PÊNÛS
 
کەرتی سێیەم Ùˆ نوێکاری Ù„Û• بەڕێوەبردنی دەوڵەتدا 
     2017-04-02
هۆگر ئیبراهیم حەکیم

کەرتی سێیەم و نوێکاری لە بەڕێوەبردنی دەوڵەتدا

 

هۆگر ئیبراهیم حەکیم، ماستەر لە زانستە سیاسییەکان

پێشەکی

ÙˆÛ•Ú© سەرەتایەک، دەبێ ئاماژە بەوە بدەین کەوا کەرتی سێیەم (Tertiary Sector) Ù„Û• بواری ئابووریدا ئەو کەرتەیە Ú©Û• چەندین پرسی گرنگ لەخۆ دەگرێت، لەوانە: بازرگانی، بازاڕكاری (ماركێتینگ)ØŒ بانکەکان، پەیوەندییەکان، گەیاندن، چاودێریی تەندروستی، پەروەردە Ùˆ فێرکردن. Ù„Û• کاتێکدا کەرتی یەکەم بریتییە Ù„Û• کەرتی کشتوکاڵی و، کەرتی دووەم بریتییە Ù„Û• کەرتی پیشەسازی. ئەم دابەشکارییە لەسەر ئاستی ئابوورییە. بەڵام ئەوەی پەیوەستە بە بواری بەڕێوەبردنی کاروباری دەوڵەتەوە، ئەم ڕێزبەندی Ùˆ دابەشکارییە گۆڕانکاریی بەسەردا دێت. کەرتی سێیەم Ù„Û• بواری بەڕێوەبردنی کاروباری دەوڵەت Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ØŒ Ù„Û• دوای کەرتی گشتی  (Public Sector) Ùˆ کەرتی تایبەتی(Private Sector)  Ø¯ÛŽØª. Ù„Û•Ù… ڕووەوە بە چەندین Ø´ÛŽÙˆÛ• ناوی دەهێنرێت Ùˆ باسی Ù„ÛŽÙˆÛ• دەکرێت: هەندێ جار Ù¾ÛŽÛŒ دەگوترێت کەرتی "قازانجنەویست"(Non Profit sector) ØŒ یانیش Ù¾ÛŽÛŒ دەگوترێت کەرتی خۆبەخش(Voluntary Sector)  ÙˆØŒ Ù„Û• هەندێ کاتیشدا Ù¾ÛŽÛŒ دەگوترێت کەرتی خێرخوازی (Charitable sector) بەپێی ئەو سروستە قازانجنەویستەی ئەو کەرتەی سێیەمە هەیەتی؛ بۆیە دەکەوێتە چوارچێوەی کارگێڕیی گشتیی دەوڵەتەوە.

پێگەى کەرتی سێیەم لە بەڕێوەبردندا

دەشێ کەرتی سێیەم ببێتە کەرتێکی تەواوکەر، یان کەرتێکی بزوێنەر بۆ هەر دوو کەرتی تایبەتی Ùˆ گشتی. هێزێکی کارگێڕیی بەهێزە Ù„Û• پشت کەرتی حکوومی و، بە شێوەیەکی بەرفراوانیش پاڵپشتی Ù„Û• کارە حکوومییەکان دەکات. بە شێوەیەک کەوا له‌ نێوه‌ندی کارکردنی ئەم کەرتەوه‌ØŒ ئەو بۆشایییانەی كه‌ کەرتی حکوومی Ù„Û• کاتى داڕشتن Ùˆ جێبەجێکردنی پرۆگرامەکانیدا دروستی کردوون، کەرتی سێیەم پڕیان دەکاتەوە و، هەروەها چارەسەری بەشێکی زۆری ئەو کەموکوڕییانەیش دەکات Ú©Û• Ù„Û• کاری حکوومەتەکان بەدی دەکرێت. بەم شێوەیەیش دەبێتە پاڵپشتییەک بۆ زیادبوونی هێژموونیی حکوومەت بەسەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ØŒ بە Ù‡Û†ÛŒ ئەو هێزە ئابووری Ùˆ سیاسییەی بە حکوومەتی دەبەخشێ. Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ ئەو دەرەنجامە زانستییانەی Ù„Û• لێکۆڵینەوەکانى کەرتی سێیەم بەرهەم دێن، حکوومەت دەتوانێ بە شێوەیەکی ئاسانتر ڕووبەڕووی پاڵەپەستۆ دەرەکی Ùˆ ناوخۆیییەکان ببێتەوە؛ بەم شێوەیەیش بەشێک Ù„Û• ئاریشە Ùˆ قەیرانەکانى چارەسەر دەکات.

کەرتی سێیەم، بەشدارێکی کارایە لە پاڵپشتیکردنی دەسەڵاتە گشتییەکانی دەوڵەت (یاسادانان، جێبەجێکردن و دادوەری)، هەروەها کەموکوڕییەکانیان بە شێوەیەکی بەرچاو کەم دەکاتەوە. لە لایەکی دیکەوە برەودان بەم کەرتە، هەنگاوێکی کارایە لە چۆنێتیی سنووردارکردنی کارە نەشیاوەکانى کەرتی بازرگانى، بەتایبەت لە کاتێکدا کە بە ئاراستەی قۆرخکاریدا کار بکات و دۆخی نەخوازراوی کەرتی گشتی بۆ بەرژەوەندیی خۆی بقۆزێتەوە. بۆیە لە ڕێگەى کەرتی سێیەمەوە، سنوورێک بۆ ئەمە دادەنرێت. چونکە کەرتی سێیەم هەموو جۆرە کارێک و پرۆگرامێکی خۆبەخشی و خێرخوازی لەخۆ دەگرێت؛ بە شێوەیەکیش ڕێکیان دەخات کە بچێتە خزمەتی بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگە و دەوڵەت.

دامەزراوە و یەکەکانی کەرتی سێیەم

کەرتی سێیەم، دەربڕینێکی بەرفراوانە Ùˆ چەندین دەزگە Ùˆ دامەزراوە Ùˆ ڕێکخراو لەخۆ دەگرێت. بە چەندین شێوەیش دەردەکەوێت، هەروەها چەندین ئامانجی جۆراوجۆری هەیە، بەپێی سروشتی ئەو دامەزاروەیەی کارەکانى جێبه‌جێ ده‌كات. سروشتی حوکمڕانیی دەوڵەتیش Ú•Û†Úµ Ùˆ کاریگەریی Ù„Û• دەرکەوتنی دامەزراوە جیاوازەکانی ئەم کەرتە دەبێت. بە شێوەیەکی گشتی گرنگترین دامەزراوەکانى کەرتی سێیەم بریتین Ù„Û•:

Ù¡- دامەزراوە قازانجنەویستەکان: نموونەی ئەم ئەم دامەزراوانە بریتین Ù„Û•: قوتابخانەکان، زانکۆکان، دامەزراوەکان، نەخۆشخانەکان، دەزگه‌کانى ڕاگەیاندن. ئەمانە بەرامبەر پیشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکانیان داواى هیچ قازانجێک ناکەن؛ Ù„Û• هەندێ کاتیش بەبێ بەرامبەر کار دەکەن. گرنگترین Ùˆ بەناوبانگترین زانکۆ جیهانییەکان Ù„Û• نموونەی ئەو جۆرەن؛ دیاترین نموونەیش زانکۆی "هارڤارد"Û•.

Ù¢- دامەزراوە خێرخوازییەکان: ئەم دامەزراوانە کاریگەرییەکی گەورەیان بەسەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÙˆÛ• هەیە. هەروەها کاریگەرییەکی بەرچاویش دەخەنە سەر ئەو هاوبەشییەی Ú©Û• Ù„Û• سەرجەم پرۆسەکانى گەشەکردن، Ù„Û• نێوان کەرتی یەکەم Ùˆ کەرتی دووەمدا هەیە. دەرکەوتنی دامەزراوە خێرخوازییەکان، بەپێی سروشتی وڵاتەکان گۆڕانکارییان بەسەردا دێت. Ù„Û• هەندێ وڵات سروشتێکی کۆمەڵایەتی وەردەگرن و، Ù„Û• هەندێ وڵاتی دیکە سروشتێکی سیاسی وەردەگرن، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی Ù„Û• وڵاتە زۆرینە موسڵمانەکان، ئەم دامەزراوە خێرخوازییانە سروشتێکی ئایینی وەردەگرن. ئەگەر بەهەستیارییەوە مامەڵەی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ نەکرێت، Ù„Û• داهاتوویەکی دوورمەودادا خەریکی جێبەجێکردنی ئەجێندایەکی سیاسیی تایبەت دەبن Ùˆ کەرتی سێیەم بەجێ دەهێڵن Ùˆ وەبەرهێنانی سیاسی دەست Ù¾ÛŽ دەکەن. ئەم دامەزراوە خێرخوازییانە  تەنیا Ù„Û• کاتێکدا دەتوانن خزمەت بە Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• بکەن، ئەگەر دامەزراوەی بێلایەن بن Ùˆ دوور بن Ù„Û• هەر ئەجێندایەکی سیاسی.

Ù£- ناوەندەکانى گفتوگۆی نیشتمانى: بنەمایەکی گرنگ هەیە Ú©Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• پێشکەوتووەکان هەمیشە لەبەرچاوی دەگرن، ئەویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بە گفتوگۆ، سنووری جیاوازییەکان تەسک دەبێتەوە؛ بەم شێوەیەیش ناکۆکییەکان کاڵ دەبنەوە Ùˆ لەناو دەچن، Ú©Û• Ù„Û• دواجاردا بۆچوونەکان Ù„Û• خزمەتی هێنانەکایەی سەقامگیری، Ù„ÛŽÙƒ نزیک دەبنەوە؛ Ú©Û• ئەمەیش یەکگرتوویییەکی نیشتمانیى باش بەرهەم دێنێت. بۆیە ئەم دامەزراوانەى لەسەر ئەو ئاستە کار دەکەن، بە شێوەیەکی ئاشتییانە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ گفتوگۆوە ناکۆکی Ùˆ ململانێ سیاسییەکان Ù„Û• نێوان لایەنە سیاسیەکان Ú©Û•Ù… دەکەنەوە.

Ù¤- ناوەندەکانى گفتوگۆی ئایینی Ùˆ شارستانی: ئەم ناوەندانەیش Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ گەورە Ùˆ گرنگ Ù„Û• بڵاوکردنەوەی تێگەیشتنی کەلتووری نوێدا دەگێڕن؛ وا دەکەن Ú©Û• ئایینە جیاوازەکان Ùˆ کەلتوورە جیاوازەکان بتوانن لەژێر چەتری کۆمەڵگەیه‌كدا بەئاشتەوایی ژیان بەسەر ببەن. بەشێکی زۆری Ú©ÛŽØ´Û•Ù‰ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• دواکەوتووەکان ئەنجامی ئەو ململانێ ناتەندروستەیە Ú©Û• Ù„Û• نێوان ئایین Ùˆ کەلتوورە جیاوازەکان دروست بووە. بۆیە ئەم ناوەندانە Ù„Û• دۆزینەوەی ڕێگەچارەى گونجاو بۆ نزیککردنەوەیان، Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ هەستیاران هەیە؛ بە شێوەیەک کەوا هەماهەنگی Ùˆ هاوبەشی Ùˆ پێکەوەژیان Ù„Û• نێوان ئەو جیاوازییانە بێتە ئاراوە.

٥- ڕێکخراوە نێودەوڵەتییە سنووربڕەکان: ئەم ڕێکخراوانە بە شێوەیەکی جیاواز خزمەتی سەروەریی وڵاتەکانیان دەکەن؛ لە رێگەى ئەو هاریکاری و هاوکارییەى پێشکەشی وڵاتانى دەکەن، خزمەتێکی گەورە بە سیاسەتی دەرەوەی وڵاتەکەى خۆیان دەکەن. هەروەها لە بڵاوکردنەوەی کەلتوور و بەها مرۆیییەکان لە نێوان کۆمەڵگە جیاوازەکاندا، ڕۆڵێکی باشیان دەبێ.

Ù¦- سەنتەرە سەربەخۆکانى توێژینەوە: ئەو سەنتەرانە سەر بە حکوومەت نین؛ هەروەها Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ گەورە Ù„Û• پرۆسەی بەرەوپێشچوون Ùˆ گەشەکردنی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا لەسەر ئاستی گشت سەکتەرەکان دەگێڕن. بۆ نموونە دامەزراوەی "راند" (Rand Corporation)  Ú©Û• دامەزراوەیەکی ئەمریکیی تایبەتە بە بواری توێژینەوە، توانیویەتی ببێتە ڕێنیشاندەرێکی زانستیی تەواو بۆ حکوومەتی ئەمریکی. هەر لەبەر ئەوەیشە وڵاتە پێشکەوتووەکان بە ملیاران دۆلار بۆ بابەتی توێژینەوەی زانستی تەرخان دەکەن.

کەواتە لێرەوە دەگەینە ئەو خاڵەی بڵێین دامەزراوەکانی کەرتی سێیەم، Ù„Û• بەڕێوەبردنی وڵاتدا هێزێکی جووڵێنەریان هەیە. چەند ئاماژەیەک هەیە بۆ هێزی کەرتی سێیەم Ù„Û• بواری بەڕێوەبردنی وڵاتدا، گرنگترین ئاماژەکان بریتین Ù„Û•: 1- بوونی چەندین یاسا Ùˆ ڕێنمایی بۆ ڕێکخستنی میکانیزمی کاری خۆبەخشی Ùˆ خێرخوازی، بە شێوەیەک کەوا Ù„Û• لایەكه‌وه‌ هانی ئەو کەرتە بدات، Ù„Û• لایەکی دیکەیشه‌ÙˆÛ• پەیوەندیی ئەو کەرتە بە بەڕێوەبردنی دەزگه‌کانى حکوومەت دروست بکات. 2- پێویستە سنووری ئەم کەرتە، بۆ گشت بوارە جۆراوجۆرەکان فراوان بکرێت. 3- پێویستە کەرتی سێیەم Ù„Û• پێگەیەکی کارگێڕی وادابێت Ú©Û• ببێتە هاوبەش Ù„Û• سەرجەم کار Ùˆ چالاکییەکانی کەرتی گشتی Ùˆ تایبەتی. 4- ئەوەی کەرتی سێیەم بەتەواوی ئەکتیڤ دەکات Ùˆ دەیخاتە سەر Ù¾ÛŽØŒ ئەوەیە Ú©Û• پێویستە Ù„Û• حکوومەت Ùˆ حزبە سیاسیبەکان سەربەخۆ بێت؛ بۆ ئەوەی هیچ ئەجێندایەکی سیاسیی نەبێت. 5- پێویستە دەزگه‌ Ùˆ یەکەکانى کەرتی سێیەم، سروشتێکی دامەزراوەیییان هەبێت، بۆ ئەوەی به‌ڕێوه‌بردنێكی پتەویان هەبێت Ùˆ بەئاسانی بگەنە ئامانجەکانیان.

ئاستەنگەکانى بەردەم کەرتی سێیەم:

Ù„Û• بەرامبەر هەموو ئەمانەدا، کەرتی سێیەم بەئاسانی لەسەر Ù¾ÛŽÛŒ خۆی ناوەستێت، بەڵکوو ڕووبەڕووی چەندین Ú©ÛŽØ´Û• دەبێتەوە Ùˆ چەندین ئاستەنگ دێنە بەردەمی. بەشێک Ù„Û•Ùˆ ئاستەنگانە ناوخۆیین و، پەیوەستن بە ڕەوشی ناوخۆییی یەکەکانی کەرتی سێیەمه‌وه‌. بەشەکەی دیکەى ئاستەنگەکان دەرەکین و، پەیوەستن بەو ژینگە دەرەکییەى، کەرتی سێیەم تێیدا کار دەکات. ئەم ئاستەنگانە، وا Ù„Û• کەرتی سێیەم دەکەن Ù„Û• چاوی کۆمەڵگەدا وێنەیەکی نەشیاوی هەبێت؛ هەر Ù„Û• بنەڕەتیشدا ئەو ڕێگرییانە بۆ ئەوەیە Ú©Û• ئەم وێنەیەی Ù¾ÛŽ ببەخشن:

Ù¡- ئەوەی پەیوەستە بە ئاستەنگە ناوخۆیییەکانه‌وه‌ØŒ بریتییە Ù„Û• لاوازی Ù„Û• میکانیزمەکانی کاری دامەزراوەیی Ù„Û• بەشێکی زۆری دامەزراوەکانی کەرتی سێیەم. زۆربەی ئەم دامەزراوانە توانایەکی مرۆییی باشیان لەبەردەستە، Ú©Û• دەشێ بەرهەمی ناوازەی Ù„ÛŽ دروست ببێت؛ بەڵام بە Ù‡Û†ÛŒ نەبوونی سروشتی دامەزراوەیی تێیدا، ئەو سامانە مرۆیییە مەزنە لەدەست دەدات.

Ù¢- سەبارەت بە ئاستەنگە دەرەکییەکانیش، ئەم ئاستەنگانە بە شێوەیەکی بنەڕەتی، دەگەڕێنەوە بۆ لاوازیی ئاستی ڕۆشنبیری بەرامبەر کاری خۆبەخشی و، گرنگینەدانی دەزگه‌کانی ڕاگەیاندن بەو دامەزراوانەی کار Ùˆ چالاکیی خۆبەخشانە ئەنجام دەدەن. Ù„Û• وڵاتێکی وەکوو ئەمریکا، کەرتی خۆبەخشی بە سیستەمێکی پتەو ڕێکخستنی بۆ کراوە. کەسی خۆبەخش بەرنامەیەکی هەیە بەپێی کات Ùˆ توانای گونجاو Ù¾ÛŽØ´Ú©Û•Ø´ÛŒ دەکات، بەڵام دەبێ پێیەوە پابەند بێت؛ بە شێوەیەک Ù„Û• ڕۆژێکدا کاتژمێرێک بۆ سێ کاتژمێر، دەبێ ئەو کارە بکات. چەندین نەخۆشخانە هەیە (20%)ÛŒ کارمەندەکانی بە مووچە کار دەکەن، (80%)ÛŒ کارمەندان بە شێوەیەکی خۆبەخشانە و، بەتەواوی پابەندی کارکردنن Ù„Û•Ùˆ نەخۆشخانانە.

پەیوەندیی کەرتی سێیەم بە حکوومەتەوە لە هەرێمی کوردستان

پەیوەندیی نێوان کەرتی سێیەم Ùˆ بەڕێوەبردنی حکوومەت، یەکێکی دیکەیە Ù„Û• ئاستەنگەکانی بەردەم کارکردنی ئەم Ú©Ù‡‌رتە Ù„Û• بەشێکی زۆری وڵاتە دواکەوتووەکاندا. بە شێوەیەک Ù„Û• هەندێ وڵاتدا دەزگه‌Ù‰ حکوومی، وا مامەڵە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەو کەرتە دەکات وه‌Ùƒ بڵێیت بەشێک بێت Ù„Û• کەرتی تایبەتی؛ Ù„Û• نێوان کەرتی دووەم Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کەرتی سێیەم، Ú©Û• سەکتەرێکی خۆبەخشییە، هیچ جیاوازییەک ناکات. هەموویان بەیەکجاری دەخاتە خانەى NGOکان (دامەزراوە ناحکوومییەکان). Ù„Û• هەندێ وڵاتی دیکەیش، حکوومەت وا سەیری ئەم کەرتە دەکات کەوا تەنیا چالاکییەکی خێرخوازی بێت Ùˆ پێویستیی بە دامەزراوەییکردن نەبێت. ئەمەیش وا دەکات بیر Ù„Û•ÙˆÛ• نەکاتەوه‌ Ú©Û• کارەکانى کەرتی سێیەم بە یاسا Ú•ÛŽÚ© بخات.

هەرێمی کوردستانیش بەم شێوەیە مامەڵەى Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کەرتی سێیەم کردووە، بۆیە تا  ئێستا هیچ یاسایەک بۆ ڕێکخستنی ئەم بوارە نییە. سەرەڕای ئەوەی دامەزراوەکانی کەرتی سێیەم، بە شێوەیەک Ù„Û• شێوەکان هەستیان Ù¾ÛŽ دەکرێت Ùˆ بوونیان هەیە، بەڵام تا ئێستا نەتوانراوە بخرێنە خزمەتی گەشەکردنی کۆمەڵگەوه‌. هەروەها بە هیچ شێوەیەک نەتوانراوە Ù„Û• تێپەڕاندنی قەیرانە سیاسی Ùˆ ئابوورییەکاندا سوود Ù„Û•Ùˆ توانا Ùˆ وزەی ئەم کەرتە وەربگیرێت. ئەگەرچی Ù„Û• هەندێ پرۆژەى بچووک Ùˆ مامناوەندا، بەشێک Ù„Û• دامەزراوەکانی کەرتی تایبەتی، دەیانەوێت بۆشایییەکانی کەرتی سێیەم Ù¾Ú• بکەنەوە، بەڵام دواجار ئەگەر Ù„Û• پرۆژە نیشتمانییەکان ئەم دامەزراوانە نەخرێنە سەر کار Ùˆ چالاکی، ئەوا ناتوانن بچوکترین سوود بە هەرێمی کوردستان بگەیه‌نن؛ Ù„Û• بەرامبەردا Ú•Û•Ù†Ú¯Û• ببنە بارگرانییەک بەسەر دەزگه‌ کارگێڕییەکان Ù„Û• لایەک و، بەسەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù„Û• لایەکی دیکەوە.

Ù„Û• دۆخێکی ناڵەباری ÙˆÛ•Ú© ئێستا، دەسەڵاتە گشتییەکان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کەرتی سێیەمدا، پێویستە بیر Ù„Û• جۆرێک Ù„Û• هەماهەنگی بکەنەوە. بە شێوەیەک، دەبێ سەرەتا ڕۆشنبیرییەکی ئەوتۆ بهێننە ئاراوە Ú©Û• کار Ùˆ چالاکییەکانی ئەم کەرتە بە ئەرکێکی کۆمەڵایەتی Ùˆ نیشتمانى Ù„ÛŽÚ© بدرێتەوە. Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەیشدا Ù„Û• قۆناغی سەرەتادا، پێویستە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ دەرکردنی چەندین ڕێنمایییه‌وه‌ØŒ کاری ئەم کەرتە Ú•ÛŽÚ© بخرێت Ùˆ جۆرێک Ù„Û• هاندان بێتە ئاراوە. ئەم هەنگاوە بەگشتی دوو ئامانج دەپێکێ: یەکەمیان ئەوەیە Ú©Û• دامەزراوە خۆبەخشی Ùˆ خێرخوازییەکان برەوێکی زیاتر بەخۆیانەوە دەبینن و، هەروەها پاڵپشتییەکی فەرمییان Ù„Û•Ù… ڕێگەیەوە دەبێ. دووەمیان، پەیوەستە بە دانانی سنوورێک بۆ ئەو قۆرخکارییەی‌ØŒ کەرتی تایبەتی Ù„Û• ئاکامی دەستکورتیی کەرتی گشتیدا دەستی داوەتێ؛ هەروەها پێویستە بەشێک Ù„Û• دامەزراوەکانی کەرتی تایبەتیش، ناچار بکرێن Ú©Û• بەشێک Ù„Û• کار Ùˆ چالاکییەکان بخەنە ناو کەرتی سێیەم و، Ù„Û• بەشێک Ù„Û• پرۆژە نیشتمانییەکان بە شێوەیەکی قازانجنەویستانە کار بکەن.

دەرەنجام

Ù„Û• کۆتاییدا، وا باشترە کەوا دەزگه‌ فەرمییەکان ده‌ست بە دەرکردنی چەندین یاسا Ùˆ ڕێنمایی بۆ ڕێکخستنی کاروباری کەرتی سێیەم بۆ بەدامەزراوەییکردنیان Ù„Û•Ù… ڕێگەیەوە، بكه‌Ù†. Ù„Û• پاڵ ئەمەیشدا هۆشدارییەکی وا بڵاو بکرێتەوە Ú©Û• برەو بەو کەرتە بدرێت و، بکرێتە تۆڕێک بۆ بەیەکگەیاندنێکی تەندروستانەی کەرتی گشتی Ùˆ کەرتی تایبەتی. چونکە Ù„Û• کاتی لەناوچوونی کەرتی سێیەمدا، جۆرێک Ù„Û• لاسەنگی Ù„Û• نێوان دوو کەرتەکەی دیکە دروست دەبێت. پێویستە دامەزراوە حکوومییەکان بە چاوی هاوبەش Ùˆ هاریکارەوە Ù„Û• یەکەکانى کەرتی سێیەم بڕوانن، بۆ ئەوەی Ù„Û• دواجاردا ئەو سێگۆشە پێویستە تەواو بێت، Ú©Û• بەڕێوەبردنی هەر دەوڵەتێک پێویستیی پێیەتی. گۆشەکانى ئەم سێگۆشەیەیش بریتین Ù„Û• کەرتی گشتی Ú©Û• بەدەست حکوومەتەوەیە، کەرتی تایبەت Ú©Û• Ù„Û• دەرەوەی حکوومەتە، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کەرتی سێیەم؛ بۆ ئەوەی ئەو بەها نوێیە بێتە دی Ú©Û• ئیدارەى هاوچەرخی دەوڵەت پێویستیی پێیەتی؛ Ù„Û• وڵاتە پێشکەووەکان Ù¾ÛŽÛŒ دەگوترێت "هاریکاریی کەرتی گشتی Ùˆ تایبەتی"(Public Private Partnership) (PPP) .

 
 
« سلێمانى Ù„Û• دووڕێیانی هەولێر Ùˆ بەغدادا
« سەنتەرەکانى بیرکردنەوە Ùˆ قەیرانی دروستکردنی بڕیار
« تانوپۆی حوکمڕانیی خۆجێیی Ù„Û• عێراقی فیدراڵدا
« دەسەڵات Ùˆ فیدراڵیزم؛ ئەگەرەکانى جیابوونەوە
« حكوومەتە خۆجێیییەكانی هەرێم Ùˆ داڕشتنی سیاسەتی گشتی
« هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكان Ùˆ پاشەكشەی پرۆسەی دیموكراسی Ù„Û• عێراق
« لامەرکەزییەت Ù„Û• نێوان دیموکراسی Ùˆ دابەشکاریی کارگێڕیدا

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون