PÊNÛS
 
هێرشی مووشه‌كیی ئه‌مریكا بۆ سه‌ر سووریا؛ هۆكار Ùˆ سیناریۆكان 
     2017-04-09
پێنووس

هێرشی مووشه‌كیی ئه‌مریكا بۆ سه‌ر سووریا؛ هۆكار Ùˆ سیناریۆكان

 

پێنووس: به‌ره‌به‌یانی Ú•Û†Ú˜ÛŒ 7-4-2017ØŒ ئه‌مریكا له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ 59 مووشه‌ÙƒÛŒ "تۆماهۆك" (Tomahawk)Ù‡‌وه‌ له‌ ده‌ریای ناوه‌ڕاسته‌وه‌ هێرشی كرده ‌سه‌ر بنكه‌یه‌ÙƒÛŒ ئاسمانیی هێزه‌كانی سووریا له‌ شه‌عه‌یرات له‌ پارێزگه‌ÛŒ "حومس"ÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌. ئه‌مه‌ وەكوو وه‌ڵامدانەوەی تاوانی بۆردوومانكردنی شارۆچكەی "خان شەیخوون"ÛŒ سووریا بە گازی كیمیایی Ù„Û• لایەن هێزەكانی سووریاوە، ÙƒÛ• بووە Ù‡Û†ÛŒ گیانلەدەستدانی زیاتر Ù„Û• 100 كەس Ùˆ برینداربوونی نزیكەی 500  ÙƒÛ•Ø³ÛŒ تر. ئه‌Ù… ڕووداوه‌ كاردانه‌وه‌ Ùˆ لێكدانه‌وه‌ÛŒ جۆراوجۆر Ùˆ جیاوازی Ù„ÛŽ كه‌وته‌وه‌. میدیا ڕووسه‌كان ئاماژه‌ به‌ ÙˆÛŽØ±Ø§Ù†Ø¨ÙˆÙˆÙ†ÛŒ ته‌واوی فڕۆكه‌خانه‌ سه‌ربازییه‌كه‌ÛŒ شه‌عیرات ده‌كه‌ن، كه‌ ته‌واوی فڕۆكه‌ Ùˆ كه‌ره‌سته‌كانی ناو ئه‌Ù… بنكه‌ ئاسمانییه‌‌ له‌ناو چوون. تەلال برازی، پارێزگاری حومس ڕای گەیاند Ú©Û• هێرشی سەربازیی ئەمریکا بۆ سەر بنکە سەربازییەکانی شه‌عیرات، تا ئێستا Ù¥ کوژراو Ùˆ Ù§ برینداری Ù„ÛŽ کەوتووەتەوە. ئەم هێرشە لەسەر دوو پاپۆڕی جەنگیی "یو ئێس ئێس ڕاس" Ùˆ "یو ئێس ئێس پورتێر"Û•ÙˆÛ• ئەنجام دراوه‌ØŒ Ú©Û• چەند کاتژمێر Ù¾ÛŽØ´ له‌ هێرشه‌كه‌ هەواڵی ئامادەبوونی ئه‌Ù… پاپۆرانه‌ Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بڵاو کرابووەوە.

هه‌ڵوێست Ùˆ كاردانه‌وه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان

حکوومەتی هەرێمی کوردستان بەتوندی هێرشەکەی "خان شەیخوون" ئیدانە كرد Ùˆ هاوخەمی Ùˆ هاوسۆزیی بۆ کەسوکاری قوربانیانی هێرشەكە دەربڕی Ùˆ ڕای Ú¯Ù‡‌یاند كه‌: له‌ Ú†Ù‡‌ند Ú•Û†Ú˜ÛŒ ڕابردوودا، بینیمان له‌ سووریا Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ كیمیایی له دژی خه‌ÚµÙƒÛŒ سڤیلی شاری ئیدلب به‌كار هێنرا؛ ئه‌Ù… تاوانه، هه‌موو ئه‌Ùˆ برینانه‌ÛŒ وه‌‌بیر هێناینه‌وه‌ كه‌ له‌ كۆتاییی هه‌شتاكانی ڕابردوودا بەرامبەر Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردستان ئه‌نجام دران. هه‌روه‌ها ده‌رباره‌ÛŒ هێرشەکەی ئەمریکایش بۆ سەر بنکەی سەربازیی شه‌عیرات، بە پێویستی دەزانێت Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ نێودەوڵەتی بۆ ڕێگریکردن Ù„Û• دووبارەبوونەوەی ئەو تاوانانە، هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ÙƒÛŒ جددی بكات و، هیوا دەخوازێت ئه‌Ùˆ هه‌نگاوه‌ÛŒ بۆ ڕێگەگرتن Ùˆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ جۆره كرده‌وه نامرۆڤانه‌یه،‌ له ‌لایه‌Ù† هێزه‌كانی ئه‌مه‌ریكاوه‌ نراوه، ببێته هۆكارێك تاوەکوو تاوانی له‌Ùˆ جۆره‌ دووباره‌ نه‌بنه‌وه. له‌ هه‌مان كاتیشدا بەجددی هه‌ÙˆÚµ بدرێت Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌یه‌ÙƒÛŒ بنه‌Ú•Ù‡‌تی بۆ ئه‌Ùˆ ئاڵۆزی Ùˆ بارودۆخه‌ ناهه‌مواره‌ÛŒ كه‌ ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاستی گرتووەته‌وه‌ØŒ بدۆزرێته‌وه‌.

ڕووسیا

گوته‌بێژی كۆشكی كرملین، "دیمیتری پیسكۆڤ"ØŒ سه‌باره‌ت به‌ هێرشكردنه‌سه‌ر بنكه‌یه‌ÙƒÛŒ ئاسمانیی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریا له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه‌ØŒ ڕای Ú¯Ù‡‌یاند: ئه‌وه‌ پێشێلكردنی مافه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانی وڵاتێكی خاوه‌Ù† سه‌روه‌رییه‌. هێرشێكه‌ كه‌ به‌ بیانووی ژماره‌یه‌Ùƒ فاكته‌ری ده‌ستكرد ئه‌نجام دراوه‌. "دیمیتری پیسكۆڤ" كه‌ له‌ مۆسكۆ وه‌ڵامی پرسیاری ڕۆژنامه‌وانانی دایه‌وه‌ØŒ باسی له‌ كاردانه‌وه‌ÛŒ سه‌رۆكی ڕووسیا، ڤلادیمیر پووتین كرد سه‌باره‌ت به‌ هێرشه‌ÙƒÛ•.  Ù¾ÛŒØ³ÙƒÛ†Ú¤ باسی له‌وه ‌كرد ڤلادیمیر پووتین Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ هێرشه‌كه‌ÛŒ ئه‌مریكا پێشێلكردنی مافه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانی وڵاتێكی خاوه‌Ù† سه‌روه‌رییه‌ و، سوپای سووریا Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ كیمیاییی نییه‌Ø› ئه‌مه‌ پێشتر له ‌لایه‌Ù† ڕێكخراوی قه‌ده‌غه‌كردنی Ú†Ù‡‌كه‌ كیمیایییه‌كانه‌وه‌ØŒ ئاشكرا كرابوو. هه‌روه‌ها گوتی هێرشه‌كه‌ كه‌ به‌ بیانووی ژماره‌یه‌Ùƒ فاكته‌ری ده‌ستكرد ئه‌نجام دراوه‌. گوته‌بێژی كرملین ئاماژه‌ÛŒ به‌وه‌یش كرد پووتین باسی له‌وه‌ كردووه‌ هێرشه‌كه‌ÛŒ ئه‌مریكا بۆ سه‌ر Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریا، مه‌به‌ست Ù„ÛŽÛŒ دوورخستنه‌وه‌ÛŒ ڕای گشتیی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌ له‌Ùˆ مه‌رگه‌ساته‌ÛŒ له‌ عێراق ڕوو ده‌دات. پیسكۆڤ هێرشه‌كه‌ÛŒ ئه‌مریكا به‌ كۆده‌تایه‌Ùƒ به‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان واشنتۆن Ùˆ مۆسكۆدا ناو برد، كه‌ له‌ دۆخێكی خراپدایه‌. گوتیشی: ئه‌Ù… هه‌نگاوه‌‌ له‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ له‌ تیرۆری نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی نزیكمان ناكاته‌وه‌ØŒ به‌ڵكوو به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه‌ØŒ ئاسته‌Ù†Ú¯ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌تر دروست ده‌كات.

هه‌روه‌ها یاریده‌ده‌ری نوێنه‌ری هه‌میشه‌ییی ڕووسیا له‌ نه‌ته‌وه ‌یه‌كگرتووه‌كان، "ڤلادیمیر سافرۆنۆكۆڤ"ØŒ ڕای Ú¯Ù‡‌یاند ده‌ستێوه‌ردانه‌ سه‌ربازییه‌كه‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ سووریا، ئه‌نجامی خراپی Ù„ÛŽ ده‌كه‌وێته‌وه. هه‌ر له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا به‌ فه‌رمانی "ڤلادیمیر پووتین" هێرشێكی ئاسمانیی به‌رفراوان بۆ سه‌ر شاری ئیدلب، كه‌ بنكه‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌ره‌كیی ئۆپۆزیسۆنی سووریایه،‌ له ‌لایه‌Ù† هێزه‌كانی ڕووسیاوه‌ ئه‌نجام درا.

ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ئه‌وروپی

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ هاوپەیمانانی ئەمریکا، لەنێویاندا: فەڕەنسا، بریتانیا، ئوسترالیا، ئیسڕائیل Ùˆ چەندین ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی تر، پشتیوانی Ù„Û•Ùˆ هێرشە دەکەن.  Ø¨Û•Ù¾ÛŽÛŒ زانیارییەکان هێرشەکە Ù„Û•Ù¾Ú• نەبووە، بەڵکوو ئیدارەی دۆناڵد ترامپ پێشتر هاوپەیمانە نزیکەکانی ئاگادار کردووەتەوە. "بۆریس جۆنسۆن"ØŒ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ بریتانیا، پاڵپشتیی وڵاته‌كه‌ÛŒ له‌ هێرشی مووشه‌ÙƒÛŒ بۆ سه‌ر ئه‌Ùˆ بنكه‌ سه‌ربازییه‌ÛŒ سووریا له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه،‌ ڕاگه‌یاند. ناوبراو ئه‌Ù… هێرشه‌ÛŒ وه‌كوو وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ گونجاو بۆ كرده‌وه‌ دژه‌مرۆیی Ùˆ تێكده‌رانه‌كانی سووریا، پێناسه‌ كرد.

هه‌روه‌ها "مایکل فالۆن"ØŒ وەزیری بەرگریی بریتانیا، Ù„Û• لێدوانێکیدا بۆ ڕۆژنامەوانانی وڵاتەکەی گوتی كه‌ بریتانیا بەتەواوی پشتیوانی Ù„Û• ئۆپەراسیۆنەکەی ئەمریکا دەکات. "مایکل فالۆن" ئۆپەراسیۆنەکەی بە "سنووردار" وەسف کرد Ùˆ گوتی: "ئۆپەراسیۆنەکە دوای ئەوە ھات Ú©Û• ئەمریکا Ù¾ÛŽÛŒ وایە ھێرشە کیمیایییەکە Ù„Û• لایەن ئەسەدەوە ئەنجام درا و، ھەروەھا ئۆپەراسیۆنەکە بە شێوەیەک ئەنجام درا Ú©Û• Ù„Û• ئاییندەدا Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ ئەسەد Ù„Û• ئەنجامدانی ھێرشە کیمیایییەکان پاشگەز بکاتەوە".

فالۆن ئاماژەی بە ھێرشەکانی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ ئەسەد بۆ سەر ھاووڵاتیانی مەدەنی کرد Ùˆ گوتی: "ئەوەی ئەمە ڕادەگرێت، ئێمە نین. ڕووسیا ئەگەر بیەوێت، نفووزی خۆی لەسەر Ú•Ú˜ÛŽÙ… بەکار دەھێنێت؛ جه‌Ù†Ú¯Û•Ú©Û• کۆتاییی Ù¾ÛŽ دێت. ھیواخوازین ڕووسیا پەند Ù„Û• دوێنێ Ø´Û•Ùˆ وەربگرێت و، بۆ وەستاندنی کۆکوژییەکان گوشار بخاته‌ سەر ئەسەد". ناوبراو Ù„Û• درێژەدا جەختی لەوه‌یش کردەوە Ú©Û• Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ ئەسەد بە بەکارھێنانی Ú†Û•Ú©ÛŒ کیمیایی، یاسا نێودەوڵەتییه‌كان Ù¾ÛŽØ´ÛŽÙ„ دەکات Ùˆ گوتی: "بینیمان Ù„Û• شوێنەکانی دیکەیش Ú†Û•Ú©ÛŒ کیمیایی Ùˆ غازی بەکار ھێناوە. دوایین ڕووداو Ú©Û• بووە Ú¾Û†ÛŒ کوژرانی نزیکەی ١٠٠ کەس، تەنیا یەکێکە Ù„Û• نموونەکان. ئەگەر دەست بە کردار نەکرێت، ئەوا کوژرانی خەڵکی سڤیل بە شێوەیەکی ترسناک بە غاز، درێژەی دەبێت". ئیتاڵیایش پشتیوانیی خۆی بۆ ئه‌Ù… هێرشه مووشه‌كییه‌‌ ڕاگه‌یاند و، ئه‌Ù… كاره‌ÛŒ به‌ كاردانه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ گونجاو له ‌هه‌مبه‌ر سووریا‌ Ùˆ كرده‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕێگریكه‌ر له ‌دژی به‌كارهێنانی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ كیمیایی له ‌لایه‌Ù† به‌شار ئه‌سه‌ده‌وه‌ پێناسه‌ كرد.

"زیگمار گابریه‌Ù„"ÛŒ وه‌زیری ده‌روه‌ÛŒ ئه‌ڵمانیایش گوتی كه‌ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئێستا ئه‌مریكا له ‌هه‌مبه‌ر سوپای سووریا كه‌ ئه‌Ù… تاوانه‌ جه‌نگییه‌ (هێرشی كیمیایی)ÛŒ ئه‌نجام داوه، كاردانه‌وه‌ÛŒ هه‌بووه‌ØŒ بۆیه‌ ئێمه‌ له‌ هۆكاری ئه‌Ù… هێرشه‌ تێ ده‌Ú¯Ù‡‌ین. هه‌روه‌ها "دۆناڵد ته‌سك"ØŒ سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ یه‌كێتیی ئه‌وروپا، ڕای Ú¯Ù‡‌یاند كه‌ هێرشه‌كانی ئه‌مریكا ده‌ربڕی كاردانه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ شیاوه‌ له ‌هه‌مبه‌ر هێرشی وه‌حشییانه‌ÛŒ كیمیایی. هه‌روه‌ها ناوبراو گوتی كه‌ یه‌كێتیی ئه‌وروپا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا به ‌مه‌به‌ستی كۆتاییهێنان به‌Ù… وه‌حشیگه‌رییه‌ له‌ سووریا، هاوكاری Ùˆ هه‌ماهه‌Ù†Ú¯ÛŒ ده‌كات.

ناتۆ

 Ù„Ù‡ ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ "یانس ستۆڵتەنبەرگ"ÛŒ سکرتێری گشتیی ڕێكخراوی "ناتۆ" لەبارەی کردنەئامانجی بنکەی سەربازیی ئاسمانیی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ ئەسەد Ù„Û• لایەن ئەمریکاوە، ڕاگەیەندراوێکی بڵاو کردەوە Ùˆ ئاماژەی بەوە دا، دوای هێرشی Ú•Ú˜ÛŽÙ… بە شێوەیەکی ترسناک بە Ú†Û•Ú©ÛŒ کیمایی، Ú©Û• بووە Ù‡Û†ÛŒ گیانلەدەستدانی ژمارەیەکی زۆری هاووڵاتیان، Ú©Û• لەنێویاندا Ú˜Ù† Ùˆ منداڵ هەن، ئەمریکا ئەو بنکەیەی کردە ئامانج Ú©Û• هێرشەکەی Ù„ÛŽÙˆÛ• ئەنجام درابوو و، بەرپرسیارێتیی تەواوی ئەم پێشهاتانەیش Ù„Û• ئەستۆی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریایە. ستۆڵتەنبەرگ گوتی كه‌ ئەوان بەبەردەوامی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریایان بە Ù‡Û†ÛŒ بەکارهێنانی Ú†Û•Ú©ÛŒ کیمایی Ùˆ پێشێلکردنی ڕێککەوتن Ùˆ نۆرمە نێودەوڵەتییەکان، ئیدانە کردووە Ùˆ نووسیویەتی: "هیچ کات بەکارهێنانی Ú†Û•Ú©ÛŒ کیمیایی مایەی قبووڵکردن نییە و، دەبێت ئەنجامدرەرانی بەرپرسیارێتییەکەی Ù„Û• ئەستۆ بگرن Ùˆ وەڵامیان بدرێتەوە. ناتۆ بەکارهێنانی Ú†Û•Ú©ÛŒ کیمایی، ÙˆÛ•Ú© Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• لەسەر ئاشتی Ùˆ ئاسایشی جیهان دەبینێت".

توركیا

هه‌روه‌ها توركیا پێشوازیی Ù„Û• هێرشی سەربازیی ئەمریکا بۆ سەر سووریا کرد. "نه‌عمان کورتولموش"ØŒ جێگری سەرۆکوەزیرانی تورکیا، وێڕای ڕاگەیاندنی پاڵپشتی Ù„Û• هێرشی ئەمریکا بۆ سەر سووریا، ئەو کارەی بە ئیجابی وەسف کرد. نه‌عمان کورتولموش، پاڵپشتیی تەواوی وڵاتەكه‌ÛŒ Ù„Û• هێرشی سەربازیی ئەمریکا دژی دیمەشق، ڕاگەیاند. نابراو Ù„Û•Ù… بوارەدا ئاماژه‌ÛŒ به‌وه‌ کرد: "دەوڵەتی بەشار ئەسەد دەبێ سزا بدرێت."

ئیسڕائیل              

"بنیامین نه‌تانیاهۆ"ØŒ سه‌رۆكوه‌زیرانی ئیسڕائیل، به‌ ده‌ربڕینی پشتگیریی خۆی بۆ ئه‌Ù… هێرشه‌ ڕای Ú¯Ù‡‌یاند: "سه‌رۆك ترا‌مپ له‌ وشه‌ Ùˆ كرده‌وه‌دا وه‌ڵامێكی به‌هێز Ùˆ ڕوونی نارد: "‌به‌كارهێنانی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ كیمیایی، جێگه‌ÛŒ قبووڵكردن نییه." سه‌رۆكوه‌زیرانی ئیسڕائیل له‌باره‌ÛŒ هێرشه‌كه‌ ده‌ڵێت: "ئیسڕائیل به‌ته‌واوه‌تی Ùˆ بێ مه‌رج، پشتگیری له‌ بڕیاری سه‌رۆك ده‌كات و، هیواداره‌ په‌یامی ڕوون نه‌Ùƒ ته‌نیا بۆ دیمه‌شق به‌ڵكوو بۆ تاران Ùˆ پیۆنگیانگ Ùˆ شوێنه‌كانی دیكه‌یشی Ú•Ù‡‌وانه‌ بكات".

ئێران

"به‌هرام قاسمی"ØŒ گوته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئێران، له‌ یه‌كه‌Ù… هه‌ڵوێست Ùˆ كاردانه‌وه‌ÛŒ وڵاته‌كه‌ÛŒ به‌رامبه‌ر هێرشی مووشه‌كیی ئه‌مریكا بۆ سه‌ر بنكه‌ÛŒ ئاسمانیی شه‌عیرات له‌ سووریا ڕای Ú¯Ù‡‌یاند: "سه‌رباری به‌توندی شه‌رمه‌زاركردنی هه‌ر جۆره‌ كرده‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌ربازیی یه‌كلایه‌نه‌ Ùˆ هێرشی مووشه‌ÙƒÛŒ بۆ سه‌ر بنكه‌ÛŒ ئاسمانیی شه‌عیرات له‌ سووریا له‌ لایه‌Ù† پاپۆڕه‌كانی ئه‌مریكا‌وه‌ØŒ پێمان وایه‌ ئه‌Ùˆ جۆره‌ كرده‌وانه‌ به‌ بیانووی هێرشی كیمیاییی جێگه‌ÛŒ گومان له‌ خان شیخۆن له‌ ئیدلب، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ به‌هێزبوونی تیرۆریستان Ùˆ ئاڵۆزتربوونی Ú•Ù‡‌وشه‌كه‌ له‌ سووریا Ùˆ ناوچه‌كه." هه‌روه‌ها قاسمی، وڵاته‌كه‌ÛŒ به‌ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین قوربانیی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ كیمیایی ناو ده‌بات و، ده‌ڵێت: "سوودوه‌رگرتن له‌Ù… بیانوویه‌ بۆ كرده‌وه‌ÛŒ یه‌كلانه‌یه مه‌ترسیدار، تێكده‌رانه‌‌ Ùˆ پێشێلكردنی بنه‌ما فه‌رمانپێكه‌ره‌كانی یاسا نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانه‌".

حكوومه‌تی سووریا

له‌ هه‌مان كاتدا سه‌رۆكایه‌تیی كۆماری سووریایش له‌ ڕاگه‌یاندراوێكدا ئه‌Ù… هێرشه‌ به‌ ده‌ستدرێژییه‌ÙƒÛŒ ئاشكرا Ùˆ زاڵمانه‌ وه‌سف كرد و، جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌ ئه‌Ù… كاره‌ÛŒ ئه‌مریكا ته‌نیا كارێكی بێشه‌رمانه‌ Ùˆ نابه‌رپرسیارانه‌یه‌ كه‌ ده‌ربڕی كورتبینی Ùˆ چاونووقاندنه‌ له‌ واقعه‌‌ سیاسی Ùˆ سه‌ربازییه‌كان‌. له‌ درێژه‌دا سه‌رۆكایه‌تیی كۆماری سووریا ئه‌وه‌ÛŒ دووپات كرده‌وه‌ كه‌ ئه‌Ù… هێرشه‌ÛŒ ئه‌مریكا پێشێلكردنی ئاشكرای سه‌روه‌ریی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی خاوه‌Ù† سه‌روه‌رییه‌ و، ئه‌Ù… كاره‌یش نه‌Ùƒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ لایه‌نگرانی تیرۆریستی ئه‌مریكا به‌هێز ناكات، به‌ڵكوو ئه‌وه‌ سووریا له‌سه‌ر ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ تیرۆریستان Ùˆ له‌ناوبردنیان مكۆرتر ده‌كات.

هۆكار و سیناریۆكان

یه‌كه‌Ù…: هه‌رچه‌نده‌ "ڕێكس ته‌یله‌رسۆن" ڕای Ú¯Ù‡‌یاندووه‌ كه‌ ئه‌سه‌د هیچ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ له‌ داهاتووی سووریادا نییه‌ØŒ به‌ڵام له ‌ڕاستیدا تاوه‌كوو ئێستا به‌فه‌رمی ئه‌وه‌ ڕانه‌Ú¯Ù‡‌یه‌ندراوه‌ كه‌ ئه‌وله‌وییه‌تی ئه‌مریكا له‌ سووریا گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتووه‌. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ ئیداره‌ÛŒ ترامپ له ‌سه‌ره‌تای هاتنه‌سه‌ركارییه‌وه‌ تاوه‌كوو ئێستا، به‌رده‌وام له‌سه‌ر ئه‌وه‌ جه‌ختی كردۆته‌وه‌ كه‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ Ùˆ له‌ناوبردنی داعش Ùˆ تیرۆریزم، ئه‌وله‌وییه‌تی سه‌ره‌كیی ئه‌مریكایه‌ و، ئه‌مریكا ناخوازێت كار له‌سه‌ر گۆڕین یاخود ڕووخانی حكوومه‌ته‌كان بكات.

دووه‌Ù…: ئه‌Ù… هێرشه‌ په‌یامێكی ڕوون Ùˆ ئاشكرایه‌ بۆ‌ حكوومه‌تی به‌شار ئه‌سه‌د، كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ هێرشی كیمیایییه‌وه‌ سنوور Ùˆ Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌ سووره‌كانی به‌زاندو‌وه‌. به‌Ù… پێیه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌مه‌ودوا سووریا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی، ئه‌Ù… Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌ سوورانه‌ ببه‌زێنن، ئه‌وه‌ ڕووبه‌ڕووی كاردانه‌وه‌ÛŒ توندی ئه‌مریكا ده‌بنه‌وه‌.

سێیه‌Ù…: ئه‌Ù… هێرشه‌ له‌ هه‌مان  كاتدا په‌یامێكی ئاشكرایشه‌ بۆ ڕووسیا Ùˆ ئێران Ùˆ حزبوڵڵا Ùˆ ...ØŒ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌ سووره‌كانی ببه‌زێندرێت، ئه‌وه‌ وه‌ڵامی خێرا Ùˆ كاردانه‌وه‌ÛŒ توندی ده‌بێت. بۆیه‌ پێویسته‌ ئه‌Ù… په‌یامه‌ وه‌ربگرن كه‌ ئیداره‌ÛŒ نوێ (ترامپ) جیاوازیی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئیداره‌ÛŒ پێشوو (ئۆباما) هه‌یه‌ØŒ كه‌ Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌ سووره‌كانی له‌ ساڵی 2012 Ùˆ 2013 به‌زێندرا، به‌ڵام هیچ كاردانه‌وه‌ Ùˆ هه‌ڵوێستێكی نه‌بوو.

چواره‌Ù…: ئه‌Ù… كاره‌ÛŒ ترامپ له ‌ڕاستیدا بێجگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌ ڕووی ناوخۆیییه‌وه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ترامپ به‌رزتر ده‌كاته‌وه‌ Ùˆ پاڵپشتیی زۆربه‌ÛŒ كۆماری Ùˆ ته‌نانه‌ت دیموكراته‌كانیشی به‌ده‌ست هێناوه‌ØŒ ده‌توانێ Ú•Ù‡‌خنه‌كانی سه‌ر ئیداره‌ÛŒ نوێ، ترامپ، به‌ Ù‡Û†ÛŒ بڕیاره‌ خێراكان له‌ بواری ناوخۆیی كه‌متر بكاته‌وه،‌ كه‌ ڕووبه‌رووی Ú•Ù‡‌خنه‌ÛŒ نه‌یارانی ترامپ بوویه‌وه‌.

پێنجه‌Ù…: ئه‌Ù… هێرشه‌ مووشه‌كییه‌ كه‌ به‌ یه‌كه‌Ù… هێرشی ڕاسته‌وخۆ Ùˆ ئاشكرای ئه‌مریكا بۆ سه‌ر سووریا داده‌ندرێت، دوای كۆبوونه‌وه‌ÛŒ پاشای ئۆردن Ùˆ سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكا له‌ كۆشكی سپی، ڕووی دا Ùˆ ترامپ ئه‌Ù… هێرشه‌ كیمیایییه‌ÛŒ سووریای به‌ سووكایه‌تیكردن به‌ مرۆڤایه‌تی ناو برد Ùˆ گوتی كاتێك كه‌ ئازار Ùˆ مه‌رگی مناڵانی بێتاوانم بینی، ڕوانگه‌ÛŒ من بۆ سووریا Ùˆ ئه‌سه‌د گۆڕدرا... بۆیه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ هۆكاره‌كانی، ده‌توانێت كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ نیگه‌رانییه‌كانی وڵاتانی عه‌ره‌بی هاوپه‌یمانی نه‌ریتیی ئه‌مریكا وه‌كوو سعوودیا Ùˆ ئیمارات Ùˆ ئۆردن Ùˆ قه‌ته‌ر Ùˆ ... بێت؛ كه‌ له‌ ئیداره‌ÛŒ پێشووی ئه‌مریكا "نیگه‌ران" Ùˆ له‌ ئیداره‌ÛŒ ئێستا" دوودڵ" بوون. بۆیه‌ ئه‌مه‌ په‌یامێكی پاڵپشتی بوو بۆ ئه‌Ù… وڵاتانه‌ كه‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا، ئه‌وان به‌ ته‌نیا جێ ناهێڵێت. چونكه‌ له‌Ù… ماوه‌یه‌دا ئه‌Ù… وڵاتانه‌ هه‌وڵیان ده‌دا كه‌ به‌ جۆرێك هاوپه‌یمانی نوێ بۆ خۆیان بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئێران Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانیان له‌ ناوچه‌كه‌دا ببیننه‌وه‌.

شه‌شه‌Ù…: له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ØŒ ترامپ له‌ كاتی هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردندا به‌رده‌وام ئه‌وه‌ÛŒ دووپات ده‌كرده‌وه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "ئۆباما" جیاوازیی هه‌یه‌ و، ئۆباما ئه‌مریكای سووك كردووه‌ كه‌ Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌ سووره‌كانی سه‌رۆككۆماره‌كه‌ÛŒ له‌ 2012 Ùˆ 2013 به‌زێندراوه‌ Ùˆ ناوبراو هیچ كاردانه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ نه‌بووه‌. بۆیه‌ ئه‌مه‌یش له ‌لایه‌Ùƒ به‌ جێبه‌جێكردنی یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ به‌ڵێنه‌كانی و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ به‌ ده‌رخستنی جیاوازییه‌كانی ترامپ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌سه‌ڵاتدارانی پێشووتری ئه‌مریكا داده‌ندرێت.

حه‌وته‌Ù…: ئه‌Ù… هێرشه‌ ده‌توانێت له ‌لایه‌Ùƒ له‌ Ú•Ù‡‌وتی گۆڕانگاری Ùˆ پرۆسه‌ÛŒ دانوستاندن له‌ سووریا، هاوسه‌نگیی نوێ له‌ قازانجی ئه‌مریكا Ùˆ ئۆپۆزیسۆنی سووریا و، به‌ زیانی سووریا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ ئێران Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانیان دروست بكات و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ ده‌توانێت له‌ گفتوگۆكانی داهاتووی نێوان ترامپ Ùˆ پووتین، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌سه‌ر پرس Ùˆ بابه‌ته‌كانی تری جێگه‌ÛŒ ناكۆكیی نێوانیان، به‌رزتر بكاته‌وه‌. بۆیه‌ ئه‌Ù… كاره‌ÛŒ ئه‌مریكا بێجگه‌ له‌ په‌یامێكی پاڵپشتی Ùˆ پشتیوانی بۆ هاوپه‌یمانه‌كانی، په‌یامێكیشه‌  بۆ ڕووسیا كه‌ ئه‌مریكا Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ نادات ڕووسیا وا به‌سانایی Ùˆ به‌بێ ئه‌مریكا له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ داهاتووی سووریادا باڵاده‌ست بێت.

هه‌شته‌Ù…: ئه‌Ù… هێرشه‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ستراتیژیی نوێی ئه‌مریكایه‌ بۆ Ú¯Ù‡‌مارۆدان Ùˆ سنوورداركردن یاخود شكستپێهێنانی كۆماری ئیسلامیی ئێران‌ له‌ ستراتیژییه‌ ناوچه‌یییه‌كه‌ی، كه‌ له‌ دژی نفووز Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی وه‌كوو سعوودیا Ùˆ ئیسڕائیله‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا.

نۆیه‌Ù…: له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ ئه‌Ù… هێرشه‌ÛŒ ئه‌مریكا جه‌ختكردنه‌وه‌یه‌ له‌سه‌ر Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی له ‌ناوچه‌كه‌ Ùˆ دڵنیاكردنه‌وه‌ÛŒ هاوپه‌یمانه‌كانی، Ú† له‌ ئاستی ناوچه‌یی و، Ú† له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی؛ بۆ نموونه‌ ئه‌وروپییه‌كان Ùˆ Ú•Ù‡‌واندنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ترسه‌یان، كه‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا‌ له ‌به‌رامبه‌ر ڕووسیادا به‌ ته‌نیا به‌جێیان بهێڵێت‌. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ مه‌ترسییان له‌ گۆڕانی هاوسه‌نگیی هێز له‌ دژی وڵاتانی سوننه‌ و، باڵاده‌ستیی ئێران Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌دا.

ده‌یه‌Ù…: ئه‌مریكا له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌Ù… هێرشه‌وه‌ په‌یامێكیشی بۆ نه‌یارانی ئیسڕائیل، به‌تایبه‌ت ئێران، هه‌بوو كه‌ به‌زاندنی Ù‡ÛŽÚµÛŒ سووری ئه‌مریكا به‌ توندترین شێوه‌ وه‌ڵام ده‌درێته‌وه‌ و، له‌نێویشیاندا ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هه‌ر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌یه‌Ùƒ بۆ سه‌ر ئیسڕائیل هه‌بێت؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ ئیسڕائیل ‌ترسی له‌وه‌ هه‌یه‌ له ‌لایه‌Ù† ئێران Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی وه‌كوو حزبوڵڵای لوبنان، Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ كیمیایی Ùˆ ئه‌تۆمی به‌كار بهێنرێت‌. بۆیه‌ ئه‌مه‌ ئێران له‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ مووشه‌ÙƒÛŒ یاخود ئه‌تۆمی Ùˆ كیمیایی بۆ سه‌ر ئیسڕائیل یاخود هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌دا، زۆر پارێزگارتر ده‌كات.

یازده‌یه‌Ù…: یه‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ تر له‌ په‌یامه‌كانی ئه‌Ù… هێرشه،‌ بۆ كۆریای باكووری خاوه‌Ù† Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئه‌تۆمییه‌Ø› كه‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌ وڵاتانی هاوپه‌یمانی ئه‌مریكا وه‌كوو ژاپۆن Ùˆ كۆریای باشوور ده‌كات. بۆیه‌ ئه‌Ù… هێرشه‌ وه‌ڵامێكیشه‌ بۆ زێده‌Ú•Ù‡‌وییه‌كانی پیۆنگ یانگ و، هه‌روه‌ها وڵاتی دۆستیان "چین"ØŒ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر كرده‌وه‌كانیان سنووردار نه‌بێت Ùˆ Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌ سووره‌كان ببه‌زێنن Ùˆ ببنه‌ مایه‌ÛŒ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ بۆ سه‌ر وڵاتانی هاوپه‌یمانی ئه‌مریكا، ئه‌وه‌ ڕووبه‌ڕووی سزا Ùˆ هێرشی توندی سه‌ربازی ده‌بنه‌وه‌.

كۆبه‌ند

ئه‌Ù… هێرشه‌ مووشه‌كییه‌ÛŒ ئه‌مریكا، له‌ ئاستی ناوخۆییی ئه‌مریكا بۆ خه‌ÚµÙƒÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ ڕای گشتیی ئه‌Ù… وڵاته‌ و، هه‌روه‌ها له‌ ئاستی نێوده‌‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا بۆ چین Ùˆ ڕووسیا Ùˆ كۆریای باكوور و، له‌ ئاستی هه‌رێمیدا له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بۆ سووریا Ùˆ ئێران Ùˆ ڕووسیا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانیان و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ بۆ هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا وه‌كوو سعوودیا Ùˆ ئیسڕائیل Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی، په‌یامی ڕوون Ùˆ ئاشكرای هه‌بوو. بۆیه‌ پێشبینی ناكرێت كه‌ ئه‌Ù… هێرشه‌ ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ بێسنوور Ùˆ هه‌مه‌لایه‌نه‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا Ùˆ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا؛ به‌ڵام پێشبینی ده‌كرێت كه‌ Ú•Ù‡‌وتی ڕووداوه‌كان Ùˆ هاوسه‌نگیی هێز، Ú† له‌سه‌ر زه‌ÙˆÛŒ Ùˆ له‌ ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌ØŒ Ú† له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ Ùˆ له‌ دانوستانه‌كاندا بۆ داهاتووی سووریا، بگۆڕێت.

بێجگه‌ له‌مانه‌یش ئه‌مه‌ په‌یامێكی ڕوونه‌ بۆ ئێران Ùˆ په‌لهاوێشتنه‌ بێسنوره‌كانی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست. بۆیه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا له‌Ù… ناوچه‌یه‌ به‌رزتر ده‌بێته‌وه‌Ø› هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مه‌ له‌سه‌ر كاردانه‌وه‌ÛŒ كرده‌ییی ڕووسیا ده‌وه‌ستێته‌وه‌ كه‌ ئایا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا له‌سه‌ر سووریا، Ú† سه‌ودایه‌Ùƒ ده‌كات، یاخود كێشه‌ Ùˆ پرسه‌كانی دیكه‌یان له‌ ناوچه‌كانی تر Ú†Û†Ù† چاره‌سه‌ر ده‌كه‌Ù† Ùˆ پێكه‌وه‌ ده‌Ú¯Ù‡‌نه‌ ڕێككه‌وتنێك له‌سه‌ر ئه‌Ù… پرسه‌ جێناكۆك Ùˆ هه‌ڵوا‌سراوانه‌ÛŒ‌ وه‌كوو: قبووڵكردنی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕووسیا له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ  Ø¯Ø§Ù‡Ø§ØªÙˆÙˆÛŒ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریا، پرسی ئۆكرانیا Ùˆ نیمچه‌دوورگه‌ÛŒ كریمیا یاخود له‌سه‌ر ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا Ùˆ قه‌ڵغانی مووشه‌ÙƒÛŒ له‌Ù… ناوچه‌یه‌ و، هه‌روه‌ها له‌ چۆنێتیی مامه‌ÚµÙ‡‌كردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ چین Ùˆ كۆریای باكوور Ùˆ ئاسایشی ناوچه‌ÛŒ باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا Ùˆ هتد.

 
 
« دۆسیەی تایبەت بە پرسی کورد Ùˆ یاسای نێودەوڵەتی
« ڕێككه‌وتن Ùˆ ئاگربه‌ست له ‌سووریا
« دڕدۆنگی Ùˆ دوودڵیی ئه‌مریكییه‌كان له جه‌نگی‌ سووریا
« ئازادكردنی مووسڵ Ùˆ هاوكێشه‌ی هاوسه‌نگیی هێزی ئه‌كته‌ره‌كان
« ئەمریکا بە "ترامپ"Û•ÙˆÛ•ØŒ دەبێ Ú†ÛŒ بۆ جیهان Ù¾ÛŽ بێت؟
« هه‌ڕه‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسییه‌كانی به‌سه‌ربازی Ùˆ به‌‌یاساییكردنی حه‌شدی شه‌عبی
« پێکەوەژیان Ùˆ پێکەوەهەڵکردن

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون