PÊNÛS
 
كۆمكاری عه‌ره‌بی؛ لووتكه‌ی دڵه‌ڕاوكێی ئاسایشیی وڵاتانی عه‌ره‌بی 
     2017-04-02
پێنووس

كۆمكاری عه‌ره‌بی؛ لووتكه‌ÛŒ دڵه‌ڕاوكێی ئاسایشیی وڵاتانی عه‌ره‌بی

 

پێنووس: له‌ دوایین كۆبوونه‌وه‌ÛŒ لووتكه‌ÛŒ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ كۆمكاری عه‌ره‌بی، پرسی ئێران Ùˆ كاردانه‌وه‌ له ‌هه‌مبه‌ر ده‌ستێوه‌ردانه‌كانی ئه‌Ù… وڵاته‌دا،‌ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ هاتنه‌كایه‌ÛŒ مشتومڕ Ùˆ لێكدانه‌وه‌ÛŒ جیاواز. له‌ ڕاستیدا وته‌كان Ùˆ به‌رنامه‌ÛŒ كاری دانیشتنی ئه‌Ù… جاره‌ÛŒ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ كۆمكاری عه‌ره‌بی، Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ Ùˆ كاردانه‌وه‌یه‌كه‌ له ‌به‌رامبه‌ر گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌كه Ùˆ دۆخی ناوچه‌كه‌ له ‌پاش یه‌كلاییبوونه‌وه‌ÛŒ چاره‌نووسی داعش‌ Ùˆ هاتنه‌سه‌ركاری ترامپ و، له‌ هه‌موومان گرنگتریش مه‌ترسی Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی  ÙƒÛ†Ù…اری ئیسلامیی ئێران له‌سه‌ر ئه‌Ù… وڵاتانه‌ÛŒ ناوچه‌كه‌.

له‌Ù… نووسینه‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین نیگه‌رانی Ùˆ دڵه‌ڕاوكێیه‌كانی ئه‌Ù… وڵاتانه‌ له‌ژێر ڕۆشناییی پرۆژه‌بڕیاری كۆمكاری عه‌ره‌بی Ùˆ گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌كه، به‌تایبه‌ت به‌هاری عه‌ره‌بی‌ و، Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ سیاسه‌تی كۆماری ئیسلامی به‌گشتی و، به‌تایبه‌ت له‌ پاش ڕێككه‌وتنه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی 5+1 Ùˆ هاتنه‌سه‌ركاری دۆناڵد ترامپ، سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكا، ڕوون بكه‌ینه‌وه‌.

كۆمكاری عه‌ره‌بی

ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ كۆمكاری عه‌ره‌بی، ناسراو به‌ "جامعة الدول العربیة"ØŒ ڕێكخراوێكی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی هه‌رێمییه‌ كه‌ له‌ 22ÛŒ مارس (ئازار)ÛŒ ساڵی 1945 له ‌لایه‌Ù† شه‌Ø´ وڵاته‌وه‌ Ù¾ÛŽÙƒ هات: 1- میسر، 2- سعوودیا، 3- عێراق، 4- سووریا، 5- لوبنان، 6- ئۆردن دامه‌زرا. Ú†Ù‡‌ند Ú•Û†Ú˜ دواتر له‌ 5-4-1945ØŒ وڵاتی یه‌مه‌Ù† هاته‌ ناو ئه‌Ù… ڕێكخراوه‌‌وه‌. ئه‌Ù… ڕێكخراوه‌ØŒ 22 ئه‌ندامی سه‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ 4 ئه‌ندامی چاودێری هه‌یه‌. هه‌روه‌ها ئه‌ندامێتیی سووریا له‌ ساڵی 2011Ù‡‌وه‌ هه‌ڵپه‌سێردراوه‌. هۆكاری نه‌ته‌وه‌یی Ùˆ كه‌لتووری Ùˆ ئایینی و، پاشان دروستبوونی ئیسڕائیل، هۆكاری به‌رده‌وامیی ئه‌Ù… ڕێكخراوه‌ بووه‌.

به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌Ù… ساڵانه‌ÛŒ دواییدا بۆته‌ جێگه‌ÛŒ مشتومڕ Ùˆ نیگه‌رانیی ئه‌ندامانی ئه‌Ù… ڕێكخراوه‌ØŒ‌ له ‌لایه‌Ùƒ گۆڕانكارییه‌كانی پاش Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ناسراو به‌ به‌هاری عه‌ره‌بی بووه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ بارگرژی Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی كۆماری ئیسلامی بووه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ له‌ دژی ئاسایشی زۆرینه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌.

دەستێوەردانی ئێران لە کاروباری ناوخۆییی وڵاتانی عەرەبی:

جێگه‌ÛŒ ئاماژه‌یه‌ كه‌ پێشووتر له‌ ساڵی 2016دا بڕیار له‌ دژی ئێران په‌سند كراوه‌ و، تایبه‌ت بووه‌‌ به‌ ده‌ستێوه‌ردانه‌كانی ئێران و، هه‌روه‌ها بارگرژییه‌كانی سعوودیا Ùˆ كۆماری ئیسلامیی ئێران.  هه‌روه‌ها دوا بڕیاری ساڵی 2016ØŒ  Ø¦ÛŽØ±Ø§Ù†ÛŒ به‌ "ده‌ستێوه‌ردانكه‌ر" له‌ كاروباری ناوخۆییی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ له‌ قه‌ÚµÙ‡‌Ù… دا و، ئه‌Ù… ده‌ستێوه‌ردانانه‌ÛŒ ئیدانه‌ كرد. هه‌روه‌ها وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ سعوودیا هه‌ڵوێستی وڵاتانی عه‌ره‌بیی له ‌هه‌مبه‌ر وه‌ستاندنی ده‌ستێوه‌ردانه‌كانی ئێران، به‌ "یه‌كلاكه‌ره‌وه‌" Ùˆ "به‌هێز" ناو برد.

 Ù‡Ù‡‌روه‌ها "عادل جوبێر" ڕای Ú¯Ù‡‌یاند كه‌ ئه‌Ù… دانیشتنه‌ÛŒ كۆمكاری عه‌ره‌بی، په‌یامێكی ڕوون Ùˆ ئاشكرایه‌ بۆ ئێران كه‌ كۆمكاری عه‌ره‌بی، دژی ده‌ستێوه‌ردانه‌ له‌ كاروباری ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی عه‌ره‌بیدا. وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ سعوودیا گوتی كه‌ ئێمه‌ بڕوامان به‌ جیاوازیی نێوان شیعه‌ Ùˆ سوننه‌ نییه‌ و، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پێكدادان Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ تاییفی نین. هه‌روه‌ها ناوبراو ئاماژه‌ÛŒ به‌وه‌ كرد‌ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئێمه‌ ئه‌نجاممان داوه،‌ ته‌نیا كاردانه‌وه‌یه‌كه‌ له ‌هه‌مبه‌ر Ú•Ù‡‌فتاره‌كانی كۆماری ئیسلامی. "عادل جوبێر" جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ خاڵه‌ كرده‌وه‌ كه‌ ناكۆكی Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ تاییفی له‌ ناوچه‌كه‌دا دوای Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئێران له‌ ساڵی 1979Ù‡‌وه‌ دروست بووه‌ØŒ له‌ كاتێكدا سعوودیا بڕوای به‌Ù… ناكۆكییه‌ مه‌زهه‌بییانه‌ نییه‌. ناوبراو ئاماژه‌ÛŒ به‌وه ‌دا، كه‌ سعوودیا هیچ ئێرانییه‌ÙƒÛŒ به‌كار نه‌هێناوه‌ كه‌ له‌ ناوخۆی ئێران له‌ دژی خه‌ÚµÙƒ Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت چالاكی بكات و، هه‌روه‌ها سعوودیا هیچ گرووپێكی میلیشیاییی دروست نه‌كردووه‌ كه‌ له‌ ناوخۆی ئێران كار Ùˆ چالاكی ئه‌نجام بدات؛ له‌ كاتێكدا كۆماری ئیسلامیی ئێران هه‌موو ئه‌مانه‌ÛŒ كردوون‌‌.

بۆیه‌ به ‌بڕوای "عادل جوبێر"ØŒ له‌ كۆبوونه‌وه‌ÛŒ ڕابردووی كۆمكاری عه‌ره‌بیدا، پێویسته‌ ئێران بێنینه‌ سه‌ر ئه‌Ùˆ باوه‌Ú•Ù‡‌ی، كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌سه‌ر بنه‌مای ڕێزگرتنی له‌ دراوسێیه‌تی Ùˆ ده‌ستێوه‌رنه‌دان له ‌كاروباری وڵاتانی ناوچه‌كه‌ بنیات بنێت Ùˆ Ú•ÛŽÙƒ بخاته‌وه‌. بۆیه‌ به‌ بڕوای وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ سعوودیا، پێویسته‌ له ‌هه‌مبه‌ر سیاسه‌ته‌ دوژمنكارانه‌كان Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئێران به‌یه‌كگرتوویی كار بكرێت، به‌ڵام كێشه‌كان به‌ئاشتییانه‌ چاره‌سه‌ر بكرێن.

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ "عه‌بدوڵڵا بن زاید ئاڵ نه‌هیان"ØŒ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئیماراتی یه‌كگرتووی عه‌ره‌بی، له‌ پاش دانیشتنی كۆمكاری عه‌ره‌بی له‌ ساڵی 2016ØŒ ڕای Ú¯Ù‡‌یاند كه‌ ئێمه وه‌كوو وڵاتانی عه‌ره‌بی‌ له ‌هه‌مبه‌ر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئێراندا به‌رگری له‌ سعوودیا ده‌كه‌ین و، گوتی كه‌ ئێران یاسا نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانی Ù¾ÛŽØ´ÛŽÙ„ كردووه‌.

له‌مه‌یش گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی ڕایان Ú¯Ù‡‌یاند‌ كه‌ هیچ نێوه‌ندگیرییه‌Ùƒ له‌ ئارادا نییه‌Ø› به‌Ù… مانایه‌ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئێران واز له‌ سیاسه‌ته‌كانی نه‌هێنێت، ئه‌وه‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی به‌یه‌كگرتوویی وه‌ڵامی هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئێران ده‌ده‌نه‌وه‌Ø› هه‌رچه‌نده‌ له ‌سه‌ره‌تادا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† له Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئاشتییانه‌ كێشه‌كان چاره‌سه‌ر بكه‌Ù†. به‌Ù… پێیه‌ ئه‌مه‌ به‌ خاڵێكی وه‌Ú†Ù‡‌رخان داده‌ندرێت له‌ پاش ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ كۆمكاری عه‌ره‌بی "حزبوڵڵای لوبنان"ÛŒ وه‌Ùƒ گرووپێكی تیرۆریستی ناساند.

له‌ بیست Ùˆ هه‌شته‌مین لووتكه‌ÛŒ عه‌ره‌بی له‌ 29-3-2017 له‌ ئۆردن، شا "سه‌لمان بن عه‌بدولعه‌زیز" هه‌ر جۆره‌ ده‌ستێوه‌ردانێكی ده‌ره‌كیی Ú•Ù‡‌ت كرده‌وه‌ Ùˆ ئیدانه‌ كرد؛ كه‌ ئاماژه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕاسته‌وخۆ بوو بۆ كۆماری ئیسلامیی ئێران. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ سه‌رۆكی میسر گرنگیی به‌ پاراستنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی وڵاتانی عه‌ره‌بی دا؛ كه‌ هه‌مدیس ئه‌مه‌یش مه‌ترسی Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ناوخۆیی Ùˆ ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ مه‌ترسیی ئیسلامی توندڕه‌Ùˆ Ùˆ سیاسی دووپات ده‌كاته‌وه‌. هه‌روه‌ها "مه‌شعه‌Ù„ بن فه‌هم"ØŒ سه‌رۆكی په‌رله‌مانی عه‌ره‌بی، گرنگیپێدانی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی عه‌ره‌بی خسته ‌ڕوو و، باسی له‌ ده‌ستێوه‌ردانی ئێرانی له‌ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ كرد؛ كه‌ ئه‌مه‌یش هاوته‌ریبه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ مه‌ترسییه‌ ئاسایشییه‌ ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌كییه‌كانی سه‌ر وڵاتانی عه‌ره‌بی.

بۆیه‌ ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌Ù… هه‌ڵوێست Ùˆ گۆڕانكارییانه‌ÛŒ ئه‌Ù… ساڵانه‌ÛŒ دوایی‌ له ‌لایه‌Ùƒ و، هاتنه‌سه‌ركاری ترامپ Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی له‌ ئێران له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه،‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ئه‌وه‌ دێنێته‌ Ù¾ÛŽØ´ØŒ كه‌ ئه‌مریكا له Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕێككه‌وتن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا Ùˆ به‌ یارمه‌تیی وڵاتانی عه‌ره‌بی، نفووز Ùˆ كاریگه‌ریی ئێران سنووردار بكه‌نه‌وه‌. بۆیه‌یشه‌ ئه‌مساڵ، كه‌ هاوكات كۆبوونه‌وه‌ÛŒ كۆمكاری عه‌ره‌بی به‌ڕێوه ‌ده‌چوو، "حه‌سه‌Ù† ڕۆحانی"ØŒ سه‌رۆككۆماری ئێران، له‌ Ú¯Ù‡‌شتێكدا بۆ ڕووسیا له‌ مۆسكۆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "ڤلادیمیر پووتین" زیاتر له‌ 14 به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌ÛŒ هاوكارییان له‌ بواره‌ جۆراوجۆره‌كاندا واژوو كرد و، تاووتوێكردنی گۆڕانكارییه‌كان Ùˆ پرسی ناوچه‌كه‌ØŒ له‌ ته‌وه‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی گفتوگۆكان بووه‌. ڕاستییه‌كه‌ی، ئه‌Ù… Ú¯Ù‡‌شته‌ÛŒ ڕۆحانی بۆ ڕووسیا‌ØŒ ده‌ربڕی نیگه‌رانییه‌كانی ئێرانه‌ له‌ هه‌ڵویستی ئه‌مریكا Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی له ‌هه‌مبه‌ر Ú•Ù‡‌فتاره‌كانی ئێران و، ئه‌Ú¯Ù‡‌ری گۆڕانكاری له‌ هاوسه‌نگیی هێزه‌كان له‌ ناوچه‌كه‌دا، كه‌ له‌ ده‌ره‌نجامی ڕێككه‌وتنێكی چاوه‌ڕواننه‌كراو له‌ نێوان ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكادا ئێران بكه‌وێته‌ په‌راوێزه‌وه‌Ø› به‌تایبه‌ت له‌ پرسی سووریا Ùˆ گوشاره‌كانی ئه‌مریكا له‌ عێراق و، هه‌روه‌ها له‌ یه‌مه‌Ù† Ùˆ لوبنان Ùˆ هتد.

كۆماری ئیسلامیی ئێران Ùˆ شۆڕشەكانی وڵاتانی عەرەبیی ناسراو به‌ به‌هاری عه‌ره‌بی:

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ نیگه‌رانییه‌ ئه‌منییه‌كانی وڵاتانی عه‌ره‌بی له‌ ئاستی ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌كیدا پرسی شۆڕشه‌كانی ناسراو به‌ "به‌هاری عه‌ره‌بی"یه‌. به‌Ù…‌ مانایه‌ كه‌ له ‌لایه‌Ùƒ له‌ ئاستی ناوخۆییدا تووشی هه‌Ú•Ù‡‌شه Ùˆ گۆڕانكاری‌ له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی و، له ‌ئاستی ده‌ره‌كییشدا ده‌ستێوه‌ردانی وڵاتان به‌تایبه‌ت كۆماری ئیسلامی، بوونه‌ته‌وه‌. به‌Ù… پێیه‌ØŒ ئه‌Ù… شۆڕشانه‌ بوونه‌ته‌ جێگه‌ نیگه‌رانی Ùˆ دڵه‌ڕاوكێی وڵاتانی عه‌ره‌بی و، ئاڵۆزییه‌كانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ به‌ ده‌ره‌نجامی ئه‌Ù… شۆڕشانه‌ Ùˆ دروستبوونی ناسه‌قامگیری Ùˆ ده‌ستێوه‌ردانی ئێران ده‌زانن؛ بۆ نموونه‌ گوته‌كانی ئه‌میری كوێت له‌ كۆمكاری عه‌ره‌بی له‌سه‌ر Ú•Û†ÚµÛŒ وێرانكه‌ری شۆڕشه‌كانی ناسراو به‌ به‌هاری عه‌ره‌بی له‌سه‌ر ژێرخانه‌ ئابووری Ùˆ ئاسایشییه‌كانی وڵاتانی عه‌ره‌بی.

لە ڕوانگەی كۆماری ئیسلامییەوە، ئایینی ئیسلام و مەزهەبی شیعەی دوازدە ئیمامی، بۆ هەموو ڕەهەندێكی ژیانی تاك و كۆمەڵایەتیی مرۆڤ و پەیوەندیی نێونەتەوەیی، حوكم (بڕیار)ی هەیە، بۆ نموونە:

Ù¡- ئامانجی ئایینی ئیسلام، ÙˆÛ•Ùƒ ئایینێكی جیهانی، Ù„Û• كۆتاییدا دروستكردنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ گەورەی ئیسلامی لەژێر ناوی "ئۆمەتی ئیسلامی"یە؛ ئیمامی زەمان (مەهدی)یش ڕزگاركەری هەموو مرۆڤەكانە Ùˆ دامەزرێنەری ئاشتیی جیهانییە لەژێر ئاڵای ئیسلامدا. لێرەوە سیاسەتی دەرەوەی حكوومەتی ئیسلامی، ئەم ئامانجە كۆتایییەی هەیە ÙƒÛ• Ù„Û• كورتخایەندا هەموو جیهانی ئیسلام و، Ù„Û• درێژخایەندا هەموو جیهان بخاتە ژێر دەسەڵاتی ئیسلامه‌وه‌.

٢- لە ئیسلامدا خەبات دژی زۆرداری، سنووری جوگرافیایی ناناسێت، یان سنووری سیاسیی ناوخۆیی و دەرەكی دەگرێتەوە. لە ڕووی هزرییەوە خەبات دژی دەوڵەتە زاڵم و زۆردارەكان، لە بەرنامەی كاری سیاسەتی دەرەوەی كۆماری ئیسلامیی ئێراندایە.

Ù£- سەربەخۆییی ناوخۆییی حكوومەتی ئیسلامی، پەیوەندیی بە بـڕینی وابەستەیی بە وڵاتانی تـری ناموسڵمانەوە هەیە و، دەبێت Ú•ÛŽÚ¯Û• Ù„Û• دەستێوەردانی كافران بگرن؛ پێویستە موسڵمانان بەرەیەكی هاوكاری Ùˆ هاوپەیمانی له‌ دژی كوفر Ùˆ زوڵم، دروست بكەن.

Ù¤- سیستەمی یاساییی ئیسلامی ـــ شیعی (نیزامی شه‌رع)ØŒ هەموو ڕێسا Ùˆ یاسایه‌ÙƒÛŒ تاكەكەسی، بنەماڵەیی، مەدەنی، كۆمەڵایەتی، سیاسی، ئابووری، دادوەری، نەتەوەیی Ùˆ نێونەتەوەیی دەگرێتەوە. بۆ نموونە: مافی مرۆڤی ئیسلامی، دژی جاڕنامەی جیهانیی مافی مرۆڤە Ù„Û• هەندێ‌ بواردا؛ واته‌ عەقڵانییەتی ئیسلامی، بە Ù‡Û†ÛŒ بەها Ùˆ پێوەرەكانی ئیسلامی-شیعییه‌وه‌ØŒ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ عەقڵانییەتی ڕۆژاواییدا جیاوازیی هەیە.

بە شێوەیەكی گشتی، پەیوەندییەكانی كۆماری ئیسلامیی ئێران Ù„Û•Ú¯Û•Úµ وڵاتانی عه‌ره‌بی- ئیسلامیی ناوچەكەدا، بە Ù‡Û†ÛŒ نەبوونی متمانە بە یەكتـری، ÙƒÛŽØ´Û• Ùˆ گرفتی قەومی Ùˆ مەزهەبی و، هەروەها جۆری پەیوەندیی ئەم وڵاتانە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا Ùˆ ئیسڕائیل، ئاڵۆز Ùˆ پڕكێشەیە، بەتایبەت Ù„Û•Ú¯Û•Úµ وڵاتانی عەرەبیدا.

بۆ نموونە كۆماری ئیسلامیی ئێران Ù„Û•Ú¯Û•Úµ یەكێك Ù„Û• بەهێزتـرین وڵاتی عەرەبی ــ ئیسلامی، واتا میسر، بە Ù‡Û†ÛŒ جۆری پەیوەندییەكان Ùˆ بەرژەوەندیی جیاوازی ئەم دوو وڵاتە Ù„Û• هەمبەر ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا Ùˆ ئیسڕائیل Ùˆ جیاوازی Ùˆ ناكۆكی Ù„Û• بۆچوونیان Ù„Û• هەمبەر ئیسلامی سیاسی Ùˆ ناسیونالیزم Ùˆ پرسی تیرۆریزم Ùˆ... بەردەوام ÙƒÛŽØ´Û•ÛŒ هەبووە و، نزیكەی سێ‌ دەیە ده‌بێت پەیوەندییان نەبووە؛ تەنانەت كۆتاییهاتنی جەنگی هەشت ساڵەی نێوان ئێران Ùˆ عێراق Ùˆ باشتـربوونی پەیوەندیی ئێران Ùˆ سعوودیایش نەیتوانیوە كۆتایی بە ململانێی نێوان ئەم دوو وڵاتە بێنێت. سه‌باره‌ت به‌ گۆڕانكارییەكانی ئەم دوایییەی ناوچەكە، ÙƒÛ• بە بەهاری عەرەبی ناسراوە، ئایەتوڵڵا خامنەیی، ڕێبەری كۆماری ئیسلامیی ئێران، ئەو ڕووداوانە بە ڕەنگدانەوەی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامیی ئێران دەزانێت و، بڕوای وایە ÙƒÛ• دەبێت Ú•ÛŽÚ¯Û• له‌وه‌ بگرین ÙƒÛ• ئەم شۆڕشانە Ù„Û• لایەن وڵاتانی ڕۆژاوایی Ùˆ هاوپەیمانە ناوخۆیییەكانیانه‌وه‌ دەستیان بە سەردا بگیرێت. Ù„Û• لایەكی تـرەوە Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ حوكمڕانی Ù„Û•Ù… وڵاتانەدا، دەبێت بە ئاراستەی ئایدیۆلۆژیی ئیسلامی Ùˆ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامیی ئێران بێت.

بە واتایەكی دیكه‌ØŒ ڕێبەری Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامیی ئێران Ùˆ بنەماخوازەكان (ئسوڵگه‌رایان) Ù„Û• كۆماری ئیسلامیی ئێراندا، سه‌باره‌ت به‌ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ وڵاتانی عەرەبی، بڕوایان هەیە بە 1- "به‌ئیسلامیزانین"ÛŒ ئه‌Ù… شۆڕشانه‌ (هەستانەوەی ئیسلامی). 2- "بەخۆڕسكزانین"ÛŒ ئەم گۆڕانكارییانە. 3- "جەماوەریبوون"ÛŒ ئەم شۆڕشانە. ڕوانگەیەكی تـر Ù„Û• كۆماری ئیسلامیی ئێراندا بوونی هەیە ÙƒÛ• Ù„Û• ڕوانگەی تیۆریی پیلانگێڕی (نظرية المؤامرة)ØŒ دەڕواننە ئەم شۆڕشانە و، ڕایان لەسەر ئەم گۆڕانكارییانە ئەوەیە ÙƒÛ• ئەمە بە پیلانی ڕۆژاوا Ùˆ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكای دەزانن و، Ù„Û• سەر ئەم بڕوایەن ÙƒÛ• ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا Ù„Û• درێژەی پیلانەكانی خۆیدا بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ پاراستنی ئاسایش Ùˆ مانەوەی ئیسڕائیل، دەیەوێت داواكارییەكانی خەڵك Ù„Û• دژی دیكتاتۆرەكانی ناوچەكە كۆنتـڕۆڵ بكات؛ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ بتوانێت ئەم Ú•Ù‚ Ùˆ تووڕەیییەی جەماوەری ناوچەكە Ù„Û• دژی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا Ùˆ ئیسڕائیل كۆنتـڕۆڵ بكات.

سیاسەتی كۆماری ئیسلامیی ئێران Ù„Û• هەمبەر شۆڕشەكانی ناسراو بە بەهاری عەرەبی، بەم شێوەیەیە ÙƒÛ• ئاڕاستەیەك ÙƒÛ• Ù„Û• ئەنجومەنی نوێنەران، دامەزراوەی ڕێبەری، دەسەڵاتی دادوەری، ئیمامانی جومعە Ùˆ بەگشتی بنەماخوازەكان Ù¾ÛŽÙƒ دێت، ئەم شۆڕشانە بە درێژكراوەی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامیی ئێران Ùˆ "ڕاپەڕینەكانی فەڵەستین" دەزانن و، زیاتـر Ù„Û•Ù… چەمكانە ÙƒÛ•ÚµÙƒ وەردەگرن: بزووتنەوەی جەماوەری، Ø´Û•Ù¾Û†Ù„ÛŒ هەستانەوە، وشیاریی جەماوەری، هەستانەوەی ئیسلامی، گەڕانەوە بۆ بەها ئیسلامییه‌كان، شۆڕشەكانی ناوچەكە، Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ جەماوەری Ùˆ هتد. دەرهاوێشتەی ئەم تێگەیشتنەیش Ù„Û• سیاسەتی دەرەوەدا، Ù„Û• پشتیوانی Ù„Û•Ù… گۆڕانكارییانە Ùˆ دروستكردنی پەیوەندی Ùˆ سازدانی سمینار Ùˆ كۆنفڕانسی جیاجیا، هەروەها دروستكردنی ئەمیندارێتیی بەردەوام لەژێر ناونیشانی "ئەنجومەنی ڕاوێژكاریی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛ•ÛŒ جیهانیی هەستانەوەی ئیسلامی"دا خۆی دەبینێتەوە.

بەڵام ڕوانگەیەكی تـر بۆ گۆڕانكارییەكان، ÙƒÛ• ئەم شۆڕشانە بە پیلانی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا دەزانن، ئەم چەمكانە بەكار دێنن: Ø´Û†Ú•Ø´ØŒ بزووتنەوەی داواكاریی جەماوەری، داواكاریی ئاشتییانە Ùˆ...Ø› ÙƒÛ• ئەمە وا دەكات دەرهاوێشتەی Ù„Û• سیاسەتی دەرەوەی كۆماری ئیسلامیی ئێراندا، ببێتە هۆكاری هەوڵدان بۆ دروستكردنی پەیوەندیی دیپلۆماتیك Ù„Û• چوارچێوەی فه‌رمیی "دەوڵەت له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دەوڵەت" و، هەروەها یارمەتی بۆ دۆزینەوەی ڕێگەچارە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ناڕازییەكان، بۆ ئەوەی حكوومەتی ئەو وڵاتانە نەڕووخێت، یاخود یارمەتیدانی حكوومەتەكان بۆ ڕووبەڕووبونەوەی بەرهەڵستكاران، بۆ نموونە دەوڵەتی سووریا. لێرەوە دەردەكەوێت ÙƒÛ• كۆماری ئیسلامیی ئێران دەیەوێت هاوسەنگییەك Ù„Û• نێوان خۆگونجاندن Ùˆ كۆنتـڕۆڵی گۆڕانكارییەكان و، هەروەها پاراستنی هاوسەنگیی هێز Ù„Û• ناوچەكە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ بنەما بەهایییە ئیسلامییەكان Ùˆ دژایەتیی ڕۆژاوا دروست بكات؛ بەڵام Ù„Û• بەرژەوەندیی خۆیدا.

كۆبه‌ند:

گۆڕانكارییه‌كانی ئاسایشی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ هاتنه‌سه‌ركاری ترامپ له‌ ئه‌مریكا Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری یه‌كلاییكردنه‌وه‌ÛŒ هاوكێشه‌كانی نێوان ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا له ‌لایه‌Ùƒ و، Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ سیاسه‌ته‌كانی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا، بوونه‌ته‌ Ù‡Û†ÛŒ هاتنه‌ئارای كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ پرس Ùˆ بابه‌ت و، ته‌نانه‌ت دڵه‌ڕاوكێی ئاسایشیی وڵاتان له ‌هه‌مبه‌ر یه‌كتری. به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ جێگه‌ÛŒ ئاماژه‌یه‌ØŒ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ڵوێستی وڵاتانی عه‌ره‌بی له‌ دژی ئێران، به‌تایبه‌ت له‌ كۆبوونه‌وه‌ÛŒ كۆمكاری وڵاتانی عه‌ره‌بی له‌ ئۆردن، ده‌ربڕی ئه‌Ùˆ ڕاستییه‌یه‌ كه‌ ئه‌Ù… وڵاتانه‌ ده‌یانه‌وێت له‌Ù… گۆڕانكارییانه‌ سوود وه‌ربگرن و، به‌ یارمه‌تیی سیاسه‌تی نوێی ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا له ‌به‌رامبه‌ر كۆماری ئیسلامیدا هه‌ڵوێست وه‌ربگرن Ùˆ كێشه‌كان یه‌كلایی بكه‌نه‌وه،‌ یاخود ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا سنووردار بكه‌Ù†. چونكه‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا،  ده‌خوازێت له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گوشارهێنان بۆ سه‌ر ئێران له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ وڵاتانی سوننه‌وه‌ØŒ كه‌ خاوه‌Ù† Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ جیۆئێكۆنۆمین له‌ ناوچه‌كه‌دا، ئێران لاواز بكات Ùˆ له‌ سنووره‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌كانیدا ئابڵووقه‌ÛŒ بدات Ùˆ قه‌تیسی بكات. ئه‌مه‌یش ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ گۆڕانكاری له‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ هێزی ئێران و، به‌Ù… پێیه‌یش توانای Ú¯Ù‡‌مه‌ Ùˆ جووڵه‌ÛŒ ئێران لاواز Ùˆ سنووردار ده‌كات. له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ جیۆئێكۆنۆمیی سعوودیا Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ستراتیژیی نوێی ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكادا له ‌ڕووی ئابوورییه‌وه‌ هاوته‌ریبه‌. به‌ مانایه‌ÙƒÛŒ تر، جیۆئێكۆنۆمیی سعوودیا Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی به‌ ئاراسته‌ Ùˆ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ سیاسه‌تی جیهانیی ئه‌مریكادایه‌ له‌ ململانێكانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ چین Ùˆ ڕووسیادا، به‌ڵام به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ جیۆپۆلیتیك Ùˆ جیۆئێكۆنۆمیی ئێران، به‌ قازانجی ڕووسیا Ùˆ چین ده‌شكێته‌وه‌Ø› كه‌ ئه‌مه‌یش به‌ زیانی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی ئه‌مریكا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانییه‌تی. بۆیه‌ پێشبینی ده‌كرێت به‌ Ù‡Û†ÛŒ هه‌ڵوێستی وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ سیاسه‌تی ئه‌مریكاوه‌ØŒ Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی جیۆپۆلیتیك Ùˆ جیۆئێكۆنۆمیی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا، به‌ره‌Ùˆ لاوازبوون Ùˆ نزمبوونه‌وه‌ بڕوات.

ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ جێگه‌ÛŒ سه‌رنجه‌ له‌Ù… كۆبوونه‌وه‌ لووتكه‌یه‌دا باس له‌ دیموكراسی له‌ ناوخۆی وڵاتانی عه‌ره‌بی ده‌كرێت، وه‌Ùƒ ئاماژه‌یه‌Ùƒ بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌ستێوه‌ردانه‌ ده‌ره‌كییه‌كان و، هه‌روه‌ها ڕێگری له‌ كاریگه‌ریی ئاسه‌واره‌كانی به‌هاری عه‌ره‌بی. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ جه‌خت له‌سه‌ر یه‌كپارچه‌ییی عێراق ده‌كرێته‌وه‌ و، "حه‌یده‌ر عه‌بادی" له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پاشای سعوودیا ÙƒÛ† بوونه‌وه‌ ده‌كات و، ئه‌مه‌Ø´ ئاماژه‌یه‌ بۆ دوورخستنه‌وه‌ÛŒ عێراق له‌ كۆماری ئیسلامی Ùˆ لایه‌نگرانی له‌ ناوخۆی عێراق، به‌Ù¾ÛŽÛŒ ستراتیژیی نوێی سعوودیا Ùˆ وڵاتانی عه‌ره‌بی، هه‌روه‌ها ئه‌مریكا.

 
 
« دۆسیەی تایبەت بە پرسی کورد Ùˆ یاسای نێودەوڵەتی
« ڕێككه‌وتن Ùˆ ئاگربه‌ست له ‌سووریا
« دڕدۆنگی Ùˆ دوودڵیی ئه‌مریكییه‌كان له جه‌نگی‌ سووریا
« ئازادكردنی مووسڵ Ùˆ هاوكێشه‌ی هاوسه‌نگیی هێزی ئه‌كته‌ره‌كان
« ئەمریکا بە "ترامپ"Û•ÙˆÛ•ØŒ دەبێ Ú†ÛŒ بۆ جیهان Ù¾ÛŽ بێت؟
« هه‌ڕه‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسییه‌كانی به‌سه‌ربازی Ùˆ به‌‌یاساییكردنی حه‌شدی شه‌عبی
« پێکەوەژیان Ùˆ پێکەوەهەڵکردن

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون