PÊNÛS
 
ئه‌و ڕاستییه‌ی که‌ به‌ڕێوه‌بردنی  جیهان پێویستیی به‌ مێیینه‌یه ‌و، ئه‌و هه‌وڵه‌ی که‌ نییه‌ 
     2017-03-09
چیمه‌ن ساڵح

ئه‌Ùˆ ڕاستییه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ به‌ڕێوه‌بردنی  جیهان پێویستیی به‌ مێیینه‌یه ‌و، ئه‌Ùˆ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ نییه‌

 

چیمه‌Ù† ساڵح، ڕۆژنامەوان

له‌ ساڵانی نه‌وه‌ده‌کان Ùˆ دوای خێراتربوونی هه‌نگاوه‌کانی سیسته‌Ù…ÛŒ نوێی جیهان له‌ دنیادا Ùˆ به‌تایبه‌ت له‌ ئه‌مریکا، کۆمه‌ÚµÛŽÚ© توێژینه‌وه‌ÛŒ زانستی ئه‌نجام دران Ùˆ ئه‌Ùˆ توێژینه‌وانه‌ به‌ شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ گشتی ئه‌نجامه‌Ú©Ù‡‌یان ئه‌وه‌ بوو، Ú©Ù‡‌ به‌ڕێوه‌بردنی جیهان Ùˆ وڵاتان به‌بێ به‌شداریی هه‌ر ‌دوو Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی نێر Ùˆ Ù…ÛŽ به‌ شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ یه‌کسان Ùˆ سروشتییانه‌ØŒ ئه‌Ùˆ به‌ڕێوه‌بردنه‌ لاسه‌Ù†Ú¯ ده‌کات Ùˆ هه‌موو بنه‌ماکانی خۆی  وه‌Ú© به‌ڕێوه‌بردنێکی کارا Ùˆ کاریگه‌ر ته‌واو ناکات. Ú†ÙˆÙ†Ú©Ù‡‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ùˆ توێژینه‌وانه‌ØŒ کۆمه‌ÚµÛŽÚ© جیاوک Ùˆ خه‌سڵه‌ت له‌ مێیینه‌دا هه‌Ù† و،‌ له‌ پڕۆسه‌ÛŒ به‌ڕێوه‌بردن Ùˆ کارگێڕیدا گرینگن، Ú©Ù‡‌ له‌ نێرینه‌دا نین‌Ø› به‌ هه‌مان شێوه‌ØŒ هه‌ندێکی دیکه‌ تایبه‌تمه‌ندیی سروشتیی نێرینه‌Ù† Ùˆ له‌ مێیینه‌دا نین. ئه‌وه‌ÛŒ تا ئێستایش باو Ùˆ به‌رچاو‌Ù‡‌ØŒ زاڵبوونی  پیاوانه‌یه‌ له‌  کارگێڕیی جیهان Ùˆ وڵاتان Ùˆ دووری Ùˆ Ú©Ù‡‌مئاماده‌ییی ژنانه‌ له‌Ùˆ نێوه‌نده‌دا. 

به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ùˆ لێکۆڵینه‌وانه، ژنان کۆمه‌ÚµÛŽÚ© خه‌سڵه‌ت هه‌ڵده‌گرن، Ú©Ù‡‌ له‌وانه‌ÛŒ پیاوان جیاوازن. له‌وانه‌یش خۆئاماده‌کردن بۆ ئایینده ‌Ùˆ  ئاگاییی هه‌میشه‌یییان به‌رامبه‌ر به‌Ùˆ مه‌ترسییانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ ده‌Ø´ÛŽ له‌ ئایینده‌دا ڕوو بده‌ن، ئاره‌زووی تاقەتکردنی پێداویستیی ژیان Ùˆ پێداویستیی پێویستیی دیکه‌ بۆ ئایینده‌ (ئه‌Ùˆ خه‌سڵه‌ته‌‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ بۆ سه‌رده‌Ù…ÛŒ Ù¾Ú• له‌ ته‌Ù†Ú¯Ú˜Ù‡‌ Ùˆ کێشه‌ÛŒ وه‌Ú© ئه‌Ù…Ú•Û†ÛŒ جیهان زۆر پێویسته‌). مێیینه،‌ Ú©Ù‡‌ Ú•Û†ÚµÛŒ پێشه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ کارگێڕیدا هه‌بوو، جگه‌ له‌ جێبه‌جێکردنی ئه‌رکی خۆی، ئه‌رکی مامۆستا، ڕێبه‌ر Ùˆ ڕاهێنه‌ریش، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وانه‌دا Ú©Ù‡‌ له ‌ده‌وروبه‌ری کار ده‌Ú©Ù‡‌ن، ده‌بینێت. به‌مه‌یش نه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ نوێ Ù¾ÛŽ ده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نێت. جگه‌ له‌ ئه‌رکه‌ سه‌ره‌کییه‌Ú©Ù‡‌ی، Ú©Ù‡‌ ده‌یکات Ùˆ به‌ ئه‌نجامی ده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نێت، هه‌میشه‌ حه‌ز ده‌کات کاره‌Ú©Ù‡‌ÛŒ ناوازه‌ بێت Ùˆ به‌جوانی جێبه‌جێ کرابێت. 

ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدایه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ پیاوان له‌ کارگێڕیدا زیاتر حه‌زیان به‌ فه‌رمانکردن Ùˆ بڕیاردانه،‌ نه‌Ú© ڕێنماییکردن. به‌مه‌یش تۆژینه‌وه‌کان پێیان وایه‌ØŒ بۆ دروستکردنی هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ چاره‌سه‌ریی کێشه‌کان Ùˆ ته‌Ù†Ú¯Ú˜Ù‡‌کانی جیهاندا، ته‌نیا به‌شداریی هه‌ر دوو Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز، هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ کارگێڕیدا دروست ده‌کات. 

ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ته‌ماشای واقعیش بکه‌ین Ùˆ نموونه‌یه‌Ú©ÛŒ نزیک بهێنینه‌وه،‌ وه‌Ùƒ ئه‌نگێلا مێرکڵ، ڕاوێژکاری ئه‌ڵمانیا‌ØŒ ده‌بینین ئه‌Ùˆ ژنه‌ سه‌رکرده‌یه‌ØŒ ئه‌Ùˆ سه‌رۆکه‌ ئه‌وروپییه‌ بوو، Ú©Ù‡‌ هه‌ڵوێستی به‌رامبه‌ر به‌ په‌نابه‌ران Ùˆ کۆچبه‌ران جیاواز بوو. بێ له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌نجام  Ùˆ کاریگه‌رییه‌ ئه‌رێنی Ùˆ نه‌رێنییه‌کانی هه‌ڵوێستی مێرکڵ Ùˆ سیاسه‌ته‌Ú©Ù‡‌ÛŒ له‌Ùˆ پرسه‌دا، به‌ڵام ئه‌و، به‌رامبه‌ر به‌ مرۆڤایه‌تی Ùˆ پاراستنی به‌هاکانی جیهانی ئازاد، زیاتر به‌رپرسیارێتیی نواند. 

جیهان Ùˆ داموده‌زگه‌ جیهانییه‌کان له‌ ڕووی سه‌رخانه‌وه‌ØŒ خۆیان خستووه‌ته‌ به‌ر باری ئه‌Ùˆ ڕاستییه‌ Ùˆ به‌دوای ئه‌وه‌وه‌ن، Ú©Ù‡‌ به‌ به‌رده‌وامی به‌رنامه‌ÛŒ زیاتریان بۆ دروستکردنی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ú©ÛŒ کارگێڕی هه‌بێت، Ú©Ù‡‌ له‌ نێر Ùˆ Ù…ÛŽ Ù¾ÛŽÚ© هاتبێت؛ واته‌ سروشتی بێت، وه‌Ú© Ú†Û†Ù† ژیان به‌Ùˆ شێوه‌یه‌ Ù¾ÛŽÚ© هاتووه‌. به‌ڵام، Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ گۆڕانکارییه‌ له‌سه‌ر کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌کان، به‌Ø´ÛŒ هه‌ره‌ زۆری ده‌Ú©Ù‡‌وێته‌ سه‌ر توانا Ùˆ ئاست Ùˆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ÛŒ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌کان خۆیان. له‌Ù†ÛŽÙˆ ئه‌Ùˆ کۆمه‌ڵگانه‌یشدا، به‌ پله‌ÛŒ یه‌Ú©Ù‡‌Ù… ئافره‌ت، Ú©Ù‡‌ Ú†Û†Ù† خۆیان Ú¯ÙˆÚ• به‌ Ù¾ÛŽØ´Ú¤Ù‡‌بردنی کۆمه‌Úµ Ùˆ ئاست Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یان له‌ناو کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا ده‌ده‌Ù†. 

وه‌نه‌بێ له‌ پرسی ئاماده‌بوونی هاوسه‌نگیی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زیدا، ته‌نیا کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ دواکه‌وتووه‌کان، یاخود ئه‌وانه‌ÛŒ له‌ خوار ئاستی Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندندان  کێماسییان تێدا بێت، به‌ڵکوو ئه‌Ù… ناته‌واوییه‌ له‌ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÚ© شوێنی جیهاندا مایه‌ÛŒ نیگه‌رانییه. ئێستا وڵاتێکی وه‌Ú© بریتانیا، ئه‌مه‌ به‌ گرفتی له‌پێشینه‌ÛŒ خۆی ده‌زانێت و، په‌رله‌مانی وڵاته‌Ú©Ù‡‌ تا ساڵی ٢٠٢٠ Ù…Û†ÚµÙ‡‌تی به‌ ده‌زگه‌ پێوه‌ندیداره‌کان داوه‌ تا Ú©Ù‡‌Ù„ÛŽÙ†ÛŒ نایه‌کسانی له‌ داموده‌زگه‌ÛŒ یاسادانان Ùˆ حکوومه‌ت Ùˆ ڕێکخراوه‌کان Ùˆ ته‌واوی ده‌زگه‌کانی وڵاتدا Ù¾Ú• بکه‌نه‌وه‌. 

له‌Ù†ÛŽÙˆ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÚ© له‌Ùˆ جڤاتانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ له‌ خوار ئاستی په‌ره‌پێدانه‌وه‌ن، جگه‌ له‌وه‌ÛŒ کێشه‌ هه‌یه‌ØŒ هاوکات گرفتی دید Ùˆ پلان Ùˆ تێگه‌یشتن Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یشتنیش هه‌یه‌. ژنان هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† Ùˆ قسه‌ ده‌Ú©Ù‡‌Ù† Ùˆ ته‌Ú©Ù‡‌س له‌سه‌ر مافه‌کانیان ده‌Ú©Ù‡‌نه‌وه‌Ø› Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÚ© جار قسه‌یش بۆ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ده‌Ú©Ù‡‌Ù† Ùˆ جڤین Ùˆ سیمینار Ú•ÛŽÚ© ده‌خه‌ن؛ هه‌روه‌ها ده‌Ú¯Ù‡‌نه‌ هه‌ندێک پله ‌Ùˆ پایه‌یش؛ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÚ© جار ناڕه‌زاییش ده‌رده‌بڕن؛ به‌ڵام ئه‌Ú¯Ù‡‌ر بڕوانیته‌ ئه‌وه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ کاریگه‌ریی Ú†Ù‡‌نده،‌ Ú©Ù‡‌Ù… جار بۆ ناو ناخی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ بڕ ده‌کات Ùˆ هه‌ر له‌ چوارچێوه‌یه‌Ú©ÛŒ ته‌سکدا ده‌مێنێته‌وه.  ئه‌مه‌یش خاڵێکی نه‌رێنییه‌ و، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ پووکانه‌وه‌ÛŒ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌کان. زۆربه‌ÛŒ له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ گرتووه،‌ Ú©Ù‡‌ Ú©Ù‡‌سانێک خۆیان ده‌Ú©Ù‡‌Ù† به ‌په‌یامهێن؛ له‌ کاتێکدا خۆیان به‌رگه‌ÛŒ په‌یامی خۆیان ناگرن Ùˆ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÚ© جار جێبه‌جێی ناکه‌Ù†. 

ژنان، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر نه‌بن به‌ پشت Ùˆ په‌نا بۆ ژنان، هه‌رچی بکه‌ن، هه‌ر کا به‌باکردنه‌Ø› واته‌ هیچی Ù„ÛŽ سه‌وز نابێت. Ú©Ù‡‌Ù… جاریش ژنان له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ناگه‌شه‌کردووه‌کاندا، Ú©Û•‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئێمه‌یش ده‌گرێته‌وه،‌ به‌ جۆرێکه‌ به‌ته‌واوی بتوانێ خۆی له‌ ته‌پوتۆزی Ú©Ù‡‌لتوور Ùˆ ڕابردووی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ú©Ù‡‌ÛŒ بته‌کێنێت Ùˆ له‌ ناخه‌وه‌ هاوکاری Ùˆ هاوپشتیی هاوڕه‌Ú¯Ù‡‌زەکانی خۆی بکات؛ ته‌نانه‌ت ئه‌Ú¯Ù‡‌ر یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌Ùˆ سیمبۆلانەیش بێت Ú©Û• به‌دوای پته‌وکردنی هێزی مێیینه‌وه‌ خه‌بات بکات. 

ئێستا ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ته‌ماشای کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ هاوشێوه‌ÛŒ ئێمه‌ بکه‌ی، ده‌بینین ژنانێک به‌ ناوی ئه‌Ùˆ دۆزه‌وه‌ خۆیان سه‌رقاڵ کردووه‌ و، له‌ سایه‌یدا هه‌ندێک کار Ùˆ چالاکی ئه‌نجام ده‌ده‌Ù†. به‌ڵام دوو خاڵی زۆر گرینگ، وا ده‌کات Ú©Ù‡‌ کاره‌Ú©Ù‡‌یان کارێکی هه‌ندێک جار له‌ چوارچێوه‌ÛŒ خێرخوازی Ùˆ خۆمژووڵکردندا بێت، یان کاری کۆمه‌ڵایه‌تیی زۆر ئاسایی بێت Ùˆ هیچ کاتێک نه‌چێته‌ خانه‌ÛŒ دۆزێکی گرینگەوە؛ Ú©Ù‡‌ ده‌بێ جۆری جیاواز له‌ پلانی هه‌بێت Ùˆ جیاوازییەکەی هه‌ست بکرێت، Ú©Ù‡‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌دات ئه‌Ù…Ú•Û† له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕابردوو جیاواز بێت و، ئایینده‌ دروست بکات. خۆیشیان، به ‌Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ ئازایه‌تییان نییه‌ØŒ تا خه‌باتی ئه‌وان ده‌رگه‌واڵاکردن بێت بۆ خه‌ڵکانی دیکه‌ÛŒ به‌هێزتر له‌ خۆیان؛ جا به‌ هه‌ر بۆنه‌یه‌کەوه‌ بێت بێنه‌ ڕیزیانەوە، بڕوایان به‌ خۆیان هێناوه‌ ئه‌وه‌ÛŒ ده‌یکه‌ن، هه‌ر ئه‌وه‌یه Ú©Ù‡‌ پێویسته‌Ø› Ø¦Ù‡‌Ùˆ دوو خاڵه‌ÛŒ کێماسییه‌ Ùˆ ئاراسته‌ÛŒ خه‌باتی گۆڕیون: یه‌Ú©Ù‡‌Ù…ØŒ گرینگترین بنچینه‌ÛŒ هێزی هه‌ر بزاڤێک، Ú©Ù‡‌ یه‌کگرتوویییه‌ØŒ هیچ کاتێک نییانه،‌ نه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ خۆیان Ùˆ نه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ مێیینه‌ÛŒ دیکه‌ÛŒ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا. 

دووه‌Ù…ØŒ ئەوان خۆیان بە ژنانی قوربانییەوە سەرقاڵ کردووە، بەڵام ژنانی سەرکەوتوو یان ئەوانی دیکەیان لەبیر کردووە. گرووپی ئامانج له‌ ‌زۆربه‌ÛŒ حاڵه‌ته‌کاندا ژنانی قوربانییه؛ جا قوربانیی هه‌رشتێک بن. بێ گومان ئه‌Ùˆ قوربانییانه،‌ پێتڤییه‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ به‌گشتی هاوکار Ùˆ پاڵپشتیان بێت. Ø¨Ù‡‌ڵام سه‌رنجدان له‌Ùˆ دوو خاڵه،‌ وێنه‌ÛŒ ته‌واوی Ú†Ù‡‌ند Ùˆ Ú†Û†Ù† Ùˆ بۆچی Ùˆ تا Ú©ÙˆÛŽ Ùˆ ... هه‌موو پرسیاره‌کانمان له‌سه‌ر هه‌نووکه‌ÛŒ هه‌ÙˆÚµÛŒ تا ڕادده‌یه‌Ú© ڕووکه‌شیی ژنانه‌ بۆ پته‌وکردنی پایه ‌Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ مێیینه،‌ له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا بۆ ده‌رده‌خات؛ ئه‌Ùˆ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ نییه. بێ گومان، زۆر سه‌رنج Ùˆ نۆڕینم بۆ Ú©Ù‡‌موکوڕیی داموده‌زگه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ ناکارایی Ùˆ ئاراسته‌ÛŒ نه‌رێنییان بۆ ئه‌Ù… پرسه‌ هه‌یه‌ØŒ به‌ڵام لێره‌دا ته‌نیا باسی بزاڤی ژنانی خۆییم کردووه‌ØŒ له‌ به‌شێکیدا.

 
 
« سه‌رچاوه‌ی مرۆیی، کار Ùˆ سه‌رکه‌وتنی پرۆژه‌ بۆ بنیاتنان
« ئه‌و ڕاستییه‌ی که‌ به‌ڕێوه‌بردنی  جیهان پێویستیی به‌ مێیینه‌یه ‌و، ئه‌و هه‌وڵه‌ی که‌ نییه‌

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون