PÊNÛS
 
پەیوەندییەکانی ئێران Ùˆ ئەمریکای لاتین؛ دووریی جوگرافیا Ùˆ جیاوازیی ئایدیۆلۆژی 
     2017-03-27
ئالان حەمە سەعید

پەیوەندییەکانی ئێران و ئەمریکای لاتین؛ دووریی جوگرافیا و جیاوازیی ئایدیۆلۆژی

 

ئالان حەمەسەعید – مامۆستای زانکۆ

Ù¾ÛŽØ´Û•Ú©ÛŒ: "ئالبیرتۆ نیسمان"ØŒ داواکاری گشتیی پێشووی ئەرجەنتین، Ú©Û• Ù„Û• بارودۆخێکی ناھەمواردا Ù„Û• ماڵەکەی خۆی بە فیشەکێک، بەر Ù„Û• گەواھیدانی بە Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ© Ù„Û• بەردەم کۆنگرێسی ئەرجەنتینی سەبارەت بە کەیسی تەقینەوەی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛ•ÛŒ دۆستایەتیی ئەرجەنتینی – یەھوودی ساڵی ١٩٩٤، Ù„Û• کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٥دا کۆتایی بە ژیانی ھێنرا. Ù„Û• ڕاپۆرتێکیدا Ú©Û• Ù„Û• ساڵی ٢٠١٣دا ئاماژەی Ù¾ÛŽ داوە دەڵێت: "Ù„Û• ماوەی سێ دەیەی ڕابردوودا، ئێران توانیویەتی بەسەرکەوتوویی تۆڕێکی فراوانی ھەواڵگری Ùˆ ناوەندی Ù†Ú¾ÛŽÙ†ÛŒ Ù„Û• ھەشت دەوڵەتی ئەمریکای لاتین بنیات بنێت، Ú©Û• بریتین Ù„Û• بەڕازیل، چیللی، کۆلۆمبیا، غینا، پاراگوای، سۆرینام، ترینیداد تۆباگۆ Ùˆ ئۆرۆگوای." ئەم وتەیە گەرچی باجی بە ژیانی نیسمان دا، بەڵام بۆ پسپۆری بواری پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان ئاماژەی گرنگ Ùˆ کەرەستەی بنەڕەتیی تێدایە بۆ توێژینەوەی سیاسی دەربارەی ئاستی پەیوەندییەکانی ئێران Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەوڵەتانی لاتین Ùˆ مەودای تێپەراندنی دووریی جوگرافیا Ùˆ جیاوازیی ئایدیۆلۆژی.

بەرژەوەندییەکانی ئێران Ù„Û• ئەمریکای لاتین کامانەن؟ گرنگیی ئەمریکای لاتین Ù„Û• ستراتیژ Ùˆ سیاسەتی دەرەوەی ئێراندا چییە؟ ئێران Ù„Û• دووریی جوگرافیا Ùˆ جیاوازیی ئایدیۆلۆژییه‌ÙˆÛ• چیی Ù„Û• ئەمریکای لاتین دەوێت؟ Ú†Û†Ù† دەیەوێت ململانێکانی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەمریکادا بەڕێوە بەرێت؟ بەرژەوەندیی ئابووری چییە؟ پاڵنەر Ùˆ میکانیزم Ùˆ ئاستەنگەکانی بەردەم سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• وڵاتانی لاتین چین Ùˆ کامانەن؟ ئەم پرسیارانە جێگه‌ÛŒ تێڕامان Ùˆ وەڵامدانەوەی زانستین، Ú©Û• Ú¾Û•ÙˆÚµ دەدەین Ù„Û• چوارچێوەی ئەم تەوه‌رانەی خوارەوەدا وەڵام Ùˆ شرۆڤەیان بخەینە ڕوو:

پاڵنەرەکانی گرنگیدانی سیاسەتی دەرەوەی ئێران بە ئەمریکای لاتین: Ù„Û• پاش ھەرەسی یەکێتیی سۆڤیەت، یەکێک Ù„Û• سیماکانی سیاسەتی دەرەوەی ئێران بریتی بووە Ù„Û• ڕەتکردنەوەی سیسته‌Ù…ÛŒ جیھانی لەسەر بنەمای تاکجەمسەری. ھەنگاوەکانی ئێران بۆ ئەم مەبەستە ئەگەرچی خێرا نین، بەڵام ئاماژەن بۆ ڕەتکردنەوەی ئەو سیسته‌Ù…Û• Ùˆ ھێژموونیی ئەمریکا. بەو جۆرەی Ù„Û• سیسته‌Ù…ÛŒ نێودەوڵەتیدا ھەستی Ù¾ÛŽ دەکرێت، ئێران بە یەکێک Ù„Û•Ùˆ دەوڵەتانە ئەژمار دەکرێت Ú©Û• دژی تاکجەمسەریی نوێی سیسته‌Ù…ÛŒ جیھانە و، بەوردی کار دەکات بۆ ئەوەی سیسته‌Ù…ÛŒ نێودەوڵەتی لەسەر بنەمای فرەجەمسەری Ù¾ÛŽÚ© بێت. ئەگەرچی بەشێکی زۆری توێژەران ڕایان وایە گۆڕینی ئەو سیسته‌Ù…Û•ØŒ Ù„Û• توانا Ùˆ کەرەستەی دەوڵەتێکی ÙˆÛ•Ú© ئێراندا نییە، بەڵام بەشێکی Ú©Û•Ù… Ù„Û• توێژەران ئەو ئاماژەیە دەدەن Ú©Û• ئێران Ù„Û• ئێستادا بە Ú¾Û†ÛŒ ئەوەی Ú©Û• ئه‌کتەرێکی بەھێزی ھەرێمایەتییە، توانیویەتی Ú©Û•Ù… تا زۆر کاریگەر بێت لەسەر سیسته‌Ù…ÛŒ جیھانی و، بەھێزییه‌كه‌ÛŒ Ù„Û• بواری ھەرێمایەتیدا وای Ù„ÛŽ کردووە Ù„Û• Ú¾Û•ÙˆÚµÛŒ پەلھاوێشتن بێت بۆ دەرکەوتن ÙˆÛ•Ú© ئه‌کتەرێکی گرنگی ناو Ú©Û†ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŒ نێودەوڵەتی. Ù„Û•Ùˆ ڕوانگەیەیشەوە ئێران Ù„Û• ساڵانی ڕابردوودا Ú¾Û•ÙˆÚµÛŒ داوە زۆرترین مامەڵەی دیپلۆماسی Ùˆ کارلێکی سیاسی Ùˆ ئابووری Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بەشێکی گرنگی ئەو دەوڵەتانە ھەبێت، Ú©Û• Ù„Û• ڕەھەندەکانی جیۆپۆلیتیک Ùˆ جیۆسیاسی Ùˆ جیۆئیکۆنۆمییەوە گرنگن.  ئەمریکای لاتینیش بە دوو ھۆکاری سەرەکی، یەکێکە Ù„Û• زۆنە گرنگەکان:

Ù¡- پاڵنەر Ùˆ ھۆکاری سیاسی: ستراتیژیی ئێرانی Ù„Û• بواری سیاسەتی دەرەوەدا، بریتییە Ù„Û• فراوانکردنی بازنەی دەوڵەتانی ھاوڕێ Ùˆ دۆست و، تەسککردنەوەی بازنەی دەوڵەتانی دژ بە ئێران. بۆ ئەو مەبەستەیش، سروشت Ùˆ پێکھاتەی کۆمەڵایەتی Ùˆ سیاسی Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ فەرمانڕەوا Ù„Û• بەشێک Ù„Û• دەوڵەتانی ئەمریکای لاتین، تا ڕاددەیەک بۆ بەدیھاتنی ئەو ستراتیژە، گونجاو بووە. Ù„Û• بابەتی ڕەوانەکردنی دۆسیەی ئەتۆمیی ئێران بۆ ئەنجومەنی ئاسایش، Ú©Û• ئەوکات لەناو ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم گفتوگۆی لەسەر دەکرا، کوبا Ùˆ ڤەنزوێلا دوو دەوڵەتی تەواو ھاوسۆز بوون بۆ ئێران. پاڵنەری سیاسیی ئێران بۆ مامەڵە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەوڵەتانی لاتین، بۆ فراوانکردنی دەوڵەتانی دۆستە و، زیادکردنی دەوڵەتانی پشتگیرە Ù„Û• سیاسەتی ئێرانی و، Ù„Û• ھەمان کاتیشدا Ú¾Û•ÙˆÚµÛŽÚ©Û• بۆ بنیاتنانی چەند ھاوپەیمانێتییەک Ùˆ دروستکردنی چەند بلۆکبەندییەک Ú©Û• ئێران تیایدا ژمارەیەکی قورس بێت؛ جیا لەوەیش درووستکردنی ئاریشەیە بۆ ھێژموونیی ئەمریکی Ù„Û•Ùˆ زۆنەدا و، Ú¾Û•ÙˆÚµÛŽÚ©Û• بۆ ڕازینەبوون بە تاکجەمسەریکردنی سیسته‌Ù…ÛŒ نێودەوڵەتی. Ú¾Û•ÙˆÚµÛŒ ئێران بۆ بوونی پەیوەندییەکی سیاسیی باش، دەگەڕێتەوە بۆ سێ ھۆکاری سەرەکی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەم بەشەی باشووری Ú¯Û†ÛŒ زەوی: یەکەمیان: پێویستیی ئێران بۆ دەرچوون Ù„Û• گۆشەگیری Ùˆ دەربازبوون Ù„Û• سزا Ùˆ گەمارۆ سەپێنراوەکان بەسەریدا، دووەمیان: پێویستیی ئێران بە وزە، سێیەمیان، بریتییە Ù„Û• بوونی ھزری شۆڕشگێری Ùˆ ئۆپۆزیسیۆنێکی توندی جەماوەری بۆ لیبراڵیزم Ùˆ گلۆبالیزەیشن Ùˆ ھێژموونیی سیاسیی ئەمریکا، Ú©Û• تا ڕاددەیەک ھاوبەشییەکی بۆ ئێران خوڵقاندووە.

Ù¢- پاڵنەر Ùˆ ھۆکاری ئابووری: ئێران بەرژەوەندیی ئابووریی Ù„Û• مامەڵەکردن Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەمریکای لاتیندا ھەیە؛ بەتایبەت Ù„Û• بواری نەوتدا، Ú©Û• ڤەنزوێلا ئەندامی ڕێکخراوی ئۆپێکە، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئێراندا ھاوڕا Ùˆ ھاوھەڵوێستە. Ù„Û• بارێکی دیکەدا ئێران وابەستەیە بە چەندین ڕێککەوتننامەی ئابوورییەوە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەوڵەتانی لاتین؛ بۆ نموونە ڕێککەوتننامەی پێدانی قەرز بە بڕی Ù¡ ملیار Ùˆ ١٠٠ ملیۆن دۆلار بە بۆلیڤیا بە مەبەستی گەشەپێدانی کەرتی کشتوکاڵ Ùˆ پیشەسازیی سەرەتایی Ùˆ کانەکان؛ ھەمان ڕێککەوتننامەیش Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئیکوادۆر بۆ ھەمان مەبەست بە بڕی ٢٠٠ ملیۆن دۆلار. بە شێوەیەکی گشتی Ù„Û• ئێستادا ئێران خاوەنی دەیان ڕێککەوتننامەی ئابووری، بازرگانی Ùˆ وەبەرھێنانە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەوڵەتانی لاتین. ئەو ڕێککەوتننامانە بە شێوه‌ÛŒ جیا، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەوڵەتانی لاتین واژوو کراون. Ù„Û• ھەمان کاتدا Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ھاوپەیمانێتی (ئەلبا)ØŒ Ú©Û• Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٤ Ù„Û• لایەن چافێز Ùˆ کاسترۆوە دامەزراوە، ڕێککەوتننامەی گرنگ Ù„Û• نێوانیاندا ھەیە.

ڕێککەوتننامەکانیش Ù„Û• بواری دروستکردنی ئامێری کشتوکاڵی Ùˆ دامەزراندنی کارگەی چیمەنتۆ Ùˆ کەرتی کارۆئاوی (كهرومائي) Ùˆ کانزاکاندایە. ڤەنزوێلا بە Ú¾Û†ÛŒ نزیکی Ùˆ ھاوسۆزی Ù„Û• ئێرانەوە، پشکی شێری Ù„Û• ڕێککەوتننامەکان بەرکەوتووە، Ú©Û• بەھاکەی دەگاتە بڕی ١٧ ملیار دۆلار؛ پرۆژە Ùˆ ڕێککەوتنەکان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بۆلیڤیا Ù„Û• بوارەکانی نەوت Ùˆ کارگەی کۆکردنەوە Ùˆ بەستنی ئۆتۆمبێل Ùˆ ئامێری کشتوکاڵيی veniran و، بەشداریی ئێران Ù„Û• دۆزینەوەی یەدەگی نەوت Ù„Û• کێڵگەکانی "ئۆرینۆکۆ"ØŒ Ú©Û• بەھای وەبەرھێنانی ئێرانی دەگاتە Ù¤ ملیار دۆلار Ù„Û•Ùˆ پرۆژەیەدا؛ هەروەها ناردنی ٤٠٠ ئەندازیاری بواری بیناسازی بۆ ھاریکاریکردنی حکوومەتی ڤەنزوێلا بۆ گەشەپێدانی کەرتی خانووبەرە. ئێرانیش ڤەنزوێلای بەشدار کردووە Ù„Û• پرۆژەی فراوانکردنی Ú©ÛŽÚµÚ¯Û• پترۆلییەکانی (فارس)ØŒ جیا Ù„Û•ÙˆÛ•Ø´ بەردەوامە Ù„Û• ھاریکاریکردنی ڤەنزوێلا بە ھاوردەکردنی بەنزینی ڤەنزوێلی چونکە گەمارۆی ئەمریکی – ئەوروپی ئاستەنگی بۆ ڤەنزوێلا خوڵقاندووە بۆ ساغکردنەوەی بەنزینەکەی Ù„Û• بازاڕەکانی جیھاندا.

بۆلیڤیا ÙˆÛ•Ú© یەکێک Ù„Û• ھەژارترین دەوڵەتانی لاتین، خاوەنی چەند گرێبەستێکه‌ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئێران. بە Ú¾Û†ÛŒ نزیکیی سیاسیی بۆلیڤیا Ù„Û• ڤەنزوێلاوە و، سەردانەکانی پێشووی ئەحمەدینەژاد، سەرۆکی پێشووی ئێران، بۆ لابازی پایتەختی بۆلیڤیا، ئێران توانیویەتی Ù„Û• بواری سیاسی Ùˆ ئابوورییشدا Ú•Û†ÚµÛŒ خۆی بگێڕێت؛ ڕێککەوتننامەی گەشەپێدانی بواری نەوت  Ù„Û• بۆلیڤیا بە بەھای Ù¡.Ù¡ ملیار دۆلار Ù„Û• نێوانیاندا واژوو کراوە. ڕێککەوتن بە بەھای ٢٣٠ ملیۆن دۆلار بۆ گەشەپێدانی ژێرخانی ئابووریی وڵاتی بۆلیڤیا Ùˆ کردنەوەی چەندین نۆرینگەی پزیشکیی ئێرانی Ù„Û• لاباز Ùˆ شار Ùˆ دێھاتەکانی دیکه‌ÛŒ بۆلیڤیا Ù„Û• لایەن وەزارەتی تەندروستیی ئێرانەوە، نیشانەن بۆ بوونی ھەماھەنگی Ùˆ ھاریکارییەکی ئاستبەرز Ù„Û• نێوانیاندا.

نیکاراگوای دەوڵەتێکی دیکەی لاتینی خاوەن سیسته‌Ù…ÛŽÚ©ÛŒ حوکمڕانیی Ú†Û•Ù¾ Ùˆ دژ بە ئەمریکا، Ú©Û• دانیێل ئۆرتیگا سەرۆکایەتیی دەکات، چەندین ڕێککەوتننامەی ئابووری Ùˆ بازرگانیی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئێراندا ھەیە. ھاریکارییەکانی ئێران بۆ نیکاراگوای Ù„Û• بوارەکانی کەرتی نەوت Ùˆ کشتوکاڵ Ùˆ پرۆژەی شیرینکردنی ئاو Ùˆ بەندەرەکاندایە. بەندەری کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی نیکاراگوای، یەکێکە Ù„Û•Ùˆ پرۆژە ھاوبەشانەی Ú©Û• ئێران بە بەھای ٣٥٠ ملیۆن دۆلار وەبەرھێنانی تێدا دەکات. جیا لەوەیش، نیکاراگوای Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٨ دا توانیی پاڵپشتیی داراییی ئێران بە بەھای ٢٣١ ملیۆن دۆلار بۆ بنیاتنانی پرۆژەی کارەبا لەسەر یەکێک Ù„Û• بەنداوەکانی بەدەست بێنێت و، Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٨دا ئێران بە بڕی Ù¢ ملیۆن دۆلار ھاریکاریی بنیاتنانی نەخۆشخانەیەکی Ù„Û• ماناگوای پایتەخت کرد. Ù„Û• ئیکوادۆر Ùˆ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ھاتنەسەرحوکمڕانیی ئابووریناسێکی Ú†Û•Ù¾ÛŒ ÙˆÛ•Ú© ڕافاییل کورییا، پەیوەندییەکان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئێران ھەڵکشانی بەرچاوی بەخۆوە بینی. خاوەنی ٢٥ ڕێککەوتننامەی ئابووری Ùˆ بازرگانین و، نووسینگەی بازرگانیی ئیکوادۆر Ù„Û• تاران Ú•Û†ÚµÛŒ گرنگی Ù„Û• گەشەپێدانی پەیوەندییە ئابوورییەکانیان ھەیە؛ ئێرانیش پاڵپشتیی بنیاتنانی پاڵاوگەیەکی نەوت Ùˆ کارگەیەکی پترۆکیمیاییی Ù„Û• باشووری ئیکوادۆر Ùˆ دروستکردنی وێستگەیەکی ھایدرۆکارەبایی Ù„Û• ناوچەی "کوکا کودۆ سینکلێر"دا کردووە.

بەڕازیل یەکێک Ù„Û•Ùˆ دەوڵەتانەیە Ú©Û• تا ڕاددەیەک توانیویەتی سوود Ù„Û• تێکچوونی ئاستی پەیوەندییەکانی ئەرجەنتین Ùˆ ئێران وەربگرێت. بەگوێرەی ئامارەکان، ٢٩% Ù„Û• شمەکی فرۆشراوی بەڕازیل Ù„Û• ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا Ù„Û• بازاڕەکانی ئێراندا ساغ دەکرێنەوە؛ بە واتایەکی دیکە ئێران بۆتە بازاڕێکی گرنگ بۆ کاڵای بەڕازیلی.  Ø¨Û• دەستبەکاربوونی باڵوێزی نوێی بەڕازیل Ù„Û• تاران Ù„Û• سەرەتای شوباتی ٢٠١٧دا، Ù„Û• کۆبوونەوەی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ "جەواد زەریف"ÛŒ وەزیری دەرەوەی ئێران، باڵوێزی بەڕازیلی ئاماژەی بە گرنگیی پەیوەندیی ئابووریی نێوانیان دا و، ویستی بەڕازیلی پیشان دا بۆ ھاریکاریی بازرگانیی زیاتری نێوانیان، بەتایبەت Ù„Û• بواری نەوت Ùˆ بوارەکانی دیکەی وزە؛ بە نموونەیش گرێبەستی کۆمپانیای پتروبراسی بەڕازیلی بۆ گەڕان بەدوای نەوت Ù„Û• کێڵگەکانی کەناراوەکانی ئێران، Ú©Û• دەکەوێتە بەرامبەر کەنداوی عەرەبییەوە. Ù„Û• ڕەھەندێکی دیکەدا، ئێران Ùˆ بەڕازیل پلانیان ھەیە بۆ زیاتر فراوانبوونی تۆڕی پەیوەندییە بازرگانییەکانیان.

ئەرماندۆ مۆنتیرۆی وەزیری بازرگانیی ئیسڕائیل Ù„Û• کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠١٦دا ڕای گەیاند، پلان ھەیە تا ساڵی ٢٠١٩، بڕ Ùˆ قەبارەی  ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوان ئێران Ùˆ بەڕازیل، بگاتە Ù¥ ملیار دۆلار ساڵانە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەرجەنتین. پەیوەندییە ئابوورییەکان مەحکوومن بە تەنگژەی تەقینەوەکانی ساڵی ١٩٩٤، Ú©Û• تیایدا چەندین بەرپرسی ئێرانی بە تێوەگلان Ù„Û•Ùˆ دۆسیه‌ تۆمەتبار کراون.

Ù£-  Ù¾Ø§ÚµÙ†Û•Ø± Ùˆ ھۆکاری سەربازی Ùˆ ھەواڵگری: Ù„Û• ئێستادا ئێران Ù„Û• دۆخی ھەماھەنگیی سەربازیدایە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ھەندێک Ù„Û• دەوڵەتانی ئەمریکای لاتین. بۆلیڤیا Ùˆ ڤەنزوێلا Ùˆ ئیکوادۆر، Ù„Û• Ù¾ÛŽØ´Û•Ù†Ú¯ÛŒ ئەو دەوڵەتانەن Ú©Û• ئامادەییی ھاریکاری Ùˆ ھەماھەنگیی سەربازییان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئێراندا ھەیە. خافێر بۆنسی وەزیری بەرگریی ئیکوادۆر، Ù„Û• Ú¾Û•ÙˆÚµÛŒ کرینی Ú†Û•Ú©ÛŒ ئێرانیدایە بۆ ئامادەکردن Ùˆ پڕچەککردنی سوپای وڵاتەکەی. ئێران ھاریکاریی بەردەوامی ڤەنزوێلا Ùˆ نیکاراگوای Ùˆ بۆلیڤیایە بۆ سەرلەنوێ بنیاتنانەوەی سوپای وڵاتەکانیان. جیا لەوەیش، ئێران بە ھاوکاریی ڕەوەندی لوبنانیی شیعەمەزھەب، تۆڕێکی فراوانی بۆ کاری ھەواڵگری Ù„Û•Ùˆ جوگرافیایەدا دروست کردووە. خاڵێکی دیکەیش Ú©Û• ئێران بۆ فراوانبوونی بازنەی کاری ھەواڵگری سوودی Ù„ÛŽ دەبینێت، بریتییە Ù„Û• زیادکردنی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی Ù„Û• وڵاتانی لاتین Ùˆ فراوانبوون Ùˆ زیادکردنی تیمی باڵوێزخانە Ùˆ کونسوڵخانە Ùˆ نوێنەرایەتییەکانی. کۆنگرێسی ئەمریکی، چەند دۆکیۆمێنتارییەکی خستۆتە ڕوو سەبارەت بە چڕکردنەوەی ھەوڵەکانی ئێران بۆ فراوانبوونی کاری ھەواڵگری، Ú©Û• چەندین کارمەندی ئیتلاعات Ùˆ دەزگه‌ÛŒ ئاسایشی نیشتیمانی Ùˆ ئەندامی فەیلەقی قودسی ÙˆÛ•Ú© کارمەند Ù„Û• نوێنەرایەتییەکانی خۆی Ù„Û• ئەمریکای لاتین داناوە و، توانیویانە تۆڕێکی فراوان Ù„Û• کاری ھەواڵگری، بە سوودی ئێران ئەنجام بدەن.

دەرەنجام: ئێران Ù„Û• Ú¾Û•ÙˆÚµÛŒ پەرەسەندنی پەیوەندییەکانیەتی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ وڵاتانی لاتین، سەردانە دیپلۆماسییەکانی Ú†Ú• کردۆتەوە، گرێبەستە ئابووری Ùˆ بازرگانییەکانی فراوان کردووە، بایەخی بە لایەنی ڕۆشنبیری Ùˆ Ú©Ù‡‌لتووریی ئەو بەشەی باشووری Ú¯Û†ÛŒ زەوی داوە، چەند کەناڵێکی تەلەڤزیۆنیی تەرخان کردووە بە پەخشکردن بە زمانی ئیسپانی  و، چەند پێگەیەکی ئەلیکترۆنیش Ú©Û• پەیوەندییە Ú©Ù‡‌لتووری Ùˆ سیاسییەکان بەھێز بکات. جیا Ù„Û•ÙˆÛ•ØŒ میکانیزمێکی گرنگی کارکردنی ئێران Ù„Û•Ùˆ بەشەی باشووری Ú¯Û†ÛŒ زەوی، بریتییە Ù„Û• ڕەوەندێکی گەورەی موسڵمانی شیعەمەزھەب، بە Ú•Û•Ú†Û•ÚµÛ•Ú© لوبنانی Ùˆ عێراقی و، ھەندێکی دیکە Ú©Û• بوونەتە شیعەمەزھەب؛ بەتایبەت Ù„Û• ناوچە ھەژارنشینەکانی پیرۆ Ùˆ سلڤادۆر Ùˆ ھۆزی وایو  (wayuu) Ù„Û• باکووری کۆلۆمبیا Ùˆ باکووری ڕۆژاوای ڤەنزوێلا لەسەر کەناراوەکانی دەریای کاریبی. ئەم ڕەوەندە شیعەمەزھەبە، میکانیزمێکی گرنگی کارکردنن بۆ ئێران Ù„Û• بواری بازرگانی Ùˆ کاری ھەواڵگری Ùˆ بازرگانی Ùˆ بەقاچاغبردنی Ú†Û•Ú©. نوێترین ڕاپۆرتی ھەندێک ناوەندی گرنگی جیھان، باس Ù„Û• بەقاچاغبردنی Ú†Û•Ú© دەکەن Ù„Û• دەوڵەتانی ئەمریکای لاتینەوە بە Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئەفریقا و، پاشان دەریای سوور بۆ حوسییەکانی یەمەن. Ù„Û•Ú¯Û•Úµ پاڵنەر Ùˆ میکانیزمە فەراھەمبووەکانی ستراتیژیی کاری ئێرانی Ù„Û• وڵاتانی لاتین، چەند ئاستەنگ Ùˆ ڕێگرییەک بوونیان ھەیە، Ú©Û• دەکرێت پوختی بکەینەوە بۆ:

Ù¡- ئەمریکا بەبەردەوامی لەسەر Ú¾ÛŽÚµÛŒ گەرمی بەدواداچوونە بۆ ھێژموونیی ئێران Ù„Û• لاتیندا. Ú¾Û•ÙˆÚµÛŒ ئەمریکا بۆ بەرتەسککردنەوه‌ Ùˆ سنووردارکردنی Ú•Û†Úµ Ùˆ پەیوەندییەکانی ئێرانە Ù„Û•Ùˆ ناوچەیەدا. ئابووری، Ú†Û•Ú©ÛŽÚ©ÛŒ بەھێزی ئەمریکایە بەرامبەر ئەو دەوڵەتانەی دەیانەوێت پەیوەندیی باشیان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئێران ھەبێت. کاری ھەواڵگری Ùˆ لەمپەردروستکردن Ù„Û• ناوەندی بڕیاری لاتیندا، یەکێکە Ù„Û• میکانیزمەکانی بەردەست ئەمریکا بۆ سنووردارکردنی Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران. جیا لەوەیش، ئەمریکا پشتگیریی تەواوی ئۆپۆزیسیۆنی حکوومەتە چەپەکان دەکات، Ú©Û• ھەڵگری ھزری شۆڕشگێری Ùˆ ڕاوەستانن بە ڕووی ئەمریکادا و، جۆرێک Ù„Û• نائارامیی سیاسی Ùˆ ناجێگیریی دۆخی ئەمنیی بۆ دروست کردوون .

٢- ئیسڕائیل ئەو دەوڵەتەیە کە بەبەردەوامی لە ھەوڵی کەمکردنەوەی ھێژموونیی ئێرانە لەو ناوچەیەدا. سەردانە دیپلۆماسییەکانی ئیسڕائیل بۆ ئەو ناوچەیە زۆر زیادی کردووە، بەتایبەت گوشارخستنەسەر ئەرجەنتین و بەڕازیل لەو بارەیەوە و، ھەروەھا پەرەسەندی ھاریکاریی سەربازیی نێوان ئیسڕائیل و کۆلۆمبیا. جیا لەوەیش ڕاپۆرتەکانی ویکلیکس ئاماژە بە ھاریکاریی نێوان ئیسڕائیل و حکوومەتی شیلی دەدەن بۆ چاودێریخستنەسەر باڵوێزخانەی ئێران لەو وڵاتە .

 Ù£- ھەندێک سەرچاوە باس Ù„Û• بوون Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ دەوڵەتانی عەرەبی، بەتایبەت کەنداو دەکەن Ù„Û• وڵاتانی ئەمریکای لاتیندا. ھەندێک توێژەر ڕایان وایە بەشێک Ù„Û• دەوڵەتانی لاتین، بە لایانەوە پەسەندترە Ú©Û• زیاتر Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەوڵەتانی کەنداودا پەرە به‌ پەیوەندیی بازرگانی بدەن ÙˆÛ•Ú© Ù„Û• ئێران، بەڵام بەشێک Ù„Û• توێژەرانی بواری پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان پەیوەندییەکانی بەشێک Ù„Û• دەوڵەتانی عەرەبی بە ئاستەنگ نازانن Ù„Û• بەرامبەر ھێژموونی Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ئێران Ù„Û•Ùˆ ناوچەیەدا؛ چونکە ڕایان وایە وێڕای دیداری لاتینی –عەرەبی Ùˆ بوونی جۆرێک Ù„Û• پەیوەندی، بەڵام دیدگه‌ÛŒ عەرەبی بۆ ئەو ناوچەیە دیدگه‌یەکی ناکامڵ Ùˆ ناڕوونە؛ ھێشتا نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی ÙˆÛ•Ú© ئێران ھەنگاوی جددی بنێت. Ù„Û•Ùˆ ڕوانگەیەوە، چاوەرێ ناکەن Ù„Û• بەردەم Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ئێران لەناو وڵاتانی لاتیندا ئاستەنگ دروست بکەن .

 
 
« عێراق؛ له‌ ته‌نگژه‌ى بونیاد Ùˆ ته‌نگژه‌ى به‌ڕێوه‌بردندا
« بەمەککەکردنى کەربەلا
« ڕۆژئاواى ئەفریقا؛ پەلهاوێشتنى ئێران Ùˆ سعوودیا Ùˆ ئاییندەى ململانێکان
« ئێران Ù„Û• نێوان دەرفەت Ùˆ ڕێگرییەکان Ù„Û• ئاسیاى ناوەند
« ململانێکانی ئێران Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئازەربایجان
« Ù„Û• تارانەوە بۆ مەنامە، ‌پەڕینەوەی ئێران بۆ ئەوبەری ئاوەکان
« ٧١ ساڵەی نەتەوە یەکگرتووەکان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون