PÊNÛS
 
 پێگه‌ Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان له‌ ڕاگه‌یاندنی کوردیدا 
     2017-03-27
کنێر عه‌بدوڵڵا

 Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان له‌ ڕاگه‌یاندنی کوردیدا

 

کنێر عه‌بدوڵڵا، نووسەر

پێناسه‌ÛŒ ڕاگه‌یاندن: مه‌به‌ست له‌ ڕاگه‌یاندن، Ú¯Ù‡‌یاندنی هه‌ر زانیارییه‌Ú©Ù‡‌ بۆ گشت مرۆڤه‌کان به‌ ئامرازی جیاواز؛ به‌Ùˆ واتا‌یه‌ÛŒ هه‌ر زانیارییه‌Ú© Ú¯Ù‡‌ر لای Ú©Ù‡‌سێک، یان له‌ شوێنێکدا بوونی هه‌بێت، له‌ Ú•ÛŽÛŒ ئامرازێکی دیاریکراو ده‌یگوێزێته‌وه له‌ شوێنێکه‌وه‌ بۆ ئه‌ÙˆÛŒ دی، یان له‌ Ú©Ù‡‌سێکه‌وه‌ بۆ Ú©Ù‡‌سێکی تر.

ده‌شێت ئه‌Ùˆ زانیارییانه‌ ڕاست Ùˆ سوودمه‌ند، یان به‌ناوبانگ یاخود هیچ به‌هایه‌کیان نه‌بێت. به‌Ùˆ شێوه‌یه‌ له‌ ڕاگه‌یاندندا وه‌رگر Ùˆ Ú¯Ù‡‌یه‌نه‌ر هه‌یه‌ و، ده‌شێت ئه‌Ùˆ ئامرازه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ Ú¯Ù‡‌یه‌نه‌ر له‌ Ú¯Ù‡‌یاندنی زانیارییه‌کاند‌ا به‌کاری ده‌هێنێت بریتی بێت له‌ ئامرازی (ته‌له‌ڤزیۆن، ئێزگه‌ØŒ تۆمارگه‌ Ùˆ کۆمپیوته‌ر)ØŒ یان نووسراو، یان بیستراو بێت له‌ Ú•ÛŽÛŒ (ته‌له‌فۆن، ئاخاوتنی Ú©Ù‡‌سێک بۆ Ú©Ù‡‌سێکی تر) و، ده‌شێت ئامرازی وه‌رگره‌Ú©Ù‡‌ له‌ زۆربه‌ÛŒ کاتدا هه‌مان Ú©Ù‡‌ره‌سه‌ بێت.

سه‌رهه‌ڵدان Ùˆ کاریگه‌رییه‌کانی ڕاگه‌یاندن:

به‌گشتی جیهان به‌ شێوه‌ Ùˆ وێنه‌یه‌Ú©ÛŒ خێرا له‌ گۆڕانکاریدایه ‌Ùˆ هه‌ڵقووڵاوی زانیارییه‌کانه‌. بۆیه‌ ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندن به‌ هه‌ر سێ جۆره‌Ú©Ù‡‌ÛŒ (بینراو، نووسراو Ùˆ وتراو)Ù‡‌وه‌ کاریگه‌ری Ùˆ ئاسه‌واری زۆریان ‌له‌سه‌ر ژیانی خه‌ÚµÚ© له‌سه‌ر ئاستی تاک Ùˆ کۆدا هه‌یه؛ به ‌شێوه‌یه‌Ú© کاریگه‌رییه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ له‌ هه‌ندێ کاتدا داب Ùˆ نه‌ریت Ùˆ Ú©Ù‡‌لتووری باوی کۆمه‌Úµ تێ ده‌په‌Ú•ÛŽÙ†ÛŽ Ùˆ ده‌بێته‌ به‌رهه‌مهێنه‌ری داب Ùˆ نه‌ریتی ژیانی نوێ، به‌ ڕادده‌یه‌Ú© له‌ ئاستی جیهاندا به‌‌ "ده‌سه‌ڵاتی چواره‌Ù…" ناو ده‌برێت. ئه‌وه‌Ø´ به‌Ù‡Û†ÛŒ ئه‌Ùˆ کاریگه‌رییه‌ به‌رچاو Ùˆ ده‌ره‌نجامه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ به‌ هۆیه‌وه‌ ده‌رده‌Ú©Ù‡‌وێت Ùˆ Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ ده‌بێت  به‌سه‌ر ژیان Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاره‌کانی تاک Ùˆ کۆمه‌ÚµÙ‡‌وه‌.

له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌رهه‌ڵدانی ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندن له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ÛŒ بیسته‌وه‌ØŒ ئامرازه‌کانی به‌یه‌Ú©Ú¯Ù‡‌یشتنی خه‌ÚµÚ© له‌ شێوه‌ÛŒ چیڕۆک، داستان،  ئاخاوتنی نووسراو Ùˆ بیستراوه‌وه‌ØŒ ده‌گوێزرایه‌وه‌ بۆ حاڵه‌تی چاوگێڕان Ùˆ به‌ ده‌وری ئامێری میکرۆفۆن Ùˆ ڕادیۆ Ùˆ گوێگرتن بۆ ئه‌Ùˆ شته‌ÛŒ ده‌یانویست بیگه‌یه‌نن. پاش ئه‌وه‌یش، داهێنانی ته‌له‌ڤزیۆن ‌ساڵی 1927 هاته‌ کایه‌وه و، له‌مڕۆدا، بووه‌ به‌ ئامرازێکی سه‌ره‌Ú©ÛŒ بۆ خۆشی Ùˆ ڕۆشنبیربوون؛ له‌ هه‌مان کاتدا، بووه‌ جێگره‌وه‌ÛŒ ژماره‌یه‌Ú©ÛŒ زۆری په‌یوه‌ندی Ùˆ به‌یه‌Ú©Ú¯Ù‡‌یشتن، به ‌شێوه‌یه‌Ú© ته‌له‌ڤزیۆن به‌ ئۆکسجینی ژیانی زۆرێک له‌ خه‌ÚµÚ©ÛŒ داده‌نرێت. له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بوونی ته‌له‌ڤزیۆن وه‌Ú© شه‌ریکێک له‌Ú¯Ù‡‌Úµ خه‌ڵکدا له‌ ماڵ Ùˆ شوێنی کارکردندا، په‌یوه‌ندی Ùˆ به‌یه‌Ú©Ú¯Ù‡‌یشتنی نێوان خه‌ÚµÚ© Ú¯Ù‡‌ڕایه‌وه‌. هه‌روه‌ها گواستنه‌وه‌ÛŒ زانیاری له‌ Ú•ÛŽÛŒ داهێنانی "ئینترنێت Ùˆ کۆمپیوته‌ر" زیاتر خێراییی له‌ گواستنه‌وه‌دا به‌خۆوه‌ بینی؛ به‌ڵام وێڕای هه‌موو ئه‌Ùˆ Ú©Ù‡‌ناڵانه،‌ ته‌له‌ڤزیۆن تا ئێستا به‌ ئامرازێکی میدیایی زاڵبوو له‌ په‌یوه‌ندی Ùˆ به‌یه‌Ú©Ú¯Ù‡‌یشتندا داده‌نرێت.

واقعی ژنانی کورد له‌ ڕاگه‌یاندندا:

بێ گومان بواری ڕاگه‌یاندن  Ù„Ù‡ ‌هه‌ر کۆمه‌ڵێکدا به‌گشتی و،‌ ڕادده‌ÛŒ به‌شداریی ژنان له‌Ùˆ بواره‌دا، هه‌روه‌ها بوونی ئه‌Ùˆ به‌ربه‌ستانه‌ÛŒ ده‌بنه‌ Ù‡Û†ÛŒ لاوازی یان Ú©Ù‡‌میی به‌شداریی ژنان له‌ راگه‌یاندندا به‌ شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ تایبه‌تی، په‌یوه‌سته‌ به‌ ڕادده‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی سه‌رجه‌Ù… بواره‌کانی تری کۆمه‌Úµ وه‌Ú©ØŒ بواری‌ سیاسی، ئابووری، په‌روه‌رده‌یی، ته‌ندروستی، ڕۆشنبیری Ùˆ کۆمه‌ڵایه‌تیییه‌وه‌ Ùˆ له‌ هه‌مان کاتدا په‌یوه‌ندیداره‌ به‌ هه‌نگاو Ùˆ ده‌ستکه‌وته‌کانی له‌ واقعی کوردستاندا به‌ده‌ستهاتوون له‌Ùˆ بوارانه‌دا و، به‌Ù¾ÛŽÛŒ دۆخه‌کان جیاوازییان به‌خۆوه‌ دیوه‌‌. سستی Ùˆ Ú©Ù‡‌میی ژنانی میدیاکار، Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ دۆخی ژنانه‌ له‌ هه‌رێمی کوردستان له‌ سه‌رجه‌Ù… بواره‌کاندا؛ جگه‌ له‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ وێنه‌ هه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ڕاوه‌ÛŒ ژنان له‌ میدیادا، به‌ Ù‡Û†ÛŒ هه‌ستیاری Ùˆ کاته‌کان Ùˆ نێوه‌ندی دۆخی کارکردنی میدیاکانه‌وه، ناخۆش Ùˆ ئاڵۆزتره‌ وه‌Ú© له‌ بواره‌کانی تر‌.

 Ù„Ù‡‌ هه‌رێمی کوردستاندا، ده‌شێت ژماره‌یه‌Ú©ÛŒ Ú©Ù‡‌Ù… سه‌رنووسه‌ر هه‌بووبێت، هه‌روه‌ها به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یه‌Ú©ÛŒ زۆر Ú©Ù‡‌Ù… سه‌رۆکی ده‌زگا‌یه‌Ú©ÛŒ نووسراو، یان بینراو یاخود بیستراو هه‌بێت؛ وێڕای ژماره‌یه‌Ú©ÛŒ زۆر Ùˆ جیاواز Ùˆ فره‌بواری Ùˆ زۆریی Ú©Ù‡‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندن Ùˆ زۆریی ژنانی کارکردوو له‌Ùˆ بوارانه‌دا. له‌ لایه‌Ú©ÛŒ دیکه‌وه،‌ ده‌رفه‌تی ڕۆژنامه‌نووس بۆ به‌ده‌ستهێنانی پۆستێک له‌ناو دامه‌زراوه‌یه‌Ú©ÛŒ ڕۆژنامه‌Ú¯Ù‡‌ری، یان میدیاییدا‌ØŒ به‌ به‌راورد له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕۆژنامه‌نووسێکی هاوڕێی Ú©Ù‡‌ له‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی نێره‌‌ØŒ زۆر Ú©Ù‡‌مه. ئه‌وه‌یش فره‌هۆکاره‌Ø› له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ کۆمه‌ÚµÛŒ کوردی، نه‌Ú¯Ù‡‌یشتۆته‌ باوه‌ڕبوون به‌ گۆڕینی Ú•Û†ÚµÙ‡‌کان Ùˆ دابه‌شبوونی ئه‌رکه‌کان له‌ نێوان ژنان Ùˆ پیاوان له‌ناو خێزانه‌کاندا. بۆیه‌ ژنانی میدیاکار، هه‌ست ده‌Ú©Ù‡‌Ù† کارکردنیان هه‌میشه‌ ده‌بێته‌ به‌ربه‌ستێک له ‌به‌رده‌Ù… به‌رپرسیارێتیی ماڵدا. به‌Ù… شێوه‌یه‌ØŒ کۆکردنه‌وه‌ÛŒ له‌ نێوان پۆستی له‌ کارکردندا Ùˆ به‌رپرسیارێتییه‌کانی ماڵدا، له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ توانا Ùˆ هێزه‌کانیه‌تی Ùˆ ڕێگریی Ù„ÛŽ ده‌کات. ده‌ره‌نجام، له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌کانیدا به‌ناچاری خێزانه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ هه‌ڵده‌بژێرێت؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌ر Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ هه‌ڵبژارد، هاوکاریی پێویست به‌دی ناکات، Ú† له‌ لایه‌Ù† خێزانه‌Ú©Ù‡‌یه‌وه‌ بێت، یان له‌ لایه‌Ù† کۆمه‌Úµ یاخود سیسته‌Ù…ÛŒ حوکمڕانییه‌وه‌ بێت، له‌ Ú•ÛŽÛŒ دابینکردنی ئه‌ڵته‌رناتیڤ بۆ منداڵه‌کانی، وه‌Ú©: دایه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ÛŒ ئارام Ùˆ دڵنیا Ùˆ ئاسانکارییه‌کانی تر.

هۆکاره‌کانی Ú©Ù‡‌میی به‌شداریی ژنان له‌ ڕاگه‌یاندندا:

1. فاکته‌ری کۆمه‌ڵایه‌تی: به‌رده‌وامبوونی دید Ùˆ بۆچوونه‌کان سه‌باره‌ت ژنان به‌Ù¾ÛŽÛŒ دیدێکی باو Ùˆ ته‌قلیدی له‌ لایه‌Ù† ژماره‌یه‌Ú©ÛŒ زۆری تاکه‌کانی کۆمه‌Úµ بۆ Ú†Ù‡‌Ù…Ú©ÛŒ جێنده‌ر و، به‌وه‌ÛŒ ژنان به‌ بێده‌سه‌ڵات ده‌زانن، ‌به‌ به‌راورد له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پیاو له‌ هه‌ڵگرتنی به‌رپرسیارێتی له‌ بڕیاردا. گوشاره‌ خێزانی Ùˆ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، ئاسه‌واری خراپیان  Ù„Ù‡‌سه‌ر توانای ژنانی میدیاکار ده‌بێت و، به‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ دیاریکراو سنوور بۆ به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ داده‌نێت بۆ شوێنه‌کانی سه‌رکردایه‌تیبوون؛ به‌ڵام ئه‌وه‌ ڕێگر نابێت بۆ پشتبه‌ستن به‌ گرتنه‌به‌ری ئامرازی Ú¯Ùˆ‌نجاو، به‌مه‌به‌ستی به‌هێزکردنی به‌شداریی ژنان Ùˆ به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ بۆ شوێنی بڕیاردان له‌ دامه‌زراوه‌کانی ڕاگه‌یاندندا.  

به‌گشتی، کۆمه‌Úµ به ‌شێوه‌یه‌Ú© ته‌ماشای پیشه‌ÛŒ ڕۆژنامه‌Ú¯Ù‡‌ری Ùˆ کارکردن له‌ ڕاگه‌یاندندا ده‌کات، به‌وه‌ÛŒ له‌ پیشه‌ ئازاده‌کانه‌‌. ئه‌Ùˆ جۆره‌ کارانه‌یش به‌ جۆرێکه‌ Ú©Ù‡‌ به‌ کارێکی نه‌گونجاو بۆ ژنان سه‌یر ده‌کرێت، یان به‌ کاری شیاو دانانرێت بۆیان. وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ زۆربه‌ÛŒ زانکۆکان له‌Ù… ساڵانه‌ÛŒ دواییدا خوێندنی کچانیان له‌ به‌Ø´ÛŒ ڕاگه‌یاندنی زانکۆکاندا کرده‌وه‌ و، له‌ ئێستایشدا Ú†Ù‡‌ندین نه‌وه‌ÛŒ ده‌رچووی بواری ڕاگه‌یاندن هه‌یه‌ØŒ به‌ڵام زۆربه‌یشیان پیشه‌ÛŒ خۆیان موماره‌سه‌ ناکه‌ن؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ تا ئێستا ئه‌قڵییه‌تی کۆمه‌Úµ له‌ مه‌سه‌له‌ÛŒ کارکردنی کچان له‌ بواری ڕاگه‌یاندندا قبووڵی کارکردنی ژنان له‌Ùˆ بواره‌دا ناکات و، له‌ هه‌مان کاتدا کۆمه‌Úµ له‌ دڵه‌ڕاوکێدایه‌ بۆ چوونه‌مه‌یدانی ڕاگه‌یاندن بۆ ژنان.

به ‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ دیکه‌ØŒ ده‌توانرێت بگوترێت بارودۆخی ئابووری، پاڵنه‌ری کۆمه‌Úµ بوو بۆ ڕاهێنانیان له‌سه‌ر هه‌بوونی ژنان له‌ دونیای ڕاگه‌یاندندا؛ به‌ به‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ ده‌ ساڵی کۆتاییدا ژماره‌ÛŒ ڕۆژنامه‌نووسانی ژنانی کارکردووی Ù†ÛŽÙˆ دامه‌زراوه‌ میدیایییه‌کان زیادی کرد، به‌ڵام ئه‌Ùˆ به‌رزبوونه‌وه‌یه‌ØŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ مه‌رجێکی پێشوه‌ختی شاراوه‌دا، Ú©Ù‡‌ به‌گشتی له‌ لایه‌Ù† داب Ùˆ نه‌ریت Ùˆ ئه‌قڵییه‌تی کۆمه‌ÚµÙ‡‌وه‌ په‌سه‌ند کراوه‌ØŒ هاوته‌ریبه‌ØŒ یان یه‌Ú© ده‌گر‌ێته‌وه‌. ئه‌Ùˆ مه‌رجه‌ÛŒ هه‌ڵقوڵاوی ئه‌Ùˆ دیده‌یه ‌Ú©Ù‡‌ وه‌Ú© وه‌زیفه‌یه‌Ú© سه‌یری ئه‌Ùˆ بواره‌ ده‌کات، بۆیه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ به‌ کارکردنی ژنان ده‌دات له‌ بواری ڕاگه‌یاندندا‌ Ú©Ù‡‌ به‌هۆیه‌وه‌ ده‌توانێت مووچه‌یه‌Ú© یان ده‌ستکه‌وتێکی ماددی Ù„ÛŽ وه‌ربگرێت، نه‌Ú© وه‌Ú© پیشه‌یه‌Ú©ÛŒ گرنگ سه‌یری بکات Ú©Ù‡‌ پێویستی به‌ داخوازی Ùˆ مه‌رج Ùˆ توانای خۆی ده‌بێت. ئه‌وه‌Ø´ Ú©Ù‡‌لتوورێکی له‌ کۆمه‌ڵدا هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌ Ú©Ù‡‌ ئه‌Ùˆ ڕاستییه Ú•Ù‡‌ت بکاته‌وه‌ به‌وه‌ÛŒ‌ پیشه‌ÛŒ ڕۆژنامه‌Ú¯Ù‡‌ری Ùˆ کاری ڕاگه‌یاندن تایبه‌تمه‌ندیی خۆیان هه‌یه‌ و، وا له‌ ژنان ده‌خوازێت Ú©Ù‡ ‌کات Ùˆ ده‌وامێکی زۆری بۆ ته‌رخان بکه‌Ù† .

به‌ واتایه‌Ú©ÛŒ دیكه‌ØŒ ڕاگه‌یاندن وه‌زیفه‌یه‌Ú© نییه‌ Ú©Ù‡‌ ته‌نیا به‌ کاتێکی دیاریکراوی فه‌رمییه‌وه په‌یوه‌ست بێت‌ØŒ ئه‌وه‌نده‌ÛŒ پیشه‌یه‌Ú©ÛŒ ڕۆژنامه‌Ú¯Ù‡‌رییه‌ Ú©Ù‡‌ فه‌رزی وه‌زیفه ‌Ùˆ کارکردنێک ده‌کات Ú©Ù‡‌ کاتی دوورودرێژ Ùˆ زۆر ده‌خایه‌نێت، بێ سنوور Ùˆ بێ دیاریکردنی کات. هه‌روه‌ها وا له‌ کارکردووان ده‌خوازێت Ú©Ù‡‌ په‌یوه‌ندی Ùˆ به‌یه‌Ú©Ú¯Ù‡‌یشتنی په‌یوه‌ندییه‌کان له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ نووسینگه ‌Ùˆ شوێنی کارکردندا، به‌رده‌وامی Ùˆ بوونی له‌ شوێنه‌ گشتییه‌کاندا هه‌بێت. تا‌ ئێستا کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ کوردی، به‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ پیاوسالارییه‌کان ناوزه‌د ده‌کرێت، Ú©Ù‡‌  به‌ Ù‡Û†ÛŒ بوونی Ú©Ù‡‌لتوورێکی باوه‌وه‌ هه‌میشه‌ له‌ زۆربه‌ÛŒ کاره‌کاندا ڕێگری له‌ ژنان ده‌کات و، له‌ کۆمه‌ڵدا په‌راوێزیان ده‌خات؛ به ‌شێوه‌یه‌Ú© به‌های مرۆڤبوونیان له‌Ù‚ ده‌کات و، به ‌شێوه‌یه‌Ú© Ú•Ù‡‌وایه‌تی به‌ دۆخه‌Ú©Ù‡ ده‌دات‌ Ú©Ù‡‌ هه‌میشه‌ سه‌رنه‌Ú©Ù‡‌وتنی ژنان له‌ هه‌موو شته‌کاندا به‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌رێکی چاوه‌ڕوانکراو ده‌زانێت، ته‌نیا ڕۆڵبینینی نه‌بێت له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ماڵدا، وه‌Ú© به‌خێوکه‌ری منداڵ Ùˆ مێرد Ùˆ کاری ناوماڵ Ùˆ وه‌Ú†Ù‡‌خستنه‌وه‌.

هه‌روه‌ها به‌ شێوه‌یه‌Ú© ته‌ماشای ده‌کات، به‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ لایه‌نه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ هه‌میشه‌ پێویستیی به‌ پاراستن Ùˆ پاڵپشتی هه‌یه‌‌ له‌ پیاو، باوک، برا Ùˆ مێرد Ú©Ù‡‌ سنووری چالاکی Ùˆ به‌شداربوونی له‌ کار Ùˆ کایه‌کانی کۆمه‌ڵدا سنووردار ده‌کات؛ چونکه‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ پیاوسالارییه‌کان به‌ شێوه‌یه‌Ú© سه‌یری مه‌سه‌له‌ÛŒ ژنان ده‌Ú©Ù‡‌ن، به‌وه‌ÛŒ به‌رپرسیارێتییان له‌ ئه‌ستۆی پیاودایه‌ØŒ به‌ده‌ر له‌وه‌ÛŒ واقع جه‌خت له‌وه‌ ده‌کاته‌وه‌ Ú©Ù‡‌ ئاسایش Ùˆ Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتن Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی کۆمه‌Úµ به‌گشتی، به‌رپرسیارێتیی دوولایه‌نه‌یه‌.

 2. فاکته‌ری دامه‌زراوه‌یی: ناکرێت چاوپۆشی له‌ زاڵیتیی ئه‌قڵییه‌ت Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی پیاوسالاری بکرێت، به‌ده‌ر له‌ دامه‌زراوه‌ میدیایییه‌کان‌ و، ئه‌وه‌ÛŒ ڕێگری له  Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی دۆخی ژنان له‌ ڕۆژنامه‌ Ùˆ دا‌مه‌زراوه‌ میدیایییه‌کاندا ده‌کات. به‌Ø´ÛŒ کارگێڕیی دامه‌زراوه‌ میدیایییه‌کان به‌گشتی‌ به‌ ده‌ست پیاوانه‌وه‌ن، Ú©Ù‡‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ ژنان بۆ پیاوان Ùˆ لابردنی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی ژنان له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی پیاواندا؛ ئه‌مه‌ له ‌پاڵ ئه‌وه‌ÛŒ پیاو له‌ ده‌زگا Ùˆ دامه‌زراوه‌Ú©Ù‡‌یدا پاڵپشت نییه‌ بۆ هاوکاره‌Ú©Ù‡‌ی، Ú©Ù‡‌ ژنه‌.

هاوکێشه‌Ú©Ù‡‌‌ ئاسانه‌ØŒ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ به ‌Ù‡Û†ÛŒ هۆکارگه‌Ù„ÛŽÚ©Ù‡‌وه‌ Ú˜Ù†ÛŒ ڕۆژنامه‌نووس یان میدیایی، ئاوڕ له‌وه‌ ناداته‌وه‌ له‌ناو دامه‌زراوه‌ میدیایییه‌کاندا پۆست وه‌ربگرێت و، هه‌موو توانایه‌Ú©ÛŒ له‌ کاره‌Ú©Ù‡‌ÛŒ Ùˆ چۆنێتیی سه‌رکه‌وتنی له‌ ڕووی پیشه‌یییه‌وه‌ Ú©Û† ده‌کاته‌وه‌Ø› بۆیه‌ Ú©Ù‡‌س نییه‌ به‌ر‌یه‌Ú©Ú©Ù‡‌وتنی له‌Ú¯Ù‡‌ڵدا دروست بکات. به‌ڵام له‌ ساته‌ وه‌ختێکدا Ú©Ù‡‌ داواکردنی پۆست، یه‌Ú©ÛŽÚ© ده‌بێت له‌ خولیاکان و، کێبڕکێی ژنان له‌ناو یه‌کتری Ùˆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پیاواندا ده‌بێته‌ واقعێکی کارکردن، ئیدی ئه‌Ùˆ کات  ئه‌Ùˆ ساته‌وه‌خته‌ دێته‌ ئاراوه‌ Ú©Ù‡‌ ململانێ Ùˆ جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌کان ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌Ú©Û•Ù†.  ئه‌وکات Ú©Ù‡‌س خۆی ناگرێت، ته‌نیا ئه‌وانه‌ نه‌بن Ú©Ù‡‌ له ‌به‌رده‌Ù… واقع Ùˆ ئامانج Ùˆ خولیاکاندا پشوودرێژ Ùˆ خۆڕاگر ده‌بن و،‌ له‌ پێناویدا خه‌بات ده‌Ú©Ù‡‌Ù†.

هه‌روه‌ها دامه‌زراوه‌ میدیایییه‌کانیش خۆیان له‌ دامه‌زراندنی ژنان له‌ پۆسته‌ میدیایییه‌کاندا به‌دوور ده‌گرن، به‌Ùˆ پاساوه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ کاری ڕۆژنامه‌Ú¯Ù‡‌ری، به‌كرده‌وه‌ له‌ کاته‌کانی شه‌ودا ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌کات، یان پێویست ده‌بێت؛ ئه‌وه‌یش‌ وا له‌ ژنان ده‌کات مانه‌وه‌یان له‌ دامه‌زرا‌وه‌کاندا تا ئه‌Ùˆ کاته‌ دره‌نگانه قورس بێت‌. ئه‌Ùˆ‌ بانگه‌شه‌کردنانه‌ ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات Ú©Ù‡‌ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی ته‌کنه‌Ù„Û†Ú˜ÛŒ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ پیاوانه‌وه،‌ وه‌Ú© ڕێگرییه‌Ú© نه‌ماوه‌ته‌وه‌ØŒ Ú¯Ù‡‌ر لای دروستکه‌ری بڕیاری میدیایی، ئیراده‌ÛŒ به‌شداریپێكردنی ژنان  ÙˆØŒ Ú¯Ù‡‌یشتنیان به‌ شوێنه‌کانی بڕیارسازی Ùˆ سه‌رکرده‌ÛŒ Ù†ÛŽÙˆ ڕاگه‌یاندن، بوونی‌ هه‌بێت‌. ده‌شێت به‌دواداچوون بۆ سیاسه‌تێکی کارکردن بکرێت، Ú©Ù‡‌ بۆ به‌هێزکردنی  Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان به‌ شوێنه‌کانی سه‌رکردایه‌تی Ùˆ بڕیارسازی، یارمه‌تیده‌ر بێت‌.

ئه‌وه‌ÛŒ ئاشکرایه‌ØŒ سیسته‌Ù…ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌ ئه‌لکترۆنییه‌کان ڕێخۆشکه‌رن‌ بۆ ژنان، یان به‌ واتایه‌Ú©ÛŒ تر ده‌رفه‌تی جیاوازتر بۆ ژنان ده‌Ú•Ù‡‌خسێنێ Ú©Ù‡‌ به‌دواداچوون Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌کانی بۆ ئاسانتر بکات، ئه‌وه‌Ø´ له‌ Ú•ÛŽÛŒ ئامێره‌کانی وه‌Ú© کۆمپیوته‌ر Ú©Ù‡‌ له‌ Ú•ÛŽÛŒ ماڵه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ خۆیه‌وه‌ ده‌توانێت کاره‌کانی به‌Ú•ÛŽ بکات؛ هه‌روه‌ها به‌ڕێکردنی هه‌ندێ ئه‌رک Ùˆ کاری تر له‌ Ú•ÛŽÛŒ ته‌له‌فزیۆن یان پۆسته‌ ئه‌لکترۆنییه‌کانه‌وه‌. هه‌روه‌ها فاکته‌رێک هه‌یه‌ په‌یوه‌ندیداره‌ به‌ بڕیاری دامه‌زراندنه‌وه‌ له‌ پۆسته‌کانی ڕا‌Ú¯Ù‡‌یاندندا، Ú©Ù‡‌ به ‌شێوه‌یه‌Ú© له‌ شێوه‌کان له‌ژێر ڕکێفی بڕیارێکی سیاسیدایه‌ زیاتر له‌وه‌ÛŒ کارگێڕی بێت.  بۆیه‌ سه‌ره‌تا ژنان دوور ده‌خه‌نه‌وه‌ØŒ پاشان هه‌ڵبژارده‌Ú©Ù‡‌ له‌ نێوان میدیاکاران Ùˆ ڕۆژنامه‌نووسانی کوڕاندا ده‌مێنیته‌وه‌.

بۆیه‌ ئه‌وه‌ÛŒ به‌دی ده‌کرێت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ژنانێکی Ú©Ù‡‌Ù… له‌ پۆستی باڵای میدیاییدا هه‌ن، Ú©Ù‡‌ ئه‌مه‌یش په‌یوه‌سته‌ به‌ بریارێکی سیاسیی ڕووته‌وه‌. ته‌نانه‌ت ئه‌Ùˆ کاته‌ÛŒ وه‌زیر، یان به‌رپرسێکی حکوومی، بڕیاری دامه‌زراندنی ڕاوێژکارێکی میدیایی ده‌دات، له‌به‌ر ئه‌Ùˆ هۆکار‌انه‌ÛŒ پێشتر ئاماژه‌Ù… Ù¾ÛŽ دا، ئه‌وه‌ÛŒ به‌دی ده‌کرێت، ئه‌وه‌ÛŒ هه‌ÚµÛŒ ده‌بژێرێت، دامه‌زراندنی پیاوه،‌ نه‌Ú© Ú˜Ù†.

3. خودی ڕۆژنامه‌نووسان: نابێت ئه‌وه‌ Ú•Ù‡‌ت بکه‌ینه‌وه‌ Ú©Ù‡‌ به‌Ø´ÛŽÚ©ÛŒ زۆری ڕێگرییه‌کان ده‌Ú©Ù‡‌وێته‌ ئه‌ستۆ Ùˆ به‌رپرسیارێتیی ژنانی ڕۆژنامه‌نووس Ùˆ میدیاکاران خۆیان، چونکه‌ خۆی Ú•Ù‡‌زامه‌ند بووه‌ به‌Ùˆ ڕووپێوه‌ÛŒ له‌ کۆمه‌ÚµÙ‡‌وه‌ بۆی دانراوه‌ و، هیچ کۆشش Ùˆ هه‌ÙˆÚµÛŽÚ©ÛŒ زیاتر نادات و،‌ له‌ زۆربه‌ÛŒ کاتدا له ‌به‌رده‌Ù… به‌ربه‌ره‌کانییه‌کاندا خۆڕاگر نییه‌. بۆیه‌ØŒ زۆربه‌یان پیشه‌Ú©Ù‡‌یان گۆڕیوه‌ به‌ وه‌زیفه‌Ø› له‌ کات Ùˆ Ú•Û†Ú˜ÛŒ دیاریکراودا ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌کات Ùˆ به‌ ته‌واوبوونی کاتی ده‌وام، کۆتایی دێت. هه‌ر‌وه‌ها به‌Ø´ÛŽÚ© له‌ ژنانی ڕۆژنامه‌نووس Ùˆ میدیایی، بایه‌Ø® به‌ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی توانا Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌کانیان و،‌ سروشتی كاركردنه‌كانیان ناده‌ن؛ ئه‌وه‌یش هه‌ڵقووڵاوی ته‌ماشاکردنیانه‌ بۆ کاری ڕۆژنامه‌نووسی، وه‌Ú© وه‌زیفه‌یه‌Ú©.

4. فاکته‌ره‌ سیاسییه‌کان: Ú©Ù‡‌میی به‌شداریی ژنان له‌ هه‌ندێک وه‌زیفه‌دا، له‌وانه‌ کاری ڕاگه‌یاندن به‌ نموو‌نه،‌ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ دامه‌زراوه‌کانی ڕاگه‌یاندن له‌ چوارچێوه‌ÛŒ سیاسه‌تی ڕاگه‌یاندنی وڵاتاندا کار ده‌Ú©Ù‡‌ن؛ بۆیه‌ ئه‌Ùˆ وێناکردنه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ دامه‌زراوانه‌ ده‌یانه‌وێت بۆ ژنان بیكه‌ن، ئه‌Ùˆ وێناکردنه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ له‌ ڕووی ڕێکپۆشی Ùˆ ڕێکوپێکییه‌وه‌ Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتووخوازانه‌یه‌ به‌ Ú†Ù‡‌Ù…Ú©ÛŒ ڕۆژاوا، Ú©Ù‡‌ زۆر جار له‌Ú¯Ù‡‌Úµ داب Ùˆ نه‌ریت Ùˆ بیروباوه‌Ú•Ù‡‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا یه‌کانگیر نابێته‌وه‌.

5. ڕێگرییه‌ ئابوورییه‌کان: به‌گشتی له‌ جیهاندا ژنان به‌ هه‌ژارترین توێژی کۆمه‌Úµ داده‌نرێن؛ به‌ شێوه‌یه‌Ú© Ú©Ù‡‌ 75%ÛŒ هه‌ژارانی دونیا Ú©Ù‡‌ ژماره‌یان ده‌گاته‌ 3ØŒ1 ملیار،  Ø¦Ù‡‌Ùˆ ژنانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ Ú©Ù‡‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ Ú©Ù‡‌میی ده‌رفه‌تی کارکردن له‌ به‌رده‌میاندا، سه‌رقاڵن به‌ کۆمه‌ÚµÙ‡‌ کارێکه‌وه‌  Ú©Ù‡‌ 75%ÛŒ کاتیان به‌سه‌ر ده‌چێت، به‌ڵام بێ ئه‌وه‌ÛŒ هیچ کرێیه‌کیان بدرێتێ.

ژنان Ùˆ ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندن:

به‌گشتی واقعی کارکردنی ڕاگه‌یاندنه‌کان، به ‌Ù‡Û†ÛŒ بوونی Ú†Ù‡‌ندین بۆشایییه‌وه،‌ بۆ ژنان جیاوازترن، له‌وانه‌: له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بوونی ئه‌Ùˆ واقعه‌ÛŒ به ‌Ù‡Û†ÛŒ Ú©Ù‡‌لتووری ڕۆشنبیری Ùˆ په‌روه‌رده‌یی Ùˆ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ له‌ به‌رگی ژنان کراوه‌ و، وای کردووه‌ سه‌رباری هه‌موو ئه‌وانه،‌ میدیا به‌ چاوی ئه‌قڵییه‌تی باوی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌وه‌ وێنای Ú˜Ù† بگوێزێته‌وه‌ØŒ بێ سه‌یرکردنی ئه‌وه‌ÛŒ دۆخ Ùˆ پێداویستییه‌کانی ژنان فره‌بوار Ùˆ جیاوازن‌Ø› بۆیه‌ به‌گشتی ئه‌وه‌ÛŒ له‌ واقعی میدیای بینراودا به‌دی ده‌کرێت، بایه‌خدانیانه‌ به‌ بابه‌ته‌ سیاسییه‌کانی له‌ کۆمه‌ڵدا روو ده‌دات، Ù¾ÛŽØ´ گرنگیدان Ùˆ باسکردن به‌ بڵاوکردنه‌وه‌ÛŒ ‌بابه‌ته‌ کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ئابوورییه‌کانی Ú©Ù‡‌ په‌یوه‌ندیدارن به‌ ژنانه‌وه‌. هه‌روه‌ها گرنگیدانیانه‌‌ به‌Ùˆ بابه‌تانه‌ÛŒ تایبه‌تن به‌ دۆخی Ú©Ù‡‌سێتییه‌وه‌‌‌ØŒ له‌ Ù¾ÛŽØ´ بابه‌ته‌ گشتییه‌کانی ژنان له‌ ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ په‌روه‌رده‌یی Ùˆ کار Ùˆ ڕۆشنبیرییه‌وه‌ØŒ جگه‌ له‌Ùˆ‌Ù‡‌ÛŒ له‌ زوربه‌ÛŒ راگه‌یاندنه‌کاندا، تیشکخستنه‌ سه‌ر ئه‌Ùˆ بابه‌تانه‌ÛŒ په‌یوه‌ندیدارن به‌ جه‌سته‌ÛŒ ژنان Ùˆ مێیینه‌بوونییانه‌وه‌ پله‌یه‌Ú©ÛŒ له‌پێشتره‌ و، له‌ کاتێکدا ‌بابه‌تی ته‌ندروستی له‌پله‌یه‌Ú©ÛŒ دواتردا باسی لێوه‌ ده‌Ú©Ù‡‌Ù†.

هه‌روه‌ها به‌Ù¾ÛŽÛŒ هه‌ندێ ڕاپۆرت Ùˆ لێکۆڵینه‌وه‌ØŒ ده‌رکه‌وتووه‌ Ú©Ù‡‌ زوربه‌ÛŒ ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندن پێویستییه‌کانی ژنان Ù¾Ú• ناکاته‌وه‌ و، یارمه‌تیده‌ر نییه‌ له‌ خۆگونجاندن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌وروبه‌ریدا، جگه‌ له‌وه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌مترین بابه‌تی تا‌یبه‌تمه‌ند به‌ ژنان بڵاو ده‌Ú©Ù‡‌نه‌وه‌ له‌ ڕووی بابه‌تیبوونه‌وه‌ Ùˆ به ‌شێوه‌یه‌Ú© چاره‌سه‌ری مه‌سه‌له‌ÛŒ ژنان له‌Ú•ÛŽÛŒ هه‌واڵێکه‌وه‌ ده‌خه‌نه‌ ڕوو. ئه‌مه‌ وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ زۆربه‌ÛŒ ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندن، گیرۆده‌ÛŒ نه‌بوونی ستراتیژییه‌Ú©ÛŒ ڕوونن له‌ مامه‌ÚµÙ‡‌کردنیاندا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ مه‌سه‌له‌کانی ژناندا.

به‌Ù¾ÛŽÛŒ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ مه‌یدانی، Ú©Ù‡‌ له‌ هه‌شت وڵاتی عه‌ره‌بیدا، تایبه‌ت به‌ با‌به‌ته‌كانی یاسایی Ùˆ کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ڕاگه‌یاندنی بینراو Ùˆ بیستراو، ئه‌نجام دراوه‌ØŒ  هه‌روه‌ها وه‌Ú© له‌ ساڵی 1996دا Ú©Ù‡‌  له‌ لایه‌Ù† په‌یمانگه‌ÛŒ عه‌ره‌بی بۆ مافه‌کانی مرۆڤ له‌ تونس، له‌ کتێبی ژنانی عه‌ره‌بی، دۆخی یاسایی Ùˆ کۆمه‌ڵایه‌تیدا باس کراوه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ "به‌ده‌ر له‌ زۆریی Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ به‌شداریی ژنانی لوبنانی له‌ ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندنی بیستراو Ùˆ بینراودا، به‌ڵام ئه‌Ùˆ به‌شداربوونه‌ له‌ ڕووی جۆرییه‌وه‌ØŒ نه‌بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ بازدان بۆ به‌هێزکردنی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ژنان له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا.

هه‌روه‌ها لێکۆڵینه‌وه‌Ú©Ù‡‌ ئه‌وه‌ÛŒ ده‌رخست Ú©Ù‡‌ "به‌رنامه‌ÛŒ ته‌له‌ڤزیۆن Ùˆ ڕادیۆ، ته‌نیا ته‌رکیز له‌سه‌ر لایه‌Ù†ÛŽÚ©ÛŒ ژنان ده‌کات، ئه‌ویش ته‌ماشاکردنی ژنه‌ له‌ دیدی ‌هاوسه‌ر، دایک Ùˆ ژنبوونییه‌وه‌Ø› Ú©Ù‡‌ بایه‌Ø® به‌ مۆده‌ Ùˆ جلوبه‌رگ Ùˆ جوانیی جه‌سته‌ Ùˆ چۆنێتیی به‌خێوکردنی منداڵ Ùˆ مامه‌ÚµÙ‡‌کردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ مێرددا ده‌دات. بێ گومان ئه‌Ùˆ تێڕوانینه‌یش تێگه‌یشتنێکی باو لای ژنان ده‌خوڵقێنێت، Ú©Ù‡‌ هه‌موو Ú•Û†ÚµÛŒ ته‌نها له‌ دایک Ùˆ هاوسه‌ردا Ú†Ú• ده‌کاته‌وه‌‌. ئه‌مه‌ وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ لێکۆڵینه‌وه‌Ú©Ù‡‌ Ú©Ù‡‌Ù… بایه‌خیی ڕاگه‌یاندنی بینراو Ùˆ بیستراو ده‌خاته‌ ڕوو به‌ خه‌Ù… Ùˆ کێشه‌کانی ژنانی گوندنشین، Ú©Ù‡‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ نه‌خوێنده‌وارییانه‌وه‌ ناتوانن سوود له‌ ڕۆژنامه‌ Ùˆ گۆڤاره‌کان وه‌ربگرن؛ جگه‌ له‌ ده‌رنه‌خستنی Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان له‌ بوار Ùˆ ژیانی گشتی، سیاسی Ùˆ ئابووریی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌کاندا.

هه‌روه‌ها له‌ ده‌ره‌نجامدا لێکۆڵینه‌وه‌Ú©Ù‡‌ ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات‌ Ú©Ù‡‌ وێنای ژنانی عه‌ره‌بی له‌ ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندن تا ئێستا شێوێندراوه و، له‌ژێر ڕکێفی کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ڕۆشنبیریی دواکه‌وتوودایه‌Ø› به ‌شێوه‌یه‌Ú© ڕێز له‌ مرۆڤبوون Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ کاریگه‌ر Ùˆ سه‌ره‌Ú©ÛŒ له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا نا‌گرێ. بۆیه‌ پێویسته‌ بڕیاری به‌رپرسانه‌ Ùˆ هۆشمه‌ندانه‌ بدرێت بۆ چاککردنه‌وه‌ÛŒ وێنای ڕاگه‌یاندن بۆ ژنان Ùˆ پێشخستنی هۆشیاریی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یی Ùˆ چۆنێتیی ئه‌دای پیشه‌یی بۆ ژنانی کارکردوو له‌ بواری ڕاگه‌یاندندا؛ به‌ده‌ر له‌ با‌یه‌خدان به‌ ئه‌نجامدانی لێکۆڵینه‌وه‌ÛŒ مه‌یدانی بۆ زانین Ùˆ ناسینی پێداویستییه‌کانی ڕاگه‌یاندن Ùˆ Ú¯Ù‡‌یاندن بۆ ژنانی عه‌ره‌بی له‌ شار Ùˆ گونده‌کاندا. 

پرسیار ئه‌وه‌یه‌: Ú†ÛŒ بکرێت؟ کار چییه‌ØŸ Ú†Û†Ù† ده‌توانین وێنه‌ÛŒ ژنانی کورد له‌ ڕاگه‌یاندندا، بگۆڕین؟ هه‌روه‌ها خوڵقاندنی هۆشیارییه‌Ú©ÛŒ ڕاسته‌قینه‌ به‌ مه‌سه‌له‌کانی ژنان Ùˆ کێشه‌کانیان و،‌ ئه‌Ùˆ به‌رهه‌ڵستییانه‌ÛŒ له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ جیهانگیریدا ڕووبه‌ڕووی ده‌بێته‌وه‌ØŸ Ú†Û†Ù† ده‌توانین بگه‌ین به‌ داڕشتنی سیاسه‌تێکی میدیاییی هاوسه‌Ù†Ú¯ Ùˆ ڕاست له‌ به‌رامبه‌ر مه‌سه‌له‌کانی ژنان Ùˆ ئیشکالییه‌ته‌کانی سیاسه‌تێکی میدیایی Ú©Ù‡‌ بتوانێت به‌رپرسیارێتیی ژنان له‌به‌رچاو بگرێ، Ú©Ù‡‌ ژنان له‌ناو ماڵ Ùˆ ده‌ره‌وه‌یدا پێوه‌ÛŒ خه‌ریک ده‌بن و، هه‌روه‌ها ده‌ستکه‌وته‌ ڕاسته‌قینه‌کانی ژنان به‌ هه‌ند وه‌ربگرێ Ú©Ù‡‌ ژنان له‌ بواره‌کانی خوێندن Ùˆ به‌روبووم Ùˆ داهێنانی ته‌کنیکی Ùˆ ڕۆشنبیری Ùˆ زانستیدا به‌ده‌ستیان هێناوه‌ØŸ

له‌ هه‌مان کاتدا ڕێگرییه‌ ڕاسته‌قینه‌کان ده‌ربخات، وه‌Ú© بۆماوه‌ÛŒ نه‌ریته‌ ڕۆشنبیری Ùˆ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان Ùˆ نه‌خوێنده‌واری Ùˆ هه‌ژاری Ùˆ بێکاری. هه‌روه‌ها تێڕوانینه‌کانی ژنان به‌هه‌ند وه‌ربگرێ له‌ گشت مه‌سه‌له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یییه‌کاندا Ú©Ù‡‌ ده‌بێته‌ جێی بایه‌خی میدیا له‌ سه‌رجه‌Ù… بواره‌کانی سیاسه‌ت، ئابووری، هونه‌ر، ئه‌ده‌ب، ڕۆشنبیری Ùˆ داهێناندا.

 Ù…یدیای ئه‌ڵته‌رناتیڤ Ú©Ù‡‌ باسی لێوه‌ ده‌کرێت، ئه‌Ùˆ میدیایه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ خۆی له‌ لایه‌Ù†ÛŒ فێرکردن Ùˆ په‌روه‌رده‌ییدا ده‌بینێته‌وه‌ Ùˆ به‌ تێڕوانینێکی Ú•Ù‡‌خنه‌گرانه‌. له‌ هه‌مان کاتدا به‌ ئامانجی گۆڕینی تێڕوانینه‌ ته‌قلیدییه‌ باوه‌کان کار ده‌کات سه‌باره‌ت مه‌سه‌له‌کانی ژنان. هه‌روه‌ها تێڕوانینی Ú•Ù‡‌خنه‌گرانه‌ ده‌خاته‌ ڕوو، Ú©Ù‡‌ له‌ به‌رده‌Ù… میدیای بازرگانیدا خوڕاگرانه‌ بێت و، له‌ کاتی Ú†Ù‡‌وا‌شه‌بوونی جه‌ماوه‌ردا، ڕاستییه‌کان ده‌ربخات‌ به‌ Ú•Û†Úµ Ùˆ دۆخی ژنان.

 Ù„Ù‡‌ پێناو به‌دیهێنانی ئه‌Ùˆ ئامانجانه‌‌دا زۆر گرنگیی دێنه‌ ئاراوه‌ له‌وانه‌:

Ù¡- گرنگیی هۆشیاری به‌ دانانی ستراتیژیی نه‌ته‌وه‌یی بۆ ڕاگه‌یاندن تایبه‌ت به‌ ژنان Ùˆ خێزانی کوردی، Ú©Ù‡‌ له‌ به‌رامبه‌ر مه‌سه‌له‌ÛŒ ژنان، ئه‌وله‌وییه‌ت Ùˆ سیاسه‌ت Ùˆ به‌رنامه‌ÛŒ جێبه‌جیکردنه‌کان له‌ بواری ڕاگه‌یاندنی بینراو Ùˆ بیستراو Ùˆ نووسراودا دیاری ده‌کات، به‌ ئامانجی لابردنی سه‌رجه‌Ù… ڕێگرییه‌کان، به‌ سوودوه‌رگرتن له‌ زانیاری Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنه‌ زانستی Ùˆ ته‌کنه‌لۆژییه‌کان له‌ بواره‌کانی Ú¯Ù‡‌یاندندا، له‌ پێناو به‌هێزکردنی سیسته‌Ù… Ùˆ به‌ها باشه‌کانی ده‌توانێ ڕۆڵیان هه‌بێت له‌ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ڕۆشنبیریی خێزاندا، به‌مه‌به‌ستی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ به‌رهه‌ڵستییه‌‌ ئابووری Ùˆ ڕۆشنبیرییه‌کانی له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ جیهانگیرییه‌وه‌ ده‌رده‌چێت.

Ù¢- گرنگیی هاوئاهه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ نێوان ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندنی بینراو Ùˆ نووسراو Ùˆ  بیستراودا له‌ لایه‌Ú© و، سه‌نته‌ره‌کانی توێژینه‌وه‌ Ùˆ زانکۆکان Ùˆ گشت ده‌سته‌ فه‌رمی Ùˆ ئه‌هلییه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کان به‌ مه‌سه‌له‌کانی ژنان Ùˆ خێزانه‌وه‌ له‌ لایه‌Ú©ÛŒ تره‌وه‌ØŒ به‌ مه‌به‌ستی هاوکاری Ùˆ یارمه‌تیدان له‌ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی به‌رنامه‌ درامییه‌کان Ùˆ دانانی رێنمایی له‌ ڕووی ئاکارییه‌وه‌ بۆ ئه‌Ùˆ ڕێکلامانه‌ÛŒ به‌ها خێزانییه‌کان له‌خۆ ده‌گرێت.

Ù£- گرنگیی په‌یوه‌ستبوونی سه‌رکرده‌ میدیایییه‌کان به‌ پاراستنی وه‌زیفه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ڕۆشنبیرییه‌کان بۆ ڕاگه‌یاندن و، Ú•Û†ÚµÙ‡‌ زیندووه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ له‌ پێکهێنانی هۆشیاریی ڕاست له‌سه‌ر واقعی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یی، به‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ÛŒ نه‌ریته‌ ڕۆشنبیرییه‌کان له‌خۆ ده‌گرێت، جگه‌ له‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان Ùˆ ئاوات Ùˆ تامه‌زرۆیییه‌‌‌ مرۆیییه‌ دادپه‌روه‌رییه‌کان.

Ù¤- گرنگیی بایه‌خدان به‌ ئاماده‌کردنی به‌رنامه‌ÛŒ ڕاهێنان Ùˆ بابه‌ته‌ ڕۆشنبیرییه‌کان بۆ ڕاگه‌یاندنکاره‌کان، به‌ مه‌به‌ستی به‌رزکردنه‌وه‌ÛŒ ئاستی هۆشیاری Ùˆ ئه‌دای ڕاگه‌یاندن له‌ بواری ژنان Ùˆ خێزاندا.

 

سه‌رچاوه‌:

1. المرأة في الإعلام والإعلان- ماريو أنور، 2005.  

2. صورة المراءة في برنامج الفضائيات العربيةو دراسة تحليلية للاعلانات الخصة بالمراءة علي شاشة قناة LBC الفضائية لعام 2009, د. سعد سامان عبدالله.

 

 
 
« قبووڵکردنی "ئه‌وی دی" وه‌ک که‌لتووری پێکه‌وه‌ژیان
« Ú˜Ù† Ùˆ ناوه‌ندی بڕیار؛ ڕاستی Ùˆ ئاماره‌کان
« ئاشتی، گرنگی Ùˆ ئاسه‌واره‌کانی له‌ کۆمه‌ڵدا
« مافی مرۆڤ له‌ ئازادیی ڕاده‌ربڕیندا
« Ú•Û†Ú˜ÛŒ خۆشه‌ویستی؛ چیرۆک Ùˆ مێژووی
« قه‌یرانی دارایی، هۆکار Ùˆ کاردانه‌وه‌کانی
« 8ÛŒ مارس، مێژوویه‌کی Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون