PÊNÛS
 
ڕه‌شبینیى به‌كۆمه‌ڵ؛ ÙˆÛ•Ú© دیاردەکى سەرتاپاگیر 
     2017-03-01
ئارى ڕەفیق

"Ú•Ù‡‌شبینیى به‌كۆمه‌Úµ"Ø› ÙˆÛ•Ú© دیاردەکى سەرتاپاگیر

 

ئارى Ú•Ù‡‌فیق / ماسته‌ر له‌ كۆمه‌ڵناسى

زنجیره‌Ù‰ پازده‌

كزبوونى ترووسكه‌Ù‰ هیوا له‌مڕۆدا Ùˆ نه‌بینینى ئاسۆیه‌كى ڕوون بۆ ژیان Ùˆ ئایینده‌ØŒ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ دیارده‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ مه‌ترسیدارانه‌یه‌ كه‌ خزاوه‌ته‌ ناو دیوى ناوه‌وه‌Ù‰ ده‌روونى زۆرینه‌مان له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ كوردیدا. دیارده‌یه‌كى گشتى، كه‌ كه‌مترین قسه‌Ù‰ له‌باره‌وه‌ كراوه‌ Ùˆ كه‌مترین هه‌وڵیش هه‌بووه‌ØŒ Ú† له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ نووسین Ùˆ شیكردنه‌وه‌Ù‰ زانستى Ùˆ Ú† له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ به‌كرده‌ییكردنى ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ Ùˆ چاره‌سه‌ركردنى. ئه‌Ù… كزبوونى ترووسكه‌Ù‰ هیوایه،‌ به‌ زمانه‌ زانستییه‌كه‌ى، Ù¾ÛŽÙ‰ ده‌گوترێ "Ú•Ù‡‌شبینیى به‌كۆمه‌Úµ" (Collective pessimism).

"Ú•Ù‡‌شبینى"  (pessimism) Ú†Ù‡‌مكێكه‌ به‌ ئاراسته‌Ù‰ جۆراوجۆر پێناسه‌Ù‰ بۆ كراوه‌. بۆ نموونه‌ "دیمبر برووكس" (Dember Brooks) Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ "Ú•Ù‡‌شبینى به ‌ماناى ڕوانینێكى Ù†ÛŽÚ¯Ù‡‌تیڤ دێت بۆ ژیان بۆ قۆناغى ئێستا Ùˆ قۆناغه‌كانى داهاتوو؛ پێیشی وایه‌ "Ú¯Ù‡‌شبینى"ØŒ ته‌واو Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌Ù‰ Ú†Ù‡‌مكى "Ú•Ù‡‌شبینى" دێت كه‌ بریتییه‌ له‌ هه‌ستكردن Ùˆ تێڕوانینێكى پۆزه‌تیڤ بۆ ئێستا Ùˆ بۆ ئایینده‌."

هه‌روه‌ها "مارتن سلیجمان" (martin slegman) مه‌غزا Ùˆ ناوه‌ڕۆكى ئه‌Ù… Ú†Ù‡‌مكه‌ به‌ فۆرمێكى دیكه‌ ده‌ناسێنێ. "سلیجمان" Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ پێوه‌ره‌كانى Ú•Ù‡‌شبینى لاى هه‌مووان وه‌Ùƒ یه‌Ùƒ نین. لاى هه‌ندێك كه‌س، پێوه‌ره‌كانى Ú•Ù‡‌شبینى بریتییه‌ له‌ له‌ده‌ستدانى ده‌ستكه‌وتى ماددى، یان ده‌رفه‌تێكى چاره‌نووسساز یاخود له‌ده‌ستدانى ده‌ستكه‌وتێك له‌سه‌ر ئاستى به‌رژه‌وه‌ندیى گشتى، كه‌ له‌ ئه‌نجامدا Ú•Ù‡‌شبینیشی Ù„ÛŽ ده‌كه‌وێته‌وه‌.

به‌ده‌ر له‌Ù… پێناسانه‌Ù‰ سه‌ره‌وه‌ØŒ به ‌بڕواى من دروستبوونى حاڵه‌تى Ú•Ù‡‌شبینى، Ú†Ù‡‌نده‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ دۆخى "تاك" Ùˆ له‌باربردنى به‌رژه‌وه‌ندى Ùˆ به‌دینه‌هاتنى خواست Ùˆ خه‌ونه‌كانى "تاك"Ù‡‌وه‌ØŒ هێنده‌Ù‰ تریش په‌یوه‌سته‌ به‌ ژینگه‌Ù‰ كۆمه‌ڵایه‌تى Ùˆ ئاڵۆزیى Ú•Ù‡‌وشى سیاسى Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ تێكچوونى هاوسه‌نگیى ئابوورى و، هه‌روه‌ها ئه‌Ùˆ گوتاره‌ زبر Ùˆ توندئاژۆیه‌Ù‰ كه‌ میدیاكان كارى له‌سه‌ر ده‌كه‌Ù†.

Ú•Ù‡‌شبینه‌كان به‌سه‌ر سێ ئاستدا دا‌به‌Ø´ ده‌بن: ئاستی یه‌كه‌میان بریتییه‌ له‌ دروستبوون Ùˆ په‌ره‌سه‌ندنى Ú•Ù‡‌شبینى له‌سه‌ر ئاستى "تاك" كه‌ باكگراوند Ùˆ پێودانگه‌كانى تایبه‌تمه‌ندى خۆیان هه‌یه ‌و، ئاستى دووه‌میشیان بریتییه‌ له‌Ùˆ Ú•Ù‡‌شبینییه‌ سه‌رتاپاگیره‌Ù‰ كه‌ له‌ گرووپێك، یان ده‌سته‌یه‌ك، یان حزبێكى سیاسیدا به‌ میكانیزمى جۆراوجۆر ده‌رده‌كه‌وێت Ùˆ "كه‌مینه‌Ù‰ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌" Ù¾ÛŽÙƒ ده‌هێنن؛ ئاستى سێیه‌میشیان ئه‌Ù… ئاسته‌ مه‌رسیداره‌یه‌ كه‌ بۆته‌ ناونیشانى وتاره‌كه‌Ù‰ ئێمه ‌و، Ù¾ÛŽÛŒ ده‌گوترێ "Ú•Ù‡‌شبینیى به‌كۆمه‌Úµ"Ø› ئاستى سێیه‌Ù…ØŒ زۆرینه‌Ù‰ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ له‌ Ú•Ù‡‌شبینیدا بارگاوى ده‌كات.

جگه‌ له‌ ئاسته‌كانى Ú•Ù‡‌شبینى كه‌ له ‌سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌مان بۆ كردن، له ‌لایه‌كى دیكه‌یشه‌وه‌ Ú•Ù‡‌شبینى Ùˆ Ú•Ù‡‌شبینه‌كان به‌سه‌ر دوو ئاراسته‌Ù‰ گرنگ دابه‌Ø´ ده‌بن:

ئاراسته‌Ù‰ یه‌كه‌Ù…/ Ú•Ù‡‌شبینیى ئاگایییانه‌ - Pessimism conscious:

ئاراسته‌Ù‰ "Ú•Ù‡‌شبینیى ئاگایییانه"‌ بریتییه‌ له‌Ùˆ ئاراسته‌یه‌Ù‰ كه‌ به‌رهه‌مى بیركردنه‌وه‌یه‌كى ئه‌قڵانه‌یه‌ Ùˆ له ‌ئه‌نجامى ده‌رككردن به‌ فاكتى كێشه‌ جۆربه‌جۆره‌كان Ùˆ دواتر بێهیوابوون له‌ ڕیشه‌كێشكردنى هۆكاره‌كانى سه‌رهه‌ڵدان Ùˆ ته‌شه‌نه‌كردنی به‌ شێوه‌یه‌كى سه‌رتاپاگیر ده‌رده‌كه‌ون. به‌Ùˆ مانایه‌Ù‰ Ú•Ù‡‌شبین Ùˆ Ú•Ù‡‌شبینه‌كان تێ ده‌Ú¯Ù‡‌Ù† Ùˆ ده‌زانن كه‌ سه‌ره‌داوى بێهیوابوون Ùˆ به‌دبینییه‌كه‌یان له‌كوێوه‌ سه‌رى ده‌رهێناوه ‌و، تێیش ده‌Ú¯Ù‡‌Ù† كه‌ ده‌رنه‌هێنانى ڕیشه‌Ù‰ كێشه‌كان،‌ به‌ كامه‌ هۆكارى خودى Ùˆ بابه‌تییه‌وه‌ گرێ دراوه؛ واتا به‌دبینییه‌كه‌یان له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كى واقیعى بینا كردووه‌ نه‌Ùƒ له‌سه‌ر بنه‌ماى وه‌هم Ùˆ عاتیفه‌.

ئاراسته‌Ù‰ دووه‌Ù…/ Ú•Ù‡‌شبینیى نائاگایییانه‌ - Pessimism Unconscious:

ئاراسته‌Ù‰ "Ú•Ù‡‌شبینیى نائاگایییانه"‌ به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌Ù‰ ئاراسته‌Ù‰ Ú•Ù‡‌شبینیى ئاگایییانه‌ØŒ به‌ فۆرمێكى Ú•Ù‡‌شۆكى مامه‌ÚµÙ‡‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بارودۆخه‌كان ده‌كه‌Ù† Ùˆ زیاتر وابه‌سته‌Ù† به‌ هێژموونیى ئاره‌زوو Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندى Ùˆ دۆخى تایبه‌تى Ùˆ خودییه‌وه‌ نه‌ ده‌یانه‌ÙˆÛŽ له‌ واقیعى ئه‌Ùˆ پاڵنه‌رانه‌Ù‰ ئه‌وانى تووشى به‌دبینى كردووه تێ بگه‌Ù†‌ØŒ نه‌ له‌بنه‌Ú•Ù‡‌تیشدا گرفته‌كان هێنده‌ Ú¯Ù‡‌وره‌Ù† كه‌ ئه‌وانى تووشى ئه‌Ùˆ ئاسته‌ له‌ به‌دبینى كردووه‌Ø› زێده‌تر خه‌یاڵ Ùˆ پاساوى كرچوكاڵ Ùˆ هه‌ڵچوونێكى ده‌روونیى بێبنه‌ما ئه‌وانى تووشى ئه‌Ùˆ بارودۆخه‌ كردووه‌.

بۆچى زۆرینه‌Ù‰ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ له‌ هه‌رێمى كوردستان تووشى "Ú•Ù‡‌شبینیى به‌كۆمه‌Úµ" هاتوون؟

كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ كوردى Ú†Ù‡‌ند ساڵێكه‌ دیارده‌یه‌كى مه‌ترسیدار تێیدا سه‌ری هه‌ڵداوه‌Ø› دیارده‌یه‌Ùƒ كه‌ له‌ "Ú•Ù‡‌شبینیى تاك"Ùˆ "Ú•Ù‡‌شبینیى گرووپێكى كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌"وه‌ ته‌شه‌نه‌Ù‰ كردووه‌ بۆ جوگرافیایه‌كى فراوانتر تا ئاستى "Ú•Ù‡‌شبینى به‌كۆمه‌Úµ". زمانى هه‌ر كه‌سێك ده‌كه‌یته‌وه،‌ پڕاو Ù¾Ú•Ù‡‌ له‌ به‌دبینى. ئه‌وه‌Ù‰ تووشى تێڕامان Ùˆ ڕاچڵه‌كینمان ده‌كات ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌Ù… به‌دبینییه‌ به‌كۆمه‌ÚµÙ‡‌ ته‌نیا له‌ چوارچێوه‌Ù‰ "ده‌رده‌Úµ Ùˆ بۆڵه‌بۆڵ Ùˆ تووڕه‌یى"ÛŒ ÙƒÛ†Ú• Ùˆ مه‌جلیساندا نه‌ماوه‌ته‌وه‌ØŒ به‌ڵكوو ڕاپۆرته‌ فه‌رمییه‌كانى دامه‌زراوه‌ حكوومییه‌كان ئه‌وه‌Ù‰ بۆ ئاشكرا كردووین، كه‌ به‌ سه‌دان Ú¯Ù‡‌نجى پیاوى تازه ‌Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یشتووى Ú¯Ù‡‌یاندۆته‌ ئاستى خۆسڕینه‌وه‌ له‌سه‌ر زه‌وى! ئه‌Ù… "به‌دبینییه‌ به‌كۆمه‌ÚµÙ‡‌" به‌ سه‌دان ئافره‌تى شوونه‌كردوو Ùˆ شووكردووى ڕووبه‌ڕووى تراژیدیاى خۆكوژى Ùˆ خۆسووتاندن كردۆته‌وه‌ و، له ‌دواى خۆیشیان هه‌زاران منداڵى بێدایك به‌جێ ماون! ئه‌Ù… "به‌دبینییه‌ به‌كۆمه‌Úµ"ه، هه‌زاران خێزانى له‌به‌ریه‌Ùƒ هه‌ڵوه‌شاندۆته‌وه ‌و، تا دێ زێده‌تریش له‌به‌ریه‌Ùƒ هه‌ڵده‌وه‌Ø´ÛŽÙ†! ئه‌Ù… "به‌دبینییه‌ به‌كۆمه‌Úµ"Ù‡‌ ئینتیماى فه‌رمانبه‌ر Ùˆ مامۆستایانى له‌ ئاست خزمه‌تكردنى دامه‌زراوه‌ حكوومییه‌كان ئیفلیج كردووه‌. بڕۆن سه‌یرى حاڵى ده‌وامكردنى قوتابى Ùˆ مامۆستا و، Ú•Û†ÚµÙ‰ فه‌رمانگه‌كانى حكوومه‌ت Ùˆ جێده‌ست Ùˆ به‌رهه‌Ù… Ùˆ داهێنانه‌كانیان بكه‌ن، جا تێ ده‌Ú¯Ù‡‌Ù† ئه‌Ù… وڵاته‌ به ‌Ù‡Û†Ù‰ "به‌دبینیى به‌كۆمه‌Úµ"Ù‡‌ تووشى Ú† وێرانه‌یه‌كى مه‌ترسیدار بۆته‌وه‌!

ئه‌Ù… "Ú•Ù‡‌شبینییه‌ به‌كۆمه‌Úµ"Ù‡‌ به‌ فۆرمێكى سه‌رتاپاگیر هاتۆته‌ ناو ده‌روونى هه‌مووانه‌وه‌ و، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ جووڵه ‌Ùˆ ژیان Ùˆ كار Ùˆ هه‌ستان Ùˆ دا‌نیشتنمان تێكه‌Úµ بووه‌Ø› له‌ سیاسییه‌كى باڵاوه‌ تا ده‌گاته‌ پاسه‌وانێكى به‌رده‌Ù… باره‌گایه‌ك، له‌ سه‌رمایه‌دارێكه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ ئه‌Ùˆ كائینه‌ جوانه‌Ù‰ شه‌قامه‌كان پاك ده‌كاته‌وه‌ØŒ له‌ پیره‌Ú˜Ù† Ùˆ پیره‌پیاوێكى سه‌رووى ته‌مه‌Ù† هه‌شتا ساڵییه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ Ú¯Ù‡‌نجێكى تازه‌ كامڵبوو، له‌ كه‌سێكى پڕئیش Ùˆ ده‌ستڕه‌نگینى بزۆزه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ كه‌سێكى ده‌ستبه‌تاڵى بێكاره‌Ù‰ ئه‌Ù… كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه،‌ له‌ هێژموونیى Ú•Ù‡‌شبینیدا بۆ حاڵى ئێستا Ùˆ ئایینده‌یان ده‌ڕوانن Ùˆ كڵاوڕۆژنه‌یه‌Ùƒ بۆ ڕۆشنكردنه‌وه‌Ù‰ ئه‌Ù… هه‌موو تاریكبینییه‌ شك نابه‌Ù†!

لێره‌یشدا، ده‌كرێ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ نموونه‌كانى ئه‌Ù… Ú•Ù‡‌شبینییه‌ سه‌رتاپاگیره‌ ئاماژه‌ بۆ بكه‌ین، كه‌ له ‌یه‌Ùƒ كاتیشدا ده‌توانین وه‌Ùƒ سێ فاكته‌رى گرنگ بیانخوێنینه‌وه‌:

Ù¡- وڵاتى قه‌یران

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ سیما كوشنده‌كانى ئه‌Ù… وڵاته‌Ù‰ ئێمه‌ بریتییه‌ له‌ پڕكردنه‌وه‌Ù‰ كه‌لێنى قه‌یرانێك Ùˆ ده‌ركه‌وتنى كه‌لێنى قه‌یرانێكى دیكه‌. قه‌یرانى به‌نزین چاره‌سه‌ر ده‌بێ، له ‌لایه‌كى دیكه‌وه‌ قه‌یرانى نه‌وت سه‌ر هه‌ڵده‌دا؛ قه‌یرانى نه‌وت چاره‌سه‌ر ده‌بێ، قه‌یرانى كاره‌با سه‌ر هه‌ڵده‌دا؛ كاره‌با تا ڕادده‌یه‌Ùƒ به‌ پینه‌وپه‌Ú•Û† چاره‌سه‌ر ده‌بێ، له‌ولاوه‌ قه‌یرانى كه‌مئاوى سه‌ر هه‌ڵده‌دا. له ‌لایه‌كى دیكه‌وه،‌ قه‌یرانى دارایى Ùˆ گرانیى بازاڕ Ùˆ زیادكردنى باج Ùˆ زۆر قه‌یرانى دیكه‌یش، وایان كردووه‌ ترووسكه‌Ù‰ هیوایه‌Ùƒ ده‌رنه‌كه‌ÙˆÛŽ بۆ هاتنه‌سه‌ر سكه‌Ù‰ ژیانى كۆمه‌ڵایه‌تیمان له‌ فۆرمێكى سروشتیدا. له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هاتنى هه‌ر وه‌رزێكى نوێیشدا، كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ قه‌یرانى چاوه‌ڕوانكراوى چاره‌سه‌رنه‌كراویش هێنده‌Ù‰ دیكه‌ تۆوى بێمتمانه‌یى له‌ ده‌روونى زۆرینه‌Ù‰ تاكه‌كانى كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا موتوربه‌ كردووه‌.

Ù¢- زاڵبوونى هێز Ùˆ هێژموونیى به‌ره‌Ù‰ Ú¯Ù‡‌نده‌ڵكاران به‌سه‌ر به‌ره‌Ù‰ ڕیفۆرمخوازاندا:

به‌ بڕواى من جگه‌ له‌ كه‌سانى سوودمه‌ند Ùˆ مشه‌خۆرانى ئه‌Ùˆ ژینگه‌ ناته‌ندروسته‌Ù‰ كه‌ دۆخێكى كاتى، ئه‌وانى هێناوه‌ته‌ پێشه‌وه‌ØŒ هیچ كه‌س به‌Ú¯Ù‡‌شبینییه‌وه‌ بۆ بنبڕكردنى Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÙ‰ Ùˆ Ú¯Ù‡‌نده‌ڵكاران ناڕوانێ. له‌ وڵاتێكدا كه‌ هێز حوكم بكات Ùˆ كه‌ره‌سه‌كانى هێزیش له ‌لاى به‌ره‌Ù‰ Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ Ùˆ Ú¯Ù‡‌نده‌ڵكاراندا ÙƒÛ† بووبێته‌وه ‌و، لاوازترین به‌ره‌یه‌كیش كه‌ خه‌ون به‌ ڕیشه‌كێشكردنى Ú¯Ù‡‌نده‌ڵییه‌وه‌ ببینێ، چاره‌نووس Ùˆ نان Ùˆ بژێوییان كه‌وتبێته‌ ژێر ئیراده ‌Ùˆ قه‌ÚµÙ‡‌Ù… Ùˆ بڕیارى كه‌سانى نقومبوو له‌ Ú¯Ù‡‌نده‌ڵیدا، ئیدى بۆچى به ‌لامانه‌وه‌ سه‌یر بێ كه‌ زۆرینه‌Ù‰ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ تووشى "Ú•Ù‡‌شبینیى به‌كۆمه‌Úµ" هاتبن؟! كاریگه‌رییه‌كانى جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ لاوازیى هێزى یاساكانیش هه‌ر باس ناكرێن.

Ù£- چاره‌نووسی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌كى ماندوو، به‌ قه‌زاوقه‌ده‌ر به‌ڕێوه‌ نابردرێ:

ئه‌Ù… گوشاره‌ ده‌روونییه‌Ù‰ كه‌ له‌Ù… قۆناغه‌دا ڕووبه‌ڕووى زۆرینه‌Ù‰ تاكه‌كانى كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ ئێمه‌ بۆته‌وه ‌Ùˆ تراژیدیاى جۆراوجۆرى مه‌رگهێنیشى به‌دواى خۆیدا هێناوه‌ و، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وەیشدا ترووسكاییى ویست Ùˆ ئه‌جێندایه‌كى به‌هێزیش جگه‌ له‌ كاتكوشتن نابینرێ بۆ تێپه‌ڕاندنى ئه‌Ù… قۆناغه‌ نه‌گریسه‌ØŒ ده‌مانگه‌یه‌نێته‌ ئه‌Ùˆ باوه‌Ú•Ù‡‌Ù‰ كه‌ ئه‌وه‌Ù‰ ئێستا ده‌گوزه‌رێ، "ڕاده‌ستكردنى چاره‌نووسى كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌كى ماندووى قه‌یراناوییه‌ به‌ قه‌زاوقه‌ده‌ر!"

هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین له‌ زنجیره‌ وتارى داهاتووماندا ئه‌Ùˆ ئاسه‌وارانه‌ بخه‌ینه‌ ڕوو، كه‌ پێشبینیى سه‌رهه‌ڵدانى Ú†Ù‡‌ند پێشهاتێكى مه‌ترسیدارى سیاسى Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تییان Ù„ÛŽ ده‌كرێ. به‌Ù¾ÛŽÙ‰ ئه‌زموونى خۆیشمان، هه‌ÙˆÚµÙ‰ ئه‌وه‌یش ده‌ده‌ین Ú†Ù‡‌ند خاڵێك وه‌Ùƒ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌Ù‰ ئه‌Ù… دیارده‌Ù‰ "به‌دبینیى به‌كۆمه‌Úµ"Ù‡‌ بخه‌ینه ‌ڕوو.

 
 
« Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ کوردى، Ù„Û• قۆناغى گۆڕانى کۆمەڵایەتییەوە بەرەو قۆناغى ڕیفۆرمى کۆمەڵایەتى
« له‌باره‌ی پرۆسەی "ڕیفۆرمی كۆمەڵایەتی"یەوە
« لەنێوان Ú©ÛŽØ´Û•Ù‰ کۆمەڵایەتى Ùˆ دیاردەى کۆمەڵایەتیدا
« Ú†Û†Ù† دیاردەى کۆمەڵایەتى بناسینەوە؟
« Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ داخراو
« Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ کراوە Ùˆ ڕەهەندەکانى
« فۆبیاى کۆمەڵایەتى چییەو Ú†Û†Ù† ڕووبەڕووى ببینەوە؟

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون