ• سەرەكییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی کێن؟

ÙƒÛ†ÚµÛ•ÙƒÛ• Ùˆ پێكهاتە سەرەكییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی Ù„Û•Ùˆ ناوەندانەدا خۆی دەبینێتەوە ÙƒÛ• بریتین Ù„Û•: ڕێكخراوی میللی Ùˆ جەماوەری، دامەزراوە ئایینی Ùˆ ڕۆشنبیرییەكان، سەندیكا، یەكێتی Ùˆ ڕێكخراوە پیشەیییەكان، ڕێكخراو Ùˆ چالاكییە كۆمەڵایەتی Ùˆ خێزانییەكان، یانەی كۆمەڵایەتی، وەرزشی، سەنتەرەكانی گەنجان، یەكێتییە كرێكاری Ùˆ پیشەیییەكان، ڕێكخراوەكانی میللەتە ڕەسەنەكان، حزبە سیاسییەكان Ùˆ كەناڵەكانی ڕاگەیاندن (بینراو، بیستراو، نوسراو). هەموو ئەو دامەزراوانە Ù„Û• دەرەوەی چوارچێوەی حوکمڕانی Ùˆ دامودەزگه‌ جۆربەجۆرەكاندا كار دەكەن، بۆ ئەوەی ئیرادەی سەربەخۆییی خۆیان Ùˆ هەڵوێست Ùˆ ڕەخنەکانی خۆیان لەدەست نەده‌Ù† Ùˆ بە هەموو شێوەیەكی ڕاستگۆیی Ùˆ بابەتییانە به‌ر‌ده‌وام بن.

خەسڵەتە بنەڕەتییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی:

گرنگترین خەسڵەتە سەرەكییەكانی ڕێكخراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی بریتین Ù„Û•‌:

Ù¡- خۆبەخشیی ئیرادەگەرییانە: بوونی كاری خۆبەخش، گرێدراوی ئیرادەیەكی سەربەخۆی تاكەكانە، وێڕای ئەوەی خۆبەخشی په‌یوه‌سته‌ به‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ فاكتەری دیكەوه‌‌ØŒ ÙˆÛ•Ùƒ سروشتی پێكهاتەی دەروونی، كۆمەڵایەتی Ùˆ ژینگەیی Ù„Û• پێكهێنانی كەسایەتیی تاكدا؛ بە شێوەیەك ئەندامبوون Ù„Û• دامەزراوەكاندا بەناچاری Ùˆ زۆره‌ملێ نییە. ئەمە وێڕای ئەوەی زۆربەی لێكۆڵینەوە Ùˆ ئامار Ùˆ ڕاپرسییە مەیدانییەكانی Ù„Û• لایەن پسپۆرانەوە ئەنجام دراون، هەروەها ڕاپۆرتی ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان، جەخت Ù„Û•ÙˆÛ• دەكەنەوە Ú©Ù‡‌ بە شێوەیەكی گشتی، Ú•ÛŽÚ˜Û•ÛŒ چالاكی Ùˆ هاوكارییە خۆبەخشەكان Ù„Û• ئاستێكی لاواز Ùˆ سنوورداردایه‌Ø› ئەوەیش بە Ù‡Û†ÛŒ پێوار (غیاب)ÛŒ هۆشیاریی تاکه‌کانه‌ بە گرنگیی كاری خۆبەخشی Ù„Û• كۆمەڵدا، چونکه‌ بەهایەك نییە Ú©Ù‡‌ بووبێتە كه‌لتوور.

بۆیە یەكێك Ù„Û•Ùˆ كارانەی گرنگە بایەخی Ù¾ÛŽ بدرێت، چالاكبوون Ùˆ بەهێزكردنی كاری خۆبەخشی Ùˆ فراوانبوونی تێڕوانینەكانە بە پێدانی دەرفەت بە خۆبەخشەكان Ù„Û• بەڕێوەبردنی كارگێڕی Ùˆ ناوەندی بڕیارسازی Ùˆ پلان Ùˆ جێبەجێكردن Ù„Û•Ùˆ ڕێكخراوانەدا. ئەوەیش له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هاندانیانه‌وه‌ ده‌بێت بە Ú†Ù‡‌سپاندن Ùˆ کارکردنیان له‌سه‌ر بنه‌مای Ú†Ù‡‌ند بیروباوه‌Ú•ÛŽÚ© وه‌Ú© (بەخشین،‌ جیاوازبوون، داهێنان Ùˆ بەردەوامبوون Ù„Û• كارەكانیاندا)ØŒ هەروەها به‌ بەگەڕخستنی Ù†Û•ÙˆÛ•ÛŒ نوێ ده‌بێت بە بەردەوامبوونیان Ù„Û• كاركردن Ù„Û•Ùˆ ڕێكخراوانەدا، بە مەبەستی بەدیهێنانی ئامانجی دیاریكراو، بەپێی پێوەری گونجاو Ùˆ بوونی سەربەخۆییی كارگێڕی Ùˆ دارایی Ù„Û• گشت دامودەزگه‌كانی دەوڵەتدا بە شێوەیەكی تەواو Ùˆ جددی، Ù†Û•Ùƒ ڕواڵەتكارانە Ùˆ ناڕوون).

Ù¢- دامەزراوەیی Ùˆ ڕێكخستن: مەبەست لێی، گرنگیی كاركردنە Ù„Û• چوارچێوەی ئه‌Ùˆ ڕێكخستن Ùˆ دامەزراوانه‌ÛŒ پشتئەستوور دەبن بە سیسته‌Ù…ÛŒ كارگێڕی Ùˆ بەرنامە Ùˆ ئامانجی هەنووكەیی Ùˆ ستراتیژیی دیاریكراو؛ چونكە بوونی هەر كارێك، یان چالاكییەكی كاریگەر Ùˆ چالاك، پەیوەستە بە ڕێكخستن Ùˆ پلانی پێشوەخت، ÙƒÛ• پێویستە Ù„Û• لایەن دامەزراوەیەكی تەكنیكی Ùˆ كارگێڕییەوە بەڕێوە بچێت Ùˆ هەڵگری توانا Ùˆ لێهاتوویی Ùˆ شارەزایییەكی باش  بێت.

Ù£- Ú•Û†Úµ Ùˆ ئامانج: چالاكبوون Ùˆ كاریگەریی دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، پەیوەستە بە ڕاددەی ئەو Ú•Û†ÚµÛ•ÛŒ لەناو ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا دەیگێڕن و، به‌Ù¾ÛŽÛŒ جۆری ئامانجه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ. لەبەر ئەو ڕۆشنایییه‌ØŒ ڕاددەی سەركەوتن Ùˆ شكستهێنانی دامه‌زراوه‌کان دیاری دەكرێت و، هه‌روه‌ها Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ ئەو Ú•Û†ÚµÛ•ÛŒ ئەو دامەزراوانە دەیگێڕن، پەیوەندییەكانیان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەوڵەتدا دیاری دەكات؛ بە شێوەیەك هەر دوو لایەنەكە، بە مەبەستی پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییه‌کان به‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ دەبێت Ù„Û•Ú¯Û•Úµ یەكتریدا كێبڕكێ Ùˆ ململانێ بكەن.

بۆیە ئەو دامەزراوانە، Ù„Û• بەرامبەر زۆره‌ملێكردنی دەسەڵاتدا Ú•Û†ÚµÛŒ پاراستنی هاووڵاتیان دەبینن. ئەوەیش نایه‌ته ‌دی، گەر ئەو دامەزراوانە سەربەخۆ نەبن. بۆیە دۆزینەوەی دامەزراوە Ùˆ ڕێكخستنی خۆبەخش Ùˆ ئازاد بە شێوەیەكی چالاكانە، گوزارشت Ù„Û• چالاكبوون Ùˆ زیندووێتیی Ú¯Û•Ù„ دەكات، Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ خوڵقاندنی هێزێكی كۆمەڵایەتیی نوێی دەسەڵات؛ بە جۆرێك Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەسەڵاتی دەوڵەتدا هاوسەنگ بێت و، Ù„Û• سیاسه‌تی ناوخۆیی Ùˆ دەرەكیدا كاریگەریی هەبێت، جگه‌ له‌ هه‌وڵدان بۆ دۆزینه‌وه‌ÛŒ چاره‌سه‌ری کێشه‌کان وه‌Ú© هاوکار Ùˆ هاوبه‌Ø´ÛŽÚ© له‌ به‌ڕێوه‌بردن Ùˆ خزمه‌تکردنی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا؛ به ‌شێوه‌یه‌Ú© ÙƒÛ• دەسەڵات Ù„Û• پرۆسەی بڕیارسازیدا بۆ بەڕێوەبردنی وڵات، تاكڕەوانە Ú•Û†Úµ Ù†Û•Ú¯ÛŽÚ•ÛŽ.

Ù¤- سەربەخۆیی: بەو  ÙˆØ§ØªØ§ÛŒÛ• دێت ÙƒÛ• دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی ناچنه‌ ژێر ڕكێفی هیچ شێوەیەك Ù„Û• شێوەكانی زاڵبوون Ùˆ ملكەچبوونه‌وه،‌ گەر Ù„Û• هێز Ùˆ دەسەڵاتێكی دەرەكی، یان ناوخۆیییه‌وه‌ بێت، به‌ڵکوو پێویستە دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی مومارەسەی چالاكییەكانیان بكەن بەدوور Ù„Û•Ùˆ كاریگەرییە ناوخۆیی Ùˆ دەرەكییانەی دەبنه‌ Ù‡Û†ÛŒ ڕێگریكردن له‌ كارەكانیان، یان لاوازبوونی ڕۆڵیان Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا؛ ئەوەیش به‌ شێوه ‌Ùˆ رێگه‌یه‌Ú© ده‌بێت Ú©Ù‡‌ له‌سه‌ر بنه‌مای پلانی دیاریكراو Ùˆ شەفاف Ùˆ خوازراوه‌وه‌ کاره‌کانیان Ù„Û• Ù†ÛŽÙˆ كۆمەڵگەدا ‌به‌ڕێوه‌ به‌رن.

بە دیوێكی دیكەدا سەربەخۆییی دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی Ù„Û• دەوڵەت، بە  مانا Ùˆ واتای لاوازبوونیان نایەت، بەڵكوو فاكتەرێكی بەهێز Ùˆ باشە بۆ Ù¾ÛŽÙƒÛ•ÙˆÛ• ئاڕاستەكردنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù„Û• ڕووی ئارامی Ùˆ ئاسایش Ùˆ خۆشگوزەرانیی هاووڵاتیانەوە؛ بە شێوەیەك هەست بە بوون و، درك بە پاراستنی كەرامەتی خۆیان بكەن.

Ù¥- پابەندبوون بە سیسته‌Ù…Û• ئاكارییەكان Ùˆ بەها Ùˆ ئادابی گشتیی پەیڕەوكراو Ù„Û• وڵاتدا، Ú©Ù‡‌ بریتییه‌ له‌ چۆنێتیی کارکردن Ùˆ مامەڵەكردن Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئازادییەكانی مرۆڤدا ÙˆÛ•Ùƒ مافێكی مرۆیی Ùˆ یاسایی. ئامانج Ù„ÛŽÛŒ بەدیهێنانی خودی تاك Ùˆ كۆیە Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ چالاكیی جۆراوجۆرەوە بۆ دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی؛ بەدەر Ù„Û• پەسەندكردنی جیاوازی Ùˆ فرەیییەكان Ù„Û• ڕا Ùˆ ڕێزگرتنی ڕای زۆرینە Ùˆ كەمینە، ÙƒÛ• پرۆسەی دیموكراسی بڕیاری Ù„ÛŽ دەدات.

Ù¦- گرێدانەوە Ù„Û• چوارچێوەی سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ ڕۆشنبیریدا به‌ یه‌ÙƒÛŽ له‌ ÙƒÛ†ÚµÛ•ÙƒÛ• سەرەكییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی داده‌نرێت؛ Ù„Û•Ùˆ ڕوانگەیەی چەمكێكە ناكرێت مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت، ئەگەر Ù„Û• چوارچێوەی سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ ڕۆشنبیریدا نەبێت ÙƒÛ• پەیوەست بێت به‌ بەهاكان Ùˆ چەمكە مرۆیی Ùˆ شارستانییەكانی ÙˆÛ•Ùƒ دیموكراسی، بەشداریی سیاسی، مافەكانی مرۆڤ، شەرعییەتی سیاسی، فرەیی Ùˆ.... هتد.

Ù§- ڕاستگۆیی Ùˆ شەفافییەت: بوونی ڕاستگۆیی Ùˆ شەفافییەت Ù„Û• كاركردندا، هەروەها توانا Ùˆ لێهاتوویی مرۆڤه‌کان گرنگ Ùˆ پێویسته‌Ø› بە شێوەیەك Ú©Ù‡‌ ببێتە Ù‡Û†ÛŒ دەرخستن Ùˆ ئاشكرابوونی سەرچاوەی دارایی، شێوازی خەرجكردن، جۆری پرۆژەكان، تێچوون Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ خەرجكردنەكان، به‌ده‌ر له‌ بوونی سیسته‌Ù…ÛŒ چاودێری Ùˆ كارگێڕیی ڕێگەپێدراو بەتایبەت بۆ لێپرسینەوە Ùˆ چاودێریكردنی بەڕێوەبەر Ùˆ سەركردەكانی ڕێكخراوەكە Ù„Û• لایەن باڵاترین دەسەڵاتی تەشریعییه‌وه‌ØŒ ÙƒÛ• بریتییە Ù„Û• دەستەی گشتی.

Ù¨- پاڵپشتیی دارایی Ùˆ یاسایی: یه‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ تر له‌ گرنگترین ÙƒÛ†ÚµÛ•ÙƒÛ• بنەڕەتییەكانی ڕێكخراوەكان، بریتییە Ù„Û• بوونی چوارچێوەی دارایی Ùˆ یاسایی بە شێوەیەكی ڕوون Ùˆ دیاریكراو Ù„Û• لایەن دەوڵەت Ùˆ ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان Ùˆ دەستە گشتییەكانه‌وه‌ØŒ ÙƒÛ• كاری وێناكردنی Ú•ÛŽÚ¯Û• Ùˆ شێواز Ùˆ هەیكەلەی كاركردن بۆ سەركردە كارگێڕییەكان لەخۆ دەگرێت.

گرنگیی سەربەخۆیەتی لە كاری ڕێكخراوەكاندا:

سەربەخۆبوونی ڕێكخراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی Ù„Û• ڕووی كارەكانیانەوە، گرنگی Ùˆ كاریگەریی بەرچاوی خۆی هەیە، چونكە لەدەستدانی ئیرادەی سەربەخۆبوونی كاركردنیان Ù„Û• ڕووی دارایی Ùˆ مەعنەوییەوە،‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ  Ú¯Û†Ú•ÛŒÙ†ÛŒ ئاڕاسته‌ÛŒ کارکردنی ئه‌Ùˆ رێکخراوانه‌Ø› به‌شێوه‌یه‌Ú© Ú©Ù‡‌ ده‌بنه‌ ئامرازێک، هه‌روه‌ها له‌ ڕووی به‌ڕێوه‌بردنیشه‌وه‌  ده‌بنه‌ ملكەچ بۆ حكوومەت Ùˆ دەسەڵات، تەنانەت ملکه‌Ú†ÛŒ حزبە سیاسییەكانیش ده‌بن؛ Ù„Û•Ùˆ كاتەیشدا چەمكی ڕێكخراوی مەدەنی مانای خۆی لەدەست دەدات. بۆیە لێرەدا ئەوەی گرنگە، تێكەڵنەبوونی ڕێكخراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنییە Ù„Û• وەرگرتنی هەر هەڵوێستێك، یان بڕیارێكی سیاسی، یاخود كردنی هه‌ر یه‌Ú© له‌Ùˆ ڕێکخراوانه‌ بە سێبه‌رێک بۆ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی Ù„Û• دەسەڵاتدا؛ چونكە ئەو كارە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بنەما Ùˆ بیروباوەڕەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنیدا یەكانگیر نابێتەوە.

وەزیفەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی:

یەكێك Ù„Û• گرنگترین وەزیفەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، بریتییە Ù„Û• ڕێكخستن Ùˆ چالاككردنی Ú•Û†ÚµÛŒ خەڵك Ù„Û• دیاریكردنی چارەنووسیاندا؛ بەتایبەت Ù„Û• كاتێكدا ئەو چارەنووسە بگاتە ڕاده‌ÛŒ پاكتاوكردنی خه‌ÚµÚ© Ù„Û• لایه‌Ù† لایەنێكی دیاریكراوەوە و، هه‌روه‌ها ڕووبەڕووبوونەوەی خه‌ÚµÚ© بەو سیاسەتانەی كاریگەریی ده‌خه‌نه‌ سەر ژیانی ڕۆژانەیان بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ و، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئاڕاسته‌کردنی چاره‌نووسی خه‌ÚµÚ© به‌ره‌Ùˆ مه‌ترسی Ù„Û• ڕووی سیاسی، كۆمەڵایەتی Ùˆ ئابوورییەوە، به‌ده‌ر له‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ رێکخراوانه‌ ده‌توانن Ú•Û†ÚµÛŒ سەرەكی بگێڕن Ù„Û• دۆزینەوەی خاڵه‌ هاوبەشە ڕاستەقینەكانی نێوان بیروبۆچوونە جیاوازەكانی Ù†ÛŽÙˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌.

لەبەر ڕۆشناییی ئەوەیش، وێنه‌ÛŒ پلان Ùˆ بەرنامە دەكێشێ و، هەروەها ئامانجەكان لەپێناو خوڵقاندنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ هۆشمەنددا دیاری دەكات. Ù„Û•Ùˆ ڕوانگەیەوە وەزیفەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی Ù„Û• چەند خاڵێكدا كورت دەكرێنەوە، لەوانە: كۆكراوەی بەرژەوەندییەكان، چارەسەری ململانێ Ùˆ ناكۆكییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ یەكلاكردنەوەیان، زیادكردنی بەروبووم Ùˆ باشتركردنی بارودۆخی ئابووری، بایەخدان بە توانا ڕۆشنبیرییەكان Ùˆ گەشەكردنی، بەگەڕخستن Ùˆ خوڵقاندنی سەركردەی نوێ Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا Ùˆ بانگەشەكردن Ùˆ بڵاوكردنەوەی ڕۆشنبیریی دیموكراسی.

 Ø¦Ø§Ù…رازه‌کانی چالاككردنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی:

زۆرن ئەو ئامرازانەی پێویستن بۆ چالاككردن Ùˆ گەشەکردن Ùˆ بەردەوامبوونی دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، لەوانە:

1. پەروەردە Ùˆ ڕۆشنبیربوون: دامەزراوەكانی پەروەردە Ùˆ فێربوونی ÙˆÛ•Ùƒ ماڵ، قوتابخانە Ùˆ زانكۆ، ÙƒÛ• بە هۆیەوە پەروەردەكردنی Ù†Û•ÙˆÛ•ÛŒ نوێ Ùˆ ڕۆشنبیركردنیان Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ چەمك Ùˆ تێڕوانینی نوێوە دەربارەی پەیوەندیی هاووڵاتیان بە دەسەڵات Ùˆ چۆنێتیی مامەڵەكردن Ùˆ سەیركردنیان، Ù„Û• ئەستۆ دەگرێت.

2. شەقام، بە واتا سیاسی Ùˆ كۆمەڵایەتییەكەی: Ù„Û•Ùˆ ڕوانگەیەی هێمایەكە بۆ بەیەكگەیشتن Ùˆ جووڵە Ùˆ دەربڕینی تێڕوانینی خەڵك Ùˆ خەم Ùˆ دید Ùˆ بۆچوونه‌کانیان.

3. ئازادكردنی بازاڕ: Ù„Û•Ùˆ ڕوانگەیەی دەرفەتێكە بۆ ئاڵوگۆڕكردن Ùˆ كێبڕكێ Ù„Û• ڕووی ئامانجەکانی وه‌Ú©: بەدیهێنانی خۆشگوزەرانیی ئابووری Ùˆ كۆمەڵایەتی Ùˆ زاڵبوون بەسەر كێشەكانی هاووڵاتییاندا؛ هه‌روه‌ها له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÛŒ بازاڕ، بوونێكی ڕەمزییە ÙƒÛ• بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ كاریگەری دەخاتە سەر ژیانی ڕۆژانەی هاووڵاتیان، بەدەر Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ نوێنەرایەتیی فەزایەكی فراوان دەكات، ÙƒÛ• بە هۆیەوە چین Ùˆ توێژە جیاوازەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بەیه‌كتری دەگەن.

4. چالاككردنی ئه‌Ùˆ دامەزراوە Ùˆ ڕێكخستنانه‌ÛŒ كه‌ Ù„Û• چوارچێوەی ئه‌Ùˆ یاسایانه‌ÛŒ دەوڵەت دەریان دەكات، داكۆكی Ù„Û• بەرژەوەندییەكانی تاك ده‌كه‌ن؛ له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÛŒ ‌هه‌ر یه‌Ú© له‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛ• Ùˆ دامەزراوە Ùˆ حزبەكان، هێمان بۆ هاوكاری Ùˆ گواستنەوەی مرۆڤه‌کان Ù„Û• قۆناغی بوونیان ÙˆÛ•Ùƒ تاك، بۆ چوارچێوەیەكی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ گشتی.

پەیوەندیی نێوان دیموكراسییەت Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی:

بێ گومان كاتێك دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا مومارەسەی كرداری گۆڕان، نوێكردنەوە Ùˆ تازەكردنەوە دەكەن، ڕووبەڕووی ÙƒÛŽØ´Û• Ùˆ گرفت دەبنەوە. دیارترینی ئەو كێشانەیش بریتین Ù„Û• Ù¾ÛŽÚ¯Û• Ùˆ بوونی پابەندبوونه‌ كۆمەڵایەتی، مەزهەبی، چین Ùˆ خێڵەكییه‌کان Ùˆ ..هتد. ئەگەرچی دیموكراسی، نوێنەرایەتیی بەها مرۆیییەكان ده‌کات، بەڵام پێوەرەكانی، بەپێی سێ جۆری سه‌ره‌Ú©ÛŒ دیاری دەكرێن ÙƒÛ• بریتین Ù„Û•: شەرعییەت، لێپرسینەوە Ùˆ ئاڵوگۆڕی ئاشتییانەی دەسەڵات. دەتوانرێت بگوترێت بە ئامرازێكی سەركەوتوو بۆ بونیادنانی كۆمەڵگەكان Ùˆ پاراستنی یەكێتی Ùˆ یەكبوونی نیشتمانیان دادەنرێت.

بەو شێوەیە، دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی بەرپرسیارێتیی جێگیركردنی ئەو بەها مرۆیییانە Ù„Û• ئەستۆ دەگرن، ÙƒÛ• Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ داهێنانی چارەسەری گونجاوه‌وه‌ØŒ بە مەبەستی پاراستنی ئاسایشی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ جێگیربوونی Ù„Û• گشت بوارەكاندا، گوزارشت Ù„Û• ناوەڕۆكی ڕۆشنبیریی هەر كۆمەڵگەیەك دەكه‌Ù†. بێ گومان گرنگترین ئەو بەربەستانەی ڕووبەڕووی ئەو دامەزراوانە دەبنەوە، ڕەتكردنەوە Ùˆ بەگژاچوونەوەی هەر ئەزموونێكی ستەمكاری Ùˆ زۆرەملێی زاڵبوونە، ÙƒÛ• دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ داگیركردنی شەرعییەتی سیاسی Ùˆ دەستگرتن بەسەر مافی گەلدا Ù„Û• دیاریكردنی چارەنووسیان، یان تۆڵەكردنەوە Ù„Û• دەسەڵات بۆ بەرژەوەندیی حزب، یان دامەزراوە خێڵەكی Ùˆ خێزانییه‌کان بەسەر ئەوانی تری پێكهاتەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا؛ ئەوەیش دەبێت، به‌ڵام بە باوەڕبوون Ùˆ پابەندبوون بە بنه‌ماکانی دیموكراسییەوە.

بۆیە Ú•Û†ÚµÛŒ گرنگی کارکردنی دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، بریتییە Ù„Û• گۆڕینی بنه‌ماکانی دیموكراسییەت بۆ Ú©Ù‡‌لتووری ژیان Ùˆ به‌رجه‌سته‌بوونی له‌ Ù†ÛŽÙˆ تاکه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا؛ به‌Ùˆ واتایه‌ÛŒ سه‌رجه‌Ù… ئه‌Ùˆ بنه‌مایانه‌ ببێته‌ شێوازی ژیانی مرۆڤه‌کان Ùˆ ره‌نگدانه‌وه‌ÛŒ هه‌بێت له‌ ره‌فتاریاندا، به‌ مه‌به‌ستی گۆڕین Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی ئاڕاسته‌ÛŒ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ بۆ قۆناغێكی نوێ. وه‌ ‌بێ گومان دیموكراسی، ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ Ù„Û• بەها گرنگە سەرەكییەكان لەخۆ دەگرێت ÙƒÛ• خۆی لەمانه‌دا ده‌بینێته‌وه‌: "دابینكردنی ئیرادەی ئازاد Ùˆ سەربەخۆ بۆ هاووڵاتیان، فرەبوونی سیاسەت، ڕێزگرتنی ڕای زۆرینە Ùˆ كەمینە Ú©Ù‡‌ Ù„Û• لایەن سندووقەكانی دەنگدانەوە بڕیاری Ù„ÛŽ دەدرێت، ئاڵوگۆڕی دەسەڵات بە شێوەیەكی ئاشتییانە، بەدیهێنانی دادپەروەریی كۆمەڵایەتی Ùˆ خۆشگوزەرانیی ئابووری، سەروەریی یاسا، قایلبوون Ùˆ دانپێدانان لەسەر بیروباوەڕی ئۆپۆزیسیۆن، ڕێزگرتن Ù„Û• مافی جیاوازییەكان، ڕێزگرتنی تێڕوانین Ùˆ بۆچوونه‌کانی ئەوی دی Ùˆ...هتد. بۆیە گەشەكردنی دیموكراسیی سەركەوتوو، پێویستیی بە دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنیی بەهێز Ùˆ زیندوو هەیە و، بەرپرسیارێتییە سەرەكییەكەی بریتی دەبێت Ù„Û• ڕۆڵبینێكی گرنگ Ù„Û• بونیادنانی دیموكراسیدا؛  ئەوەیش لەسەر چەند ئاستێك دەبێت، ÙƒÛ• بریتین Ù„Û•:

1. Ú•Û†ÚµÛŒ ڕۆشنبیر Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ هۆشیارکردنه‌وه‌ÛŒ تاکه‌کانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بۆ پیاده‌کردنی بنه‌ماکانی دیموكراسی Ùˆ گرنگیی کارپێکردنی، به‌ مه‌به‌ستی دیاریكردنی چارەنووسیان Ù„Û• ڕووی سیاسی، كۆمەڵایەتی، ئابووری Ùˆ ڕۆشنبیرییه‌وه‌ØŒ بە شێوه‌ÛŒ بڵاوكراوە Ùˆ سازدانی سمینار Ùˆ ÙƒÛ†Ú•ÛŒ سیاسی Ùˆ ڕۆشنبیرییه‌وه‌.

2. Ú•Û†ÚµÛŒ مەیدانی، ÙƒÛ• Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ مومارەسەكردن Ùˆ ڕاهێنان Ùˆ سەرپەرشتیكردنه‌وه‌ØŒ بە مەبەستی بەردەوامی Ùˆ جێبه‌جێكردنی كرداری دیموكراسی Ùˆ ئامادەكردنی كادیرانی پسپۆر بۆ ئەو مەبەستە، بەدی دێت.

3. هاوئاهەنگیی هاوبەش Ù„Û• نێوان دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، بە جیاوازیی بیر Ùˆ بۆچوون Ùˆ ئاڕاستەكانیان Ù„Û• ڕووی فكری Ùˆ سیاسییەوە بۆ ئەنجامدانی كار Ùˆ قۆرخنەكردنی گۆڕەپانی كاری سیاسی Ùˆ كۆمەڵایەتی، به‌ هەر هۆكارێك بێت.

بەو شێوەیە دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، وا دەكه‌Ù† دیموكراسییەت ببێتە بەهایەكی مرۆییی چەقبەستوو Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا. ئه‌وه‌یش، Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ شێوازێكی ڕۆشنبیرییه‌وه‌ ÙƒÛ• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ بەها Ùˆ بیروباوەڕ Ùˆ ئامانجی بۆ تاكەكان Ù„Û• ژیانیاندا لەخۆ گرتووە؛ ÙƒÛ• Ù„Û• هەمان كاتدا تەركیز دەخاتە سەر بیروباوه‌Ú•ÛŒ لێبووردەیی Ùˆ پێكەوەژیان لەسەر خاڵە هاوبەشەكان و، دووركەوتنەوەی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù„Û• دابەشبوون Ùˆ جیاكاری Ùˆ جیاوازی Ùˆ مافی ژیان لەسەر ئاستی جیاواز.

دۆخی دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی Ù„Û• كوردستان:

Ù„Û• سۆنگەی ÙƒÛ†ÚµÛ•ÙƒÛ• Ùˆ بناغە سەرەكییەكانی بونیادنانی دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی Ùˆ Ù„Û• ڕوانگەی ئەوەی بەگشتی دامەزراوەكانی تەشریعی Ùˆ تەنفیزی Ùˆ دادوەری Ù„Û• كوردستاندا، Ù„Û• ڕووی شێواز Ùˆ دەسەڵاتی كاركردنیانەوە، ئەوەندەی دامەزراوەی ڕواڵەتكارانەن، هێندە Ù„Û• ڕووی ده‌سه‌ڵاتیانه‌وه‌ سەربەخۆ نین. نەبوونی دەستووری تایبەت بە كوردستان بە دیوێكی دیكەدا و، جێگیرنەبوونی بنەما Ùˆ بیروباوەڕەكانی كاركردن بە سەرجەم چەمكەكانی دیموكراسی، هەموو ئەوانە وا دەكه‌Ù† بگه‌ینه‌ ئەو باوه‌Ú•Ù‡‌ÛŒ كه‌ زۆربه‌ÛŒ ڕێكخراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، خۆیشیان Ù„Û• كوردستاندا Ù„Û• ڕووی كاریگەری Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Û• Ùˆ ئاسەوارەكانی كاركردنیانەوە نەگەیشتوونه‌ته‌ ئاستێك ÙƒÛ• وەزیفە Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ كاریگەری خۆیان Ù„Û• كوردستاندا بپێكن. به‌Ùˆ واتا‌یه‌ÛŒ‌ ناتوانن Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاستەقینە Ùˆ كاریگەری خۆیان Ù„Û• ئاڕاستەكردن Ùˆ گۆڕینی ڕەوتی بڕیارسازیدا بە سوودمەندی Ùˆ قازانجی هاووڵاتیان، یان بەرژەوەندییە گشتییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا‌ØŒ بگێڕن. ئەو واقعەیش وای كردووە، هەمیشە هەیمەنەی حزبەكان Ù„Û• سەرجەم نێوەندەكانی حوكمڕانیدا زاڵ بێت، وێڕای هەموو ئەو Ù‡Û•ÙˆÚµ Ùˆ كۆششانەی Ù„Û• لایەن خەڵك Ùˆ زۆرێك Ù„Û•Ùˆ ڕێكخراوانەوە كاری بۆ كراوە.

ئەو واقعەی Ù„Û• كوردستاندا بەرجەستە بووە، ئەوەیە هەموو حزبەكان ڕێكخراوی تایبەت بە خۆیان هەیە، بۆ نموونه‌: ژنان، گەنجان، منداڵان Ùˆ ...هتد. ئەمە بە دیوێكدا مافی هەر حزبێكە ÙˆÛ•Ùƒ Ù„Û• هەموو وڵاتانی دونیادا هەیە، ئەگەرچی Ù„Û• ڕووی میكانیزم Ùˆ شێوازی كاركردنیانەوە جیاوازی Ùˆ سەربەخۆییی زیاتر Ù„Û• كاركردنیان بەخۆوە دەبینن. بەڵام بە دیوێكی دیكەدا، بە مەبەستی كۆنترۆڵكردنی گۆڕەپانی كاركردن Ù„Û• كوردستاندا زۆربەی ئەو حزبە سیاسییانە لەپاڵ ئەوەیشدا، بە ناوی جیا Ùˆ  Ù„Û• بواری جیاواز Ùˆ لەژێر سێبەر Ùˆ چەتری جۆربەجۆردا ڕێكخراوی تری تایبەتمەندیان دروست كردووە و، Ù„Û• ڕووی دارایی Ùˆ ئەندامێتی Ùˆ بڕیارسازییەوە جارێكی تر بۆ بەدیهێنانی ئامانجەكانیان سوود Ù„Û• توانا Ùˆ لایەنی مەعنەویی ئەو ڕێكخراوانە وەردەگرن؛ Ú† Ù„Û• ڕووی دارایییه‌ÙˆÛ• بێت ÙƒÛ• ئەم ڕێكخراوانە لەژێر چەتری سەربەخۆبوون Ùˆ دامەزراوەی مەدەنیدا دەتوانن سوود Ùˆ داراییی ڕێكخراوە Ù†ÛŽÙˆ دەوڵەتییەكان بەدەست بهێنن و، Ú† Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ حكوومەتەوە بێت،‌ سوود Ù„Û•Ùˆ بوودجەیه‌ وه‌ربگرن Ú©Ù‡‌ بۆ ڕێكخراوە ناحكوومییەكان ته‌رخان ده‌کرێت.

Ù„Û• لایەكی تریشەوە، حزبەكان Ù„Û• ڕووی دیكه‌ÛŒ مەعنەوییەوە Ù„Û• كاتی هەڵمەت Ùˆ بانگەشە Ùˆ پرۆسەكانی هەڵبژاردندا، سوود Ù„Û• دەنگەكانیان وەردەگرن. ئەگەرچی Ù„Û• ماوەی ساڵانی ڕابردوودا زۆر ڕێكخراوی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی Ù„Û• بواری جیاوازی كاركردن Ùˆ پسپۆری Ùˆ تایبەتمەندیی جیادا، بە مەبەستی گوشارخستنەسەر دەسەڵات بۆ هێنانەدیی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ دیموكراسی Ùˆ داننان بە مافی هاووڵاتیان Ùˆ كاركردن بۆ بەرژەوەندییە گشتییەكانی خەڵك Ùˆ گەشەكردنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ دروست بوون. تا ئێستا كاریگەریی ئەم جۆرەی ڕێكخراوەكانیش، دەشێت Ù„Û• ڕووی هۆشیاركردنەوە Ùˆ بەرزكردنەوەی بژێوی خەڵك Ùˆ خزمەتگوزارییەوە Ú•Û†ÚµÛŒ زۆریان گێڕابێت، بەڵام Ù„Û• ڕووی ڕێكخراوبوونیان ÙˆÛ•Ùƒ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی، Ù„Û• ئاستێكی لاوازدا بووە؛ ئەمەیش بە پلەی یەكەم پەیوەستە بەو دۆخەی له‌ هەرێمی كوردستاندا هه‌یه‌ ÙƒÛ• تا ئێستا قەوارەی كاركردنی دامودەزگه‌كان Ù„Û• كوردستاندا ÙˆÛ•Ùƒ دەسەڵات سەربەخۆ نەبووە و، یاسا سه‌ربه‌خۆ Ùˆ بەرقەرار نەبووە. هه‌موو ئەوانەیش بەربەست Ùˆ ڕێگری Ú¯Ù‡‌وره‌ بوون بۆ بەرجەستەبوون Ùˆ چالاکبوون Ùˆ كاریگەریی كاری ڕێكخراوەكان، ÙƒÛ• Ù‡Û•ÙˆÚµ Ùˆ كۆشش Ùˆ باوەڕبوونی دوولایەنەی پێویستە، Ú† ÙˆÛ•Ùƒ دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی و، Ú† ÙˆÛ•Ùƒ دامەزراوەكانی حوكمڕانی Ù„Û• وڵاتدا.

 Ø¨ÙˆÙˆÙ†ÛŒ ئەو واقعەیشە Ù„Û• كوردستاندا، وای كردووە توندوتیژییەكان بەرامبەر مرۆڤەكان بەگشتی Ùˆ ژنان بەتایبەتی درێژەی هەبێت. هاووڵاتیان ناحه‌قییان بەرامبەر بكرێت و، بكوژان، یان تاوانباران بەگشتی Ù„Û• ده‌ست یاسا قوتار بن و، دەرەنجامی هەموو ئەوانەیش هاووڵاتیبوون بە مانا Ùˆ واتا ڕاستەقینەكەی، بوونی نەبێت و، ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یش گەشەكردن Ùˆ گۆڕانکاریی باشتر Ùˆ ئەوتۆ بەخۆوە نەبینێ.

بۆیە كاركردن بۆ بەدیهێنانی بناغە Ùˆ ÙƒÛ†ÚµÛ•ÙƒÛ• سەرەكییەكانی دامەزراوەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی Ù„Û• لایەك و، بەرقەرابوونی یاسا Ùˆ گێڕانەوەی هەیمەنەی پەرلەمان Ùˆ حكوومەت Ù„Û• كوردستان Ù„Û• لایەكی دیكەوه‌ØŒ Ú¯Ù‡‌ره‌نتیی سەرەكییە بۆ خوڵقاندنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ùƒ ÙƒÛ• هەموو مرۆڤەكان به‌بێ جیاوازی، هەست بە ئینتیمابوون Ùˆ هاووڵاتیبوونی خۆیان بكەن و، هەر لایەنەیش ئەركی خۆی بەئەنجام بگەیەنێ و، هەموویشی بە  Ù‚ازانج Ùˆ  Ø®Ø²Ù…Ù‡‌ت Ùˆ بەدیهێنانی ئامانجەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بەدی بێت؛ ÙƒÛ• ئەمەیش بە مەبەستی سەرخستن Ùˆ Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتنی شارستانییەت Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا، ئەرك Ùˆ هۆشیاریی هەمەلایەنەی پێویستە.

سوودم لەم سەرچاوانە بینیوە:

 - دور منظمات المجتمع المدنی فی تعزیز البنا‌Ø¡ الدیمقراطی فی العراق:  Ù…. عباس فاضل محمود

- دور منظمات المجتمع المدنی فی حمایە حقوق الانسان:  احمد السید الكردی

 
 
« قبووڵکردنی "ئه‌وی دی" وه‌ک که‌لتووری پێکه‌وه‌ژیان
« Ú˜Ù† Ùˆ ناوه‌ندی بڕیار؛ ڕاستی Ùˆ ئاماره‌کان
« ئاشتی، گرنگی Ùˆ ئاسه‌واره‌کانی له‌ کۆمه‌ڵدا
« مافی مرۆڤ له‌ ئازادیی ڕاده‌ربڕیندا
« Ú•Û†Ú˜ÛŒ خۆشه‌ویستی؛ چیرۆک Ùˆ مێژووی
« قه‌یرانی دارایی، هۆکار Ùˆ کاردانه‌وه‌کانی
« 8ÛŒ مارس، مێژوویه‌کی Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون