PÊNÛS
 
لەبارەى پێشخستنى دۆزى ژن، به‌هه‌ڵه‌دا چووین!  
     2017-03-28
هودا زەنگەنە

لەبارەی پێشخستنی دۆزی ژن، بەهەڵەدا چووین!

هودا سابیر زه‌Ù†Ú¯Ù‡‌نه‌ / دیپلۆم Ù„Û• یەکسانیى جێندەرى

ساڵ نییه‌ له ‌ساته‌وه‌ختى یادكردنه‌وه‌Ù‰ Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیى ژنان، كه‌ به‌ هه‌شتى مارس ده‌ناسرێته‌وه،‌ چالاكوانانى داكۆكیكار له ‌مافه‌كانى ژنان Ùˆ ڕێكخراوه‌كانیان ڕووبه‌ڕووى توانج Ùˆ پلار و، زێده‌تر له‌وه‌یش، هێرشى شكاندن Ùˆ لێدان له‌ بایه‌خى ئه‌Ù… بۆنه‌یه،‌ نه‌بنه‌وه‌. من تا ڕادده‌یه‌Ùƒ ئه‌Ù… هێرشانه‌ به‌ حاڵه‌تێكى سروشتى ده‌بینم، چونكه‌ له‌ بنه‌Ú•Ù‡‌تدا به‌ره‌یه‌Ùƒ هه‌میشه‌ ئاماده‌یه‌ Ù‚Û†Úµ Ùˆ باسكى هه‌ڵب كا، بۆ ململانێی ئه‌Ùˆ به‌ره‌یه‌Ù‰ كه‌ ده‌یه‌ÙˆÛŽ یەکسانیى جێندەرى بڕه‌خسێنێت Ùˆ گۆڕانى كۆمه‌ڵایه‌تى دروست بكات و، سەرەڕاى دەیان بەربەستى کەلتوورى هاتۆته‌ مه‌یدان، تا قۆناغى پاشكه‌وتووییی كۆمه‌ڵایه‌تى Ùˆ به‌كۆیله‌سه‌یركردنى Ú˜Ù† Ùˆ چاولێكردنى وه‌Ùƒ بوونه‌وه‌رێكی پاشكۆ Ùˆ پله‌ دوو، تێ بپه‌Ú•ÛŽÙ†ÛŽ. به‌ره‌یه‌Ùƒ چیتر نایه‌ÙˆÛŽ Ùˆ ناهێڵێ "حصانه‌- پارێزبه‌ندى" له‌سه‌ر تاوانبارانى به‌ناو نامووسپارێزی، به‌رده‌وامیى هه‌بێ، چونكه‌ پاساوى چاولێپۆشینى تاوانەکانیان، ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ÙŠÛ• ÙƒÛ• Ù„Û• بنەڕەتدا به‌ تێگه‌یشتنی ئه‌وان، نامووس به‌ Ú•Ù‡‌فتاره‌كانی ژنه‌وه به‌ستراوه‌ته‌وه‌‌ و، ئه‌وانیش وه‌Ùƒ پارێزه‌ری ئه‌Ùˆ به‌ناو نامووسه،‌ خه‌ÚµÙ‚ بوون!

جا ئه‌Ù… "به‌ره‌Ù‰ دژ"ه،‌ به‌ره‌یه‌Ùƒ نییه‌ ته‌نیا لەناو بازنەى چین Ùˆ توێژه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كاندا بسووڕێته‌وه، یان ته‌نیا پیاوان بن، به‌ڵكوو ئه‌Ù… "به‌ره‌Ù‰ دژ"ه،‌ هێندە پەلوپۆیان هاوێشتووە، بوون بە ئەجێنداى بەشێک Ù„Û• حزبه‌ سیاسییه‌كانیش.

له ‌لایه‌كى دیكه‌‌وه‌ØŒ هه‌ÚµÙ‡‌یه‌Ùƒ كه‌ به‌ره‌Ù‰ یەکسانیخوازەکان هه‌موو ساڵێك دووباره‌Ù‰ ده‌كه‌نه‌وه‌ØŒ تێكه‌ڵكردنى هه‌ر دوو یادى "Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیى ژنان"ه،‌ كه‌ ده‌كه‌وێته‌ 8Ù‰ مارس، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "ساڵڕۆژى به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌Ù‰ توندوتیژیى دژبه‌ ئافره‌تان"ØŒ كه‌ ڕێكه‌وته‌كه‌Ù‰‌ 25/11Ù‰ هه‌موو ساڵێكه‌. ئه‌Ù… تێكه‌ڵكارییه،‌ وای كردووه‌ به‌ره‌Ù‰ یه‌كسانیخواز Ùˆ ڕیفۆرمخوازه‌كان هه‌ڵمه‌ت، دروشم، په‌یام Ùˆ چالاكییه‌كانیشیان به‌ خواروخێچى بگه‌یه‌نن؛ یاخود ڕوونتر بڵێم، له‌ هه‌ر دوو بۆنه‌كاندا كاره‌كته‌رى ژن، زێده‌تر وه‌Ùƒ "قوربانى Ùˆ سته‌ملێكراو Ùˆ به‌دبه‌خت Ùˆ خێرپێكه‌ر"ØŒ ده‌كه‌Ù† به‌ سه‌نته‌رى جووڵه‌ Ùˆ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ Ùˆ چالاكییه‌كانیان، كه‌ به ‌باوه‌Ú•Ù‰ من، ئه‌Ù… گوتاره‌ØŒ خزمه‌ت، نه‌ به‌ دۆزى Ú˜Ù† ده‌كات نه‌ یارمه‌تیشمان ده‌دات تا ئه‌Ù… Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‰ Ú•Ù‚ Ùˆ دوژمنكارییه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌كه‌Ù‰ تردا كاڵ بكه‌ینه‌وه‌. له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وهی‌شدا یادكردنه‌وه‌ÛŒ بۆنه‌كان جیاوازه‌ و، هه‌ر یه‌Ùƒ په‌یامی خۆی هه‌یه،‌ بۆ نموونه‌ له‌ "هه‌شتی مارس"دا، پێویسته‌ فۆكه‌سمان بخه‌ینه‌ سه‌ر ئه‌Ùˆ ده‌ستكه‌وت Ùˆ ئه‌نجامه‌ گرنگانه‌ÛŒ كه‌ به‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ تاكه‌كه‌سی Ùˆ گرووپی Ùˆ دامه‌زراوه ‌حكوومی Ùˆ مه‌ده‌نییه‌كان به‌ده‌ست هاتوون و، ڕێز له‌Ùˆ ماندووبوونانه‌ بگرین كه‌ هه‌میشه‌ وه‌Ùƒ قه‌ڵغانێك له ‌پێشه‌وه‌ÛŒ پرۆسه‌كه‌ خۆیان كردۆتە‌ قوربانی له‌پێناو كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ یه‌كسان Ùˆ دادپه‌روه‌ر و، باس Ùˆ گوتاره‌كانیش له‌پێناو سیمبۆله‌كانی یه‌كسانی Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ پاڵپشتی له‌ پرۆسه‌ÛŒ گۆڕانی كۆمه‌ڵایه‌تی، به‌ره‌Ùˆ قۆناغێكی یه‌كسان بێ و، هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ سه‌ركه‌وتن Ùˆ كۆڵنه‌دان.

به‌ڵام له یادكردنه‌وه‌ÛŒ‌ 25ÛŒ Ù†Û†Ú¤Ù‡‌مبه‌ردا، گرنگه‌ چالاكی Ùˆ گوتار Ùˆ یاده‌كه،‌ تایبه‌تمه‌ند بكرێ به‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌Ùˆ سیسته‌Ù… Ùˆ چالاكی Ùˆ كارانه‌ÛŒ له‌ ماوه‌ÛŒ ساڵیكدا له ‌لایه‌Ù† ده‌زگه‌ حكوومی، مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ میدیایییه‌كان و، ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر ئاستی تاكیش ئه‌نجام دراون و، هه‌روه‌ها داڕشتنی به‌رنامه‌ÛŒ كار Ùˆ پلانی نوێ له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ڵسه‌نگاندنه‌كان؛ هه‌روه‌ها خستنه‌ڕووی ده‌رهاوێشته‌كانی توندوتیژی Ùˆ لێكه‌وته‌كانی له‌سه‌ر ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی، ئه‌منی، نه‌ته‌وه‌یی Ùˆ ئایینی.

به ‌مانایه‌كى تر، ده‌مه‌ÙˆÛŽ بڵێم ئیدى ئێستا كاتى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ قۆناغی "ناساندن Ùˆ خستنه‌ڕووی فۆبیاى لێدان Ùˆ تراژیدیاى كوشتن Ùˆ سووتان Ùˆ فۆرمه‌كانی تری توندوتیژیی دژ به‌ ژنان"Ù‡‌وه‌ØŒ بڕۆینه‌ قۆناغی "ناساندن Ùˆ خستنه‌ڕووی به‌هێزیی Ú˜Ù† و، Ú•Û†Úµ  Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ یه‌كسانی له‌ناو كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ و، كاریگه‌ریی به‌شداریكردنی له‌سه‌ر هه‌موو ئاسته‌ كۆمه‌ڵایه‌تی، ئیداری، یاسایی، سیاسی، په‌روه‌رده‌یی، ڕۆشنبیری، بەهرە Ùˆ پیشه جۆربه‌جۆره‌كان".

هەروەها ئیدى لێرە بەدواوە پرۆسەى بەرەنگاربوونەوەى‌ توندوتیژی، با پرۆسەیەک نەبێ بۆ به‌زاڵمده‌رخستنی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زێك Ùˆ مه‌زڵوومپێشاندانی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زێكى تر! Ù„Û• ڕاستیشدا لاى خۆمەوە Ù„Û• هیچ قۆناغێکدا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئەو ئاراستە تا ڕاددەیەک گشتییەدا نەبووم، ÙƒÛ• پێیان وایە "جۆری Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز"ØŒ پێودانگە بۆ Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ كردەى تاک، به‌ڵكوو ديدى من وايە تێڕوانینى فیكرى Ùˆ ئاراستەى بیركردنه‌وه Ùˆ‌ په‌روه‌رده‌ÛŒ خێزان Ùˆ دامەزراوە Ùˆ ژینگەى کۆمەڵایەتى، پێودانگن بۆ هەڵسەنگاندنى Ú•Ù‡‌فتارى تاك، نه‌Ùƒ جۆری Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زى تاكەکان. واتا، هەر کات وا بیرمان کردەوە كه کەسایەتیى ڕەگەزى پیاو، بريتييە Ù„Û• دڵڕەقى Ùˆ فێڵ Ùˆ ڕۆحى چەوساندنەوە Ùˆ ستەمکارى Ùˆ مردنى ويژدان Ùˆ بەزەیی و، Ù„Û• بەرامبەریشدا ئافرەت بوونەوەرێکى فریشتەئاسا، خاڵى Ù„Û• Ú•Ù‚ Ùˆ تۆڵە Ùˆ بوغز Ùˆ دووڕوویى Ùˆ ستەمه‌ØŒ Ù†Û•Ú© ناتوانین یەکسانیى کۆمەڵایەتى بهێنینە کایەوە، بەڵکوو هێندەى تر، تۆوى Ú•Ù‚ Ùˆ تۆڵەکردنەوە Ùˆ ستەمکارى Ù„Û• نێوان ئەم دوو ڕەگەزەدا موتوربە دەکەین.

لێرەوە دەمەوێ بڵێم، ئەگەر دەمانەوێ پرۆسەى ئاشتەواییى کۆمەڵایەتى Ùˆ خێزانى پەرە Ù¾ÛŽ بدەین، ئەگەر دەمانەوێ هەنگاوى کردەیى بۆ گۆڕینى هاوکێشەى تاوانە کۆمەڵاتییەکان Ù„Û• دۆخێکى ئالۆزەوە بۆ دۆخێکى ئاسایى، بهاوێژین، ئێستا کاتیەتى سەرتاپاى دروشم Ùˆ چالاكی Ùˆ ئەجێنداى کارکردنمان بە ئاراستەیه‌ÙƒÛŒ تری ئەو فۆرمە ناتەندروستە بگۆڕين، Ú©Û• پێشتر بە ئەزموونێکى Ú©Û•Ù…Û•ÙˆÛ• ڕەنگڕێژمان کردووە، لەوانە:

- كاتى ئەوەیە پێودانگ Ùˆ هه‌ڵسه‌نگاندنمان بۆ  گوتار Ùˆ كردار Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاری تاكەکان له‌سەر بنەماى ڕوانگه ‌Ùˆ بیركردنه‌وه ‌Ùˆ پەروەردەى کۆمەڵایەتى Ùˆ Ø´ÛŽÙˆÛ•Ù‰ تاوانەکان بێ، Ù†Û•Ú©  له‌سه‌ر بنه‌مای "جۆری Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز".

- ساڵانیکە نائاگایانه‌ پرسی ژنمان كردۆته‌ سپۆنسه‌ری ده‌یان كاری میدیاییی لاواز، كه‌ جگه‌ له‌ تۆخكردنه‌وه‌ÛŒ ده‌رخستنی لاوازیی Ú˜Ù† Ùˆ باڵاده‌ستیی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زێكی تر، هه‌ر‌وه‌ها بەرزکردنەوەى دروشمەکانى بەرەنگاربوونەوەى توندوتیژیى دژ بە ژنان له‌سه‌ر بنه‌مای لاوازیی Ú˜Ù† Ùˆ تۆخكردنه‌وه‌ÛŒ پیاوسالاری، Ù„Û• برى ئاشتبوونەوەى ئەم دوو ڕەگەزەى Ú©Û• بەیەکەوە پەیکەرى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• تەواو دەکەن. هه‌ر له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ میدیاكانه‌وه‌ Ú†Ù‡‌ندین كاره‌كته‌ری لاوازمان كردۆته‌ پاڵه‌وانی شاشه‌كان، به‌بێ ئه‌وه‌ÛŒ هیچ پێوه‌رێكی مه‌عریفی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ زانستی بۆ په‌یام Ùˆ گوتار Ùˆ كرداری ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ هه‌بێت.

- کاتى ئەوەیە ئافرەت ÙˆÛ•Ú© کارەکتەرێکى بەهێز Ùˆ بەهرەدار بناسێنینه‌وه‌ØŒ چونکە تاکوو ئەم ساتەیش هێنده‌ ژنمان به‌ كوژراوی Ùˆ لێدراوی Ùˆ زوڵملێكراو Ùˆ سووتاو Ùˆ ملكه‌Ú† خسته‌ ڕوو، وێنایه‌كمان له‌ زه‌ینى کۆمەلگەدا هەلکۆڵیوە، كه‌ ئه‌وه سروشت Ùˆ‌ پێناسه‌ÛŒ ژنه‌! منداڵه‌ كوڕه‌كانمان به ‌Ù‡Û†ÛŒ هەلکۆڵینى ئه‌Ù… وێنه‌یه‌ له‌ زه‌ینییەتیاندا هه‌میشه‌ ئاماده‌یییان تێدایه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ Ù„Û• ئێستادا خوشك Ùˆ دايك Ùˆ هاوڕێكانيان و، Ù„Û• داهاتوویشدا هاوسه‌ر Ùˆ ÙƒÚ†Ù‡‌كانیان لەسەر بنەماى ئەو زه‌ینییەتە بچه‌وسێننه‌وه‌!

- کاتى ئەوەیە Ù†Û•ÙˆÛ•Ù‰ ئیستا Ùˆ ئاییندەمان Ù„Û• Ú†Û•Ù…Ú©Ù‰ ڕاستەقینەى "یەکسانى" تێ بگەیەنین، چونکە ئێمه‌ نه‌مانتوانیوه‌ هێزی Ú˜Ù† ÙˆÛ•Ú© دوو تاى تەرازووى یه‌كسان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕەگەزى پیاو Ù„Û• ڕووى "ماف Ùˆ ئەرکەوە" بەدروستى بە Ú©Û†Ù…Û•Ù„Ú¯Û• بگەیەنین. نه‌مانتوانیوه‌ Ú˜Ù† وه‌Ùƒ کائینیکى خاوەن Ù¾ÛŽÚ¯Û• Ùˆ بڕیار له‌ فكری منداڵه‌كانمان وێنا بکەین. ئەو فۆرمە Ù„Û• کارکردنە ناتەندروستە بووە، وای کردووە کاتیک‌ ÙƒÚ†ÛŽÙƒ هه‌ر له‌ قۆناغى منداڵییه‌وه‌ ئاماده‌ییی تێدایه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ كاتێك پێشێلكاریی به‌رامبه‌ر ده‌كرێت، قبووڵی بكات Ùˆ كاردانه‌وه‌ÛŒ نه‌بێت چونكه‌ له‌ زەینیدا وێنه‌ÛŒ ئافره‌ت به‌ کائینیکى لاواز دروست بووه ‌و، لەوەتەى هەیە ژنى به‌ سووتاوی، لاوازی، لێدراوی، كوژراوی، دەرکراوى، ستەملیکراوى Ùˆ گریاوى بینیوە Ùˆ بیستووە! تا وای Ù„ÛŽ دەکات هێزێك هه‌میشه‌ له‌ ناوه‌وه‌یدا پاڵی پێوه‌ ده‌نێت بێده‌Ù†Ú¯ بێت Ùˆ ملكه‌Ú† بێت، له‌ ترسی ئه‌Ùˆ ئه‌نجامانه‌ÛŒ بینیویه‌تی!

- كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ بابه‌تی قسه‌كردن Ùˆ ئامار Ùˆ ڕێكاره‌كان بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ توندوتیژییه‌كان، میکانیزمێکى بەسیستەمکراوى بۆ Ú•Û•Ù†Ú¯Ú•ÛŽÚ˜ بکرێ؛ واتا تایبه‌تمه‌ند بكرێت به‌Ùˆ ده‌زگه‌ Ùˆ ڕێكخراو Ùˆ میدیایانه‌ÛŒ كه‌ بۆ ئەم پسپۆرییە‌ دامەزرێنراون و، Ù„ÛŽ نه‌Ú¯Ù‡‌Ú•ÛŽÙ† هه‌ر كه‌س به‌ئاسانی ده‌ستی بۆ ببات.

- ئیدى کاتى ئەوەیە ئەم دوو ڕەگەزە سەرەکییەى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ù„Û•Ú¯Û•Úµ یەکتریدا ئاشت بکەینەوە. ئاشتکردنەوەیشیان بەم گوتارەى Ú©Û• ئیستا بۆتە ئەجێنداى دامەزراوە مەدەنى Ùˆ فەرمى Ùˆ میدیایییەکان، به‌دی نایه‌ت، بەڵکوو سەرلەنوێ پێویستمان بە دروستکردنى گۆڕانکارى هەیە، هەر Ù„Û• داڕشتنەوەى دروشمەکانەوە، تا دەگاتە گۆڕینى پلان Ùˆ سیستەم Ùˆ ئاراستەى کار Ùˆ کردە Ùˆ ئەو ئه‌قڵییەتانەى Ù„Û•Ù… بوارەدا چەندین ساڵە به ‌ناوی پرسی ژنه‌وه‌ØŒ وه‌Ùƒ پاڵه‌وانی مه‌یدانه‌كه خۆیان ده‌رخستووه‌.

- كاتی ئه‌وه‌یه‌ پرسی یه‌كسانی Ùˆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ توندوتیژی، به‌Ùˆ كه‌سانه‌ بسپێردرێت كه‌ وه‌Ùƒ پره‌نسیپ Ùˆ ئه‌ركێكی مرۆیی كاری بۆ ده‌كه‌ن، نه‌Ùƒ له‌سه‌ر بنه‌مای پێدانی پۆست Ùˆ كارێكی ئیداری Ùˆ ئاشتكردنه‌وه‌ÛŒ كه‌سه‌كان.

 
 
« جێندەر Ù„Û• نێوان "یەکسانى" Ùˆ "وەکیەکی"دا
« قه‌یرانێكی شاراوه‌ Ùˆ مه‌ترسیدارتر Ù„Û• قەیرانەکانى Ú•Û†Ú˜
« ئەو کاتەى میدیا بایەخێک بۆ مێزى دانوستان ناهێڵێته‌وه‌
« لەبارەى پێشخستنى دۆزى ژن، به‌هه‌ڵه‌دا چووین!

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون