PÊNÛS
 
تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان 
     2017-03-25
ڕێبوار بابکەیی

تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان

 

ڕێبوار بابکەیی، مامۆستای پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و دراساتی ستراتیژی- زانکۆی سەلاحەددین

ئاسەوارەکانی تێکچوونی پەیوەندییەکانی تورکیا Ùˆ یەکێتیی ئەوروپا، بە Ù‡Û†ÛŒ پرسگەلێکی ئایدیۆلۆژی، سیاسی Ùˆ مرۆیییه‌وه‌ØŒ تا دێت پەرە دەسێنێت Ùˆ لێکەوتە Ùˆ ڕەنگدانەوەی جۆری Ù„Û• نێوان تورکیا Ùˆ وڵاتانی ئەوروپادا Ù„ÛŽ دەکەوێتەوە؛ بە جۆرێک کاریگەرییەکان گەیشتە ئاستی ئەوەی Ú©Û• ڕێککەوتننامەی پەیوەست بە کۆچبەران Ù„Û• نێوانیاندا هەڵبوەشێتەوە و، یەکێتیی ئەوروپایش یارمەتییە دارایییەکانی بۆ تورکیا  Ú©Û• بە 4 ملیار دۆلار مەزندە کرابوو، ڕابگرێت. تەنانەت پەیوەندیی دیپلۆماسی Ù„Û• نێوان تورکیا Ùˆ چەند وڵاتێکی ئەوروپیدا گەیشتە ئاستی هەڵپەساردن، ÙˆÛ•Ú© هەڵپەساردنی پەیوەندیی دیپلۆماسیی نێوان تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ ئەمە سەرباری ئەوەی Ú©Û• Ù„Û• ئێستایشدا هیچ زەمینەیەک بۆ گرەنتیی چارەسەرکردنی ئەو هەلومەرجە سیاسییە ناڵەبارەی نێوانیان، بەدی ناکرێت. Ù„Û•Ù… وتارەدا، خوێندنەوە Ùˆ شیکردنەوەی بابەتەکە Ú†Ú• دەکەینەوە لەسەر "گرژی Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دیپلۆماسیی نێوان تورکیا Ùˆ هۆڵەندا" ÙˆÛ•Ú© نمونەیەکی زەق Ùˆ بەرچاو، Ú©Û• زۆرترین دەنگ Ùˆ سەدای میدیاییی Ù„ÛŽ کەوتۆتەوە.

بۆچی تورکیا و هۆڵەندا لە ئێستادا دۆخەکەیان گەیاندە ئاستی قەیران؟

هەڵدێربردنی دۆخی ئێستای پەیوەندییەکانی تورکیا Ùˆ هۆڵەندا تا ئاستی قەیران، Ù„Û• ڕاستیدا دەستەبژێری فەرمانڕەوا ÙˆÛ•Ú© "ئەردۆغان" Ùˆ "مارک ڕووتە"ÛŒ سەرۆکوەزیرانی هۆڵەندای Ù„Û• پشتەوەیە؛ بەو پێیەی Ú©Û• هەر دوو لا بۆ گرەنتیکردنی ڕیفراندۆم Ùˆ هەڵبژاردنەکان Ùˆ بردنەوەی دەنگی هاووڵاتیان، پێویستییان بە جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سیمبۆلی Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ڕاگەیاندن بوو. هەرچەندە دەسپێکی ئەو جه‌Ù†Ú¯Û•ØŒ Ù„Û• چەخماخەی  هۆڵەنداوە دەستی Ù¾ÛŽ کرد؛ کاتێک Ú©Û• بە بڕیارێکی "حکوومەتەکەی مارک ڕووتە" ڕێگریی Ù„Û• نێردەی دیپلۆماسی Ùˆ بەرپرسە باڵاکانی تورکیا بۆ Ù†ÛŽÙˆ خاکی هۆڵەندا کرد، بە مەبەستی دواندنی ڕەوەندی تورک Ùˆ کۆکردنەوەی دەنگی ئەوان بە "بەڵێ"ØŒ بۆ ڕیفراندۆمە چاوەڕوانکراوەکەی تورکیا. ئەو ڕێگریکردنەی حکوومەتی مارک ڕووتە، Ú©Û• Ù„Û• هەمان کاتدا سەرۆکی حزبی لیبراڵی هۆڵەندایە، بۆ ئەوە بوو Ú©Û• دەنگەکانی هێزە ڕادیکاڵەکان Ùˆ توندڕەوەکانی هۆڵەندا کاڵ ببنەوە و، پێشبینی دەکرا ڕێژەیەکی  بەرچاو Ù„Û• کورسییەکان، Ù„Û• Ú©Û†ÛŒ 150 کورسی Ù„Û•Ùˆ خولەی هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی هۆڵەندا بەدەست بێنن.

Ù„Û• بەرامبەر ئەو هەڵوێستەی هۆڵەندا، ئەردۆغانیش دەرفەتێکی باشی بۆ ڕەخسا بۆ ئەوەی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ڕاگەیاندنی Ù¾ÛŽ بکات و، بە مەبەستی ڕاکێشانی سۆز Ùˆ هەستی ئەوان بۆ دەنگدان بە ڕیفراندۆمەکەی تورکیا، پەیامی سیمبۆلی بۆ Ú¯Û•Ù„ÛŒ تورکیا بنێرێت. ئەردۆغان Ù„Û• پەیامە سیمبۆلییەکانی بۆ Ú¯Û•Ù„ÛŒ تورکیا، دەیەوێ تورکەکان وا حاڵی بکات Ú©Û• سەروەری Ùˆ کەڕامەتی وڵاتەکەیان Ù„Û• لایەن هۆڵەندییەکانەوە ژێرپێ کراوە، کاتێک Ú©Û• ڕێگری Ù„Û• بەرپرسەکانی وڵاتەکەیان دەکرێت و، دیپۆرتیان دەکەنەوە. ئەو جه‌Ù†Ú¯Û• سیمبۆلی Ùˆ ڕاگەیاندنەی نێوان ئەردۆغان Ùˆ مارک ڕووتە، قەیرانی دیپلۆماسیی Ù„ÛŽ کەوتەوە؛ Ú©Û• Ù„Û• ئێستادا پەیوەندیی دیپلۆماسی Ù„Û• نێوانیاندا هەڵپەسێردراوە. 

ئاییندەی پەیوەندییەکانی تورکیا و هۆڵەندا لە پەراوێزی ئەو قەیرانەدا

پەیوەندییەکانی ئەو دوو وڵاتە  لەسەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© بنەمای ئابووری، بازرگانی Ùˆ گەشتوگوزاریی پتەو دامەزراوە. ئاستی ئاڵوگۆڕی بازرگانی Ù„Û• نێوان ئەو دوو وڵاتە Ù„Û• ساڵی 2015ØŒ گەیشتە 6 ملیار دۆلار. هەروەها کۆمپانیاکانی سەر بە هەر دوو وڵات لەناو خاکی یەکتردا کاری وەبەرهێنان دەکەن؛ ئەمە سەرباری ئەوەی Ú©Û• Ù„Û• نێوان ئەو دوو وڵاتەدا پەیوەندیی هەواڵگریی زۆر بەهێز هەیە، Ú©Û• زانیاریی پەیوەست بە ئاسایش ئاڵوگۆڕ دەکەن Ùˆ هاریکاریی ئەولەهی Ù¾ÛŽØ´Ú©Û•Ø´ بە یەک دەکەن. بەڵام ئەوەی Ú©Û• جێگەی پرسیار بێت ئەوەیە: ئایە پەیوەندییەکانی ئەو دوو وڵاتە ئاسایی دەبێتەوە، یاخود قەیرانەکە قووڵتر دەبێتەوە؟ یان هەر دوو لا پەنا بۆ سزای ئابووری دەبەن؟

Ù„Û• ڕاستیدا ئەو دۆخەی ئێستای نێوان تورکیا Ùˆ هۆڵەندا، دۆخێکی کاتییە و، Ù„Û• دوای ڕیفراندۆمەکەی تورکیا، Ú©Û• Ù„Û• مانگی ئەپریلی داهاتوو ئەنجام دەدرێت، کۆتاییی Ù¾ÛŽ دێت. هەر  دوو لا دەست دەکەن بە Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانیان، چونکە Ù„Û• بنچینەدا ئەو دۆخە Ù„Û• لایەن دستەبژێرەکانەوە ÙˆÛ•Ú© تاکتیک مامەڵەی Ù¾ÛŽÙˆÛ• کراوە؛ بە شێوەیەک Ú©Û• Ù„Û• ستراتیژییەتی هیچ کام Ù„Û•Ùˆ لایەنانەدا نییە Ú©Û• قەیرانەکە قووڵتر بکەنەوە Ùˆ درێژەی Ù¾ÛŽ بدەن؛ هەروەها بەرژەوەندییە ئابوورییەکانی ئەو دوو وڵاتە، وا دەخوازێت Ú©Û• ئەو دۆخە زوو چارەسەر بکرێت Ùˆ پەیوەندییەکان بگەڕێنەوە بۆ دۆخی ئاسایی.

ئەو دوو وڵاتە، Ù„Û• کاتێکدا Ú©Û• Ù„Û• ماوەی 2 ساڵی ڕابردوو تووشی جۆرێک Ù„Û• قەیرانی ئابووری بوون، Ù„Û• ئێستادا ئامادە نین زیانی زیاتر بە ئابووریی خۆیان بگەیه‌نن. بەتایبەتی بۆ تورکیا، سەپاندنی هەر جۆرە سزایەکی ئابووری بەسەر هۆڵەندا، ÙˆÛ•Ú© ئەوە وایە Ú©Û• تورکیا سزای ئابووریی بەسەر خۆی سەپاندبێت؛ لەبەر ئەوەی تورکیا سوودمەندی یەکەمە Ù„Û• پەیوەندییە ئابوورییەکانی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هۆڵەندا؛ ئەمە سەرباری ئەوەی Ú©Û• ساڵانە بە ملیۆنان گەشتیاری هۆڵەندی سەردانی تورکیا دەکەن.

تورکیا پێویستە پەند لە نموونەی تێکچوونی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ڕووسیا وەرگرێت، کاتێک بەو هۆیەوە زیانێکی زۆر بە ئابووریی ئەو وڵاتە کەوت. هەر بۆیە، زوو ئەردۆغان کەوتە بەر هەوڵی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی وڵاتەکەی لەگەڵ ڕوسیا. ئەو ئەزموونە لە ماوەی داهاتوودا لەگەڵ هۆڵەندا دووبارە دەبێتەوە. ئەردۆغان پەیوەندییەکانی وڵاتەکەی لەگەڵ هۆڵەندا ئاسایی دەکاتەوە، سەرەڕای ئەوەی کە چەندین هۆکاری دیکە هەن وەک: هۆکاری سیاسی، ئەولەهی (ئاسایشی) و جیۆپۆلیتیکی، لە پاڵ هۆکاری ئابووری و بازرگانی بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانیان؛ کە ناکرێت دەستەبژێری فەرمانڕەوا لەو وڵاتانە، ئەو هۆکارانە لەبەرچاو نەگرن و لە گرنگیی ئەو هۆکارانە تێ نەگەن.

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون