PÊNÛS
 
ڕیفراندۆمەکەى 16Ù‰ نیسانى تورکیا 
     2017-04-06
ئاسۆ کەریم

ڕیفراندۆمەکەى 16ى نیسانى تورکیا:

لە نێوان "بەڵێ" و "نا"دا، پانتایییەکى بەرچاوى خۆڵەمێشیى هەیە

ئاسۆ کەریم

  • Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەم تا ئەو جێیەى دەکرێ، بابەتى بم Ùˆ Ù„Û• یەک گۆشەنیگاوە سەیرى ئەم پرۆسەیە Ùˆ دەرەنجامەکانى Ù†Û•Ú©Û•Ù….
  • چاودێران پێیان وایە Ú©Û• پاش 16Ù‰ نیسان، تورکیا Ù¾ÛŽ دەنێتە ناو قۆناغێکى نوێوە؛ Ú†  Ø¦Û•Ù†Ø¬Ø§Ù…Ù‰ ڕیفراندۆمەکە بە قازانجى "بەڵێ" بێ، یان "نا"...
  • ئەگەر ئەنجامەکە بە قازانجى  "بەڵێ" بێ،  بەو گۆڕانکارییە دەستوورییە 18 ماددەیییە، سروشتى سیستەمى سیاسیى تورکیا دێتە گۆڕین. ئاخر بەلانس Ù„Û• نێوان دەسەڵاتەکاندا بە قازانجى سەرۆكکۆمار تێک دەچێ، چونکە دەسەڵاتێکى زۆرى تەنفیزى Ùˆ یاسایى Ùˆ سوپایى Ùˆ.. دەکەوێتە دەست سەرۆكکۆمارى ئێستەى تورکیا، ڕەجەب تەییب ئەردۆغان و، دەرفەتى ئەوەى دەبێ تا 2029 Ù„Û• دەسەڵات بمێنێتەوە Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŽÚ© بۆ په‌رلەمانى تورکیا Ù„Û• متمانەسه‌ندنەوە Ù„Û• حکوومەت، یان Ù„Û• دانانى وەزیرەکانى کابینەدا نامێنێتەوە و، میکانیزمەکانى چاودێریى حکوومەت کز Ùˆ لاواز دەبن.

بە مانایەکى دیکە، دەرگه‌یەک بۆ تاکڕەوى Ùˆ ئیستبدادى سیاسیى بەدەستووریکراو دەکەوێتە سەرپشت، نەمازە تورکیا بە باکگراوندى دیرۆکیى Ú©Ù‡‌لتوورى ئیستیبدادیى سوڵتانەکانى عوسمانلى Ùˆ بە ئاوێتەبوونى زه‌ینییەتى پەڕگیرانەى ناسیۆنالیزم Ùˆ ئیسلامگەرایى سوننە Ù„Û• وڵاتێکى فرەنەتەوە Ùˆ ئیتنیى ÙˆÛ•Ú© تورکیا، Ú©Û• پێناچێ Ù„Û• یەکێتیى ئەوروپیش وەربگیرێ، هاتنەئاراى دیکتاتۆرییەتێکى ڕووهەڵماڵراو ئەگەرێکى چاوەڕوانکراوە. لەبارى "نا"یشدا، دیسان بە ئەگەرى زۆرەوە بێسەروبەرى، ناجێگیری Ùˆ توندوتیژى بەردەوام دەبێ Ùˆ بەئاسانى ئەردۆغان مل بۆ دۆڕان نادا Ùˆ ئیدى تورکیا بکەوێتە Ú¯ÛŽÚ˜Û•Ù†ÛŽÚ©Ù‰ نادیارەوە.

  • 55 ملیۆن Ùˆ 336 هەزار Ùˆ 960 دەنگدەر Ù„Û• ناوخۆى تورکیا، هەقى دەنگدانیان هەیە. بە قسەى سەرۆکى دەستەى باڵاى هەڵبژاردنەکان Ù„Û• تورکیا، سەعدى غۆفین، 2929389 دەنگدەر (نیوەیان Ù„Û• ئەڵمانیا دەژین) Ù„Û• تاراوگەن Ùˆ Ù„Û• (57) دەوڵەت Ùˆ Ù„Û• 120 ناوەندى دیپلۆماتیى تورکى Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽ خاڵى پەڕینەوەى سنوور دەنگ دەدەن و، Ù„Û• 27Ù‰ ئادارەوە  Ø¯Û•Ù†Ú¯Ø¯Ø§Ù† دەستى Ù¾ÛŽ کردووە Ùˆ Ù„Û• 9Ù‰ نیساندا بەکۆتا دێ. تا 2Ù‰ ئەم مانگە، بە قسەى چاودێرێکى ئاگادار، دەوروبەرى 143000 کەس دەنگیان داوە. بە بڕواى خۆم، ئەگەر ڕێژەیەکى کەمى دەنگدەران Ù„Û• دەرەوەى تورکیا، بەتایبەتى Ù„Û• ئەوروپا Ùˆ ئەمریکا بچنە سەر سندووقەکان، ئەوە بە قازانجى بەرەى "بەڵێ" تەواو دەبێ. دێمەوە سەر ئەم خاڵە.
  • بەگوێرەى هەندێ سەرچاوە، مەزەندە دەکرێ Ù„Û• سەرووى 80%Ù‰ دەنگدەران بەشداریى هەڵبژاردن بکەن.
  • ئەردۆغان چاوى لەوەیە زێتر Ù„Û• 60%Ù‰ دەنگدەران بە "بەڵێ" دەنگ بۆ پاکێجى گۆڕانکارییە دەستوورییەکە بدەن Ùˆ "چاوش ئۆغلوو"Ù‰ وەزیرى دەرەوەیش Ù„Û•Ù… ڕۆژانەدا گوتى: بەپێى ڕاپرسییەکان 63%Ù‰ دەنگدەران بە بەڵێ دەنگ دەدەن.
  • دیارە ناکرێ پشت بەو ڕاپرسییانە ببەسترێ Ú©Û• کۆمپانیا Ùˆ ئاژانس Ùˆ دەزگه‌کانى ڕاپرسى Ù„Û• بابەتى (سۆنار، ماک، ئەى جى، ئاکام، گەنار، پۆلەتیک، گەزیجى Ùˆ ...) تا ئێستە کردوویانە، چونکە ئەو ئاژانس Ùˆ کۆمپانیایانە بێلایەن نین Ùˆ زێتر لەژێر کاریگەریى ئایدیۆلۆژى Ùˆ ئاراستە Ùˆ سەمتى سیاسى Ùˆ دوور Ùˆ نزیکییان Ù„Û• دەسەڵات Ùˆ ئۆپۆزیسیۆن، ڕاپرسى دەکەن Ùˆ ڕاپۆرت Ùˆ پێشبینییەکانى خۆیان بۆ کاریگەریدانان لەسەر دەنگدەران، بڵاو دەکەنەوە.  هەر بۆ نموونە دەزگەیەکى ÙˆÛ•Ú© "ئاکام"ØŒ Ú©Û• نزیکە Ù„Û• "جەهەپە- حزبى گەلى کۆمارى"ØŒ Ù„Û• ڕاپرسییەکى خۆیدا Ù„Û• سەرەتاى ئاداردا دەڵێ، دەنگى نەخێر 48.2% Ùˆ دەنگى بەڵێ 35.6%ØŒ ئەوانەى هێشتا بڕیاریان نەداوە 16.2%Ø› Ú©Û•Ú†Ù‰  کۆمپانیاى "ماک" Ù„Û• ڕاپرسییەکى خۆیدا دەڵێ 59.77%Ù‰ دەنگدەران دەنگ بە "بەڵێ" دەدەن Ùˆ 40.23%  Ø¨Û• "نا"Ø› يان بە قسەى پۆلەتیکس Ù„Û•  46.2% بەڵێ Ùˆ Ù„Û• 36.9%  "نا" Ùˆ  Ù„Û• 16.9% هیشتا بڕیاریان نەداوە. سەیرى جیاوازیى نێوان ئەمانە بکەن. کەواتە هزرێکى نزیک Ù„Û• ڕاستیت دەست ناکەوێ. بەڵام بەپێى ڕاپرسییەکى کۆمپانیاى "کۆندا" Ù„Û• 55% "نا" Ùˆ Ù„Û•  45% به‌ بەڵێ دەنگ دەدەن.
  • ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ دوا هەڵبژاردنى گشتیى تورکیا Ù„Û• 1Ù‰ تشرینى دووەمى 2015دا، ئەوسا ئاکەپەى دەسەڵاتڕان 49.48% دەنگەکانى هێنابوو، Ù…Û•Ù‡Û•Ù¾Û•Ù‰ نەتەوەپەرستیش  11.9%ØŒ ئەو دوو حزبە بەشێوەیەکى سەرەکى بەرەى "بەڵێ" بۆ گۆڕانکارییەکانى دەستوور Ù¾ÛŽÚ© دەهێنن، رێژەى دەنگەکانیان دەکاتە 61.4%. چوار حزبى دیکە، لەوانە BBP پشتیوانى Ù„Û• بەرەى "بەڵێ" دەکەن.

دیارە لە هەمان هەڵبژاردنى گشتیى 2015دا، بەرەى "نا"، کە لە جەهەپە (حزبى گەلى کۆمارى) و هەدەپ (حزبی دیموکراتى گەلان) پێک دێ؛ جەهەپە 25.3% و هەدەپ 10.8%یان هێنابوو و، کە بەیەکەوە دەکەنە 36.1%. دیارە كۆمەڵێ حزبى دیکەى چەپ و عەلمانى و لیبراڵى، لە بەرەى "نا"دان.

  • بەڵام ئایا ئەو ڕێژانە وەکوو خۆیان ماوەتەوە؟ ئایا هیچ گۆڕانێک بەسەر ئەو ڕێژانەدا نەهاتووە Ù„Û•Ù… ساڵ Ùˆ نیوەى دواییدا Ú©Û• گۆڕانکاریى گرنگ Ù„Û• تورکیا ڕووی داوە Ùˆ ڕیزبەندییەکى نوێ Ùˆ توند هاتووەتە کایەوە، نەمازە Ù„Û• پاش کۆدەتا سەرنەکەوتووەکەى 15Ù‰ تەمووزى 2016Û•ÙˆÛ•.
  • با Ù„Û• بنکەى دەنگدەرانى Ù…Û•Ù‡Û•Ù¾Û•ÙˆÛ•ØŒ Ú©Û• باخچەلى ڕێبەرایەتیى دەکا Ùˆ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئاکەپەدا لەبارەى ئەو گۆڕانکارییە دەستوورییانەوە هاوڕایە، ورد بینەوە. ÙˆÛ•Ú© گوتمان Ù„Û• هەڵبژاردنى 1Ù‰ 11Ù‰ 2015دا، Ù…Û•Ù‡Û•Ù¾Û• (11.9%) دەنگەکانى هێنابوو، بەڵام باڵێکى ئەو حزبە بە ڕابەریى "میرال ئاک شەنەر" دژایەتیى ئەو گۆڕانکارییە دەستوورییە دەکەن، بە قسەى کۆمپانیاى "ماک"Ù‰ نزیک Ù„Û• "ئاکەپە"ØŒ 40%Ù‰ بنکەى دەنگدەرانى Ù…Û•Ù‡Û•Ù¾Û• بە بەڵێ دەنگ دەدەن. کەواتە دەوروبەرى  4.76% - 5% بنکەى ئەو حزبە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەو گۆڕانکارییەدان Ùˆ باقیى Ú•ÛŽÚ˜Û•Ú©Û• Ú©Û• Ù„Û• نیوە زیاترە دیار نییە و، ئەو پانتایییە خۆڵەمیشییەى بنکەى دەنگدەرانى Ù…Û•Ù‡Û•Ù¾Û•ØŒ مایەى کارلەسەرکردنە.
  • با قسەیەکیش Ù„Û• بنکەى دەنگدەرانى ئاکەپە خۆى بکەین: دیسان بە قسەى ئاژانسێکى ڕاپرسى "سامەر"ØŒ دەوروبەرى 11%Ù‰ بنکەى دەنگدەرانى ئاکەپە خۆیان ساغ نەکردووەتەوە و، نازانرێ Ú†Û†Ù† دەنگ دەدەن.  هەندێ دەزگه‌Ù‰ دیکە، ئەم ڕێژەیە دەگەیەننە 14% و، دەزگەیەکى دیکەى نزیک دەسەڵاتیش دەڵێ 5%Ù‰ بنکەى دەنگدەرانى ئاکەپە خۆیان ساغ نەکردووەتەوە. ئەگەر وابێ، کەواتە دەوروبەرى 10%Ù‰ بنکەى دەنگدەرانى ئاکەپە دەکەونە بازنەى خۆڵەمێشیەوە Ùˆ دەکەونە بەر کاریگەریى جیاجیاوە. کەواتە ئەگەر دەنگە مسۆگەرەکانى ئەو دوو حزبە Ú©Û† بکرێتەوە، دەوروبەرى 44.25- 49.5% دەبێ.
  •  Ø¦Û•Ù‰ بەرەى "نا"ØŸ پێناچێ جەهەپە شتێکى ئەوتۆ لەدەست بدا Ú©Û• کاریگەریى بۆ سەر نفووزى ئەو حزبە هەبێ، بەڵام  Ú•Ø§Ù‰ جیاواز لەسەر دەنگى هەدەپ (کورد) هەیە. هەندێ ئاژانسى سەر بە دەسەڵات دەبێژن هەدەپ Ù„Û• کورتیى داوە Ùˆ Ú•ÛŽÚ˜Û•Ù‰ دەنگەکانى بۆ 7% Ú©Û•Ù… بووەتەوە و، دەزگه‌یەکى ÙˆÛ•Ú© ئاکام دەڵێ 40%Ù‰ خەڵکى کورد بە "نا" دەنگ دەدەن Ùˆ  27%یش بە "بەڵێ" Ùˆ ئەوى دیکە هێشتا بڕیاریان نەداوە.  دەزگه‌یەکى ÙˆÛ•Ú© سامەریش دەڵێ 64%  Ø¯Û•Ù†Ú¯Ø¯Û•Ø±Ø§Ù†Ù‰ کورد بە (نا) دەنگ دەدەن و، "مەسعوود تەک"Ù‰ سکرتێرى حزبی سۆسیالیستی کوردستان دەڵێ زۆرینەى خەڵکى کورد بە "نا" دەنگ دەدەن. بە مانایەکى دیکە، لەناو کورداندا هێشتا ڕێژەیەکى بەرچاوى دەنگ بڕیارى کۆتایییان نەداوە Ùˆ دەکەونە ناو ناوچەى خۆڵەمێشیەوە و، دەکرێ هەموو لایەنەکان کاریان لەسەر بکەن.
  • ڕاستە هەر دوو تەوژمى سەرەکیى ئیسلامگەرا Ùˆ ناسیۆنالیستى تورک کەوتوونەتە یەک بەرەوە، بەڵام هەندێ لایەنى ÙˆÛ•Ú© حزبى سەعادەتى ئیسلامى Ùˆ جەماعەتى فەتحوڵڵا گولەن، بە "نا" دەنگ دەدەن Ùˆ لەناو ناسیۆنالیستەکانیش، باڵى "مەرال ئاک شینار" بە "نا" دەنگ دەدا. ئەوە، بێ Ù„Û•Ùˆ ڕابەرانەى ئاکەپە Ú©Û• تا ئێستە بێدەنگن ÙˆÛ•Ú©: عەبدوڵڵا گویل، حوسێن چەلیک، بولەنت ئارینچ، سەعدەدین ئارگین Ùˆ هتد. هەروا، گومان Ù„Û• ئاکەپەیییەکانى کوردیش دەکرێ Ú©Û• هەموویان دەنگ بە (بەڵێ) نەدەن، چونکە ئەو هەموو ماڵوێرانییە Ù„Û• ناوچە کوردنشینەکاندا لەبەر چاوى ئەواندا دەکرێ؛ بۆیە جۆرێ Ù„Û• بێدەنگییان Ù¾ÛŽÙˆÛ• دیارە. بۆیە ئاکەپە ڕووى Ù„Û• سەرۆکخێڵە کوردەکان Ùˆ قوروچییەکانە Ùˆ بەڵێن بە خەڵکى کورد دەدا، بە چاکردنەوەى شار Ùˆ شارۆچکە وێرانکراوەکان Ùˆ باشترکردنى ئاستى بژێو Ùˆ...  Ø¨ÛŽ Ù„Û•ÙˆÛ• ئاکەپە، Ù„Û• ڕووى پێکهاتەوە بەشێکى Ù„Û• حزبى فەزیلەى ئیسلامییەوە هاتوون Ùˆ بەشێکى دیکەیان Ù„Û• خەڵکانى تەکنۆکرات Ùˆ بەشێکیش Ù„Û• حزبى نیشتمانیى دایکەوە هاتوون. سەربارى هەندێ توخمى ناو بزووتنەوەى خزمەت Ùˆ تەوژمێکى "سۆفیگەریى نەقشبەندى". بەم مانایە ئاکەپە تێکەڵەیەکە Ù„Û• توخمگەلێکى ئیسلامى-ناسیۆنالیستى-لیبراڵى، بەڵام وردە-وردە توخمە لیبراڵییەکەى ئەو حزبە کاڵ دەبێتەوە. بۆیەو مەرج نییە هەموویان دەنگ بە ئاکەپەو بە (بەڵێ) بدەنەوە.
  • دەنگدەرانى تورکیا Ù„Û• "دیاسپۆرا"ØŒ Ú©Û• بەشێکى زۆریان لەژێر کاریگەریى ژیانى ئەوروپیدان، Ú•Û•Ù†Ú¯Û• ÙˆÛ•Ú© Ù„Û• هەڵبژاردنە گشتییەکانى دیکەدا دەنگ بە ئاکەپە Ùˆ بە "بەڵێ" نەدەن، بەتایبەتى Ù„Û• ئەڵمانیا (جالییەکى گەورەى تورکى تێدایە)ØŒ هۆڵەندا، سوید، نەمسا، سویسرا. دانیمارک، بەلجیکا Ùˆ... بەڵام بە بڕواى خۆم، ئەو گرژییەى نێوان تورکیا Ùˆ ئەوروپا، Ù„Û• ناوخۆى تورکیا بە قازانجى ورووژاندنى زێترى هەستى نەتەوەییى تورک Ùˆ بەرەى "بەڵێ" بووە، چونکە ئەردۆغان خۆى هاتە سەرخەت Ùˆ بەشێکى ئەوروپییەکانى بە نازى Ùˆ فاشیست Ù„Û• Ù‚Û•ÚµÛ•Ù… دا و، Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•Ù‰ بە پەنابەران Ùˆ شتى دیکە لێکردن Ùˆ تێزى "ئیسلامۆفیا"Ù‰ بۆ قازانجى خۆى Ùˆ هەڵمەتى "بەڵێ" قۆستەوە.
  • کورد: بەرەى کوردیش یەکگرتوو نییە. سێ بەرە دەبیندرێ. بەرەى "بەڵێ"ØŒ Ú©Û• Ù¾ÛŽÚ© هاتووە Ù„Û•: کوردە ئاکەپییەکان، هەندێ عەشایەرى کورد، قوروچییەکان، هوداپار Ùˆ ... بە مەزەندەى زۆرەوە Ù„Û• 30%Ù‰ زێتر نابن. بەرەى بایکۆت: Ú©Û• حزبەکانى ÙˆÛ•Ú© حزبی ئازادیی كوردستان Ùˆ حزبی سۆسیالیستی كوردستان  Ùˆ ... بانگەشەى بۆ دەکەن، Ú•Û•Ù†Ú¯Û• دەوروبەرى 5-6% Ù¾ÛŽÚ© بهێنن. بەرەى "نا"ØŒ Ú©Û• هەدەپە Ùˆ دەبەپە Ùˆ هاکپار Ùˆ حزبی سۆسیالیستی میزۆپۆتامیا-Ù†. هەرچى "پارتى دیموکراتى کوردستان- تورکیا"یە، ئەوا جەماوەرى خۆى ئازاد کردووە چۆنیان دەوێ دەکارن دەنگ بدەن و، پارتى دیموکراتى کوردستان-باکووریش هەڵوێستى دیار نییە. بەرەى "نا" زۆرینە Ù¾ÛŽÚ© دەهێنن و، بە مەزەندەى خۆم دەوروبەرى 60- 65%Ù‰ دەنگدەرانى ویلایەتە کوردنشینەکان دەنگ بە "نا" دەدەن؛ ویلایەتەکانى "شانلى ئۆرفە" Ùˆ "بنگۆڵ" Ùˆ "قارس"يان Ù„ÛŽ دەرچێ Ú©Û• بنکەى ئاکەپەیان Ù„ÛŽ بەهێزە. بە هەر حاڵ دەنگى کورد Ú•Û†ÚµÛŽÚ©Ù‰ گرنگ دەگیڕێ و، بە قسەى "عوسمان بایدەمیر" بێ، یەکلاکەرەوەیە، Ú©Û•Ú†Ù‰ "ئالتان تان"Ù‰ پەرلەمانتارى هەدەپە Ùˆ ئیسلامیستى کوردپەروەر، بایکۆتى دەنگدان Ù„Û• ناوچە کوردنشینەکاندا، بە قازانجى ئاکەپە Ùˆ بەرەى "بەڵێ" دادەنێ.  Ú©Û•Ú†Ù‰ ڕایەکى پێچەوانەیش هەیە Ú©Û• Ù¾ÛŽÛŒ وایە دەبوایە کورد بە سەودایەک Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەردۆغان Ú•ÛŽÚ© کەوتبا و، بە "بەڵێ" دەنگى بۆ هەموارکردنەوەى دەستوور بدایە Ùˆ خۆى تێکەڵێ بەرەى ئۆپۆزیسیۆن، Ú©Û• هیچ خێرێکیان بۆ کورد نەبووە، نەکردایە. بەم مانایە بێ، دیسان (هەدەپ Ùˆ  بەرەى "نا"Ù‰ ناو کوردان) هەڵەیەکى ستراتیژیک دەکەن، چونکە سیستەمى پەرلەمانى Ù„Û• تورکیا Ù„Û• ماوەى دەیان ساڵى ڕابردوودا هیچ خێرێکى بۆ کورد Ùˆ مافەکانى نەبووە.  Ù„Û• سۆنگەى ئەم ڕایەوە، Ú•Û•Ù†Ú¯Û• بەشێک Ù„Û• دەنگدەرى کورد، Ù„Û• هەدەپە Ùˆ سیاسەتەکانى دوور بکەونەوە Ùˆ بایکۆتى سندووقەکانى دەنگدان بکەن. ئەو ڕێژەیە چەندە Ùˆ چەند نییە، Ú•Û•Ù†Ú¯Û• زێتر Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ عەشایەرى کورد Ùˆ هەندێ ناوەندى بەرتەسکى دیندار Ùˆ حزبى بچووکدا ڕەواجێکى هەبێ؛ چونکە Ù„Û• ماوەى ساڵ Ùˆ نیوێکى ڕابردوودا خەڵکى کورد سیاسەتى هوڤییانەى هێزە ئەمنییە تایبەتەکانى تورکیایان بە چاوى خۆیان دیوە Ú©Û• بە هەزاران خانوو Ùˆ ماڵى کورد وێران Ùˆ تەخت کران و، بە دەیان کەناڵ Ùˆ دەزگە Ùˆ سەنتەرى میدیایى Ùˆ Ú©Ù‡‌لتوورى Ùˆ مەدەنیى کوردى داخران، بە هەزاران مامۆستا Ùˆ کارمەندى کورد Ù„Û• وەزیفەکانیان دوور خرانەوە Ùˆ بە سەدان خەڵکى مەدەنیى بێسووچ Ùˆ بێدیفاع کوژران Ùˆ بە سەدان هەزار، Ù„Û• ماڵ Ùˆ حاڵى خۆیان هەڵکەنران. بە قسەى وەزیرى ناوخۆى تورکیا، 14516 هاووڵاتیى کورد Ùˆ مەدەنى، بە بیانووى پەکەکەبوون گیراون؛ ئەمە سەرەڕاى گرتنى "سەلاحەددین دەمیرتاش"Ù‰ سەرۆکى هەدەپ Ùˆ چەند پەرلەمانتارێکى دیکە Ùˆ بەشێکى زۆرى سەرۆکشارەوانییە هەڵبژێردراوەکان.

ئەم ڕیفراندۆمە، وەک بایدەمیر دەڵێ، بۆ کورد ڕەتکردنەوەى سیاسەتى ئەنتى- کوردانەى ئاکەپەیە، بە مانایەکى دیکە ئەگەر دەنگى "نا" لە ناوچە کوردنشینەکاندا زۆرینە بێ، لە مانایەک زێتر بەو لاوە شتێکى دیکە ناگەیەنێ، کە ئەو ژى ساغبوونەوەى نوێنەرایەتیى خەڵکى کوردە...

  • سەرباریش، Ù„Û• دواى کۆدەتاى 15Ù‰ تەمووزەوە، Ù„Û• سایەى ڕاگەیاندنى بارى لەناکاودا، مافەکانى مرۆڤ کەوتوونەتە بەر شاڵاوێکى توند و، بە بیانووى ئەو کۆدەتایەوە بە قسەى وەزیرى ناوخۆ، 113260 کەس Ù„Û• تورکیا ڕێوشوێنى ئەمنییان Ù„Û• بەرانبەردا وەرگیراوە و، Ù„Û•Ùˆ ژمارەیە 47155 کەسیان Ù„ÛŽ به‌ند کراون. Ù„Û•Ù… ژمارەیە 26177 کەسیان مەدەنى Ùˆ 10732یان پۆلیس Ùˆ 7463 کەسیان سەر بە سوپان و، 2575 کەسیشیان دادوەر Ùˆ داواکارى گشتین. ئەمە سەربارى وەدەرنان Ùˆ دوورخستنەوەى دەیان هەزار کەس Ù„Û• وەزیفە Ùˆ فەرمانەکانیان... ئەم ڕەوشە، بمانەوێ Ùˆ نەمانەوێ، ترسى لەبەر خەڵکیکى زۆر ناوە Ú©Û• ڕێبازى ڕاونان Ùˆ کوشتوبڕ Ùˆ سەمتى دیکتاتۆرى Ù„Û• تورکیادا پەرە بسێنێ، ÙˆÛ•Ú© پەرلەمانتارى ئێستەى هەدەپە Ùˆ جێگرى پێشووى سەرۆکى حزبى داد Ùˆ گەشەپێدان، میر محەمەد دەنگیر فورات، دەڵێ.
  • بێ لەوەیش، ÙˆÛ•Ú© دەردەکەوێ بارى خراپى ئابووریى تورکیا Ùˆ داڕمانى بەهاى لیرە Ùˆ بەرزبوونەوەى Ú•ÛŽÚ˜Û•Ù‰ هەڵامسان (11.29%) Ùˆ بەرزبوونەوەى Ú•ÛŽÚ˜Û•Ù‰ بێکارى Ùˆ هاتنەخوارەوەى داهاتى ساڵانەى تاکەس بۆ نیوەى ساڵى 2006 Ùˆ کەمبوونەوەى بەرهەمهێنانى بیانى Ùˆ ناوخۆ Ùˆ چەندین نیشانە Ùˆ ئاماژەى دیکە، Ù„Û• پاڵ پێوەندیى خراپى تورکیا بە وڵاتانى ئەوروپى Ùˆ درێژەپێدانى جه‌Ù†Ú¯ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ ...،کاریگەریى چەوتى بۆ سەر چینەکانى خوارێ Ùˆ ناوەڕاست Ù„Û• تورکیا دەبێ و، ئاکەپە ئەو شانازییەیشى نامێنێ Ú©Û• خۆى Ù¾ÛŽ هەڵدەدایەوە، واتە بەرزبوونەوەى ئاستى بژێوى تاکەکەس Ùˆ بوونى تورکیا لەناو گرووپى 20دا.
  • Ù„Û• کۆتادا، هێشتا، پانتایییەکى  خۆڵەمێشیى ساغنەبووەوە هەیە، Ú©Û• نزیکەى 10- 16%Ù‰ دەنگدەران دەبن. با بزانین Ù„Û• 10 Ú•Û†Ú˜Ù‰ داهاتوودا ئەو 10-16%یە Ú†Û†Ù† بەسەر هەر دوو بەرەى "بەڵێ" Ùˆ "نا"دا دابەش دەبێ، يان ئەوەتا بەشێکیان بایکۆتى چوونەسەر سندووقى دەنگدان دەکەن.
  •  Ø¨Û†ÛŒÛ• ÙˆÛ•Ú© من دەیبینم بەرەى "بەڵێ" Ù„Û• خراپترین حاڵەتدا نزیکەى نیوەى دەنگەکان دەبا و، Ù„Û• باشترین حاڵیشدا نزیک Ù„Û• 55%. ديارە  هەندێ جار سندووقەکانى دەنگدان، دەرەنجامى چاوەڕوانکراویشیان تێدایەو بەقسەى راپرسییەکانى ئەم دوو رۆژەى دوایى، رێژەى (بەڵێ) Ùˆ  (نا) زۆر لێکدى نزیکن. شەوى 16 لەسەر 17Ù‰ نيسان، هەموو شتیک ساغ دەبێتەوە.

 
 
« خوێندنەوەیەک بۆ Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• ململانێیەکانی ناوچەکەدا
« چەند سەرەقەڵەمێک لەبارەى پرۆژەى بەدەوڵەتبوونى کوردستانەوە (بەشی یەکەم)
« چەند سەرەقەڵەمێک لەبارەى پرۆژەى بەدەوڵەتبوونى کوردستانەوە (بەشی دوووەم Ùˆ کۆتایی)
« یاسایه‌ك، سعوودیا سەروەشێن دەکا
« کوردستان Ùˆ ئەگەرەکانى دواى گرتنەوەى مووسڵ
« سیناریۆکانى دواى گرتنەوەى مووسڵ
« دەوڵەت تەنیا Ù„Û• پێڤاژۆى جه‌نگدا دروست نابێ

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون