PÊNÛS
 
"قارەمانانی چینی ناوەند، حوکمڕانییەکی باش مسۆگەر دەکەن" 
     2016-08-12
نانسی بردزاڵ

"قارەمانانی چینی ناوەند، حوکمڕانییەکی باش مسۆگەر دەکەن"

 

نانسی بردزاڵ، بنیاتنەر و سەرۆکی ناوەندی گەشەی جیهانی

"سەرهەڵدانی چینی ناوەند Ù„Û• وڵاتانی پەرەسه‌ندوودا، Ú©Û• ئاکامی زیاتر Ù„Û• دوو دەیە Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ بەردەوامی ئابووریی جیهانی بوو، Ù†Û• تەنیا بۆ ئابووری، بەڵکو بۆ حوکمڕانیی باشتریش کارتێکەر بووە.

لێکدانەوەی مێژووی هاوچەرخ ئەوه‌ پیشان دەدات، Ú©Û• چینی ناوەندی گەورە Ùˆ خاوەنی ئاسایش، ژێرخانێکی پتەو بۆ چێکردن Ùˆ پاراستنی باشی حکوومەتێکی دیموکراتیک دەڕەخسێنێت.

چینی ناوەند، Ù†Û• تەنیا بۆ دانی باج، سەرمایەیه‌Ú©ÛŒ تێروتەسەڵ بۆ بەشی خزمەتگوزاریی گشتی ÙˆÛ•Ú© ڕێگەوبان، فێرکردن Ùˆ ڕاهێنان، پاکوخاوێنیی گشتی Ùˆ ... دابین دەکات، بەڵکو خوازیاری حوکمڕانیی یاسا، پتەوکردن Ùˆ جێبەجێکردنی گرێبەستەکان و، هەروەها دابینکردنی ئەو پێداویستییە گشتییانەی کۆمەڵگەیە Ú©Û• هه‌مووان Ù„ÛŽÛŒ سوودمەند دەبن.

هەر چەنده‌ Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• جیاوازەکاندا، چینی ناوەند دیاردەیەکی ڕێژەیییە، بەڵام هەڵگری واتایەکی گشتییە. چینی ناوەند، ئەو کەسانە دەگرێتەوە Ú©Û• داهاتێکی باش Ùˆ جێی متمانەیان بۆ بەرگری Ù„Û• بەرامبەر هەندێک Ø´Û†Ú©ÛŒ ÙˆÛ•Ú© بێکاری، پێداویستییە پزشکییە خێراکان Ùˆ تەنانەت شکستی سەرمایەدارە بچووکەکانیان هەیە. ئەو واتایە Ù„Û• وڵاتانی پەرەسه‌ندوودا گرینگییەکی زۆری هەیە.

بۆ ئەوەی چینی ناوەند کارتێکەر بێت، دەبێ لانی Ú©Û•Ù… (٣٠%)ÛŒ دانیشتووانی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ù¾ÛŽÚ© بێنن، تا ئاستی ئەو باجەی Ú©Û• دەیدەن، بەشی خزمەتگوازیی گشتی دابین بکات. هەرەوها بتوانێت پێداویستییە ژیانییەکانی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ØŒ ÙˆÛ•Ú©Ùˆ پاراستنی ئاسایشی گشتی، بەسەر دەسەڵاتدا بسەپێنێت. ئەگەری ئەوەی Ú©Û• کەسانی سەر بە چینی ناوەند، بکەونە داوی هزری چەواشەی ÙˆÛ•Ú© دینسالاری یان ڕەگەزییه‌وه‌ØŒ لاوازە.

بێشک، بوونی چینی ناوەند بە مانای سەقامگیریی سیاسی Ùˆ جێگیربوونی حکوومەتی دیموکراتی نییە. Ù„Û• ڤێنزوێلا Ùˆ ئێران، بە Ù‡Û†ÛŒ وەبەرهێنان Ùˆ فرۆشتنی نەوت Ú©Û• Ù„Û• پاوانی حکوومەتدایە، چینی ناوەند (٥٠%)ÛŒ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ù¾ÛŽÚ© دێنێت. بەڵام دەوڵەت خۆی بە بەرپرس نازانێت Ú©Û• وڵامی داخوازییەکانی ئەوان بداتەوە. Ù„Û• تایلەند، له‌ ساڵی ٢٠١٢، نزیک بە (٥٠%)ÛŒ دانیشتووان داهاتی زیاتر Ù„Û• دە دۆلاری ڕۆژانه‌یان هەبوو، Ù„Û• ساڵی داویی Ùˆ Ù„Û• دوای قەیرانی ئابووری، کودەتای نیزامی ڕووی دا. یان ڕووسیا Ú©Û• بە بوونی سەرچاوی زۆری نەوت، چینێکی ناوەندی گەورە Ùˆ ڕێکخراوی هەیە، بەڵام پووتین توانیی Ù„Û• بەرامبەر داخوازیی کۆمەڵایەتیی چینی ناوەنددا خۆی ڕابگرێ.

لە لایەکی ترەوە، پێشمەرجی حکوومەتێکی سەقامگیر، بە مانای بوونی چینی ناوەند نییە. لە ڕواندا کە تەنیا ١٠% لە دانیشتووانی وڵات لە چینی ناوەنددا جێگەیان دەبێتەوە، "پۆل کاگامێ" توانیی دوو دەیە، بێبڕانەوە، حکوومەتێکی سەقامگیر بە گەشەی ئابوورییەوە دابمەزرێنێت. بە کورتی، ئاستی چینی ناوەندیی ڕێکخراو گرینگە، بەڵام هەموو شتێک نییە.

ناوەندی توێژینەوەی (PEW) لە ساڵی ٢٠١٥ پیشانی دا، کە چینی ناوەند لە ئەمریکا لە دۆخی بچووکبوونەوەدایە، کە لەوانەیە تا ڕادەیەک دەربڕی مەیلی کۆمەڵگە بۆ لای پاڵێوراوە ناحزبییەکان بێت.

Ù„Û• ئەورووپادا، Ù†Û•ÙˆÛ•ÛŒ نوێی مەکینەکان، Ú©Û• بووه‌تە Ù‡Û†ÛŒ پەرەسه‌ندنی سیستەمی خۆکار Ùˆ کەڵکوەرگرتن Ù„Û• ڕۆبۆت Ù„Û• هەندێک کاردا، Ú©Û• لانی زۆری پەیوەندیی بە خوێندکارانی سەر بە چینی ناوەندەوە هەیە، بووه‌تە Ù‡Û†ÛŒ Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ حزبە ڕاستئاژۆوه‌کان Ùˆ مەیلی دژ بە کۆچبەران. بۆ ئەوەی چینی ناوەند ببێتە خوڵقێنەری هێزێکی سیاسیی ئەرێنی، Ù†Û• تەنیا گەورەیییه‌ ڕێژەیییه‌كه‌ÛŒ Ù„Û• کۆمەڵگەدا گرینگە، بەڵکو دەبێ Ù„Û• بواری ئابوورییشەوە سەکەوتوو Ùˆ متمانەی بەخۆی هەبێت.

بەجیهانیبوونی سەرمایە، بە دەستەبەرکردنی بازاری کار بۆ چینی ناوەندی خوێندەوار، دابینکردنی پێشینەی خانووبەرە و فۆرمەکانی دیکەی پێشینە وەکو هێڵی بەرهەمهێنانی کەلوپەلی بەکاربەری زنجیرەیی، هەروەها مسۆگەرکردنی کاری گونجاوی بۆ کەسانی لێهاتوو دابین کرد. هاوکاتیش پێشکەوتنی تێکنۆلۆژیای پەیوەندیگرتن وەک ئینتێرنێت، مۆبایل و ڕایەڵە کۆمەڵایەتییەكان، ئەو توانایەی بە چینی ناوەند بەخشی، کە لە ڕێکخستندا کارتێکەریی سیاسیی هەبێت و لە کۆتاییدا سەرنجی حوکمڕانانی بۆ لای خۆی ڕاکیشا.

خۆشباوەڕان، ئەو گۆڕانانە بە هۆکاری سەرەکیی ئاڵوگۆڕە سیاسییەکان Ù„Û• هەندێک وڵاتدا Ù„Û• Ù‚Û•ÚµÛ•Ù… دەدەن. Ù„Û• تورکیا، چینی ناوەند Ù„Û• بەرامبەر دەسەڵاتی ئەردۆگان Ùˆ Ù„Û• ئارژانتیندا بۆ گوشارهێنان Ùˆ سەرکەوتن له‌ دژی خاتوو کریستینا کیرشنێر بەشداریی کرد Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ Ù„Û• درێژەدان بە تێچووی پۆپۆلیستیی ئابووری گرت. لەوانەیە ‌ڕێکەوت نەبێت Ú©Û• توونس به‌ نزیکەی (٣٠%)ÛŒ چینی ناوەنده‌وه‌ØŒ تاكه‌ وڵاتی عەرەبی بوو Ú©Û• Ù„Û• بەهاری عەرەبیدا بۆ گواستنەوە بەرەو سیستەمێکی دیموکراتی، سه‌ركه‌وتنی به‌ده‌ست هێنا."

سەرچاوە:

 https://www.foreignaffairs.com/articles/2016-02-15/middle-class-heroes

http://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/63439/

 
 
« "قارەمانانی چینی ناوەند، حوکمڕانییەکی باش مسۆگەر دەکەن"

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون