PÊNÛS
 
خه‌سارناسیی سیاسه‌ت Ùˆ گوتاری بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان 
     2017-02-12
پەرویز ڕەحیم

له‌ گوشاری ڕیفۆرمه‌وه‌ بۆ گوتاری ڕووخان

خه‌سارناسیی سیاسه‌ت Ùˆ گوتاری بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان

پەرویز ڕحیم قادر/ Ù…امۆستا Ù„Û• ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ یاسا Ùˆ زانستە سیاسییەكان/ زانكۆی سەلاحەددین

پێشه‌ÙƒÛŒ:

سه‌ره‌ڕای ته‌مه‌Ù†ÛŒ كه‌Ù…ÛŒ ئه‌زموونی حوكمڕانی له‌ هه‌رێمی كوردستان، به‌ڵام هه‌وراز Ùˆ نشێوی زۆری به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌: هه‌ر له‌ پێكهێنانی په‌رله‌مان Ùˆ دروستكردنی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، تاوه‌كوو جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆیی له ‌نێوان دوو هێزی سه‌ره‌ÙƒÛŒ (پارتی دیموكراتی كوردستان Ùˆ یه‌كێیتی نیشتمانیی كوردستان)ØŒ تا ده‌گاته ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ ستراتیژی له ‌نێوان ئه‌Ù… دوو هێزه‌ و، پاشان‌ ئه‌زموونی دروستبوونی ئۆپۆزیسیۆنێكی جددی به‌ ناوی "بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان" Ùˆ له‌دایكبوونی له‌ هه‌ناوی یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ هێزه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان، واته‌ یه‌كێیتی نیشتمانیی كوردستان.

به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ جێگه‌ÛŒ هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ØŒ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆچی دروستبوونی بزووتنه‌وه‌یه‌Ùƒ به‌ ناوی گۆڕان، كه‌ هه‌ڵگری Ú†Ù‡‌ندین دروشم Ùˆ به‌رنامه‌ÛŒ چاكسازی Ùˆ ڕیفۆرم له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی Ùˆ ئابووریی هه‌رێمی كوردستان بوو، یاخود به‌ دیوێكی تردا، له‌ ژێر ناونیشانی گشتیی به‌دیموكراسیكردن، یان دیموكراتیزاسیۆنی هه‌رێمی كوردستان ده‌توانین Ù¾Û†Ù„ÛŽÙ†ÛŒ بكه‌ین، نه‌یتوانی له‌ ئامانجه‌كانیدا سه‌ركه‌وتوو بێت؟ پرسیارێكی تر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا كێشه‌ له‌ حزب Ùˆ لایه‌نه‌كانی تری هه‌رێمی كوردستانه‌ وه‌كوو پارتی دیموكراتی كوردستان Ùˆ یه‌كێتیی نیشتمانی كوردستان، یاخود له‌ ستراكچه‌ر Ùˆ بونیادی ئابووری Ùˆ سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ته‌نانه‌ت كه‌لتووریی هه‌رێمی كوردستانه‌ØŒ كه‌ ئه‌Ù… به‌رنامه‌ Ùˆ دروشمه‌ چاكسازیخوازانه‌یه،‌ بووه‌ ‌Ù‡Û†ÛŒ زیاتر ئاڵۆزبوون Ùˆ بارگرژی، له‌ بری خۆشگوزه‌رانی Ùˆ ده‌سته‌به‌ركردنی سه‌قامگیریی سیاسی Ùˆ ئابووری؟

ئه‌Ù… پرسیارانه،‌ ده‌كرێت له ‌ڕووی زانستییه‌وه‌ به‌Ù… شێوه‌یه‌ Ù¾Û†Ù„ÛŽÙ† بكرێن كه‌ كێشه‌ له‌ ستراكچه‌ره‌ جۆراوجۆره‌كانی هه‌رێمی كوردستانه ‌(سیاسی، ئابووری، كۆمه‌ڵایه‌تی، كه‌لتووری Ùˆ...هتد)ØŒ یاخود له‌ بكه‌رایه‌تیی ئه‌كته‌ر Ùˆ هه‌ڵگرانی ئه‌Ù… دیسكۆرسه،‌ یاخود دیسكۆرسی به‌رامبه‌ر به‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌یه‌ØŸ لێره‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ زانستی Ùˆ بێلایه‌Ù† به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌ده‌بیاتی سیاسی بۆ خوێندنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… دیارده‌یه ‌(ڕیفۆرمی Ùˆ دیموكراتیزاسیۆن) له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هه‌ڵگری ئه‌Ù… دیسكۆرسه‌ (بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان) بخه‌ینه ‌ڕوو.

گۆڕان: هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒ بۆ مانیفێستكردنی ناڕه‌زایه‌تییه‌كان

ئه‌وه‌ÛŒ جێگه‌ÛŒ سه‌ر‌نجه‌ØŒ ئه‌Ù… پرسه‌یه‌ كه‌ بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان Ùˆ نوخبه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ØŒ خۆیان له‌ هه‌ناوی هێزێكی سه‌ره‌كیی ده‌سه‌ڵاتداره‌وه‌ØŒ كه‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ كاره‌كته‌ری شۆڕشگێڕیدا پێناسه‌ ده‌كرێت، دروست بوون. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ داواكارییه‌كانی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ØŒ به‌ جۆرێك، Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ بوو بۆ ئه‌Ùˆ بنه‌ما Ùˆ ئامانجانه‌ÛŒ كه‌ هۆكاری خه‌بات Ùˆ شۆڕشه‌كانی باشووری كوردستان بوونه‌ØŒ كه‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ دیموكراسی به ‌مانا گشتییه‌كه‌ÛŒ و، دابینكردنی مافه‌ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ سیاسییه‌كان، ده‌ستاوده‌ستكردنی ئاشتییانه‌ÛŒ ده‌سه‌ڵات Ùˆ دادپه‌روه‌ری، ئازادی، شه‌فافییه‌ت، یه‌كسانی، یاساسه‌روه‌ری Ùˆ... مانیفێست كرا.

خاڵێكی تری جێگه‌ÛŒ سه‌ر‌نج ئه‌وه‌ بوو كه‌ØŒ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ زیاتر له‌ لایه‌Ù† چین Ùˆ توێژێكی دیاریكراوی Ú¯Ù‡‌نج Ùˆ ناوه‌ڕاست به‌ خواره‌وه‌ و، هه‌روه‌ها زیاتر ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ دیاریكراو (سه‌ره‌ڕای بوونی لایه‌نگر Ùˆ ده‌Ù†Ú¯ له‌ ناوچه‌كانی تر به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ جیاواز) پاڵپشتی كرا.

دیسكۆرسی گۆڕان

گوتار یاخود دیسكۆرس Ùˆ دروشمی سه‌ره‌كیی بزووتنه‌وه‌كه‌ Ùˆ ناوی خودی بزووتنه‌وه‌كه‌یش هه‌ر "گۆڕان"بوو. به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ جێگه‌ÛŒ سه‌ر‌نج Ùˆ تێبینییه‌ØŒ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ "گۆڕان" به‌Ù¾ÛŽÛŒ بارودۆخ Ùˆ به‌ستێن Ùˆ پێكهاته‌ÛŒ سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ته‌نانه‌ت ئابووریی هه‌ر كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ùƒ له‌ دوو چوارچێوه‌ÛŒ باڵا: 1- گۆڕانی ڕیشه‌یی 2- ڕیفۆرم Ùˆ چاكسازیدا خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كرێت. بۆیه‌ لێره‌وه‌یه‌ كه‌ جیاوازییه‌كان له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ùƒ بۆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ تر Ùˆ به‌Ù… پێیه‌ كاردانه‌وه‌كانی ده‌سه‌ڵات Ùˆ خه‌ÚµÙƒ بۆ هاوڕابوون Ùˆ پشتیوانی یاخود دژایه‌تی Ùˆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ØŒ ده‌رده‌كه‌وێت. ئه‌وه‌ÛŒ جێگه‌ÛŒ تێڕامانه‌ØŒ به‌Ù¾ÛŽÛŒ لێكدانه‌وه‌ÛŒ لایه‌نگران Ùˆ هه‌ڵگرانی ئه‌Ù… دیسكۆسه،‌ به‌ ناوه‌ندێتی یاخود (Nodal Point)ÛŒ Ú†Ù‡‌مكی"گۆڕان"ØŒ تێگه‌یشتنی لانی كه‌Ù… (چاكسازی) Ùˆ لانی زۆر (ڕووخانی سیسته‌Ù… Ùˆ دووباره‌ بنیاتنانه‌وه‌ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ تر)ØŒ دروست بوو.

 Ø¦Ù‡‌Ù… ناڕوونییه له ‌لایه‌ك،‌ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی داواكاری Ùˆ داخوازیی جۆراوجۆر له‌ لایه‌Ù† لایه‌نگر Ùˆ ئه‌ندامان Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ به‌گشتی و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ØŒ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی "نایه‌كده‌ستی" له‌ هه‌ڵگرانی ئه‌Ù… گوتاره‌ Ùˆ به‌ جۆرێك توندڕه‌ÙˆÛŒ Ùˆ میانڕه‌وه‌ÛŒ له‌ خوێندنه‌وه‌ Ùˆ تێگه‌یشتنی Ú†Ù‡‌مكی گۆڕان و، به‌Ù… پێیه‌یش Ú•Ù‡‌فتاری كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ سیاسی.

گۆڕانكاری: بكه‌ر، یان بونیاد؟!

 Ù„ێره‌ به‌دواوه بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ÛŒ زیاتر‌ÛŒ گوتار Ùˆ به‌Ù… پێیه‌ Ú•Ù‡‌فتاری سیاسیی بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان، ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ دوو جۆر یاخود مۆدێل Ùˆ تیۆریی ڕیفۆرم، یاخود چاكسازی Ùˆ گۆڕانكاری له‌ چوارچێوه‌ÛŒ په‌ره‌پێدانی سیاسی Ùˆ دیموكراتیزاسیۆندا بكه‌ین:

Ù¡- گروپی یه‌كه‌Ù… بریتین له‌‌Ùˆ تیۆرییانه‌ÛŒ كه‌ ده‌سته‌به‌ركردن Ùˆ گواستنه‌وه‌ به‌‌ره‌Ùˆ‌ دیموكراسی له‌ چوارچێوه‌ÛŒ فاكته‌ر Ùˆ هۆكاره‌ درێژخایه‌Ù† Ùˆ بونیادییه‌كان یاخود پێكهاته‌یییه‌كانه‌وه‌ ده‌بینن Ùˆ خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كه‌ن، كه‌ به‌ گشتی به‌ ڕوانگه‌ÛŒ كلاسیك ده‌ناسرێت.

Ù¢- گروپی دووه‌Ù… بریتین له‌ ئه‌Ùˆ ڕوانگه‌ Ùˆ تیۆرییانه‌ÛŒ كه‌ گرنگی به‌ هۆكار Ùˆ زه‌مینه‌ كورتخایه‌Ù† Ùˆ زیاتر بكه‌رانه‌ÛŒ ئه‌كته‌ر Ùˆ هه‌ڵگرانی گوتاره‌كه‌ ده‌ده‌ن، كه‌ به‌ تیۆری Ùˆ ڕوانگه‌ÛŒ‌ نوێ یاخود كلاسیكی نوێ ده‌ناسرێن؛ كه‌ زیاتر "نوخبه‌Ú¯Ù‡‌را" یاخود"كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ú¯Ù‡‌را"Ù†.

ئه‌Ù… ڕوانگه‌یه‌ÛŒ دوایییان له‌سه‌ر Ú•Û†ÚµÛŒ نوخبه‌ Ùˆ ڕێبه‌رایه‌تی، به‌Ù… پێیه‌یش چۆنیه‌تیی ڕێككه‌وتن Ùˆ كۆده‌Ù†Ú¯ÛŒ Ùˆ دانوستاندن له‌ نێوان نوخبه‌ ده‌سه‌ڵاتدار Ùˆ نوخبه‌ ڕیفۆرمخوازه‌كان و، هه‌روه‌ها له‌سه‌ر پێكهێنانی ده‌سه‌ڵات Ùˆ حكوومه‌تێكی بنكه‌فراوان بۆ قۆناغی گواستنه‌وه،‌ جه‌خت ده‌كه‌نه‌وه‌. ئه‌Ù… ڕوانگه‌یه‌ زیاتر له‌سه‌ر Ú•Û†ÚµÛŒ تاك Ùˆ نوخبه‌ له ‌هه‌مبه‌ر پێكهاته‌ Ùˆ بونیاده‌ جۆراوجۆره‌كان ڕاده‌وستێت. به‌ڵام له ‌به‌رامبه‌ردا ڕوانگه‌ÛŒ "كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ú¯Ù‡‌را یاخود كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ته‌وه‌ر" له‌سه‌ر Ú•Û†ÚµÛŒ یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ÛŒ جه‌ماوه‌ر ڕاده‌وستێت و، له‌ پاڵ گرنگیی فاكته‌ر Ùˆ هۆكاره‌كانی تری گۆڕانگاری، گرنگیی Ù¾ÛŽ ده‌دات. ئه‌Ù… ڕوانگه‌یه‌ زیاتر، له‌ ده‌یه‌ÛŒ 1980 Ùˆ 1990ÛŒ سه‌ده‌ÛŒ ڕابردوو په‌ره‌ÛŒ سه‌ند. دوو زانا به ‌ناوی "ئۆدانێل Ùˆ شمیتێر" له‌ نووسینێكدا به‌ ناوی  "گواستنه‌وه‌ÛŒ ده‌سه‌ڵات له‌ حوكمڕانیی نادیموكراسیدا" O’ Donnell, Guillermo, Schmitter, Philippe C. (1986), "Transition from

Authoritarian Rule", vol.4: Tentative Conclusions about Uncertain Democracies,

 Baltimore, MD: John Hopkins University press.ØŒ بڕوایان وایه‌ كه بوونی ناكۆكی له‌Ù†ÛŽÙˆ ده‌سه‌ڵاتداران Ùˆ چۆنیه‌تیی ڕێككه‌وتن له‌ نێوان میانڕه‌وه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدار Ùˆ میانڕه‌وه‌كانی ئۆپۆزیسیۆن، ده‌توانێت ئه‌Ù… گواستنه‌وه‌یه‌ مسۆگه‌ر بكات. ‌

حكوومه‌ت Ùˆ حوكمڕانی، یان كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ØŸ

به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… چوارچێوه‌ تیۆرییه‌ بێت، پرسیاری سه‌ره‌كی، بێجگه‌ له‌ پرسی لانی كه‌Ù… Ùˆ لانی زۆری گۆڕان (ڕووخانی سیسته‌Ù… یاخود چاكسازی له‌ سیسته‌Ù…)ØŒ بریتییه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ گۆڕان Ùˆ پرۆسه‌ÛŒ دیموكراتیزاسیۆن له‌ كامه‌ به‌Ø´ Ùˆ بواردا ئه‌وله‌وییه‌تی هه‌یه‌ØŸ به‌ مانایه‌ÙƒÛŒ تر، پێویسته‌ ئه‌Ù… گۆڕانكارییه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌وه‌ بێت بۆ سه‌ره‌وه‌ØŒ یاخود به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ده‌سه‌ڵات Ùˆ پاشان هه‌نگاونان بۆ گۆڕانكاری له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ...هتد؟  لێره‌وه‌ باشتر بۆمان ده‌ر‌ده‌كه‌وێت كه‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ ئه‌زموونی پێشووتری نوخبه‌كانی ڕێبه‌ریی بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان، ئه‌وان لایه‌Ù†ÛŒ حكوومی یاخود چاكسازی له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ده‌سه‌ڵاتیان هه‌ڵبژارد. هه‌رچه‌نده‌ له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن Ùˆ ئاشتییانه‌ØŒ به‌ڵام خاڵی جێگه‌ÛŒ سه‌ر‌نج ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ لێكدانه‌وه‌ÛŒ Ú•Ù‡‌فتاری ئه‌كته‌ر- بكه‌ره‌كانی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌دا، جۆرێك له‌ ناهه‌ماهه‌نگیی هزری Ùˆ كرداری له‌ چوارچێوه‌ÛŒ دوو ڕوانگه‌ یان دوو گوتاری جیاوازدا ده‌بنیرێت. به‌Ù… مانایه،‌ له‌ لایه‌Ùƒ باس له‌ گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵات Ùˆ گۆڕینی سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی ده‌كرێت بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی دروشم Ùˆ به‌ر‌نامه‌كانی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ØŒ به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا به‌Ù¾ÛŽÛŒ دووگوتاری له‌ شێوازی گۆڕین (درێژخایه‌Ù† یاخود كورتخایه‌Ù†‌)ØŒ ڕوون نییه‌ كه‌ ئه‌Ù… گۆڕانه‌ بریتییه‌‌ له‌ ڕووخانی سیسته‌Ù… Ùˆ بنیاتنانی سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ نوێ به‌ لادانی ده‌سه‌ڵاتی دوو هێزی سه‌ره‌ÙƒÛŒ (پارتی Ùˆ یه‌كێتی)ØŒ له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ به‌ÚµÛŽÙ† Ùˆ چاوه‌ڕوانیی به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ لایه‌نگران به‌Ù¾ÛŽÛŒ دروشمی لایه‌Ù†ÛŒ تر له‌ناو ئه‌Ùˆ بزووتنه‌وه‌یه‌دا كه‌ ده‌نگیان به‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ داوه،‌ گۆڕان بریتییه‌ له‌ چاكسازییه‌ÙƒÛŒ قۆناغ به ‌قۆناغ Ùˆ ئاشتییانه‌ Ùˆ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕێككه‌وتن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هێزه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی تری ده‌سه‌ڵاتدار Ùˆ به‌ دانوستاندن و، له‌ هه‌مان كاتدا له‌ژێر گوشاری جه‌ماوه‌ریی Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌نیی كوردستان، هه‌روه‌ها ده‌Ù†Ú¯ÛŒ ناڕه‌زایه‌تی له‌ هه‌مبه‌ر Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ Ùˆ نادادپه‌روه‌ری  Ùˆ نایه‌كسانی  Ùˆ...ØŒ هه‌ÙˆÚµÛŒ چاكسازی ده‌ده‌Ù†.

كه‌Ù„ÛŽÙ† Ùˆ لێكترازانه‌كان

به‌ ده‌ربڕینێكی تر، دوو "نه‌وه-جیل" (Ù¾ÛŽØ´ ڕاپه‌رین Ùˆ دوای ڕاپه‌رین)‌ كه‌ هه‌ڵگری دوو مێژوو Ùˆ به‌گگراوند Ùˆ نۆرم Ùˆ به‌های جیاوازن، لێره‌وه‌ له‌ناو ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ هه‌ڵگری دروشمی گۆڕانن، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا دوو خوێندنه‌وه‌ÛŒ جیاوازیان بۆ گۆڕان و، به‌Ù… پێیه‌ میكانیزم Ùˆ ئامانجه‌كانیان هه‌یه‌. لێره‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌Ù… دژبه‌یه‌ÙƒÛŒ (لێكدژی)یه‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ Ú•Ù‡‌فتاری جیاواز Ùˆ دژبه‌یه‌ك؛ له‌ لایه‌Ùƒ میانڕه‌وه‌ÛŒ بۆ گۆڕان Ùˆ چاكسازی و، له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ توندڕه‌ÙˆÛŒ Ùˆ په‌له‌كردن له‌ گۆڕان و، به‌Ù… پێیه‌یش هه‌نگاو به‌ره‌Ùˆ ڕووخاندن Ùˆ لادانی ده‌سه‌ڵاتی هه‌نووكه‌یی. باشترین نموونه‌یش ته‌قینه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… لێكترازان Ùˆ ناكۆكییه له‌سه‌ر پرسی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم له‌ په‌رله‌مانی كوردستان ڕووی دا، كه‌ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ هه‌ڵپه‌ساردنی كاری په‌رله‌مان Ùˆ ناردنه‌وه‌ÛŒ وه‌زیره‌كانی گۆڕان Ùˆ به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان دوورخستنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌ حكوومه‌ت Ùˆ ده‌سه‌ڵات. لێره‌ به‌داوه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ له‌ده‌ستدانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسیی ئه‌Ùˆ بزووتنه‌وه‌یه‌ Ùˆ ڕووداوه‌كانی پاشتری، ده‌بینین كه‌ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه، ئه‌Ù… جاره‌ په‌نا ده‌باته‌ به‌ر گوشاری جه‌ماوه‌ری Ùˆ دروستكردنی ناڕه‌زایه‌تی؛ هه‌رچه‌نده‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له ‌بنه‌Ú•Ù‡‌تدا زیاتر بڕوای به‌ گۆڕانكاری له ‌سه‌ره‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌ هه‌یه‌ و، جه‌ماوه‌ر وه‌كوو كارتێكی گوشار ده‌بینرێت، ناتوانێت ئامانجه‌ سیاسییه‌كانی ده‌سته‌به‌ر بكات. ئه‌مه‌ ده‌رخه‌ری ئه‌Ùˆ ڕاستییه‌یه‌ كه‌ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه، ‌زیاتر كار له‌سه‌ر نوخبه‌Ú¯Ù‡‌رایی ده‌كات؛ به‌ مانایه‌ÙƒÛŒ تر، بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان سه‌ركه‌وتن Ùˆ دروستبوونی هه‌ر گۆڕان Ùˆ چاكسازی Ùˆ گۆڕانكارییه‌Ùƒ له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ ده‌بینێت.

ئه‌مه‌ ده‌ربڕ Ùˆ ده‌رخه‌ری سروشتی "نوخبه-‌ته‌وه‌ر" له‌ بری "كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌-ته‌وه‌ر" و، به‌Ù… پێیه‌یش زاڵبوونی ڕوانگه‌ÛŒ دووه‌مه‌ له‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌دا‌Ø› واته‌ گۆڕانكاریی ڕیشه‌یی Ùˆ ته‌نانه‌ت ڕووخانی سیسته‌مه‌‌كه‌ له ‌به‌رامبه‌ر گۆڕانكاری له‌ خواره‌وه‌ Ùˆ هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ ڕێككه‌وتن Ùˆ دانوستاندن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هێزه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان كه‌ جومگه‌ سه‌ره‌كییه‌ ئابووری، سیاسی Ùˆ سه‌ربازییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانیان تا ئه‌Ù… ساته‌وه‌خته‌ له‌ژێر كۆنترۆڵدایه‌. كاردانه‌وه‌كانیش (له‌ لایه‌Ù† خه‌ÚµÙƒ Ùˆ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌) هه‌ر له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كرێت. بۆیه‌ ته‌نانه‌ت بێجگه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات، حزبه‌كانی تری ئۆپۆزیسیۆنی پێشوو وه‌كوو "یه‌كگرتووی ئیسلامیی كوردستان" كه‌ به‌ هێزێكی میانڕه‌وه‌ÛŒ ئیسلامی ده‌ناسرێت، به‌سه‌ر دوو باڵ یاخود ڕوانگه‌ Ùˆ هه‌ڵوێستدا له‌ په‌رله‌مان Ùˆ ده‌ره‌وه‌ÛŒ په‌رله‌ماندا، دابه‌Ø´ ده‌بێت.

هه‌ڵسه‌نگاندن به‌Ù¾ÛŽÛŒ چوارچێوه‌ÛŒ تیۆریی "ئۆدانێل Ùˆ شمیتێر"

لێره‌دا له‌ Ú†Ù‡‌ند خاڵێكدا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ùˆ چوارچێوه‌ تیۆرییه‌ØŒ خه‌ساره‌كانی بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان Ùˆ گوتاری گۆڕانخوازی بخه‌ینه‌ ڕوو. هه‌رچه‌نده‌ ده‌كرێت له‌ Ú•Ù‡‌هه‌ند Ùˆ ڕوانگه‌ Ùˆ تیۆریی جیاوازه‌وه‌‌ سه‌یری ئه‌Ù… پرسه‌ بكرێت Ùˆ خه‌سارناسی (Pathology)ÛŒ بۆ بكرێت.

یه‌كه‌Ù…: Ù¾ÛŽØ´ هه‌موو شتێك، پێویست بوو كه‌ له ‌ڕووی گوتارییه‌وه‌ Ùˆ پاشان له ‌ڕووی سیاسه‌تی كرده‌یییه‌وه،‌ كار له‌سه‌ر سازش Ùˆ ڕێككه‌وتن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌سه‌ڵات بكرێت؛ واته‌ به‌رنامه‌ÛŒ كاری له‌سه‌ر بنه‌مای "هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ Ùˆ سازش Ùˆ ڕێككه‌وتن" له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دانوستاندن دابڕێژرێت.

دووه‌Ù…: پێویست بوو خودی بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان Ùˆ لایه‌نگرانی، به‌ ده‌سكه‌وتی "Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یی" Ùˆ پرۆسه‌ÛŒ هه‌نگاو به‌ هه‌نگاوی چاكسازی، ڕازی بوونایه‌.

سێیه‌Ù…: پێویست بوو دیسكۆرسی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌ گوتارییه‌ دژبه‌یه‌كه‌كان ڕزگاری بووبایه‌. به‌ مانایه‌ÙƒÛŒ تر، نابێت گوتاری بزووتنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕیفۆرمخواز له‌ نێوان ڕووخان Ùˆ چاكسازیدا هاتوچۆ بكات، یاخود سه‌رگه‌ردان Ùˆ ناڕوون بێت.

چواره‌Ù…: ستراتیژیی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ØŒ نه‌ده‌بوایه‌ ته‌نیا له‌سه‌ر گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵات بینا بكرابایه‌ØŒ به‌ڵكوو پێویست بوو له‌ خواره‌وه‌یش له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گوتارسازی Ùˆ پته‌وكردن Ùˆ داڕشتنه‌وه‌ÛŒ چوارچێوه‌ Ùˆ بنه‌ما Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ په‌روه‌رده‌یییه‌وه‌ كاری بكردبایه‌. به‌ دیوێكی دیكه‌دا، تاكه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕیفۆرم له‌ حكوومه‌ته‌وه‌ تێپه‌ر نابێت و، ئه‌مه‌یش بۆ لایه‌نگران Ùˆ ئه‌ندامانیان باشتر شیكردنه‌وه‌ÛŒ بۆ كرابایه‌.

پێنجه‌Ù…: گۆڕانی ڕیشه‌یی Ùˆ فره‌Ú•Ù‡‌هه‌ند Ùˆ هه‌مه‌لایه‌نه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گوتاری ڕیفۆرمه‌وه‌ ده‌سته‌به‌ر ناكرێت، یاخود هه‌ڵگری كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ دژبه‌یه‌كییه؛ به‌ڵكوو ئه‌مه‌ گوتاری شۆڕشه‌ كه‌ ده‌توانێت ئه‌Ù… Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زانه‌ هه‌ڵبگرێت.

شه‌شه‌Ù…: به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… خاڵه‌ÛŒ سه‌ره‌وه‌ØŒ گوتاری گۆڕان له‌سه‌ر "به‌شه‌یتانیكردن" یاخود "به‌دێوكردن"ÛŒ لایه‌Ù†ÛŒ به‌رامبه‌ر Ùˆ ده‌سه‌ڵات دانرابوو؛ ئه‌مه‌یش له‌ گوتاری ڕیفۆرمخوازی Ùˆ له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ùƒ كه‌ خاوه‌Ù†ÛŒ فره‌ییی سیاسییه‌ØŒ جێگه‌ÛŒ نابێته‌ Ùˆ جێبه‌جێكردنی ئه‌سته‌مه و، ته‌نیا له‌ چوارچێوه‌ÛŒ بزووتنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ شۆڕشگێرانه‌دا‌ مانیفێست ده‌كرێت‌ و، له‌مه‌یش گرنگتر Ùˆ زیاتر، ده‌رفه‌ت Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری هه‌ر جۆره‌ ڕێككه‌وتن Ùˆ سازشێك به‌ Ù‡Û†ÛŒ چاوه‌ڕوانی Ùˆ  گوشاری بنكه‌ÛŒ جه‌ماوه‌رییه‌وه‌ له‌ناو ده‌بات.

حه‌وته‌Ù…: ته‌واوی قورسایی بۆ گۆڕانكاری له‌ گوتاری ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌دا "سیاسی" بوو و، Ú•Ù‡‌هه‌ند Ùˆ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز Ùˆ بنه‌ماكانی كه‌لتووری Ùˆ په‌روه‌رده‌یی Ùˆ ڕۆشنبیری گرنگیی Ù¾ÛŽ نه‌درا، یاخود لانی كه‌Ù… كه‌متر گرنگیی Ù¾ÛŽ درا.

هه‌شته‌Ù…: هه‌ر بزووتنه‌وه‌یه‌Ùƒ به‌ واقعبینیی سیاسی، پێویسته‌ Ú•Ù‡‌چاوی هه‌لومه‌رج Ùˆ بارودۆخی ئه‌Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ بكات، به‌ڵام بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان كه‌متر Ú•Ù‡‌چاوی ئه‌Ù… زه‌مینه‌یه‌ÛŒ كرد. بۆ نموونه‌ له‌ هه‌ر سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ سیاسی Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌كدا، ئه‌وله‌وییه‌تی سه‌ره‌كی، پرسه‌كانی جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ مه‌ترسیی ده‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ به‌گشتی پرسی ئاسایشه‌ØŒ به‌Ù… پێیه‌یش هه‌رێمی كوردستان له‌ دۆخێكی تایبه‌تدایه‌ Ùˆ زۆرینه‌ÛŒ جه‌ماوه‌ر سه‌ره‌ڕای ناڕازیبوون له‌ نادادپه‌روه‌ری Ùˆ بوونی Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ Ùˆ سه‌روه‌رنه‌بوونی یاسا Ùˆ ...ØŒ به‌ڵام به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌زموونی تاڵی ڕابردوو و، هه‌روه‌ها بارودۆخی تایبه‌تی كوردستان Ùˆ ناوچه‌كه‌ Ùˆ گۆڕانكارییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ عێراق، مه‌ترسییان له‌ دروستبوونی ناسه‌قا‌مگیریی سیاسی Ùˆ ئاسایشی Ùˆ... هه‌یه‌.

نۆیه‌Ù…: بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان له‌ دروستكردنی به‌ره‌یه‌Ùƒ یاخود هاوپه‌یمانێتییه‌Ùƒ له‌ هێزه سه‌ره‌كییه‌كانی‌ ئۆپۆزیسیۆنی پێشووتر (بۆ نموونه‌ كۆمه‌ÚµÛŒ ئیسلامیی كوردستان Ùˆ یه‌كگرتووی ئیسلامیی كوردستان)ØŒ سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو. به‌ مانایه‌ÙƒÛŒ تر، لێكنزیكبوونه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… هێزانه‌ زیاتر له‌سه‌ر بنه‌مای ترس له‌ ده‌سه‌ڵات Ùˆ زیاتر ته‌كتیكی Ùˆ ڕۆژانه‌ بوو، نه‌Ùƒ ستراتیژیك Ùˆ درێژخایه‌Ù† Ùˆ له‌سه‌ر بنه‌مای دیسكۆرسی ئه‌Ù… هێزانه‌ بێت. له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ ئه‌Ù… هێزانه‌ دژبه‌یه‌كییه‌ÙƒÛŒ قووڵییان له ‌ڕووی گوتار Ùˆ سیاسه‌تی كرده‌یییه‌وه‌ هه‌بووه‌ Ùˆ هه‌یه‌.

ده‌یه‌Ù…: خاڵێكی گرنگ كه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ خاڵی پێشووتره‌وه‌ هه‌یه،‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هێزه‌كانی ئۆپۆزیسیۆن Ùˆ به‌تایبه‌ت بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان له‌ نێوان گوتاری ده‌سه‌ڵات Ùˆ گوتار Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاری "ئۆپۆزیسیۆنبوون"دا له‌ هاتووچۆدا بوون یاخود سه‌رگه‌ردان بوون. ئه‌مه‌یش دوودڵی Ùˆ سه‌ر‌لێشێواویی بۆ جه‌ماوه‌ر Ùˆ لایه‌نگرانیان دروست كردبوو.

یازده‌یه‌Ù…: گوتاری بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان نه‌یتوانی هه‌ڵگری پێداویستیی هه‌موو چین Ùˆ توێژه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ بێت، یاخود بگرێته‌ خۆ. به‌ مانایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌ØŒ به ‌Ù‡Û†ÛŒ هه‌ڵگرتنی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌ گوتارییه‌ دژبه‌یه‌كییه‌كانی ڕیفۆرم Ùˆ Ø´Û†Ú•Ø´ (چاكسازی Ùˆ ڕووخان)ØŒ له‌ لایه‌Ùƒ له‌ناو ده‌سه‌ڵات و، له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ له‌ناو خه‌ڵكدا ترسی دروست كرد؛ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری پێكدادان دروست ده‌بێت Ùˆ سه‌قامگیریی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ سیاسی ده‌شێوێنێت.

دوازده‌یه‌Ù…: بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان به‌Ù¾ÛŽÛŒ چوارچێوه‌ تیۆرییه‌كه‌ÛŒ "ئۆدانێل Ùˆ شمیتێر"ØŒ پێویست بوو كه‌ له‌ پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ له‌سه‌رخۆ Ùˆ پله ‌به‌ پله‌ Ùˆ ڕیفۆرمخوازانه‌ Ùˆ هاوسه‌Ù†Ú¯ له‌سه‌ر بنه‌مای "دانوستان Ùˆ ڕێككه‌وتن Ùˆ سازان" ده‌ست Ù¾ÛŽ بكات، له‌ بری هه‌ڵگرتنی دروشمی ڕووخان Ùˆ گۆڕانی بنه‌Ú•Ù‡‌تی له‌ هه‌موو جومگه‌ Ùˆ بواره‌كاندا.

سێزده‌یه‌Ù…: بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان نه‌یتوانی له‌ بری په‌راوێزخستنی لایه‌نه‌كانی ده‌سه‌ڵات، فۆرمۆڵێكی سیاسی، یان ئه‌لته‌رناتیڤێكی میانڕه‌وانه‌تر پێشكه‌Ø´ بكات. به‌ مانایه‌ÙƒÛŒ تر، پێویست بوو بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان Ùˆ بزاڤی گۆڕانخوازی Ùˆ چاكسازی، فۆرمۆڵێكی سیاسی له‌سه‌ر بنه‌مای "هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ" له‌ نێوان ناڕه‌زایه‌تیی جه‌ماوه‌ری Ùˆ چاكسازی له‌ لایه‌Ùƒ و، گره‌نتیدان به‌ ده‌سه‌ڵات Ùˆ پاراستنی ده‌سكه‌وت Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ دروست بكات. لێره‌وه‌ به‌دڵنیایییه‌وه‌ تێچووی كه‌متر ده‌بوو Ùˆ له‌ لایه‌Ù† ده‌سه‌ڵات Ùˆ خه‌ڵكه‌وه‌ باشتر پێشوازیی Ù„ÛŽ ده‌كرا Ùˆ سه‌ركه‌وتوو ده‌بوو.

چوارده‌یه‌Ù…: بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان به‌ Ù‡Û†ÛŒ گوتاره‌كه‌یه‌وه‌ Ùˆ په‌رشوبڵاوی له‌ هه‌ڵگرانی ئه‌Ù… گوتاره‌وه،‌ له‌ نێوان چاكسازی Ùˆ ڕووخاندا، گوشاری جه‌ماوه‌ریی زۆری بۆ سه‌ر خۆی دروست كرد كه‌ له‌ توانای ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه به‌ده‌ر بوو‌ØŒ یاخود توانای ئه‌وه‌ÛŒ نه‌بوو خێرا وه‌ڵامی ئه‌Ù… چاوه‌ڕوانییه‌ بداته‌وه‌.

پازده‌یه‌Ù…: له ‌ڕووی ناسنامه‌یییه‌وه‌ØŒ بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان له‌ لایه‌Ùƒ هه‌ÙˆÚµÛŒ ده‌دا خۆی له‌ یه‌كێتیی نیشتمانی كوردستان جیا بكاته‌وه،‌ به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا نوخبه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی، خۆیان به‌ هه‌ڵگری شانازی Ùˆ ئه‌زموون Ùˆ مێژووی ئه‌Ù… حزبه‌ داده‌نا، یان لانی كه‌Ù… له ‌لایه‌Ù† لایه‌نگره‌كانیانه‌وه‌‌ ئه‌Ù… ناسنامه‌یان پێدراوه‌ و، له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ خۆیان به‌ "ئه‌وه‌ÛŒ تر"ÛŒ پارتی دیموكراتی كوردستان Ùˆ به‌گشتی ده‌سه‌ڵات، پێناسه‌ ده‌كرد.

لێره‌وه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ نه‌بوونی ده‌رفه‌ت (یاخود په‌له‌كردن له‌ كاری ئۆپۆزیسیۆن Ùˆ پاشان ده‌سه‌ڵاتبوون) Ùˆ دروستكردنی كادیری نوێی سیاسیی خاوه‌Ù† ئه‌زموون له‌ Ú¯Û†Ú•Ù‡‌پانی سیاسیدا كه‌ جێگه‌ÛŒ متمانه‌ÛŒ هه‌موو جه‌ماوه‌ر، یان لانی كه‌Ù… زۆرینه‌ بێت، كاره‌كته‌ره‌كانی پێشووتری یه‌كێتیی نیشتمانی به‌ شێوه‌ÛŒ سه‌ره‌كی، ئه‌Ù… ئه‌ركه‌یان گرته‌ ئه‌ستۆ. بوونی كه‌سانی Ú¯Ù‡‌نج Ùˆ خوێنده‌وار به‌Ù¾ÛŽÛŒ پێكهاته‌ÛŒ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ كه‌لتووری سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستان، كه‌متر ئه‌Ùˆ كاریگه‌ری Ùˆ شوێندانه‌رییه‌ÛŒ ده‌بێت؛ به‌Ù… پێیه‌یش هه‌ڵگرانی ئه‌Ù… ‌دیسكۆرسه‌ÛŒ بزووتنه‌وه‌كه،‌ هه‌ر له‌ چوارچێوه‌ÛŒ نوخبه‌كانی پێشووتری یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستاندا قه‌تیس مانه‌وه‌ Ùˆ له‌ لایه‌Ù† جه‌ماوه‌ره‌وه‌ هه‌ڵسه‌نگاندنیان بۆ ده‌كرا. له ‌ڕووی ناسنامه‌یییه‌وه،‌ ئه‌Ù… Ù„ÛŽÚµÛŒ Ùˆ ناڕوونییه‌ كاریگه‌ریی نه‌رێنیی له‌سه‌ر Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ جه‌ماوه‌ریی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ دروست كرد و، زیاتر وه‌Ùƒ بزووتنه‌وه‌یه‌Ùƒ كه‌ ته‌نیا دژی پارتی دیموكراتی كوردستانه‌ خۆی نماش كرد Ùˆ ناسێنرا.

كۆبه‌ند:

‌دروستبوونی بزووتنه‌وه‌ÛŒ گۆڕان Ùˆ ئه‌زموونی كرده‌ییی كاری ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ØŒ سه‌ره‌ڕای پێویستیی دروستبوونی ئۆپۆزیسیۆنێكی چاكسازیخواز له‌ هه‌رێمی كوردستان، كه‌ خزمه‌ت به‌ Ú•Ù‡‌وت Ùˆ پرۆسه‌ÛŒ دیموكراتیزاسیۆن له‌ بواره‌ جۆراوجۆره‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ سیاسه‌تدا بكات، هه‌ڵگری Ú†Ù‡‌ندین وانه‌ Ùˆ ئه‌زموونه‌ بۆ خودی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ Ùˆ هه‌ر بزاڤێكی تری چاكسازیخواز Ùˆ ڕیفۆرمیست له‌ داهاتوودا. یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنگترین Ùˆ به‌رجه‌سته‌ترین كێشه‌كانی ئه‌Ù… بزاڤه‌ (سه‌ره‌ڕای گرفت Ùˆ به‌ربه‌سته‌كانی تر) هاتوچۆ Ùˆ دوودڵی بوو له ‌نێوان ڕووخان Ùˆ ڕیفۆرمدا؛ به‌Ùˆ ‌مانایه ‌كه‌ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ نه‌یتوانی له‌ لایه‌Ùƒ ڕێككه‌وتن Ùˆ سازشێك له‌ نێوان هێز Ùˆ لایه‌Ù† Ùˆ تاكه‌ ڕیفۆرمخوازه‌كان بۆ چاكسازی له‌ كایه‌ جۆراوجۆره‌كانی هه‌رێمی كوردستان دروست بكات و، له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دانوستاندنه‌وه، سازش Ùˆ ڕێككه‌وتنێك‌‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌سه‌ڵاتدا Ù¾ÛŽÙƒ بێنێت.

 Ù‡Ù‡‌روه‌ها ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ زیاتر له‌وه‌ÛŒ به‌ شێوه‌ÛŒ هه‌نگاو به ‌هه‌نگاو له‌ خواره‌وه‌ كار بۆ ڕیفۆرم بكات، هه‌موو توانا Ùˆ ستراتیژیی خۆی له‌ سه‌ره‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌ Ùˆ له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵات، داناوه‌. به‌Ù… پێیه‌یش، به‌ كاردانه‌وه‌ÛŒ ده‌سه‌ڵات Ùˆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ ناوه‌ندی بڕیار، هیچ نه‌بێ له‌ كورتخایه‌ندا تووشی شكست Ùˆ نائۆمێدی Ùˆ لێكترازان Ùˆ په‌راوێزكه‌وتنی جه‌ماوه‌ری Ùˆ سیاسی ده‌بێت. له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ نه‌یتوانی گوشاری جه‌ماوه‌ری وه‌كوو كارتێكی گوشاری سیاسی له‌ سه‌ره‌وه‌ بۆ دانوستاندن Ùˆ سازش له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌سه‌ڵات به ‌مه‌به‌ستی چاكسازی به‌كار بهێنێ؛ كه‌ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین هۆكاری ئه‌مه‌یش ئه‌وه‌ بوو كه‌ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ زیاتر له‌وه‌ÛŒ كه‌ بڕوای به‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی جه‌ماوه‌ری‌ هه‌بێت، بڕوای به‌ كۆنترۆڵی ناوه‌نده‌ÛŒ بڕیاری سیاسی Ùˆ حكوومه‌ت هه‌بوو بۆ جێبه‌جێكردنی پلان Ùˆ به‌رنامه‌كانی. ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای دژبه‌یه‌ÙƒÛŒ Ùˆ لێكترازان له‌ گوتاری هه‌ڵگرانی ئه‌Ù… دیسكۆرسه‌ÛŒ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ Ùˆ زاڵبوونی باڵی توندڕه‌و، كه‌ خوازیاری گۆڕانی ڕیشه‌یی Ùˆ خێرا بوون له‌سه‌ر باڵی میانڕه‌وتر، كه‌ خوازیاری ڕیفۆرمی هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو بوون له‌سه‌ر بنه‌مای ڕێككه‌وتن Ùˆ سازش له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌سه‌ڵات Ùˆ هێزه‌كانی تری گۆره‌پانی سیاسی له‌ هه‌رێم كوردستاندا.

له‌ كۆتاییدا، خاڵی گرنگ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه به‌ ململانێی توندی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌سه‌ڵاتدا، ده‌رفه‌تی‌ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ده‌ست دا كه‌ پاساو Ùˆ Ú•Ù‡‌وایه‌تی بۆ ڕێككه‌وتن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ نوخبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانی هه‌رێمی كوردستان، له‌ ‌لای لایه‌نگرانی به‌ده‌ست بهێنێت، ئه‌مه‌یش، بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ ڕادیكاڵیزه‌بوونی ئه‌Ù… بزووتنه‌وه‌یه‌ØŒ كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئامانجه‌كانی ڕیفۆرمخوازیدا دژبه‌یه‌كه‌. ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ گوتاری حزبه‌ سیاسییه‌ ئیسلامییه‌كان كه‌ هه‌ڵگری دژبه‌یه‌كین، به‌Ùˆ‌ مانایه‌ كه‌ به‌ئیسلامیكردنی ئه‌Ù… سیسته‌مه‌ÛŒ ئێستا Ùˆ داڕشتنه‌وه‌ÛŒ له‌سه‌ر بنه‌ماكانی ئیسلامی سیاسی، به ‌مانای گۆڕانی ڕیشه‌یی یاخود ڕووخانی سیسته‌Ù… دێت، نه‌Ùƒ چاكسازی Ùˆ ڕیفۆرم؛ بۆیه‌ پێویسته‌ زۆر به‌وشیارییه‌وه مامه‌ÚµÙ‡‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ù… Ú†Ù‡‌مك Ùˆ دیسكۆرسانه‌دا ‌بكرێت و، هاووڵاتیان Ù„ÛŽÛŒ ئاگادار بن.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون