PÊNÛS
 
8ÛŒ مارس، مێژوویه‌کی Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان 
     2017-03-09
کنێر عه‌بدوڵڵا

8ÛŒ مارس، مێژوویه‌Ú©ÛŒ Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان

کنێر عه‌بدوڵڵا، نووسەر

مه‌به‌ست له‌ Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیی ژنان چییه‌ØŸ

Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیی ژنان بریتییه‌ له‌Ùˆ ئاهه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ جیهانییه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ له‌ Ú•Û†Ú˜ÛŒ (8)ÛŒ مارسی هه‌موو ساڵێکدا ساز ده‌کرێت Ùˆ له‌سه‌ر ئاستی جیهاندا ژنان له‌ ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی Ùˆ ئابوورییه‌وه‌ ئاهه‌Ù†Ú¯ به‌ ده‌ستکه‌وته‌کانه‌وه‌ ده‌گێڕن؛ ته‌نانه‌ت له‌ هه‌ندێ وڵاتی وه‌Ú© چین Ùˆ ڕووسیا Ùˆ کووبا، به‌Ùˆ بۆنه‌یه‌وه‌ ژنان Ù…Û†ÚµÙ‡‌ت وه‌رده‌گرن.

ئاهه‌نگگێڕان به‌Ùˆ بۆنه‌یه‌وه‌ØŒ له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ گرتووه Ú©Ù‡‌ ساڵی 1945 له‌ پاریس  ÛŒÙ‡‌Ú©Ù‡‌Ù… کۆنگره‌ بۆ یه‌کێتیی ژنانی دیموکراتی جیهان به‌سترا، Ú©Ù‡‌ Ù¾ÛŽÚ© هاتبوون له‌ ڕێکخراوه‌کانی هاوشێوه‌ÛŒ تایبه‌ت به‌ حزبی شیوعیی عێراق، Ú©Ù‡‌ یه‌Ú©Ù‡‌Ù… ئاهه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی تایبه‌ت به‌ Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیی ژنان بوو.  وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ هه‌ندێ له‌ توێژه‌ران Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیی ژنان ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێننه‌وه‌ بۆ ئه‌Ùˆ ناڕه‌زایه‌تییانه‌ÛŒ له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا Ùˆ شه‌قامه‌کانی شاری نیویۆرک به‌ Ù‡Û†ÛŒ ناچارکردنیان بۆ کارکردن ئه‌نجام ده‌درا، له ‌کاتێکدا پۆلیس به ‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ نامرۆڤانه‌ Ùˆ توندڕه‌وانه‌ ڕۆڵیان له‌ بڵاوه‌پێكردنی خۆپێشانده‌راندا هه‌بوو؛ به‌ڵام Ú•Ù‡‌ÙˆÚ•Ù‡‌وه‌ÛŒ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌کان Ùˆ خۆپێشاندانه‌کان سه‌رکه‌وتوو بوون، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ به‌رپرسان Ùˆ سیاسییه‌کان بێنه‌ پای مه‌سه‌له‌ÛŒ ژنان Ùˆ ببێته‌ ته‌وه‌رەی باس Ùˆ وتووێژ دەربارەی‌ کێشه‌ÛŒ ژنانی كرێكار.

(8)ÛŒ مارس، Ú†Û†Ù† بوو به‌ Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ©ÛŒ جیهانی بۆ ژنان؟

چیڕۆکی (8)ÛŒ مارس، چیڕۆکی ئه‌Ùˆ ژنه‌ ساده‌ Ùˆ ساکارانه‌یه،‌ Ú©Ù‡‌ له ‌پاڵ پیاواندا هاوکار Ùˆ یارمه‌تیده‌ر بوون Ù„Û•‌ دروستکردنی مێژوو Ùˆ شارستانییه‌ت Ùˆ هێنانه‌دیی ئاشتیدا. به‌ درێژاییی مێژووی بوونی شارستانییه‌ته‌ مرۆیییه‌کان و، له‌Ùˆ‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یانه‌ÛŒ ژینگه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ پڕاوپڕ بووه‌ له‌‌ کوشتن Ùˆ تیرۆر Ùˆ دواکه‌وتوویی Ùˆ جیاکاری و، جیاوازییه‌کان بوونیان هه‌بووه‌ØŒ هه‌میشه‌ ژنان، له‌ پێناو هێنانه‌دیی ئازادی بۆ هه‌مووان Ùˆ به‌ ئامانجی یه‌کسانبوون Ùˆ دادپه‌روه‌ری له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پیاواندا له‌ گشت بوار Ùˆ مافه‌کانیاندا، به‌تایبه‌تی مافه‌‌ سیاسییه‌کانیان، خه‌باتیان کردووه‌ Ùˆ تا ئێستایش خه‌بات ده‌Ú©Ù‡‌Ù†.

 Ø¨ÛŒØ±Û†Ú©Ù‡‌ÛŒ Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیی ژنان له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ÛŒ بیسته‌وه،‌ Ú©Ù‡‌ به‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ پیشه‌سازی Ùˆ زیادبوونی ژماره‌ÛŒ دانیشتووان ناو ده‌بردرێت، هاته‌ کایه‌وه‌. به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ ژماره‌ÛŒ دانیشتووان،‌ واقعێکی تری هێنایه‌ کایه‌وه‌ تایبه‌ت به‌ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی بیر Ùˆ ڕای Ø´Û†Ú•Ø´Ú¯ÛŽÚ•ÛŒ.

له‌ ساڵی 1856دا هه‌زاران Ú˜Ù† له‌ شه‌قامه‌کانی شاری نیویۆرک، سه‌باره‌ت به‌Ùˆ بارودۆخه‌ نامرۆڤانه‌یه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ ناچاری ده‌کردن کار بکه‌ن، ناڕه‌زایه‌تییان ده‌ربڕی Ùˆ خۆپێشاندانیان کرد؛ وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ پۆلیسه‌کان ناشرینترین Ùˆ نه‌شیاوترین شێواز Ùˆ ڕێوشوێنیان بۆ جیاکردنه‌وه‌ Ùˆ بڵاوه‌پێكردنی خۆپێشانده‌ران له ‌یه‌کتری به‌کار هێنا.

 Ù„Ù‡‌ (8)ÛŒ مارسی 1908دا هه‌زاران کرێکاری Ú˜Ù† له‌ یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌ کارگه‌کانی ڕستن Ùˆ چنین له‌ شاری نیویۆرکی وڵاتی ئه‌مریکا خۆپێشاندانی فراوانیان له ‌پێناو به‌ده‌ستهێنانی ماف Ùˆ داواکانیان ئه‌نجام دا؛ به‌ڵام ئه‌مجاره‌یان خۆپێشانده‌ره‌کان هه‌ڵگری پارچه‌یه‌Ú© نانی وشک Ùˆ Ú†Ù‡‌Ù¾Ú©Ù‡‌Ú¯ÙˆÚµ بوون و، له‌Ú¯Ù‡‌ڵیدا دروشمی "نان Ùˆ Ú¯ÙˆÚµ"یان به‌رز کرده‌وه‌. له‌Ù… ڕێپێوانه‌دا ژنان Ú†Ù‡‌ند داوایه‌کیان به‌رز کردبووەوه، ‌Ú©Ù‡‌  له‌ Ú†Ù‡‌ند خاڵێکی سه‌ره‌کیدا خۆی ده‌بینییه‌وه،‌ له‌وانه‌: Ú©Ù‡‌مکردنه‌وه‌ÛŒ كاتژمێری کار، له‌ 16 کاتژمێرەوە بۆ 10 کاتژمێر، یه‌کسانی له‌ کرێی کاری وه‌کیه‌Ú©ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پیاواندا بێ جیاوازی، هه‌روه‌ها چاککردنی دۆخی کارکردنی ژنان Ùˆ پیاوانی کرێکار. ئه‌Ùˆ خۆپێشاندانانه‌ØŒ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ پێکهێنانی سه‌ره‌تای بزووتنه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ به‌په‌رۆشی ژنان له‌ناو ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکادا، به‌تایبه‌تی پاش ئه‌وه‌ÛŒ کۆمه‌ÚµÙ‡‌ Ú˜Ù†ÛŽÚ© له‌ چینی مامناوه‌ند هاوده‌Ù†Ú¯ÛŒ Ùˆ پاڵپشتیی ئه‌Ùˆ خۆپێشانده‌رانه‌یان کرد Ú©Ù‡‌ داوای یه‌کسانی Ùˆ دادپه‌روه‌رییان ده‌کرد و، له‌ هه‌مان کاتدا هه‌ڵگری کۆمه‌ÚµÙ‡‌ دروشمێک بوون Ú©Ù‡‌ داوای ما‌فه‌ سیاسییه‌کانی ژنانیان ده‌کرد، به‌تایبه‌تی مافی هه‌ڵبژاردن.

‌ هاوشێوه‌ÛŒ خه‌باتی ژنان له‌ ئه‌مریکادا، وه‌Ú© یادکردنه‌وه‌یه‌Ú© بۆ ڕۆژانی خۆپێشاندانه‌کانی ساڵی 1909 له‌ نیویۆرک، ئاهه‌نگگێڕان له‌ Ú•Û†Ú˜ÛŒ (8)ÛŒ مارسدا ده‌ستی Ù¾ÛŽ کرد. بۆیه‌ ژنانی ئه‌مریکی له‌ پاڵنانی وڵاتانی ئه‌وروپیدا به‌ هێنانه‌دیی 8ÛŒ مارس وه‌Ú© Ú•Û†Ú˜ÛŒ  ژنان، یارمه‌تیده‌ر بوون و، پێشنیاری نوێنه‌رانی شاندی ئه‌مریکی وه‌رگیرا، كه‌ بریتی بوو له‌ ئاهه‌نگگێڕان به‌ بۆنه‌ÛŒ ژنانه‌وه‌ Ùˆ ته‌رخانکردنی Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ© له‌ ساڵدا بۆ  ژنان له‌سه‌ر ئاستی جیهاندا، پاش سه‌رکه‌وتنی ئه‌زموونه‌Ú©Ù‡‌ له‌ناو ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کاندا.

تایبه‌تکردنی Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ© به‌ Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیی ژنان، وه‌Ú© جه‌Ú˜Ù†ÛŽÚ©ÛŒ جیهانی بۆ ژنان، پاش ساڵانێکی زۆر هاته ‌دی؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ ڕێکخراوی نه‌ته‌وه ‌یه‌کگرتووه‌کان تا ساڵی 1977 Ú•Ù‡‌زامه‌ند نه‌بوو به‌ ئاهه‌نگگێرانی (8)ÛŒ مارس وه‌Ú© بۆنه‌یه‌Ú©‌. بۆیه‌ دواجار بڕیارێکی ده‌رکرد، Ú©Ù‡‌ تیایدا داوای له‌ سه‌رجه‌Ù… وڵاتان کرد Ú©Ù‡‌ Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ© هه‌ڵبژێرن بۆ ئاهه‌نگگێڕان به‌ ژنانه‌وه‌. بۆیه‌ زۆربه‌ÛŒ وڵاتان (8)ÛŒ مارسیان هه‌ڵبژارد و، ئیدی ئه‌Ùˆ Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ بووه‌ هێما‌یه‌Ú© بۆ خه‌باتی ژنان، Ú©Ù‡‌ به‌ هۆیه‌وه‌ له‌ سه‌رتاسه‌ری جیهاندا ژنان، به ‌مه‌به‌ستی داواکردنی داخوازی Ùˆ مافه‌کانیان خۆپێشاندان ده‌Ú©Ù‡‌Ù†. سوپای ئه‌مریکا به‌ به‌کارهێنانی Ú†Ù‡‌Ú© Ùˆ ئه‌Ø´Ú©Ù‡‌نجه‌دانی خۆپێشانده‌ران، ڕووبه‌ڕووی خۆپێشاندانه‌کان بوونه‌وه‌Ø› Ú©Ù‡‌ ده‌ره‌نجام بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ شه‌هیدبوونی 129 کرێکار Ùˆ ده‌ستگیرکردنی سه‌دان Ú©Ù‡‌س.

له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا، حزبی ئیشتراکیی ئه‌مریکی له‌ ساڵی 1909دا به‌یاننامه‌یه‌Ú©ÛŒ ده‌رکرد، Ú©Ù‡‌ تێیدا ژنانی سه‌رجه‌Ù… ویلایه‌ته‌کانی ئاگادار کرده‌وه‌ØŒ  دوایین Ú•Û†Ú˜ÛŒ مانگی فێبریوەریی هه‌موو ساڵێک ببێته‌ Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ© بۆ ژنانی ئه‌مریکا Ú©Ù‡‌ ئاهه‌Ù†Ú¯ÛŒ تێدا بکه‌Ù† و، هه‌روه‌ها پێداگری له‌ داخوازییه‌ دادپه‌روه‌ر Ùˆ Ú•Ù‡‌واکانیان بکه‌نه‌وه‌Ø› به‌ده‌ر له‌ هاندانیان بۆ Ú•Ù‡‌تکردنه‌وه‌ÛŒ هه‌موو جۆره‌ جیاکارییه‌Ú©ØŒ Ú©Ù‡‌ له‌ نێوان ژنان Ùˆ پیاواندا له‌ بواری کار Ùˆ ژیانی مه‌ده‌نیدا ئه‌نجام ده‌درێت.

ساڵی 1910 له‌ کۆپێنهاگ، به‌ به‌شداریی سه‌دان Ú˜Ù† له‌ 17 وڵاتی ئه‌وروپی Ùˆ Ù‡ÛŒ تر کۆبوونەوەیه‌Ú© ئه‌نجام درا،  Ú©Ù‡‌ له‌ نێویاندا چالاک Ùˆ خه‌باتگێڕی جیهانی Ùˆ ئه‌ندامانی په‌رله‌مان Ùˆ حزبه‌ سیاسییه‌کان هەبوون؛ ئه‌وان بڕیاریان دا Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ©ÛŒ تایبه‌ت به‌ جه‌Ú˜Ù†ÛŒ جیهانی دیاری بكه‌ن، به‌ مه‌به‌ستی داکۆکیکردن له ته‌واوی مافه‌کانی ژنان،  به‌تایبه‌ت مافی ده‌نگدان Ùˆ خۆپاڵاوتن بۆ پۆسته‌ باڵا Ùˆ سیادییه‌کان. دواتر له‌ ساڵی 1911دا ده‌ستپێشخه‌رییه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ کۆپێنهاگ ترووسکه‌یه‌Ú©ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ به‌خشی و، Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیی ژنان له‌ (19)ÛŒ مارس له‌ دانیمارک Ùˆ سویسرا Ùˆ نه‌مسا Ùˆ ئه‌ڵمانیا یاد کرایه‌وه‌ Ùˆ زیاتر له‌ ملیۆنێک پیاو Ùˆ Ú˜Ù† تێیدا به‌شدار بوون. ساڵی دواتر، بزووتنه‌وه‌ Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتنخوازه‌کان Ùˆ دیموکراسییه‌ سه‌ندیکایی Ùˆ سیاسییه‌كان Ùˆ ڕێکخراوه‌کانی ژنان، Ú•Ù‡‌وایه‌تییان به‌ زیندووکردنه‌وه‌ Ùˆ ژیانه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†Ú˜ÛŒ (8)ÛŒ مارس دا. سه‌ره‌تا له‌ وڵاتی ئه‌مریکا Ùˆ ئەوروپای ڕۆژاوا بوو، پاشان هه‌موو وڵاتانی تری گرته‌وه‌.

له‌Ùˆ Ú•Û†Ú˜Ù‡‌دا، وه‌Ú© گوزارشتکردنێک بۆ یه‌کگرتوویی له ‌پێناو مافه‌کانی ژنان له‌ کار Ùˆ هه‌ڵبژاردن Ùˆ به‌ده‌ستهێنانی پۆسته‌ سیادییه‌کان Ùˆ یه‌کسانیی ته‌واو له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پیاواندا له‌ گشت بواره‌کانی ژیانی شارستانیدا، زیاتر له‌ ملیۆنێک Ú˜Ù† خۆپێشاندانیان کرد. له‌Ú¯Ù‡‌Úµ به‌رزبوونەوەی کاره‌ساته‌کانی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی یه‌Ú©Ù‡‌Ù…ÛŒ نێوان ساڵانی 1913 Ùˆ 1914ØŒ ژنانی ئۆپۆزیسیۆن داوای ده‌ستبه‌جێ ڕاگرتنی جه‌نگیان کرد؛ ده‌یان خۆپێشاندان Ú©Ù‡‌ بە ملیۆنان  Ú˜Ù†ÛŒ له‌خۆ گرتبوو، دژ به‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ڕووخێنه‌ر له‌ شه‌قامه‌کانی شاره‌کانی ئەوروپادا به‌ڕێوه ‌ده‌چوو.

له‌ (8)ÛŒ مانگی ئازاری ساڵی 1914دا شاره‌کانی ئەوروپا جارێکی تر ڕێپێوانیان سازکرد، Ú©Ù‡‌ داوای وه‌ستانی جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ به‌دیهێنانی ئاشتییان ده‌کرد. ساڵی 1917 پاش ته‌واوبوونی جه‌نگ، تۆمارگه‌ÛŒ قوربانیانی جه‌Ù†Ú¯ له‌ ڕووسیادا، کوشتنی دوو ملیۆن ژنیان تۆمار کرد؛ Ú©Ù‡‌ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ ژنانی ڕووسیا، له‌ژێر دروشمی "له ‌پێناو نان Ùˆ ئاشتیدا" خۆپێشاندان بکه‌Ù†. وێڕای هه‌ÙˆÚµÙ‡‌کانی ده‌سه‌ڵاتی حوکمڕانی له‌Ùˆ کاته‌دا به ڕێگریکردن له‌ ڕێپێوانه‌کانیان، به‌ڵام له‌ به‌رامبه‌ر یه‌کگرتووییی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ ژنانی ڕووسیادا سه‌رکه‌وتوو نه‌بوو؛ هه‌روه‌ها یه‌کگرتووییی ژنانی ئەوروپا هاوشێوه‌ÛŒ ڕێپیوانه‌کانیان، Ú©Ù‡‌ ده‌سه‌ڵاتی ناچار کرد Ú•Ù‡‌زامه‌ند بێت به‌ پێدانی مافی هه‌ڵبژاردن بۆ ژنان و، هه‌روه‌ها واڵاکردنی ده‌رفه‌ت له ‌به‌رده‌میاندا، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له ‌پاڵ پیاواندا ببنه‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زێکی چالاک له‌ کۆمه‌ڵدا.

ئه‌Ùˆ Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ ده‌Ú©Ù‡‌وته‌ Ú•ÛŽÚ©Ù‡‌وتی (8)ÛŒ مارسه‌وه‌ و، له‌Ùˆ کاته‌وه‌‌ ئه‌Ùˆ Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ شوێنگه‌یه‌Ú©ÛŒ تایبه‌تی لای ژنانی جیهان له ‌گشت کیشوه‌ر Ùˆ وڵاتاندا هه‌یه‌. هه‌روه‌ها Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ©Ù‡‌ØŒ Ú©Ù‡‌ کۆمه‌ÚµÛŒ جیهانی، گوزارشت له‌ زۆرێک له‌ داوا Ùˆ مافه‌کانیان ده‌Ú©Ù‡‌ن، له‌وانه‌: یه‌کگرتووییی نێوان نه‌ته‌وه‌کان له ‌پێناو ئاشتی Ùˆ دیموکراسی Ùˆ مافه‌کانی مرۆڤ Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ به‌گژداچوونه‌وه‌ÛŒ هه‌ژاری، بێکاری، نه‌خۆشی، دواکه‌وتوویی، نه‌خوێنده‌واری، جیاکاریی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی Ùˆ مه‌زهه‌بی Ùˆ ئایدیۆلۆژی Ùˆ هتد. هه‌روه‌ها، له ‌پێناو به‌رجه‌سته‌بوونی زیاتری ئازادییه‌کان له‌ بیر Ùˆ داهێنان Ùˆ ئینتما Ùˆ یه‌کگرتوویی Ùˆ گوزارشتکردندا، به‌ مه‌به‌ستی گره‌نتیکردنی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ú©ÛŒ دوور له‌ تیرۆر Ùˆ به‌کارهێنان Ùˆ داگیرکردنی زه‌ÙˆÛŒ Ùˆ سه‌روه‌ت Ùˆ سامانی ئه‌ÙˆÛŒ تر به‌ هێز و، پیاده‌کردنی سیاسه‌تی داگیرکردن، هه‌روه‌ها  Ø¬Ù‡‌خت‌ له‌سه‌ر Ú•Û†ÚµÛŒ مرۆیی Ùˆ چالاکیی ژنان له‌Ùˆ خه‌باتکردنه‌دا ده‌کاته‌وه؛ جگه‌ له‌ ڕاگه‌یاندنی ساڵی 1975ØŒ وه‌Ú© ساڵێکی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی بۆ ژنان و، درێژکردنه‌وه‌ÛŒ ماوه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ڕاگه‌یاندنه‌ له‌ ساڵی 1975 بۆ ساڵی 1985ØŒ وه‌Ú© سه‌ده‌یه‌Ú©ÛŒ تایبه‌ت به‌‌ ژنان و، جگه‌ له‌ ڕا‌Ú¯Ù‡‌یاندنی Ú•ÛŽÚ©Ú©Ù‡‌وتننامه‌ÛŒ به‌گژاچوونه‌وه‌ÛŒ هه‌موو شێوازه‌کانی جیاکاری دژ به‌ ژنان له‌ لایه‌Ù† نه‌ته‌وه ‌یه‌کگرتووه‌کانه‌وه‌ له‌ ساڵی 1976دا، Ú©Ù‡‌ له‌ ساڵی 1981دا کاری Ù¾ÛŽ کرا.

ساڵی 1977 کۆمه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان (8)ÛŒ مارسیان بۆ ئاهه‌نگگێڕانی Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیی مافه‌کانی ژنان Ùˆ ئاشتی هه‌ڵبژارد؛ ئه‌وه‌یش له‌ ده‌ره‌نجامی گوشارێکی فراوانی هێزه‌ Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتنخوازەکان Ùˆ بزووتنه‌وه‌کانی ژنانه‌وه‌ هات، Ú©Ù‡‌ له‌ ساڵانی شه‌سته‌کان Ùˆ سه‌ره‌تای حه‌فتاکاندا Ú¯Ù‡‌شه‌کردنێکی جه‌ماوه‌ریی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ به‌خۆوه‌ بینی. به‌ده‌ر له‌ هه‌موو ئه‌Ùˆ قوربانیانه‌ØŒ تا ئێستا به‌دیهێنانی مافه‌کانی‌ ژنان‌ØŒ له‌ ئاستی پێویست Ùˆ شایسته‌ÛŒ ژناندا نییه؛‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ مه‌سه‌له‌Ú©Ù‡‌ په‌یوه‌ندیدار نییه‌ به‌ Ú•ÛŽÚ©Ú©Ù‡‌وتن، یان لایه‌Ù†ÛŒ تیۆرییه‌وه،‌ به‌ڵکوو بابه‌ته‌Ú©Ù‡‌ گرێدراوی ئیشکالییه‌تی تێگه‌یشتن Ùˆ ئه‌قڵییه‌ته‌کانه‌ له‌سه‌ر ئاستی کۆمه‌ڵدا.

به‌Ù… شێوه‌یه‌ØŒ ئێستا زۆربه‌ÛŒ وڵاتانی جیهان، به‌ Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ©ÛŒ تایبه‌ت به‌ ژنان ئاشنان؛ Ú©Ù‡‌ Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ©Ù‡‌ په‌ÛŒ به‌ ده‌ستکه‌وته‌کانی ژنان ده‌برێت، بێ له‌به‌رچاوگرتن Ùˆ جیاوازی له‌ ڕووی هیچ دابه‌شبوونێکی وه‌Ú© نه‌ته‌وه‌ØŒ ئایین، زمان، ڕۆشنبیری، ژینگه‌ÛŒ ئابووری Ùˆ سیاسی.‌ ده‌رکه‌وتنی ئه‌Ùˆ Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ØŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌رهه‌ڵدانی چالاکییه‌کانی بزووتنه‌وه‌ÛŒ کرێکاری له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ÛŒ بیست له‌ ئه‌مریکای باکوور Ùˆ کیشوه‌ری ئەوروپادا بوو. ناساندنی ئه‌Ù… Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ Ùˆ خه‌باتی ژنان له‌ سه‌رتاسه‌ری دنیادا، ته‌نیا له‌ ئاست ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌دا نه‌وه‌ستا، به‌ڵکوو ئێستا له‌ سه‌رجه‌Ù… وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتیشدا ئه‌‌Ùˆ Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ یاد ده‌کرێته‌وه‌.

 (8)ÛŒ مارس له‌ کوردستاندا Ú†Û†Ù† به‌ڕێوه‌ ده‌چێت؟

له‌ کوردستاندا ئه‌Ù… بۆنه‌یە ساڵانه‌ به‌ شێواز Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ جۆربه‌جۆر گوزارشتی Ù„ÛŽ ده‌کرێت Ùˆ سه‌رجه‌Ù… ڕێکخراوه‌کانی ژنان Ùˆ لایه‌نه‌ حکوومی Ùˆ نێوه‌نده‌ جۆربه‌جۆره‌کان ئه‌Ùˆ Ú•Û†Ú˜Ù‡‌  Ù„Ù‡‌ دروشم Ùˆ به‌رنامه‌کانیاندا به‌رز ده‌نرخێنن. ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی بیر Ùˆ بۆچوونێکی جیاوازیش به‌دی ده‌کرێت، له‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ØŒ وه‌Ú© هه‌موو بۆنه‌کانی تر، Ú©Ù‡‌ له‌ کوردستاندا یاد ده‌کرێنه‌وه‌ØŒ بۆنه‌یه‌Ú© نییه‌ تایبه‌تمه‌ند بێت به‌ ڕووداوێکی ژنانی کوردستانه‌وه،‌ Ú©Ù‡‌ ئه‌Ùˆ بۆنه‌یه‌ هه‌ڵقووڵاوی سه‌رهه‌ڵدانی کێشه‌ Ùˆ ڕووداو Ùˆ به‌سه‌رهات Ùˆ خه‌باتی ژنان له‌ کوردستاندا بێت؛ له‌ کاتێکدا ده‌یان ڕووداو Ùˆ خه‌باتی جۆربه‌جۆری ژنانمان هه‌Ù†‌.

 Ø¨Ù‡ ‌ڕای من، ئه‌Ù… بۆچوونه ئه‌Ú¯Ù‡‌ر به ‌دیوێکدا ڕاستییه‌Ú©ÛŒ تێدا بێت، Ú©Ù‡‌ ده‌کرێت وه‌Ú© ژنانی کورد بۆنه‌یه‌Ú©ÛŒ تا‌یبه‌ت هه‌بێت Ùˆ خه‌باتی ژنانی تێدا به‌رز بنرخێندرێت، Ú©Û• ئه‌مه‌ مه‌سه‌له‌یه‌Ú©Ù‡‌Ø› به‌ڵام به‌ دیوێکی تردا، پاڵپشتی Ùˆ یه‌کگرتوویی Ùˆ کۆده‌Ù†Ú¯ÛŒ له ‌پاڵ ده‌ستکه‌وت Ùˆ خه‌باتی ژناندا له‌ ئاست وڵاتانی جیهاندا مه‌سه‌له‌یه‌Ú©ÛŒ گرینگ Ùˆ پێویستی تره‌ØŒ بۆ به‌ئاگابوون له‌ Ú•Ù‡‌وتی Ú¯Ù‡‌شه‌کردنه‌کان Ùˆ زانینی به‌ده‌ستهێنانی مافه‌کانی ژنان Ùˆ خه‌بات Ùˆ Ú†Ù‡‌وساندنه‌وه‌کانیان؛ له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÛŒ کێشه‌ Ùˆ خه‌باتی ژنان له ‌هه‌ر کوێیه‌Ú©ÛŒ دنیادا بێت Ùˆ له‌ هه‌ر نێوه‌ندێکی کارکردن Ùˆ هەر ژینگه‌‌یه‌کدا بێت،  ÛŒÙ‡‌Ú© شته‌ و، جۆری کێشه‌کانیان هاوشێوه‌یه‌ØŒ به‌ڵام به‌Ù¾ÛŽÛŒ شوێنه‌کان Ùˆ سه‌رده‌Ù… Ùˆ باردودۆخه‌کان له‌ شوێنێکه‌وه‌ بۆ شوێنێکی تر Ùˆ له‌ ناوچه‌یه‌Ú©Ù‡‌وه‌ بۆ ناوچه‌یه‌Ú©ÛŒ تر، گوڕانکاری Ùˆ جیاوازی به‌خۆوه‌ ده‌بینێت.

له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌موو ئه‌Ùˆ بۆچوونه‌ جیاوازانه‌دا، (8)ÛŒ مارس ساڵانه‌ له‌ کوردستاندا، Ú† له‌ لایه‌Ù† ڕێکخراوه‌کانی ژنانه‌وه‌ و، Ú† له‌ ئاست حکوومه‌ت Ùˆ ده‌زگه‌ جۆربه‌جۆره‌کانه‌وه‌ به‌ شێوازی جۆراوجۆر یاد ده‌کرێته‌وه‌. هه‌ندێک وه‌Ú© بۆنه‌یه‌Ú©ÛŒ خۆش، ئاهه‌Ù†Ú¯ ده‌Ú¯ÛŽÚ•Ù†‌ Ùˆ به‌ شیرینی Ùˆ نوقڵ Ùˆ Ú¯ÙˆÚµÙ‡‌وه‌ پێشوازیی Ù„ÛŽ ده‌Ú©Ù‡‌Ù† و، هه‌ندێکی تر له ‌پێناو هێنانه‌دیی مافه‌کانی ژنان له‌ کوردستاندا به‌ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡ ‌Ùˆ به‌رنامه‌ÛŒ جیاجیا Ùˆ له‌ ڕیێ پێداگیری له‌ کار Ùˆ چالاکییه‌کانیان‌ Ùˆ خستنه‌ڕووی زیاتری واقعی ژنان Ùˆ ده‌رخستنی کێشه ‌Ùˆ ڕێگرییه‌کانیان، گوزارشت له‌ به‌رده‌وامیی خه‌باتیان ده‌Ú©Ù‡‌ن؛ بێ گومان ئه‌مه‌یش وه‌Ú© پاڵپشت Ùˆ کۆده‌Ù†Ú¯ÛŒ Ùˆ پشتیوانییه‌Ú©Ù‡‌ بۆ خه‌باتی ژنان له‌ سه‌رتا‌سه‌ری دنیادا.

له‌ دوای ڕاپه‌ڕینی ساڵی 1991Ù‡‌وه‌ ژنان له‌ باشووری کوردستاندا بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌ جۆربه‌جۆره‌کانیان، خه‌باتی جۆربه‌جۆر Ùˆ گوشاری جیاوازیان گرته ‌به‌ر: Ú†Ù‡‌سپاندنی کۆتا له‌ په‌رله‌مانی کوردستان، به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یه‌Ú© Ú©Ù‡‌ Ú©Ù‡‌متر نه‌بێت له‌ 30%ØŒ هه‌روه‌ها له‌ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ پارێزگاکاندا Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌Ú©Ù‡‌ÛŒ Ú©Ù‡‌متر نه‌بێت له‌ 25%ØŒ بوونی ژماره‌یه‌Ú©ÛŒ به‌رچاوی ژنان له‌ سه‌رجه‌Ù… ناوه‌نده‌کانی حزبه‌ سیاسییه‌کان Ùˆ ناوه‌نده‌ کارگێڕییه‌کانی وه‌Ú© وه‌زیر Ùˆ ڕاوێژکار Ùˆ‌ دادوه‌ر Ùˆ قائیمقام Ùˆ ....ØŒ هه‌موارکردنه‌وه ‌Ùˆ گۆڕینی یاساکانی تا‌یبه‌ت به ‌ژنان‌ (وه‌Ú© ده‌رچوونی یاسای توندوتیژیی خێزانی Ùˆ یاسای باری Ú©Ù‡‌سێتی Ùˆ ...)ØŒ وێڕای به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی تایبه‌ت به‌ به‌ره‌نگاربوونەوەی توندوتیژی دژ به‌ ژنان Ùˆ Ú†Ù‡‌ندین ناوه‌ندی حکوومی تر، وێڕای Ú©Ù‡‌موکورتییه‌کانیان، هه‌روه‌ها کارکردن له‌سه‌ر هۆشیارکردنه‌وه‌ÛŒ ژنان Ùˆ پیاوان له ‌ئاست مه‌سه‌له‌ÛŒ ژناندا له ‌Ú•ÛŽÛŒ شێواز Ùˆ ئامرازی جیاوازی وه‌Ú© کۆنفڕانس، وۆرکشۆپ، سمینار، دیبه‌یت، کۆنگره‌ Ùˆ Ú©Ù‡‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندن‌ Ùˆ Ú†Ù‡‌ندین Ú•ÛŽÛŒ ترەوە، به‌‌ ده‌ستکه‌وته‌کانی ڕێکخراوه‌کانی ژنان Ùˆ مه‌سه‌له‌کانی ژنان داده‌نرێت له‌ کوردستاندا. به‌ڵام ئایا هه‌مووی ئه‌Ùˆ هه‌وڵانه‌ Ùˆ ئەوانەی ئێستایش، ژنانی Ú¯Ù‡‌یاندووه‌ته‌ ئامانجه‌کانیان، یان ئه‌وه‌ÛŒ به‌ده‌ست هاتوو‌Ù‡‌ له ‌ئاست به‌رزخوازی (تموح)ÛŒ ڕێکخراوه‌کاندایه‌ØŸ  

بێ گومان وه‌ڵامی ئه‌Ù… پرسیاره‌ "نه‌خێر"Ù‡.‌ ڕاسته‌ زۆر هه‌ÙˆÚµ دراوه‌ Ùˆ ده‌ستکه‌وت به‌ده‌ست هاتووه‌ØŒ به‌ڵام بێ گومان له‌ ئاست ڕاستی Ùˆ Ú¯Ù‡‌وره‌یی Ùˆ هه‌قیقه‌تی ڕاسته‌قینه‌ÛŒ مه‌سه‌له‌ÛŒ ژنان و، بگره‌ له‌ ئاست خواست Ùˆ ویست Ùˆ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌کانی ژناندا نه‌بووه‌. بێ گومان هۆکاره‌کانی ئه‌وه‌یش زۆرن، له‌وانه‌: لاوازیی هۆشیاریی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵ، یان قبووڵنه‌کردنی کۆمه‌Úµ به‌ وه‌رگرتنی ئه‌Ùˆ گۆڕانکارییانه‌ÛŒ په‌یوه‌ستن به‌ ژیان Ùˆ مافه‌کانی ژنانه‌وه‌ له‌ سه‌رجه‌Ù… بواره‌کاندا؛ Ú©Ù‡‌ بێ گومان ئه‌وه‌یش گرێدراوی Ú©Ù‡‌لتوورێکی په‌روه‌رده‌ییی پیاوسالارییه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ به‌ درێژاییی قۆناغه‌کانی ژیانی هه‌ر دوو Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌که،‌ Ú•Û† چووەته‌ ناو هزر Ùˆ فکر Ùˆ بیرکردنه‌وه‌یان و، دواتر بووەته‌ به‌Ø´ÛŽÚ© له‌ Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ هه‌ڵسوکه‌وت Ùˆ شێوازی ژیانیان. هه‌روه‌ها تێکه‌ڵبوونی ئایین به‌ یاسا و، دانانی ئایینی ئیسلام وه‌Ú© سه‌رچاوه‌یه‌Ú©ÛŒ سه‌ره‌کیی یاسادانان هۆکارێکی تره‌. به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ هه‌ر کات ڕێکخراوه‌کانی ژنان ویستبێتیان گۆڕانکاری له‌Ùˆ‌ یاسایانه‌دا بکه‌ن، Ú©Ù‡‌ په‌یوه‌ستن به‌ ژنانه‌وه‌ØŒ ئه‌وا له‌ لایه‌Ù† ئیسلامییه‌ سیاسییه‌کان Ùˆ Ú©Ù‡‌سان Ùˆ لایه‌Ù†ÛŒ دیکه‌وه‌ به‌رپه‌رچیان دراوه‌ته‌وه‌ Ùˆ گرفتیان بۆ دروست کراوه‌.

 Ø¦Ù‡‌مه‌ وێڕای سه‌ربه‌خۆنه‌بوونی ده‌زگه‌ Ùˆ ناوه‌نده‌ ته‌شریعی Ùˆ ته‌نفیزی Ùˆ دادوه‌رییه‌کان، Ú©Ù‡‌ وێڕای بوونیان وه‌Ú© داموده‌زگه‌ÛŒ جیا، به‌ڵام له‌ ڕووی کارکردنه‌وه‌ سه‌ربه‌خۆ نین. ئه‌مانه‌ Ùˆ لاوازیی باوه‌ڕبوونی ڕاسته‌قینه‌ به‌ توانا Ùˆ لێهاتووییی ژنان Ùˆ مامه‌ÚµÙ‡‌کردن Ùˆ سه‌یرنه‌کردنیان وه‌Ú© مرۆڤ له‌ لایه‌Ù† زۆربه‌ÛŒ ده‌سه‌ڵاتداران Ùˆ سیاسه‌تمه‌دارانه‌وه، هۆکارێکی تره‌ له ‌به‌رده‌Ù… به‌جیددی وه‌رنه‌گرتنی کارکردن له‌سه‌ر دۆخی ژنان؛ ئه‌مه‌ وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ له‌ ماوه‌ÛŒ ئه‌Ù… ساڵانه‌ÛŒ دواییدا دۆخی جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش له‌ کوردستاندا، کاریگه‌ریی زۆری‌ له‌سه‌ر Ú†Ù‡‌قبه‌ستوویی Ùˆ لاوازیی گۆرانکارییه‌کان، له‌ گشت بوارێکدا، به‌تایبه‌تی بارودۆخی ژنان، هه‌یه.

ڕێكخراوی مێژوویی ـــ نەتەوەییی ژنانی ئەمریكا:

ئه‌Ù… ڕێکخراوە‌ØŒ ڕێكخراوێكی شارستانیی قازانجنه‌ویسته‌. له‌ ساڵی (1980) Ù„Û• سانتا ڕۆزای ویلایەتی كالیفۆرنیا Ù„Û• ئەمریكا، لەسەر دەستی Ú˜Ù†Û• ناودارە چالاكەكانی  ئەمریكا، لەوانە مولی مۆرفی ماكگریگۆر،  ماری ڕۆس دۆتەر، ماریا كویفاس، باولا هامیت Ùˆ بیتی مۆرگان)‌ دامەزراوە. ئامانجی ئه‌Ù… ڕێکخراوە، كاركردنە بۆ بەبیرهێنانەوەی یادەكان Ùˆ پاراستنی مێژووی ژنان. ئەم ڕێكخراوە بە سەرۆكایەتیی ئەم دەستەیە، توانیی گوشار بخاتە سەر كۆنگرێسی ئەمریكا، به‌ مه‌به‌ستی بەدەستهێنانی ئەو بڕیارەی ÙƒÛ• Ù„Û• سەرتاسەری ئەمریكادا مانگی ئادار بكاتە مانگی مێژوویی بۆ ژنان و، هەموو ساڵێك یادی بكەنەوە.

ئەم ڕێكخراوە لەسەر ئاستی ناوخۆییی ئەمریكادا وەك تاكە سەنتەرێك بۆ ئاڵوگۆڕی زانیاری، زۆر ناسراوە و، بۆ بەدەستهێنانی زانیارییە تیۆرییەكان و ڕاهێنانی تایبەت بە مێژووی ژنان لە ڕۆشنبیرییە جیاوازەكاندا كار دەكات؛ بۆ مامۆستایان و چالاكانی ڕێكخراوەكان و دایكان و باوكان و هەموو ئەو كەسانەی دەیانەوێت لەو ڕووەوە زانیارییان هەبێت و، لە ڕاددەی بەشداریی ژنان لە مێژووی ئەمریكادا قووڵ ببنەوە.

ئەم ڕێكخراوە سی ساڵ زیاترە كار Ù„Û•Ùˆ بوارەدا دەكات. ئەو ژنانە سەرنجی ئەوەیان دا، ÙƒÛ• Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان Ù„Û• نێوەندی قوتابخانەكاندا دیار نییە؛ پرۆگرامەكانی خوێندن Ù„Û• قوتابخانەكانی ئەمریكادا تەنیا (3%)ÛŒ تایبەت کرابوو بە Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان. بۆیە ژمارەیەكی ÙƒÛ•Ù…ÛŒ ژنانی Ù¾ÛŽØ´Û•Ù†Ú¯ Ùˆ سەركردە Ù„Û• لایەن خوێندكارە كچەكانەوە دەناسران. ئەمه‌یش وای كرد ÙƒÛ• خوێندكاران بەگشتی Ùˆ زۆر كەسی تری گەوره‌یش، وا تێ بگەن ÙƒÛ• ژنان Ù„Û• مێژووی ئەمریكادا Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ ئەوتۆیان نەبووە. بۆیە ئەم ڕێكخراوە بیری Ù„Û•ÙˆÛ• كردەوە ئەو تێگەیشتنە بگۆڕێت و، Ù„Û• گوشارەكانیدا سەركەتوو بوو تا كۆنگرێس Ùˆ كۆشكی سپی ڕازی بكات ÙƒÛ• دەوڵەت بەفەرمی ددان بە Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان Ù„Û• مێژووی ئەمریكادا بنێت. بۆیە، "Ú•Û†Ú˜ÛŒ نێودەوڵەتیی ژنانیان" ڕاگەیاند Ùˆ ساڵانە یادی دەكەنەوە. Ù„Û• بەردەوامیی هەوڵەكانیاندا Ùˆ Ù„Û• سەرەتادا، هەفتەی یەكەمی مانگی مارس، بۆ هەفتەی مێژووییی ژنان تەرخان كرا؛ پاشان Ù„Û• ساڵی (1987)دا هەڵمەتێكی سەركەوتووی تر ئەنجام درا، تا هەموو مانگی مارس، بۆ مێژووی ژنان Ù„Û• ئەمریكادا تەرخان بكرێت.

ساڵانە بۆ یادكردنەوە Ù„Û•Ùˆ مانگەدا، سەرەتا بابەتێكی سەرەكی بۆ ئەو مانگە هەڵدەبژێرن؛ تا هەموو چالاكییەكانیان Ù„Û• چوارچێوەی ئەو بابەتەدا ئامادە بكرێت. هەموو ئاهەنگەكان لەژێر ئەو ناونیشانەدا ÙƒÛ† دەكەنەوە. ئەم ڕێكخراوە، بە خەڵاتكردنی ژنانی جیاواز Ù„Û• ڕووی: هەرێمی، نەتەوەیی، ڕەگەزی، ڕۆشنبیری، چینی Ùˆ پیشەییدا، پاڵپشتیی بۆچوون Ùˆ دیدی مێژووییی ژنان Ù„Û• كه‌لتوورە جیاجیاكاندا دەكات.

ساڵانە ئەم ڕێكخراوە، سەدان هەزار بڵاوكراوەی وێنەیی Ùˆ برۆشور Ùˆ پەڕاو Ùˆ فیلمی ڤیدیۆیی Ùˆ بابەتی پرۆگرامی خوێندن بڵاو دەكاتەوه،‌ ÙƒÛ• تایبەتن بە مێژووی ژنان. ساڵانە یەك ملیۆن كەس سەردانی سایتی تایبەتیی ئەم ڕێكخراوەیە دەكه‌ن، ÙƒÛ• Ù„Û• ساڵی (1997)دا دامەزراوە. كارمەندانی سایتەكە، ساڵانە وەڵامی نزیكەی (2500) نامە Ùˆ ئیمێڵی خوێندكار Ùˆ مامۆستا Ùˆ ڕۆژنامەوان Ùˆ كەسانی تر دەدەنەوە، ÙƒÛ• داوای زانیاری دەكەن. Ù„Û•Ù… ڕێكخراوەدا ساڵانە خولی ڕاهێنان بۆ مێژووی ژنان دەكرێتەوە؛ ÙƒÛ• Ù„Û•Ùˆ خولانەدا نزیكەی (30) هەزار كەسیان ڕاهێناوە، جگە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ ساڵانە گەشت بۆ شوێنەوارە مێژوویییەكان، تایبەت بە مێژووی ژنان، Ù„Û• زیاتر Ù„Û• 42 ویلایەتدا، Ú•ÛŽÙƒ دەخەن. ئەم ڕێكخراوە کار له‌سه‌ر پەره‌پێدان Ùˆ دیزاین Ùˆ بەرهەمهێنانی (200) بابەت ده‌کات ÙˆÛ•Ùƒ سەرچاوە، ÙƒÛ• سەبارەت بە مێژووی ژنانن Ù„Û• كەلتوورە جیاوازەكاندا، ÙˆÛ•Ùƒ: كاسێتی ڤیدیۆ Ùˆ وتار Ùˆ بابەتی دۆكیومێنتی Ùˆ پرۆگرامی فێربوون Ùˆ بڵاوكراوەی تر.

ئەم ڕێکخراوە Ù„Û• ساڵی 1995دا یادێكی فراوانی حەفتا Ùˆ پێنج ساڵەی وەرگرتنی مافی دەنگدانی ژنان Ù„Û• ئەمریكادا كردەوە؛ ساڵی (1998) یادی سەد Ùˆ پەنجایەمین ساڵەی دروستبوونی بزاڤی مافی ژنانی كردەوە. ئەم ڕێكخراوە باوەڕی بەوەیە ÙƒÛ•ØŒ مێژوو سەرچاوەی وزەیە. ئەم ڕێكخراوە به‌ Ù‡Û†ÛŒ کاره‌کانییه‌وه‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ خەڵاتی پێشكەش كراوە ÙˆÛ•Ùƒ: خەڵاتێک به‌ ناوی کۆمه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ نیشتمانی بۆ پەروەردەی فرەكەلتوورەكان، خەڵاتی جیسی برنارد بۆ ژنانی حەكیم، هەروەها خەڵاتی ماری مایتووی فۆرتریل، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ خەڵاتی میرا ساتكر بۆ مه‌به‌ستی یەكسانی.

ئەوەی ئەم ڕێكخراوە جەختی Ù„ÛŽ دەكاتەوە، ئەوەیە ÙƒÛ• ''وەلانانی Ú•Û†ÚµÛŒ زیندووی ژنان Ùˆ گوێپێنه‌دان به‌ خەون Ùˆ دەستكەوتەكانیان Ù„Û• ژیاندا، هەڵەیەكی كوشندەیە. ئێمە ئیلهام Ùˆ هێزی خۆمان Ù„Û• كەسانی ڕابەرەوە وەردەگرین، ÙƒÛ• Ù„Û• پێشمانەوە بوون، سەرباری ئەو نموونە كردارییانەی ÙƒÛ• ئێستا Ù„Û• ناوماندا كار دەكەن؛ ئەم ژنانە بەشێكی مێژووەكەمانن. مێژووی هاوسەنگ، ئەو مێژووەیە ÙƒÛ• ددان بەم ڕۆڵەدا دەنێت Ùˆ بۆچوونی گشتیی ÙƒÛ†Ù…Û•Úµ بەرامبەر ڕەگەزی ژنان بەرەو باشتر Ùˆ ئەرێنیبوون دەبات.''

بابەتی ساڵی (2017)ÛŒ مانگی ئادار دەستنیشانكردنی (13) ژنه‌ØŒ ÙƒÛ• Ù„Û• بواری كارکردن Ùˆ بازرگانییە جیاوازەكاندا كاریان كردووە Ùˆ بۆ نزیكەی سی ساڵ بە بەردەوامی Ù„Û• كاركردندا سەركەوتوو بوون. ئەم هەڵبژاردنە ئەو بوارانەی گرتووەتەوە، ÙƒÛ• ژنان توانیویانە له‌Ùˆ بواره‌ جیاوازانه‌دا جێدەستیان دیار بێت Ùˆ داهێنان بكەن؛ ÙƒÛ• Ù„Û• پێشتردا Ú˜Ù† Ù„Û•Ùˆ بوارانەدا بە هیچ شێوەیه‌Ùƒ كاری نەكردووە، زۆر ڕێگریشیان هاتووەتە بەردەم، بەڵام ئەم پێشەنگانە هەر بەردەوام بوون. بەمەیش دوای خۆیان ڕێگەیان بۆ ژنانی تر واڵا كرده‌ÙˆÛ•ØŒ ÙƒÛ• بچنە ئەو بوارەوە. ئەم ژنانە كاریان لەپێناو یەكسانكردنی مووچە Ùˆ كرێی كاری Ú˜Ù† Ùˆ پیاودا كردووە و، كاریان بۆ ئەوە كردووە ÙƒÛ• ÙƒÛ•Ø´ÛŒ كاركردن ئەوەندە دژ بە ژنان نەبێت. بەرەوڕووی بەربەستە یاسایی Ùˆ نەریتە كۆمەڵایەتییەكان بوونەتەوە. ڕێكخراو Ùˆ Ù¾Ú•Û†Ú˜Û•ÛŒ تایبەت بە خۆیان دامەزراندووە. ئەوەیان سەلماندووە، ÙƒÛ• Ú˜Ù† ویست Ùˆ خواست Ùˆ ده‌رفه‌تی Ù¾ÛŽ بدرێت، ده‌توانێت Ù„Û• هەموو ئەو بوارانەدا سەركەتوو بێت. Ù‡Û•ÙˆÚµ Ùˆ كۆششی ئەم Ú˜Ù†Û• پێشەنگانە Ù„Û• بنەچە Ùˆ ڕەگەزی جیاوازه‌وه‌ØŒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یان بۆ Ù†Û•ÙˆÛ•ÛŒ نوێی ژنان خۆش كردووە تا خۆیان لەناو ئەو جۆرە كارانەدا ببیننەوە.

Ú†Û†Ù† دۆخی ژنان به‌ره‌Ùˆ پێشه‌وه‌ ده‌چێت؟

یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌Ùˆ هه‌نگاوه‌‌ گرنگانه‌ÛŒ پێویسته‌ به ‌مه‌به‌ستی چاره‌سه‌رکردنی دۆخی ژنان بەرەو باشتر بگیرێته‌ به‌ر، کارکردنه‌ له‌سه‌ر نه‌هێشتنی ئەو هۆکارانەی Ú©Û• بوونه‌ته‌ ڕێگر له ‌به‌رده‌Ù… به‌ره‌پێشچوونی Ú•Ù‡‌وتی ژناندا، به‌مه‌به‌ستی هێنانه‌دیی کۆمه‌ÚµÛŽÚ©ÛŒ مرۆڤدۆستانه‌ÛŒ دادپه‌روه‌رانه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ مرۆڤه‌کان له‌ ئه‌رک Ùˆ مافدا وه‌کیه‌Ú© بن Ùˆ Ú©Ù‡‌رامه‌تیان پارێزراو بێت Ùˆ له ‌به‌رده‌Ù… یاسادا وه‌کیه‌Ú© Ùˆ بێ هیچ جیاوازییه‌Ú© ما‌مه‌ÚµÙ‡‌یان له‌Ú¯Ù‡‌ڵدا بکرێت. هه‌روه‌ها کار له‌سه‌ر پێکهێنان Ùˆ خوڵقاندنی Ú©Ù‡‌لتوورێکی په‌روه‌رده‌ییی دروست بکرێت، دوور له‌ جیاوازیی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی Ùˆ جیاکاری‌ Ùˆ سه‌پاندنی ده‌سه‌ڵاتی پیاوسالاری؛ Ú©Ù‡‌ هه‌میشه‌ وه‌Ú© مرۆڤ مامه‌ÚµÙ‡‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ژندا ناکات Ùˆ توانا Ùˆ لێهاتوویییه‌کانیان سنووردار ده‌کات.

ئه‌مه‌ وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ کارکردنی خودی ژنان له‌سه‌ر وشیاریی خۆیان Ùˆ  درککردنیان به‌ مافه‌کانیان به ‌شێوه‌ ڕاسته‌قینه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ خۆی، کاریگه‌ری Ùˆ گرینگیی خۆی هه‌یه‌. ئه‌مه‌ به‌ده‌ر له‌ بوونی هۆشمه‌ندیی پیاوان به‌ گرینگیی Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان Ùˆ به‌شداربوونی ڕاسته‌قینه‌یان له‌ پرۆسه‌ÛŒ بڕیارسازیدا، هه‌ر له‌ نێوه‌نده‌کانی خێزانه‌وه‌ بگره‌ تا نێوه‌ندی ئابووری، سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌روونی، هزری، ڕۆشنبیری Ùˆ هتد. وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ درککردنی تاکه‌کانی کۆمه‌Úµ به‌وه‌ÛŒ مه‌سه‌له‌ÛŒ ژنان Ùˆ کارکردن بۆ به‌دیهێنانی مافه‌ ڕاسته‌قینه‌کانی ژنان، مه‌سه‌له‌یه‌Ú© نییه‌ ته‌نیا به‌ خودی کارکردنی ژنانه‌وه گرێدراو بێت‌ØŒ بگره‌ مه‌سه‌له‌ÛŒ کۆمه‌ÚµÙ‡‌ و، پێویستی به‌ هۆشیاری Ùˆ کاری هاوبه‌Ø´ Ùˆ جیددیی هه‌مه‌لایه‌نه‌ÛŒ هه‌مووان هه‌یه‌ØŒ به‌ ئامانجی هاتنه‌کایه‌ÛŒ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ú©ÛŒ شارستانی Ùˆ دیموکراسی Ùˆ مرۆڤدۆست.

 

سوودم له‌Ù… سه‌رچاوه‌یه‌ وەرگرتووە‌:

  Ø£Ù‡Ù…ية مشاركة المرأة في العملية السياسية ودورها في صياغة القوانين وإصدار القرارات، محمد البوزيدي     

 
 
« قبووڵکردنی "ئه‌وی دی" وه‌ک که‌لتووری پێکه‌وه‌ژیان
« Ú˜Ù† Ùˆ ناوه‌ندی بڕیار؛ ڕاستی Ùˆ ئاماره‌کان
« ئاشتی، گرنگی Ùˆ ئاسه‌واره‌کانی له‌ کۆمه‌ڵدا
« مافی مرۆڤ له‌ ئازادیی ڕاده‌ربڕیندا
« Ú•Û†Ú˜ÛŒ خۆشه‌ویستی؛ چیرۆک Ùˆ مێژووی
« قه‌یرانی دارایی، هۆکار Ùˆ کاردانه‌وه‌کانی
« 8ÛŒ مارس، مێژوویه‌کی Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون