PÊNÛS
 
هه‌رێمی كوردستان له‌ چه‌قی هاوكێشه‌ ستراتیژییه‌كانی كۆنفڕانسی ئاسایشی میونشندا 
     2017-03-02
پەرویز ڕەحیم

هه‌رێمی كوردستان له‌ Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ هاوكێشه‌ ستراتیژییه‌كانی كۆنفڕانسی ئاسایشی میونشندا

 

پەرویز ڕەحیم قادر/ Ù…امۆستا Ù„Û• ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ یاسا Ùˆ زانستە سیاسییەكان/ زانكۆی سەلاحەددین

پێشه‌ÙƒÛŒ

هاتنه‌سه‌ركاری "دۆناڵد ترامپ" له‌ ئه‌مریكا، گۆڕانكارییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ به‌گشتی جیهانی خێراتر كرد. له‌Ù… نێوه‌نده‌دا كورد به‌گشتی Ùˆ هه‌رێمی كوردستان به‌تایبه‌ت له‌ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ وه‌كوو ئه‌كته‌ر Ùˆ بكه‌رێكی سه‌روو-نه‌ته‌وه‌یی ده‌ركه‌وتووه‌. بۆیه‌ هه‌ر جۆره‌ هاوكێشه‌یه‌ÙƒÛŒ ستراتیژی له‌ ناوچه‌كه‌ له ‌لایه‌Ù† ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌یی Ùˆ سه‌رووناوچه‌یی، شوێندانه‌ریی له‌سه‌ر Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ Ú•Û†Úµ Ùˆ داهاتووی كورد ده‌بێت و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ كورد كاریگه‌ری Ùˆ شوێندانه‌رییشی له‌سه‌ر هاوكێشه ستراتیژییه‌كانی‌ هه‌رێمی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ده‌بێت.

 Ù„ێدوان Ùˆ گۆڕانكاری Ùˆ جموجووڵه‌ دیپلۆماسییه‌كانی به‌رپرسانی باڵای وڵاتانی ناوچه‌كه‌ له‌Ù… دوایییه‌دا له‌ كۆنفڕانسی ئاسایشیی میونشن، هێما Ùˆ ده‌ربڕی گۆڕانكارییه‌ له‌‌ هاوكێشه‌‌ سیاسی Ùˆ ستراتیژییه‌كانی وڵاتانی ناوچه‌كه‌دا‌. كوردیش وه‌كوو ئه‌كته‌رێكی ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، له‌وانه‌یه‌ زیاتر له ‌جاران گرنگیی Ù¾ÛŽ دراوه‌ Ùˆ خۆیشی Ú•Û†ÚµÛŒ بینیوه‌. پرسه‌كانی ئاسایش، Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ ئه‌Ù… ڕۆڵبینینه‌ بوونه‌. كۆنفڕانسی ئاسایشی میونشن یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ ڕووداوه‌ گرنگانه‌ بوو كه‌ هه‌رێمی كوردستان به‌ سه‌رۆكایه‌تیی بارزانی، تێیدا به‌شدار بوو. ئه‌Ù… كۆنفڕانسه‌ ئاماژه‌یه‌Ùƒ بوو بۆ نیگه‌رانیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان، هه‌روه‌ها پرس Ùˆ بابه‌ته‌ هه‌ستیاره‌ ئاسایشییه‌كان و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ دابه‌شكردنه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ گۆڕانگارییه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كان له‌ ئاستی هه‌رێمی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا.

لێره‌دا پرسیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هێما Ùˆ نیشانه‌كانی ئه‌Ù… هاوكێشه‌ نوێیانه‌ چین؟ Ú•Û†ÚµÛŒ كورد له‌ كوێی ئه‌Ù… هاوكێشانه‌دایه‌ØŸ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… پرسیارانه‌ Ùˆ ڕوونتركردنه‌وه‌ÛŒ هاوكێشه‌ سیاسی Ùˆ ستراتیژییه‌كانی ناوچه‌كه،‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر Ú†Ù‡‌ند بابه‌تێك كه‌ وێنای ئه‌Ù… گۆڕانكارییانه‌ ئاشكراتر ده‌كات.

یه‌كه‌Ù…: كۆنفڕانسی ئاسایشیی میونشن

Ù„Û• ڕۆژانی ١٧- ١٩ی مانگی شوبات، په‌نجا Ùˆ سێیه‌مین كۆنفڕانسی ئاسایشیی میونشن (Munich Security Conference (MSC))) كه‌ به‌ "داڤۆسی ئاسایشی" ناسراوه،‌ له‌ شاری میونشنی ئه‌ڵمانیا به‌ڕێوه‌ چوو. ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ گرنگه،‌ ئه‌Ù… كۆنفڕانسه‌ له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیش له‌ژێر ڕۆشناییی گۆڕانكارییه‌ ناوچه‌یی Ùˆ جیهانییه‌كان Ùˆ پرسی ئاسایشی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا  Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ زۆری هه‌بوو. پرسه‌كانی تیرۆر، توندڕه‌وی، ژینگه‌ØŒ سیسته‌Ù…ÛŒ ڕێكخستنی جیهانی، داهاتووی ناتۆ Ùˆ پرسه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست گرنگیی تایبه‌تی Ù¾ÛŽ درا، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا سێ ته‌وه‌ر له‌ هه‌موویان به‌رجه‌سته‌تر بوو Ùˆ زیاتر گرنگییان Ù¾ÛŽ درا:

Ù¡- ڕوانگه‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا له‌مه‌Ú• پرس Ùˆ بابه‌ته‌ جیهانییه‌كان.

Ù¢- ستراتیژی Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ڕووسیا له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا.

 Ù£- مه‌ترسی Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئێران له‌سه‌ر وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ پرسه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان.

 Ú•Ø§Ø³ØªÛŒÛŒÙ‡‌كه‌ی، له‌ هه‌ر سێ ته‌وه‌ر Ùˆ پرسه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی تریش، ئه‌وه‌ سیاسه‌ت Ùˆ ستراتیژی Ùˆ ڕوانگه‌ÛŒ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا بوو كه‌ بۆ هه‌موو وڵاتان گرنگ Ùˆ پڕبایه‌Ø® بوو. بۆ نموونه‌ ڕوانگه‌ÛŒ ئه‌مریكا بۆ داهاتووی ناتۆ Ùˆ تاووتوێكردنی ئه‌Ú¯Ù‡‌ری كشانه‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ پاڵپشتیی دارایی Ùˆ ته‌نانه‌ت سیاسی- سه‌ربازیی ئه‌Ù… ڕێكخراوه‌یه،‌ بۆته‌ جێگه‌ÛŒ مشتومڕ Ùˆ نیگه‌رانیی ئه‌وروپییه‌كان.

ئه‌Ù… خاڵه‌یش دووباره‌ په‌یوه‌ندیی به‌ پرسی ڕووسیا له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ سووریا Ùˆ ئالۆزییه‌كانی سووریا Ùˆ پرسی په‌نابه‌ران و، پاش ئه‌وه‌یش هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌ ئاسایشی وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا، هه‌بووه‌. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ پرسه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ ئێران له ناوچه‌كه‌ له‌‌ ڕوانگه‌ÛŒ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكاوه،‌ دیسانه‌وه‌ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕایه‌وه‌ بۆ Ú•Û†Úµ Ùˆ ڕوانگه‌ Ùˆ سیاسه‌تی نوێی ئه‌مریكا له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌Ù… وڵاته‌.

لێره‌دا ده‌توانین بڵێین پرس Ùˆ بابه‌ته‌كان به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر ئاڵۆز پێكه‌وه‌ گرێ دراون و، له‌Ù… نێوه‌نده‌یشدا ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌ Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ ئه‌Ù… گۆڕانكاری Ùˆ نیگه‌رانییه‌ ئاسایشی-ستراتیژییانه‌دایه‌ كه‌ Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ ستراتیژیی نوێی ئه‌Ù… وڵاته،‌ فاكته‌رێكی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یه‌ بۆ داهاتووی ناوچه‌كه‌ Ùˆ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ÛŒ پرس Ùˆ كێشه‌ ئاسایشییه‌كان.

كورد وه‌كوو فاكته‌ر Ùˆ ئه‌كته‌ریك، به‌ شێوه‌ÛŒ ڕاسته‌وخۆ Ùˆ ناڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌ندیی به‌ ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌Ù… پرسانه‌وه‌ هه‌یه‌. بۆیه‌ ده‌توانین بڵێین بكه‌رایه‌تیی كورد له‌ ناوچه‌كه‌دا به‌شێكه‌ له‌‌Ù… هاوكێشه‌ نوێیانه‌ كه‌ هه‌Ù… كاریگه‌ریی له‌سه‌ر Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ داهاتووی كورد ده‌بێت Ùˆ هه‌میش كورد كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ڕووداو Ùˆ هاوكێشه‌كان هه‌یه‌. بۆیه‌ چوونی وه‌ڤدی هه‌رێمی كوردستان به‌ سه‌رۆكایه‌تیی به‌ڕێز مه‌سعوود بارزانی، سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان Ùˆ شاندی یاوه‌ری، هه‌روه‌ها دیدار Ùˆ كۆبوونه‌وه‌كانیان، گرنگیی تایبه‌تی‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ÛŒ هاوكێشه‌ نوێیه‌كاندا هه‌یه.

ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ جێگه‌ÛŒ سه‌ر‌نجه،‌ شاندی هه‌رێم Ùˆ به‌غدا به‌ جیا به‌شدار بوون Ùˆ ته‌نانه‌ت پێكه‌وه‌ دانیشتنیان هه‌بوو. ئه‌Ù… خاڵه،‌ ده‌ربڕی ڕاستییه‌كه‌ كه‌ تا ئێستا له‌ عێراق لانی كه‌Ù… دوو ئه‌كته‌ر (كورد Ùˆ حكوومه‌تی ناوه‌ندی) بوونیان هه‌یه‌ كه‌ له‌ هاوكێشه‌كاندا له‌وانه‌یه‌ دوو ڕۆڵ، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ØŒ ئه‌جێندا Ùˆ به‌رنامه‌ÛŒ كاری جیاوازیشیان هه‌بێت. بۆیه‌ لێوردبوونه‌وه‌ له‌Ù… Ú†Ù‡‌ند هاوكێشه‌یه‌ÛŒ خواره‌وه ‌له‌وانه‌یه‌ Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كورد له‌ هاوكێشه‌ ستراتیژییه‌كانی ناوچه‌كه‌دا زیاتر ڕوون بكاته‌وه‌.

دووه‌Ù…: ستراتیژیی نوێی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌

له‌ كۆنفڕانسی ئاسایشیی میونشندا به‌ڕوونی ده‌ركه‌وت كه‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی سوننه‌ Ùˆ توركیا Ùˆ ئیسڕائیل، به‌دوای كۆنترۆڵكردنی Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی ئێرانن له‌ وڵاتانی ناوچه‌كه‌دا. ئه‌وه‌ كه‌ بۆ كورد گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ عێراق بۆته‌ Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ ئه‌Ù… پاشه‌كشه‌یه‌Ø› به‌Ù… مانایه‌ كه‌ ئه‌مریكا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌دا به‌باشی بۆیان ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی ئێران له‌ دوو قۆناغ Ùˆ خاڵی وه‌رچه‌رخانی 1- ڕووخاندنی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سه‌ددام له‌ 2003 Ùˆ 2- پاش ڕێككه‌وتنی ئه‌تۆمی له‌ نێوان ئێران Ùˆ وڵاتانی 5+1ØŒ زیاتر بووه‌.

 Ø¬ÛŽÚ¯Ø±ÛŒ سه‌رۆكی ئه‌مریكا، "مایك پێنس" (Michael Richard "Mike" Pence)ØŒ كه‌ ئێرانی به‌ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین پشتیوان Ùˆ پاڵپشتی تیرۆر Ùˆ تیرۆریزم ناساند، وتی ئێران له ‌پاڵ كۆریای باكوور هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسین بۆ ئاسایش Ùˆ شێوازی ژیانی ڕۆژاوایی. هه‌روه‌ها وه‌زیری به‌رگریی ئیسڕائیل "ئاویگدۆر لیبه‌رمان" (Avigdor Lieberman) وتی ئامانجی سه‌ره‌كیی ئێران ناسه‌قامگیركردنی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ له‌ كۆتاییدا سعوودیایه‌. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ "عادل جوبێر" (Adel bin Ahmed Al-Jubeir)ØŒ كۆماری ئیسلامیی ئێرانی وه‌كوو Ú¯Ù‡‌وره‌ترین پشتیوانی تیرۆریزم له‌ هه‌موو جیهان ناو برد؛ بۆیه‌ داوای كرد به‌ ئامراز Ùˆ ڕێوشوێنه‌ مۆدیڕنه‌كانی‌ سه‌ده‌ÛŒ بیست Ùˆ یه‌كه‌Ù… ڕووبه‌ڕووی ئێران ببنه‌وه‌. له‌مه‌یش گرنگتر، هه‌ڵوێستی چاوه‌ڕواننه‌كراوی مه‌ولوود چاوشئۆغلۆ (Mevlüt ÇavuÅŸoÄŸlu)ØŒ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ توركیا بوو كه‌ ئێرانی به‌ ده‌ستێوه‌ردان له‌ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ شیعه‌Ú¯Ù‡‌رایی، به‌توندی تۆمه‌تبار كرد.

‌ ده‌ستپێك Ùˆ سه‌ره‌تای ئه‌Ù… به‌رفراوانبوونه‌ÛŒ ئێران، له‌ عێراق بوو؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ ئه‌مریكا عێراقێكی زۆرینه‌ شیعیی ڕاده‌ستی كۆماری ئیسلامی كرد Ùˆ له‌وێوه‌ به‌ شێوه‌ÛŒ ڕاسته‌وخۆ Ùˆ ناڕاسته‌وخۆ ئه‌مریكای ناچار كرد كه‌ عێراق به‌جێ بێڵێت Ùˆ لێره‌وه‌ ئێران گوشاری بۆ سه‌ر وڵاتانی ناوچه‌كه‌ وه‌كوو (سعوودیا Ùˆ توركیا Ùˆ ته‌نانه‌ت ئیسڕائیل زیاتر كرد)Ø› به‌Ù… پێیه‌یش Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سه‌ره‌كیی گۆڕانكاری له‌ هاوسه‌نگیی هێزه‌كان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، هه‌ر له‌ عێراقه‌. بۆیه‌ هه‌موو ئاماژه‌كان له‌ Ùˆ‌ته‌كانی وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ÛŒ توركیا، سعوودیا Ùˆ ئیسڕائیل Ùˆ هێرشی توندیان بۆ سه‌ر Ú•Û†ÚµÛŒ تێكده‌رانه‌ÛŒ كۆماری ئیسلامی له‌ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ ناسه‌قامگیركردنی ئه‌Ù… وڵاتانه‌ØŒ ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات كه‌ به‌ پاڵپشتیی ئه‌مریكا، عێراق ده‌بێته‌ Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ ئه‌Ù… ململانێیه‌.

بۆیه‌ ته‌نانه‌ت ستراتیژیسته‌كانی سه‌ره‌كیی ئه‌Ù… هاوكێشه‌ نوێیانه‌ له‌ ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكی، خۆیان له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ عێراقدا به‌شدار بوونه ‌Ùˆ خاوه‌Ù† ئه‌زموونی ڕاسته‌وخۆن، بۆ نموونه‌: هێربێرت مه‌Ùƒ مه‌سته‌ر، ڕاوێژكاری ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی ئه‌مریكا، كه‌ له‌ ساڵی 2014دا گۆڤاری تایم، وه‌كوو یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ 100 كه‌سایه‌تیی خاوه‌Ù† نفووزی جیهان ناساندی، ئاماژه‌ÛŒ به‌وه ‌دا كه‌ له‌وانه‌یه‌ ناوبراو جه‌نگاوه‌ر-بیرمه‌ندی پله‌ یه‌ÙƒÛŒ‌ سه‌ده‌ÛŒ بیست Ùˆ یه‌كه‌Ù…ÛŒ سوپا بێت.  "جه‌یمز مه‌تیس"ØŒ وه‌زیری به‌رگریی ئه‌مریكا، یه‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ تره‌ له‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ كه‌ له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ عێراقدا خاوه‌Ù† ئه‌زموونه‌Ø› هه‌روه‌ها "جۆن كیلی"ØŒ وه‌زیری ئاسایشی ناوخۆی ئه‌مریكا.

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ وته‌كانی "ئه‌نگێلا مێركل"ØŒ ڕاوێژكاری ئه‌ڵمانیا، كه‌ نیگه‌رانیی قووڵی خۆی له‌ تێكچوونی ته‌كووزیی جیهانی ده‌ربڕی، نیشانده‌ری ئه‌Ùˆ ڕاستییه‌Ù† كه‌ له‌ ڕۆهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستیش بەپێی ئه‌Ù… گۆڕانكارییانه‌ Ùˆ ته‌نانه‌ت پشێوی Ùˆ ئالۆزییانه،‌ ڕیسا Ùˆ پێكهاته‌ Ùˆ ئه‌كته‌ری نوێ له‌دایك ده‌بن. له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ڕێككه‌وتنی ئه‌كته‌ره‌ سه‌رووهه‌رێمییه‌كان له‌سه‌ر پرس Ùˆ بابه‌ته‌كان، بۆ نموونه‌ له‌ نێوان چین، ئه‌مریكا، ڕووسیا Ùˆ یه‌كێتیی ئه‌وروپا به‌ شیوه‌ÛŒ دوولایه‌نه‌ یاخود Ú†Ù‡‌ندلایه‌نه‌ØŒ ئه‌وه‌ ئه‌كته‌ر هه‌رێمییه‌كانیش، ده‌بێت/ پێویسته‌ له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌ نوێیه‌دا مامه‌ÚµÙ‡‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌فتار بكه‌Ù†. به‌Ù… مانایه‌ØŒ ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ÛŒ كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ناو ستراتیژیی نوێی زلهێزه‌كانه‌وه،‌ به‌تایبه‌ت ئه‌مریكا، براوه‌ ده‌بن و، وڵاتانی دیكه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر دۆڕاو نه‌بن، ئه‌وه‌ نفووزیان كه‌Ù… ده‌بێته‌وه‌ Ùˆ به‌ره‌Ùˆ داكشان ده‌Ú†Ù†.

به‌Ù¾ÛŽÛŒ گۆڕانكارییه‌كان ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئێمه‌ پرسه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا (كه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ستراتیژی Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌كته‌ره‌ هه‌رێمی Ùˆ سه‌رووهه‌رێمییه‌كان هه‌یه‌) Ù¾Û†Ù„ÛŽÙ† بكه‌ین، گرنگترین گۆڕانكارییه‌كانیش له‌ ناوچه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌ شێوه‌یه‌كه‌ كورد ڕاسته‌وخۆ Ùˆ ناڕاسته‌وخۆ ده‌توانێت Ú•Û†ÚµÛŒ تێدا هه‌بێت Ùˆ په‌یوه‌ندی به‌ كورده‌وه‌ هه‌یه‌:

Ù¡- پرسی سووریا: چۆنیه‌تیی به‌ڕێوه‌بردن Ùˆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌Ù… پرسه،‌ په‌یوه‌ندیی به‌ داهاتووی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕووسیا له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا، هه‌روه‌ها كێشه‌ Ùˆ گرفته‌كانی وه‌كوو داهاتووی داعش Ùˆ گرووپه‌ تیرۆریستی Ùˆ توندڕه‌وه‌كان، پرسی ÙƒÛ†Ú†ÛŒ به‌لێشاو Ùˆ په‌نابه‌ران، ئاسایشی ئه‌وروپا، Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی ئێران Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی، ئاسایشی ئیسڕائیل، داهاتووی په‌یوه‌ندییه‌كانی توركیا Ùˆ ئه‌مریكا، Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ‌ توركیا له‌ ناوچه‌كه‌ØŒ داهاتووی كورد له‌ سووریا Ùˆ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر تو‌ركیا، داهاتووی په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ وڵاتانی سوننه‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ‌ سوننه‌ له‌ ناوچه‌كه‌وه‌‌ هه‌یه‌. بۆیه‌ ته‌نانه‌ت ده‌‌گوترێت كه‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا به‌ نزیكبوونه‌وه‌ÛŒ له‌ ڕووسیا، ‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌كردنه‌وه‌ÛŒ سیاسه‌تی "ڕیچارد نیكسۆن" بوو، كه‌ به‌ نزیكبوونه‌وه‌ له‌ چین هه‌ÙˆÚµÛŒ دا ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ ڕووسیا (یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت) دوور بخاته‌وه‌. بۆیه‌ ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا به‌ نزیكبوونه‌وه‌ له‌ ڕووسیا، هه‌ÙˆÚµ ده‌دات كه‌ ڕووسیا له‌ چین دوور بخاته‌وه‌ Ùˆ به‌Ù… شێوه‌یه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌Ù… سیناریۆیە سه‌ر بگرێت، كاریگه‌ریی ڕاسته‌وخۆی له‌سه‌ر داهاتووی سووریا Ùˆ ئه‌كته‌ره‌ ناوخۆیی Ùˆ هه‌رێمییه‌كان ده‌بێت.

Ù¢- پرسی داهاتووی به‌رنامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی ئێران Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌: ئه‌Ù… پرسه،‌ به‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ هاوكێشه‌ Ùˆ پرسی ئاسایشی Ùˆ ستراتیژیی ئه‌مریكا Ùˆ وڵاتانی هه‌رێمییه‌وه‌ گرێ دراوه‌. بۆ نموونه‌: Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕووسیا Ùˆ چین له‌ ناوچه‌كه‌ØŒ مه‌ترسییه‌كانی توانا مووشه‌ÙƒÛŒ Ùˆ سه‌ربازی Ùˆ ئه‌تۆمییه‌كانی ئێران، نفووز Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ØŒ پرسی پاڵپشتی له‌ تیرۆر Ùˆ گرووپه‌ توندڕه‌وه‌كان، داهاتووی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی عێراق Ùˆ پرۆسه‌ÛŒ سیاسی له‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ Ùˆ Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ داهاتووی كورد Ùˆ سوننه‌ØŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی سوننه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ØŒ داهاتووی سیاسی-ئاسایشیی سووریا Ùˆ پرۆسه‌ÛŒ ئاشتی له‌ سووریا، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ توركیا Ùˆ سعوودیا له ‌هه‌مبه‌ر ئێران، ئاسایشی ئیسڕائیل، داهاتووی لوبنان Ùˆ حیزبوڵڵا، پرسی یه‌مه‌Ù† Ùˆ ئاسایشی سعوودیا، پرسه‌ ئابووری Ùˆ بازرگانییه‌كانی یه‌كێتیی ئه‌وروپا Ùˆ ئێران.

Ù£- پرسی داعش Ùˆ تیرۆریزم: ئه‌Ù… بابه‌ته‌ یه‌كێكه‌ له‌ ئه‌وله‌وییه‌ته‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ئاسایشی ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا. ئه‌Ù… پرسەیش په‌یوه‌ندیی به‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ فاكته‌ر Ùˆ ئه‌كته‌ری تره‌وه‌ هه‌یه‌. بۆ نموونه‌: ئەلقاعیده‌ Ùˆ داعش Ùˆ گرووپه‌ تیرۆریستییه‌كان، داهاتووی سووریا، داهاتووی عێراق، Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی ئێران، پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتیی ئێران له‌ گرووپه‌ توندڕه‌وه‌كان Ùˆ كاردانه‌وه‌ÛŒ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ØŒ پرسی په‌نابه‌ران، ئاسایشی ئه‌وروپا، داهاتووی یه‌مه‌ن، ئاسایشی ئیسڕائیل، ململانێی وڵاتانی هه‌رێمیی ناوچه‌كه‌ØŒ ده‌ستێوه‌ردانی وڵاتانی سه‌رووهه‌رێمی.

Ù¤- ئاسایشی ئیسڕائیل Ùˆ هاوپه‌یمانه‌ عه‌ره‌به‌كانی ئه‌مریكا: له ‌ڕاستیدا ئه‌Ù… بابه‌ته‌ په‌یوه‌ندیی به‌ ÙƒÛ†ÛŒ پرس Ùˆ فاكته‌ره‌كانی تره‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئاماژه‌یان Ù¾ÛŽ درا، به‌تایبه‌ت داهاتووی Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووز Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كۆماری ئیسلامیی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا.

Ù¥- ده‌ستێوه‌ردانی وڵاتانی سه‌رووهه‌رێمی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست: ئه‌Ù… پرسه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ داهاتووی ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیا له ‌لایه‌Ùƒ و، چۆنیه‌تیی په‌یوه‌ندییه‌ سیاسی-ئابوورییه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ چین له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ هه‌یه‌. به‌Ù… پێیه‌ ئه‌Ù… بابه‌ته‌ به‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ فاكته‌ر وه‌كوو: ئابووری Ùˆ بازرگانی، پرسی ئۆكرانیا Ùˆ نیمچه‌دوورگه‌ÛŒ كریمیا، ئاسایشی ئه‌وروپا، ئاسایشی وڵاتانی هاوپه‌یمانی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌ÛŒ ده‌ره‌وه‌ÛŒ نزیكی چین، Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ستراتیژی Ùˆ دوورهاوێژ، قه‌ڵغانی مووشه‌ÙƒÛŒ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕووسیا له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ جیهان،  سزا Ùˆ ئابڵووقه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانی سه‌ر ڕووسیا، په‌یوه‌ندیی ڕووسیا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران Ùˆ توركیا، پرسی سووریا، پرسی تیرۆر Ùˆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی، پرسه‌ ئابوورییه‌ جیهانییه‌كان، پرسی وزه‌ØŒ ئاسایشی وزه‌ Ùˆ ته‌نانه‌ت كۆریای باكووره‌وه‌ هه‌یه‌.

كۆبه‌ند:

كۆبوونه‌وه‌ Ùˆ چاوپێكه‌وتنی سه‌رۆك بارزانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ به‌رپرسانی باڵای ئه‌مریكا، ئێران، توركیا، ئازه‌ربایجان، ئه‌ڵمانیا Ùˆ ته‌نانه‌ت عێراق Ùˆ... و، پاشان سه‌ردانی به‌ڕێزیان بۆ فه‌Ú•Ù‡‌نسا Ùˆ توركیا، ده‌رهاوێشته‌ÛŒ ئه‌Ù… گۆڕانكارییانه‌ Ùˆ هاوكێشه‌ ستراتیژی-ئاسایشییه‌ نوێیه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌. بۆیه‌ ده‌توانین بڵێین له‌Ù… هاوكێشه‌ نوێیانه‌دا Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستان به‌رزتر ده‌بێته‌وه‌ و، به‌ شێوه‌ÛŒ ڕاسته‌وخۆ Ùˆ ناڕاسته‌وخۆ هه‌رێمی كوردستان شوێندانه‌ر Ùˆ كارتێكه‌ر ده‌بێ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ گۆڕانكارییه‌كان له‌ هاوسه‌نگیی هێزدا كاریگه‌ریی له‌سه‌ر كورد ده‌بێت.

له‌ ڕاستیدا هه‌رێمی كوردستان Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ جیۆپۆلیتیكی كورد، وا ده‌كات كه‌ له‌ Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ گۆڕانكارییه‌كاندا بێت و، ئاسایشی ناوچه‌كه‌ له ‌لایه‌Ùƒ له Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ بكه‌رایه‌تیی كورد Ùˆ  Ù„Ù‡ ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ له Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ به‌ربه‌ستدروستكردن Ùˆ پچڕاندنی Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌كانی په‌یوه‌ندی Ùˆ Ú¯Ù‡‌یاندنی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ØŒ دابین ده‌بێت. عێراقیش له‌Ù… ستراتیژییه‌ نوێیه‌دا كلیلی هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ Ùˆ ئاڵوگۆڕ Ùˆ گۆڕانكاری Ùˆ هاوكێشه‌كانه‌.

بۆیه‌ ده‌توانین وه‌كوو دۆخێكی هه‌ڵگری ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه،‌  ناوی Ù„ÛŽ بنێین. ئه‌Ù… هێمایانه‌ پێمان ده‌ÚµÛŽÙ† كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ستراتیژیی نوێی ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا، هاوسه‌نگیی هێز له‌Ù†ÛŽÙˆ ئه‌كته‌ره‌كان ده‌گۆرێت و، ئه‌مه‌یش هاوسه‌نگیی نوێ دێنێته‌ ئاراوه‌. كۆنترۆڵ Ùˆ سنوورداركردنی ئێران له‌ عێراق، جه‌وهه‌ر Ùˆ سه‌ره‌تای ئه‌Ù… گۆڕانكارییانه‌ ده‌بێت بۆ به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كورد له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا؛ هه‌موو هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانیش له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا ده‌سووڕێنه‌وه‌.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون