PÊNÛS
 
له‌ چاڵدێرانه‌وه‌ بۆ شنگال 
     2017-03-06
پەرویز ڕەحیم

له‌ چاڵدێرانه‌وه‌ بۆ شنگال:

به‌ریه‌ككه‌وتنی ستراتیژییه‌كان

پەرویز ڕەحیم قادر/ Ù…امۆستا Ù„Û• ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ یاسا Ùˆ زانستە سیاسییەكان/ زانكۆی سەلاحەددین

پێشه‌ÙƒÛŒ

سه‌ره‌ڕای قێزه‌ونبوون Ùˆ ماڵوێرانی Ùˆ نه‌فره‌تی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ كورد Ùˆ كورد، به‌ڵام ئه‌زموونی مێژوو Ùˆ ڕابردووی كورد Ù¾Ú•Ù‡‌ له‌ ناكۆكی، ململانێ Ùˆ ته‌نانه‌ت جه‌Ù†Ú¯ له‌ نێوان هێز Ùˆ لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی كوردستان. ئه‌Ù… پێكدادان Ùˆ ناكۆكی Ùˆ جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌یش ته‌نیا له ‌نێوان هێزه‌كانی خودی پارچه‌كان نه‌بووه،‌ به‌ڵكوو له‌ نێوان‌ هێزه‌كانی پارچه‌كانی كوردستانیش زۆر زه‌Ù‚ Ùˆ خوێناوی بووه‌. دوایین نموونه‌ی، بریتی بوو له‌ تێكهه‌ڵچوون Ùˆ پێكدادانی سه‌ربازی له‌ 3-3-2017 له ‌نێوان هێزه‌كانی "یه‌به‌شه‌"ØŒ سه‌ر به‌ پارتی كرێكارانی كوردستان (په‌كه‌كه‌) و، پێشمه‌رگه‌كانی ڕۆژاوای كوردستان له‌ ناوچه‌ÛŒ شنگال/خانه‌سۆر. به‌ڵام پرسیاری سه‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ جه‌وهه‌ری ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا ئه‌Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ ناكۆكییانه‌ ته‌نیا بریتی بوونه‌ له‌ بارگرژی Ùˆ ناكۆكییه‌Ùƒ له ‌نێوان ئه‌Ùˆ هێزه‌ كوردییانه‌ به‌ هۆكاری جۆراوجۆری سیاسی Ùˆ سه‌ربازی Ùˆ ئایدیۆلۆژی Ùˆ ته‌نانه‌ت ئابووری؟

ڕاستییه‌كه‌ی، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئاوڕێك له‌ چۆنیه‌تیی دابه‌شبوونی كوردستان له ‌لایه‌Ùƒ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ گۆڕانكارییه‌ جیۆپۆلیتیكییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ مملانێی هێزه‌ هه‌رێمی Ùˆ سه‌رووهه‌رێمییه‌كان بده‌ینه‌وه‌ØŒ ده‌بینین كه‌ له‌ وێنا گشتییه‌ Ú¯Ù‡‌وره‌كه‌دا، ئه‌Ù… جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ پێكدادان Ùˆ ناكۆكییانه‌ له‌ چوارچێوه‌ گشتییه‌كه‌ÛŒ ناوچه‌كه‌دا خوێندنه‌وه‌ Ùˆ شرۆڤه‌ÛŒ بۆ ده‌كرێت. به‌Ù… پێیه‌یش هاوپه‌یمانێتییه‌كانیش هه‌ر له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كرێت و، به‌ تێكچوونی هاوسه‌نگیی هێزی ناوچه‌یی له‌ نێوان ئه‌كته‌ره‌كان، ئه‌وه‌ ئه‌Ù… هاوپه‌یمانێتییانه‌یش هه‌ڵوه‌شاونه‌ته‌وه‌ Ùˆ ته‌نانه‌ت جێگه‌ÛŒ خۆیان داوه‌ته‌ ناكۆكی Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ هاوپه‌یمانه‌كانی دوێنی. بۆیه‌ ناكرێت ته‌نیا له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ئه‌خلاق Ùˆ بنه‌ما نۆرماتیڤه‌كانه‌وه‌ باس له‌ قه‌ده‌غه‌بوون-كردنی جه‌Ù†Ú¯ له‌ نێوان هێزه‌‌ كوردییه‌كان بكه‌ین.

بۆیه‌ له‌Ù… نووسینه‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر ئه‌Ùˆ گۆڕانكاری Ùˆ ململانێیانه‌ÛŒ ئێستای نێوان هێزه‌ سیاسییه‌كانی كوردستان له‌ژێر ڕۆشناییی گۆڕانكارییه‌ جیۆپۆلیتیكیه‌كانی ئێستای ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و، كاریگه‌رییان له‌سه‌ر ئه‌Ù… دابه‌شبوون Ùˆ ناكۆكییانه‌ÛŒ هێزه‌كانی كوردستان.

یه‌كه‌Ù…: كورد Ùˆ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی ناوچه‌كه‌

مێژووی كورد Ùˆ ته‌نانه‌ت میرنشینه‌كانی كورد، لانی كه‌Ù… له‌ 1514Ù‡‌وه‌ Ùˆ له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ چاڵدێرانه‌وه‌ له‌ نێوان دوو ئیمپراتۆرییه‌تی عوسمانی Ùˆ سه‌فه‌ویدا‌ØŒ له‌ژێر ڕۆشنایی Ùˆ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ململانێ‌ جیۆپۆلیتیكییه‌كان Ùˆ فراوانخوازیی هێزه‌ ناوچه‌یی Ùˆ سه‌رووناوچه‌یییه‌كاندا،‌ بریتی بووه‌ له‌ "دابه‌شبوون به‌سه‌ر جه‌مسه‌ره‌ ناوچه‌یییه‌كان"دا. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ له ‌لایه‌Ùƒ به‌ Ù‡Û†ÛŒ ژێرده‌سته‌یی Ùˆ دابه‌شبوون به‌سه‌ر وڵاتانی ناوچه‌كه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ له ‌سه‌رده‌Ù…ÛŒ نوێدا Ùˆ‌ دوای جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی یه‌كه‌Ù… Ùˆ له‌دایكبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ مۆدێرنه‌كانی ئێران، توركیا، سووریا Ùˆ عێراق، نه‌یانتوانیوه‌ ستراتیژی Ùˆ سیاسه‌تێكی سه‌ربه‌خۆیان هه‌بێت. ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ تێڕوانین Ùˆ ئایدیۆلۆژیی خودی ئه‌Ù… هێزه‌ سیاسییانه‌ له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ نوێدا و، چۆنیه‌تیی ڕوانینیان بۆ پرسی كورد Ùˆ چۆنیه‌تیی چاره‌سه‌ركردنی له‌ژێر ئایدیۆلۆژییه‌ هاورده‌كراوه‌ جۆراوجۆره‌كاندا‌.

به‌Ù… پێیه‌یش Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ خاكی كوردستان به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ ته‌ڕاتێنی ئه‌Ù… هێزه‌ ناوچه‌یییانه‌ بوونه‌ و، بۆ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ÛŒ ململانێكانیان پێویستییان به‌ زاڵبوون به‌سه‌ر كوردستان به‌گشتی و، به‌كارهێنانی هێزه‌كانی پارچه‌یه‌Ùƒ  له‌ دژی پارچه‌كانی تر به‌ مه‌به‌ستی دروستكردنی هێژموونی Ùˆ هاوسه‌نگیی نوێ هه‌بووه‌. به‌گشتی ده‌توانین ئه‌وه‌ بڵێین كه‌ سنووری ته‌ماسی نێوان ئه‌Ù… هێزانه‌ØŒ یان كوردستان بووه‌ یاخود به‌ خاكی كوردستاندا تێ په‌ڕێوه‌.‌ ئه‌مه‌یش وای كردووه‌ كه‌ كورد له‌ هاوكێشه‌كانی هێزه‌ هه‌رێمییه‌كانی ناوچه‌كه‌دا وه‌كوو فاكته‌ر Ùˆ كارتی گوشار بێت بۆ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ كێشه‌ÛŒ نێوان ئه‌Ù… هێزانه‌.

 Ø¨Ù‡‌ دیوێكی تردا، كورد فاكته‌ریك بووه‌ بۆ پاراستنی ئاسایشی وڵاتێك له‌Ùˆ وڵاتانه‌ و، له‌ هه‌مانكاتدا فاكته‌رێك بووه‌ بۆ تێكدانی ئاسایشی وڵاته‌كه‌ÛŒ به‌رامبه‌ری، له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ هێزه‌ هه‌رێمییانه‌وه‌‌. به‌Ù… پێیه‌یش بۆ دابینكردنی ئاسایشی خۆیان په‌نایان بۆ كورد Ùˆ هێزه‌كانی له‌ پارچه‌كانی كوردستان هێناوه‌. ئاكامیشی ئه‌وه‌ بووه‌ ئه‌Ù… وڵاتانه‌ له ‌لایه‌Ùƒ دۆزی كوردیان له‌ ناوخۆی خۆیان "به‌ئاسایشی (ئه‌منییه‌تی)" كردووه‌‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ له‌ ڕێككه‌وتنیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی نه‌یاری به‌رامبه‌ریان، بزووتنه‌وه‌ÛŒ پارچه‌كه‌ÛŒ تر كراوه‌ته‌ فاكته‌ر Ùˆ بابه‌تی ئیمتیازپێدان له‌ دانوستاندنه‌كان بۆ دابه‌شكردنه‌وه‌ÛŒ هێز Ùˆ دروستبوونی هاوسه‌نگیی نوێی هێز له‌ نێوانیاندا.

كورد  له‌ نێوان دابه‌شبوونه‌ ستراتیژییه نوێیه‌‌كان

ئه‌وه‌ÛŒ گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ هه‌ر سه‌رده‌مێكدا به‌Ù¾ÛŽÛŒ شێواز Ùˆ جۆری ململانێ‌ جیۆپۆلیتیكییه‌كانی هێزه‌ هه‌رێمییه‌‌كان و، هه‌روه‌ها به‌رژه‌وه‌ندیی وڵاتانی سه‌رووناوچه‌یی، دابه‌شبوونێك له‌ نێوان هێزه‌ ڕزگاریخوازه‌كانی هه‌ر پارچه‌یه‌Ùƒ ڕووی داوه Ùˆ به‌ئاشكرا بینراوه‌. له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ ئێستادا لانی كه‌Ù… ئێمه‌ دوو ستراتیژیی باڵا Ùˆ Ú¯Ù‡‌وره له‌ ئاستی هه‌رێمیدا‌ ده‌بینین: له ‌لایه‌Ùƒ ئێران Ùˆ لایه‌نه‌ شیعییه‌كان و، هه‌روه‌ها هێزه‌ لایه‌نگره‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌دا‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ وڵاتانی سوننه‌ Ùˆ به‌تایبه‌ت توركیا Ùˆ سعوودیا. ئه‌Ù… ململانێ جیۆپۆلیتیكییانه‌ كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ململانێی ناسنامه‌یییه‌ Ùˆ بۆ زیاتركردنی نفووز Ùˆ هێزه‌ØŒ هاوسه‌نگیی پێشووی تێك داوه‌. ده‌ستێوه‌ردانی هێزه‌ سه‌رووهه‌رێمییه‌كانیش بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی نفووز Ùˆ باڵاده‌ستی، به‌تایبه‌ت ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا، به‌ قازانج یاخود دژی لایه‌Ù†ÛŽÙƒ له‌ لایه‌نه‌كانی هه‌رێمی، به‌ئاشكرا ده‌بینرێت.

به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی، هێزه‌ كوردییه‌كانیش له‌ پارچه‌كانی ڕۆژهه‌ڵات Ùˆ ڕۆژاوا Ùˆ باشوور Ùˆ باكووری كوردستان، له‌ژێر كاریگه‌ری Ùˆ سنووردارێتیی ئه‌Ù… هاوكێشه‌ نوێیه‌ جیۆپۆلیتیكییانه‌دان. هه‌رچه‌نده‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی تیرۆر (داعش) وه‌كوو فاكته‌رێكی نوێ له‌ هاوكێشه‌كاندا، Ú•Û†ÚµÛŒ گرنگی به‌خشیوه‌ته‌ كورد له‌ باشوور Ùˆ ڕۆژاوای كوردستان، به‌ڵام بونیاده‌ جیۆپۆلیتیكییه‌كانی ناوچه‌كه،‌ كه‌ له‌ دۆخی گۆڕاندایه‌ Ùˆ  ستراتیژی Ùˆ ململانێی هێزه‌ هه‌رێمی Ùˆ سه‌رووهه‌رێمییه‌كان، هێشتا كاریگه‌ریی به‌رچاوی له‌سه‌ر ئه‌جێندا Ùˆ ستراتیژیی هێز Ùˆ لایه‌نه‌ كوردییه‌كان هه‌یه‌.

دووه‌Ù…: ستراتیژیی هێزه‌ هه‌رێمییه‌كان Ùˆ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر هێزه‌ كوردییه‌كان

جیا له‌ سیاسه‌تی زه‌بروزه‌Ù†Ú¯ Ùˆ سه‌ركوتكردنی كورده‌كان له‌ ئێران و، ‌ترسی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ كاریگه‌ریی پێشكه‌وتنه‌كانی هێزه‌ كوردییه‌كانی پارچه‌كانی تر له‌سه‌ر كورده‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، كه‌ مه‌به‌ست Ùˆ جێگه‌ÛŒ باسی ئه‌Ù… نووسینه‌ نییه‌ØŒ ئێران Ú† له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ په‌هله‌ویدا و، Ú† له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ كۆماری ئیسلامیدا، هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ هێزه‌ كوردییه‌كان له‌ ململانێكانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ تێكدانی هاوسه‌نگیی هێز له‌ قازانجی خۆی به‌كار بێنێت. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته،‌ ئێران پاڵپشتی له‌ هێزه‌ كوردییه‌كانی باكوور Ùˆ باشووری كوردستان و، ئێستایش ڕۆژاوای كوردستان ده‌كات. هه‌رچه‌نده‌ شێواز Ùˆ ئامانج Ùˆ ته‌كتیكی ئێران له‌ هه‌ر وڵاتێك جیاوازه،‌ به‌ڵام به‌گشتی هێزه‌ كوردییه‌كانی پارچه‌كانی تری كوردستان له‌ چوارچێوه‌ÛŒ دووری Ùˆ نزیكی له‌ ستراتیژیی ئاسایشی ناوخۆیی/ناوچه‌ییی ئێراندا پێناسه‌ ده‌كرێن. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ توركیایش سه‌ره‌ڕای گۆڕانكارییه‌كانی ئه‌Ù… Ú†Ù‡‌ند ساڵه‌ÛŒ دوایی له‌ به‌رامبه‌ر كورد، ده‌یه‌وێت بۆ پاراستنی ئاسایشی خۆی، سوود له‌ ناكۆكیی نێوان كورد ببینێت. به‌Ù… پێیه‌ دابه‌شكردنی هێزه‌كانی پارچه‌كان Ùˆ دروستكردنی هاوپه‌یمانێتییه‌Ùƒ (هه‌ر‌Ú†Ù‡‌نده‌ نه‌نووسراو Ùˆ نهێنی)ØŒ له‌ وێنا گشتییه‌كه‌ خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كرێت. لێره‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌ سه‌ره‌كییه‌كان (به‌بێ باسكردن له‌ فاكته‌ره‌ بچووكه‌كان) له‌ هه‌ر پارچه‌یه‌Ùƒ بخه‌ینه ‌ڕوو.

  1. باشووری كوردستان

دوو هێزی سه‌ره‌كیی باشووری كوردستان، واته‌ پارتی دیموكراتی كوردستان Ùˆ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ Ùˆ ئاستی جیاواز په‌یوه‌ندییان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران Ùˆ توركیادا هه‌یه‌. به‌ڵام یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، په‌یوه‌ندیی توندوتۆڵی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران هه‌یه‌. ئه‌مه‌یش له ‌لایه‌Ùƒ هێژموونیی پارتی دیموكراتی كوردستان كه‌Ù… ده‌كاته‌وه‌ØŒ كه‌ هه‌ڵگری گوتاری سه‌ربه‌خۆییخو‌ازییه‌ Ùˆ په‌یوه‌ندیی باشی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ توركیا Ùˆ وڵاتانی سوننه‌ÛŒ ناوچه‌كه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا Ùˆ وڵاتانی یه‌كێتیی ئه‌وروپا هه‌یه‌.

 Ø¨Û†ÛŒÙ‡‌ كۆماری ئیسلامی هه‌ÙˆÚµ ده‌دات له ‌لایه‌Ùƒ پرۆسه‌ÛŒ دروستبوونی هاوپه‌یمانێتییه‌ÙƒÛŒ گشتگیر به‌ مه‌به‌ستی جیابوونه‌وه‌ Ùˆ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان له‌ عێراق له ‌نێوان هێزه‌ كوردییه‌كانی باشووری كوردستان په‌Ùƒ بخات و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ نفووزی خۆی به ‌مه‌به‌ستی كۆنترۆڵكردنی هێزه‌ كوردییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان ده‌سته‌به‌ر بكات. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش، له ‌لایه‌Ùƒ هێزه‌ بچووكه‌ ئیسلامییه‌كانیش به‌كار دێنێت و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ سوود له‌ هێزی پارچه‌كانی تر، بۆ نموونه‌ په‌كه‌كه‌ وه‌رده‌گرێت كه‌ هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ قازانجی پارتی دیموكراتی كوردستان Ùˆ هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌كانیدا نه‌شكێته‌وه‌.

كۆماری ئیسلامی، جگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه ڕێگره‌ له‌ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان و، به‌ مه‌ترسیی ده‌زانێت، بۆ باڵاده‌ستی Ùˆ نفووزی خۆی له‌ ململانێ ناوچه‌یییه‌كاندا، پێویستیی به‌ كۆنترۆڵكردنی ئابووری/ سیاسیی هه‌رێمی كوردستان هه‌یه‌Ø› بۆیه‌ له‌ ڕووی ئاسایشییه‌وه‌ (ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌ÙƒÛŒ) پێویستیی به‌ بكه‌رایه‌تیی هێزه‌ كوردییه‌‌كان Ùˆ ناوچه‌ÛŒ نفووزیان هه‌یه‌. به‌ڵام خاڵی لاواز یاخود ئاڵقه‌ÛŒ ونبووی سه‌ركه‌وتنی ئه‌Ù… ستراتیژییه،‌ ناوچه‌ÛŒ نفووزی پارتی دیموكراتی كوردستانه،‌ كه‌ له‌ Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ ئاڵقه‌ÛŒ Ù¾ÛŽÙƒÚ¯Ù‡‌یشتنی "هیلالی شیعی"یه‌ Ùˆ ده‌یپچڕێنێت. بۆیه‌ له ‌لایه‌Ùƒ له‌‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گوشاره‌ سه‌ربازی Ùˆ سیاسی Ùˆ ئابوورییه‌كانه‌وه‌ و، هه‌روه‌ها له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دروستكردنی ناكۆكیی ناوخۆیییه‌وه‌ØŒ به‌تایبه‌ت له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هەندێک هێزی نزیک Ù„Û• ئێران‌ØŒ به‌ پاڵپشتیی پارتی كرێكارانی كوردستان، گوشار بۆ سه‌ر پارتی دیموكراتی كوردستان دروست ده‌كات و، ئه‌مه‌یش توانای پارتی دیموكراتی كوردستان له‌ Ú¯Ù‡‌مه‌ ناوخۆیی Ùˆ هه‌رێمییه‌كاندا لاواز ده‌كات. باشترین نموونه‌یش، له‌ كاتی به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی Ùˆ پرسی ڕیفراندۆم، زه‌قكردنه‌وه‌ÛŒ پرسی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمی كوردستان Ùˆ دروستكردنی ناكۆكی له ‌نێوان هێزه‌ سیاسییه‌كانی ئه‌Ù… پارچه‌یه‌ÛŒ كوردستان بوو.

 Ù‡Ù‡‌روه‌ها نابێت ئه‌وه‌  له‌بیر بكه‌ین كه‌ نفووز Ùˆ به‌هێزبوونی پارتی دیموكراتی كوردستان، له‌ لایه‌Ù†‌ ئێرانه‌وه، به‌ واتای به‌هێزبوونی به‌ره‌ÛŒ وڵاتانی سوننه‌ Ùˆ توركیا Ùˆ ته‌نانه‌ت ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكا Ùˆ ڕۆژاوا Ù„ÛŽÙƒ ده‌درێته‌وه‌ Ùˆ ده‌زانرێت؛ به‌تایبه‌ت له‌Ù… دۆخ Ùˆ ناوچه‌ هه‌ستیاره‌دا كه‌ داهاتووی هاوسه‌نگیی هێزه‌كان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا دیاری ده‌كات. باشترین نموونه‌یش، له ‌لایه‌Ùƒ ناوچه‌ÛŒ شنگاله، كه‌ په‌كه‌كه‌ Ùˆ هێز Ùˆ لقه‌كانی له‌ÙˆÛŽ جێگیر كراون و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌ ناوچه‌ سنوورییه‌كانی نێوان ڕۆژهه‌ڵات Ùˆ باشووره،‌ كه‌ له‌ لایه‌Ù†‌ ده‌سه‌ڵاتی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان Ùˆ پارتی كرێكارانه‌وه‌ كۆنترۆڵ كراو‌Ù†‌. ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ پاڵپشتی له‌ حه‌شدی شه‌عبی له‌ عێراق و، ته‌نانه‌ت هه‌ÙˆÚµÛŒ دروستكردنی هێز له‌ كورده‌كان له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ میلیشیایه‌دا و، دروستكردنی كێشه‌ Ùˆ گرفتی ئاسایشی له‌ ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئیداره‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستان؛ ئه‌Ù… خاڵانانه‌ØŒ بێجگه‌ له‌ ‌ترسی ئێران له‌ به‌هێزبوونی ئابووریی هه‌رێمی كوردستان له ‌ڕووی هه‌نارده‌كرنی نه‌وت Ùˆ گازه‌وه‌ و، بوون به‌ ئه‌ڵته‌ر‌ناتیڤی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا بۆ دابینكردنی وزه،‌ به‌تایبه‌ت بۆ توركیا Ùˆ یه‌كێتیی ئه‌وروپا.

له ‌به‌رامبه‌ردا توركیا له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستان Ùˆ پارتی دیموكراتی كوردستانه‌وه‌ØŒ ده‌یه‌وێت بۆ ده‌ستپێراگه‌یشتن به‌ جیهانی سوننه‌ Ùˆ عه‌ره‌بی، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ نفووزی له‌ عێراقدا هه‌بێت. ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ پرسی وزه‌ Ùˆ قه‌باره‌ÛŒ به‌رزی بازرگانیی نێوان هه‌رێمی كوردستان Ùˆ توركیا. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ توركیا وه‌Ùƒ ئه‌ندامی ناتۆ Ùˆ هاوسنووری یه‌كێتیی ئه‌وروپا، وه‌كوو دره‌Ú†Ù‡‌یه‌Ùƒ بۆ كورد له‌ باشوور گرنگیی هه‌یه‌ و، له‌ هه‌مان كاتیشدا توركیا "ده‌خوازێت" له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ توندوتۆڵكردنی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پارتی دیموكراتی كوردستان، ده‌ستڕۆیی Ùˆ چالاكییه سه‌ربازییه‌‌كانی په‌كه‌كه‌ كۆنترۆڵ بكات.

2-باكووری كوردستان:

ئێران بۆ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ÛŒ ململانێكانی له‌ ناوچه‌كه‌دا، سوود له‌ هێزكانی ئه‌Ù… پارچه‌یه،‌ به‌تایبه‌ت "پارتی كرێكارانی كوردستان وه‌رده‌گرێت. یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ نیگه‌رانییه‌‌كانی ئێران ئه‌وه‌یه‌ كه‌ توركیا بتوانێت كۆنترۆڵی عێراق Ùˆ سووریا Ùˆ به‌گشتی ناوچه‌كه‌ بكات و، ئه‌مه‌یش بۆ ئێران مه‌ترسییه‌. بۆیه‌ له ‌لایه‌Ùƒ هاوكاری Ùˆ پاڵپشتی له‌ په‌كه‌كه‌ له‌ دژی توركیا ده‌كات و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ بۆ لاوازكردنی باشووری كوردستان وه‌Ùƒ كیانێكی یه‌كگرتوو، په‌كه‌كه‌ Ùˆ هێزه‌كانی سه‌ر به‌Ù… حزبه‌ به‌كار دێنێت. هه‌روه‌ها په‌كه‌كه‌ ده‌توانێت له‌ كاتی پێویستدا حزبه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستانیش سنووردار بكات یاخود به‌ربه‌ستیان بۆ دروست بكات. له‌ هه‌مان كاتدا توركیا "خوازیاره"‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ نفووزی پارتی دیموكراتی كوردستانه‌وه‌ØŒ Ú•Ù‡‌وایه‌تی له‌ گوتاری په‌كه‌كه‌ وەر‌بگرێته‌وه‌ Ùˆ سنوورداری بكات. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش‌ توركیا هه‌ÙˆÚµ ده‌دات پرسی كورد له‌ باكووری كوردستان، له‌ په‌كه‌كه‌ جیا بكاته‌وه‌.

3- ڕۆژاوای كوردستان:

ئێران به‌ تێچوویه‌ÙƒÛŒ زۆری ماددی Ùˆ مرۆیی له‌ سووریا، هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌  له‌ ڕووخانی ئه‌سه‌د بگرێت Ùˆ ململانێكانی خۆی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ یه‌كلایی بكاته‌وه‌ Ùˆ له‌ ڕووی جیۆپۆلیتیكییه‌وه‌ Ú•Û†ÚµÛŒ باڵاده‌ستیی هه‌بێت Ùˆ "هیلالی شیعی" ته‌واو بكات. به‌Ù… شێوه‌یه‌‌ØŒ پاڵپشتی له‌ هێزه‌كانی ڕۆژاوا ده‌كات Ùˆ جۆره‌ هه‌ماهه‌نگییه‌Ùƒ له‌ نێوان ئه‌Ùˆ هێزانه‌ Ùˆ ئه‌سه‌د ده‌بیندرێت؛ كه‌ دوور نییه‌ به‌ ڕێنیشانده‌ری Ùˆ پێشنیازی ئێران له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ئه‌Ù… ستراتیژییه‌ÛŒ ئێراندا بووبێت. ئه‌مه‌ له ‌لایه‌Ùƒ گوشار بۆ توركیا دروست ده‌كات و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌ باڵاده‌ستیی پارتی دیموكراتی كوردستان له‌ ڕۆژاوا ده‌گرێت؛ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌مه‌ ڕوو بدات ئه‌وه‌ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا‌ له‌ ڕووی نفووز Ùˆ جیۆپۆلیتیكه‌وه‌ به‌ته‌واوی گۆشه‌گیر ده‌بێت Ùˆ كاریگه‌ریی سلبیی له‌سه‌ر ناوچه‌كانی تری نفووزی ئیران له‌ عێراق Ùˆ وڵاتانی سوننه‌ ده‌بێت و، له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیل Ùˆ وڵاتانی سوننه‌ لاواز ده‌بێت.

له‌ به‌رامبه‌ردا، توركیا دروستبوونی كیانێكی كوردی له‌ ڕۆژاوای كوردستان، كه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵ Ùˆ كاریگه‌ریی ئێراندا بێت‌ و، ته‌نانه‌ت به‌ درێژكراوه‌ÛŒ په‌كه‌كه‌ داده‌ندرێت، به‌ مه‌ترسییه‌Ùƒ بۆ سه‌ر ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی خۆی ده‌زانێت. چونكه‌ یه‌په‌Ú¯Ù‡‌/ په‌یه‌ده‌ له ‌لایه‌Ùƒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا، ئێران Ùˆ حكوومه‌تی به‌شار ئه‌سه‌د‌ په‌یوه‌ندییان هه‌یه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ له‌ لایه‌Ù†‌ ئه‌مریكاوه‌ له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژه‌ تیرۆر/ داعش پاڵپشتی ده‌كرێن. ئه‌مه‌یش له ‌ڕوانگه‌ÛŒ توركیاوه‌ مه‌ترسیی ئاسایشیی به‌رهه‌Ù… هێناوه‌ Ùˆ Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی توركیای له‌ "ناوچه‌ÛŒ ده‌ره‌وه‌ÛŒ نزیكی" خۆی، لاواز Ùˆ له‌رزۆك كردووه‌.

4- ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان:

ئێران بێجگه‌ له‌ جۆر Ùˆ شێوازی سیاسه‌ت Ùˆ ته‌نانه‌ت ناسنامه‌ÛŒ سیسته‌مه‌ سیاسییه‌كه‌ÛŒ Ùˆ Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ ئایدیۆلۆژییه‌كه‌ÛŒ له‌ هه‌مبه‌ر كوردی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، به‌ یارمه‌تیدانی هێزه‌ كوردییه‌كان له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ سنووری ئێران، پرسی كورد ده‌خاته‌ خانه‌ÛŒ پرسێكی ئاسایشی Ùˆ ده‌ره‌كییه‌وه‌. به‌Ù… مانایه،‌ هه‌Ù… هێزه‌ كوردییه‌كانی ئێران سنووردار Ùˆ كۆنترۆڵ ده‌كات و، ته‌نانه‌ت هێزی پارچه‌كانی تری له‌ دژی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان له‌ ڕابردوو Ùˆ ئێستادا به‌كار هێناوه‌ØŒ هه‌میش وه‌Ùƒ كارتی گوشار Ùˆ بیانوویه‌Ùƒ له‌ هاوكێشه‌كاندا بۆ گوشارخستنه‌سه‌ر باشووری كوردستان به‌كاریان دێنێت؛ چونكه‌ خاڵی لاوازی ئێران له‌ ئێستادا له‌ ململانێ‌ جیۆپۆلیتیكییه‌كانی ناوچه‌كه‌دا، ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستانه‌.

 Ø¨Ù‡‌Ù… جۆره‌ØŒ‌ ستراتیژیی ئێران ئه‌وه‌یه‌ كه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ نه‌دات هێزه‌كانی كوردی‌ ڕۆژهه‌ڵات له‌ هاوكێشه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ببنه‌‌ هێزێكی كاریگه‌ر Ùˆ شوێندانه‌ر. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش به‌ دووركردنه‌وه‌یان له‌ ناوخۆی ڕۆژهه‌ڵات Ùˆ سنووره‌كانی، هه‌ÙˆÚµÛŒ گوشارخستنه‌سه‌ریان له‌ لایه‌Ù†‌ هێزه‌كانی لایه‌نگری ئێران له‌ باكوور Ùˆ باشووری كوردستان، به ‌مه‌به‌ستی ئابڵووقه‌دان Ùˆ په‌رتكردن Ùˆ لاوازبوونیان، ده‌دات.

 Ù‡Ù‡‌ر به‌Ù… هۆیه‌یشه‌وه‌ له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری به‌هێزبوونی پارتی دیموكراتی كوردستان، ئێران هه‌ست به‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسیی ئاسایشی ده‌كات؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ به‌ره‌ÛŒ وڵاتانی دژ به‌ ئێران یارمه‌تیی حزبه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان بده‌Ù† و، ئه‌Ùˆ كاته‌ ئێران تووشی دۆخی نائاسایشی ده‌بێت. به‌گشتی، تا ئه‌Ùˆ كاته‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ كێشه‌ Ùˆ گیروگرفته‌كان له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ سنووره‌كانی ئێران بن، ئه‌وه‌ ئێران هه‌ست به‌ ئاسایش/سه‌قامگیری ده‌كات، به‌ڵام كاتێك جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ گرفت بكه‌وێته‌ نزیك یاخود ناوخۆی سنووره‌كانی، ئه‌وه‌ ئێران تووشی دڵه‌ڕاوكێی ئاسایشی ده‌بێت. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ڕوودانی هه‌ر جه‌نگێكدا له‌ نێوان هێزه‌كانی ڕۆژهه‌ڵا‌ت Ùˆ په‌كه‌كه،‌ ئه‌وه‌ به‌ قازانجی توركیا Ùˆ ته‌نانه‌ت ئێرانیش ده‌بێت.

سێیه‌Ù…: ستراتیژیی ئه‌كته‌ره‌‌ سه‌رووهه‌رێمییه‌كان

ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیا، وه‌Ùƒ دوو هێزی سه‌رووهه‌رێمی، دوو ستراتیژیی جیاواز له‌ ناوچه‌كه‌دا په‌یڕه‌Ùˆ ده‌كه‌ن؛ به‌Ù… پێیه‌یش په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ هاوسه‌نگیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كورده‌كانی پارچه‌كانی كوردستاندا نییه‌. بۆ نموونه‌ ڕووسیا پاڵپشتی له‌ یه‌په‌Ú¯Ù‡‌ Ùˆ په‌یه‌ده‌ Ùˆ په‌كه‌كه‌ ده‌كات بۆ كۆنترۆڵكردنی توركیا و، له‌ هه‌مان كاتیشدا ئه‌مریكا یارمه‌تیی باشوور Ùˆ‌ ڕۆژاوای كوردستان ده‌دات بۆ جه‌Ù†Ú¯ له‌ دژی داعش؛ له‌ كاتێكدا ئه‌مریكا  "په‌كه‌كه‌" به‌ هێزێكی تیرۆریستی ده‌ناسێت. بۆیه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر حزبه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستانیش، بتوانن وه‌كوو هێزێكی ئه‌كتیڤ Ùˆ شوێندانه‌ر له‌ گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌كه‌ دژی ئێران Ú•Û†Úµ ببینن، ئه‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ ئه‌جێندای ئه‌مریكا ده‌بێت؛ چونكه‌ ئه‌مریكا ده‌یه‌وێت ئێران سنووردار Ùˆ كۆنترۆڵ بكات، به‌تایبه‌ت ستراتیژیی ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا، كه‌ له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا پێناسه‌ ده‌كرێت. 

به‌گشتی یه‌كێتیی ئه‌وروپا له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ئابووری Ùˆ بازرگانی و، هه‌روه‌ها پرسی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژه‌تیرۆر، په‌یوه‌ندیی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كورده‌كان هه‌یه‌. به‌ ئاستێكی كه‌متریش، پرسه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ مافه‌كانی مرۆڤ، له‌ژێر كاریگه‌ریی پرسه‌ ئابووری Ùˆ ئاسایشییه‌كاندان. بۆیه‌ هه‌ر هێزێكی كوردی كه‌ بتوانێت: 1- له‌ ڕووی ئابووری 2- له‌ ڕووی ئاسایشییه‌وه،‌ مه‌ترسی Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی سه‌ر یه‌كێتیی ئه‌وروپا كه‌متر بكاته‌وه‌ØŒ ئه‌وه‌ ده‌توانێت له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا Ú¯Ù‡‌مه‌ بكات.

به‌ڵام نابێت ئه‌وه‌یش فه‌رامۆش بكه‌ین كه‌ جیاوازی له‌ ڕوانین Ùˆ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ وڵاتانی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ ئه‌وروپی بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ پرسی كورد، به‌تایبه‌ت له ‌نێوان بریتانیا Ùˆ فه‌ره‌نسا Ùˆ ئه‌ڵمانیادا، هه‌یه‌. بۆیه‌ ئێستا هه‌رێمی كوردستان Ùˆ به‌تایبه‌تی پارتی دیموكراتی كوردستان له‌ ڕووی ئابووری Ùˆ به‌تایبه‌ت ئاسایشی وزه‌وه‌‌ له ‌لایه‌Ùƒ و، له ‌ڕووی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی داعش Ùˆ تیرۆر له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه،‌ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ ئه‌وروپییه‌كانه‌وه‌ جێگه‌ÛŒ پشتیوانی Ùˆ بایه‌خه‌.

بۆیه‌  جگه‌ له‌ پرسی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژه‌تیرۆر، داهاتووی وڵاتانی سووریا Ùˆ عێراق له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ ئه‌روپییه‌كانه‌وه،‌ په‌یوه‌ندیی به‌ ئاسایشی ناوچه‌كه‌ Ùˆ نفووزی ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌وه‌‌ هه‌یه‌. به‌Ù… پێیه‌ Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ ستراتیژیی هێزه‌ كوردییه‌كان له‌Ù… ڕوانگه‌یه‌وه‌ØŒ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌مه‌ Ùˆ ئاسایشی سه‌رووهه‌رێمیدا پێناسه‌ ده‌كرێت.

كۆبه‌ند:

ڕاستییه‌كه‌ی، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒ له‌ نێوان هێزه‌ كوردییه‌كان (سه‌ره‌ڕای قێزه‌ونی Ùˆ بێزراوبوون Ùˆ كاره‌ساتباربوونی بۆ كورد) ڕوو بدات، بریتی نییه‌ ته‌نیا له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ ناوخۆییی ڕووت، به‌ڵكوو ئه‌مه‌ درێژكراوه‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ هێزه‌ هه‌رێمی Ùˆ سه‌رووهه‌رێمییه‌كانه‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ نفووز، ئاسایش Ùˆ ململانێ‌ جیۆپۆلیتیكییه‌كانیاندا.

بۆیه‌ پێویسته‌ كورد هه‌ر‌Ú†Ù‡‌نده‌ به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یی (چونكه‌ به‌Ú•Ù‡‌هایی له‌وانه‌یه‌ مومكین نه‌بێت)ØŒ خۆی له‌ كۆتوبه‌ندی ململانێ جیۆپۆلیتیكییه‌كان ڕزگار بكات. به‌ڵام ئاماژه‌كان پێمان ده‌ڵێن، تا كورد له‌ ستراتیژیی ناوچه‌ییی ئێران دوورتر بكه‌وێته‌وه‌ØŒ‌ توانای Ú¯Ù‡‌مه‌كردنی زیاتر ده‌بێت Ùˆ له‌ ڕۆژاوا نزیكتر ده‌بێته‌وه‌. ئه‌مه‌یش به‌ مانای ڕاگه‌یاندنی جه‌Ù†Ú¯ دژی ئێران Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی نییه‌ØŒ به‌ڵكوو دروستكردنی هاوسه‌نگییه‌ له ‌نێوان ئه‌Ù… هێزه‌ هه‌رێمییانه‌دا؛ كه‌ به‌ شێوه‌ÛŒ په‌یوه‌ندیی "سیاسی-ئابووری" له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران‌ØŒ به‌ڵام له ‌به‌رامبه‌ردا په‌یوه‌ندیی ستراتیژیی "سیاسی- ئابووری- سه‌ربازی- ئاسایشی" له‌Ú¯Ù‡‌Úµ به‌ره‌ÛŒ وڵاتانی سوننه‌ Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژاواییدا فۆرموڵه‌ ده‌كرێت.

 Ù„Ù‡ ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ هێزی هه‌ر پارچه‌یه‌ك، له‌ناو ئه‌Ùˆ پارچه‌یه‌دا خۆی ده‌بینێته‌وه‌ نه‌Ùƒ له‌ پارچه‌كه‌ÛŒ تر. بۆیه‌ به‌ ئه‌ندامگیری Ùˆ دروستكردنی پارت Ùˆ رێكخستن Ùˆ ده‌ستێوه‌ردانی هێزی پارچه‌یه‌ÙƒÛŒ كوردستان له‌ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ تری كوردستان، هێزه‌ كوردییه‌كان‌ ده‌كه‌ونه‌‌ Ù†ÛŽÙˆ ئه‌Ù… ململانێیه‌ جیۆپۆلیتیكییه‌ Ùˆ دووباره‌بوونه‌وه‌ÛŒ سیناریۆ تاڵه‌كانی ڕابردوو له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ململانێ یاخود ڕێككه‌وتنی هێزه هه‌رێمی Ùˆ سه‌رووهه‌رێمییه‌‌كان و، ئه‌مه‌Ø´  ÙˆØ§Ø¯Ù‡‌كات تارماییی به‌ریه‌ككه‌وتن Ùˆ هه‌ڵگیرسانی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆیی، به‌رده‌وام به‌سه‌ر كورده‌وه‌ ده‌بێت.

خاڵی گرنگی كۆتایی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ØŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هه‌ر هێزێكی كوردی، خۆی به تاكه‌ هێزی خاوه‌Ù† Ú•Ù‡‌وایه‌تی Ùˆ‌ خاوه‌Ù†ÛŒ ئه‌Ùˆ پارچه‌یه‌ÛŒ‌ كه‌ خه‌باتی تێدا ده‌كات بزانێت، ئه‌وه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ بۆ ناكۆكی Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ پێكدادان Ùˆ ته‌نانه‌ت ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ هه‌رێمییه‌كانیش خۆش Ùˆ هه‌موار ده‌كات.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون