PÊNÛS
 
گرنگیی ئیتاڵیا بۆ باشووری کوردستان 
     2017-02-05
شەیدا عەلى

گرنگیی ئیتاڵیا بۆ باشووری کوردستان

 Ø´Û•ÛŒØ¯Ø§ عەلی – توێژەر

دەروازە: Ù„Û• دوو وتاری پێشوودا باسمان Ù„Û• گرنگیی پەیوەندیی نێوان دوو دەوڵەتی گرنگی ناو یەکێتیی ئەوروپا کرد، ئەوانیش فەرەنسا Ùˆ ئەڵمانیا بوون. Ù„Û•Ù… وتارەیشدا، گرنگە تیشک بخەینە سەر گرنگیی دەوڵەتی ئیتاڵیا Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ لەسەر ئاستی جیھان Ùˆ ھەرێمایەتی و، گرنگیی ئەم دەوڵەتە بۆ باشووری کوردستان، پاشان تیشک بخەینە سەر ئاستی پەیوەندییەکانی نێوان ئیتاڵیا Ùˆ باشووری کوردستان  Ùˆ ئاییندەی ئەو پەیوەندییەی Ù„Û• ئێستادا بوونی ھەیە.  

گرنگیی ئیتاڵیا Ù„Û• ئەوروپادا: ئیتاڵیا لەناو ئه‌وروپادا بە یەکێک Ù„Û•Ùˆ دەوڵەتانە ئەژمار دەکرێت Ú©Û• Ù„Û• چەند قۆناغێکی مێژووییی گرنگدا بۆ بنیاتنانی ئەوروپایەکی یەکگرتوو، Ú•Û†ÚµÛŒ گرنگی گێڕاوە؛ ئەوروپایەک Ú©Û• لانی Ú©Û•Ù… Ù„Û• ڕووی ئابوورییەوە ڕێکخراو  Ø¨ÛŽØª Ùˆ Ù„Û• ڕووی سیاسییەوە ھەماھەنگکار بێت. Ù„Û• پایزی ١٩٤١دا ئەلتیرۆ سبینیلی Ùˆ ئیرنوستۆ ڕووسی، Ú©Û• بۆ دوورگەی  فینتۆتینی دوور خرابوونەوە، بنەماکانی مانیفیستۆی ئەوروپایەکی فیدراڵیان ڕاگەیاند. Ù„Û• ساڵی ١٩٥٧یشدا، ئیتاڵیا میوانداریی واژووکردنی ڕێککەوتننامەی گرووپی ئابووریی ئەوروپی (CEE) و، ھەروەھا گرووپی ئەوروپی بۆ ئەتۆم (EURATOM) کرد. ئەمانە تەنیا Ú¾Û•ÙˆÚµÛ• سەرەتایییەکانن؛ Ù„Û• پاش ئەوە دەیان Ú¾Û•ÙˆÚµ Ùˆ کاری جۆراوجۆری گرنگ، بوونیان ھەیە Ú©Û• ئیتاڵیا Ú•Û†ÚµÛŒ گرنگی Ù„Û• بنیاتنانی ئەوروپایەکی یەکگرتووی بواری ئابووری Ùˆ ھەماھەنگکاری بواری سیاسیدا ھەبووە. لێرەوە دەمانەوێت بڵێین ئیتاڵیا دەوڵەتێکی تەماشاکاری دۆخی ئەوروپی نەبووە بە درێژاییی مێژوو، به‌ڵكوو دەوڵەتێک بووە Ú•Û†Úµ Ùˆ گرنگیی ھەبووە Ù„Û•Ùˆ دۆخەی Ú©Û• ئێستا ئەوروپا Ù¾ÛŽÛŒ گەیشتووە. ئەمەیش وامان Ù„ÛŽ دەکات Ú©Û• بتوانین بڵێین ئیتاڵیا لەناو یەکێتیی ئەوروپادا دەوڵەتێکی خاوەن Ù¾ÛŽÚ¯Û• Ùˆ بڕیارە و، بە یەکێک Ù„Û• Ú©Û†ÚµÛ•Ú©Û• سەرەکییەکانی پێکھێنان Ùˆ مانەوه‌ Ùˆ بەردەوامبوونی ئەو یەکێتییە دادەنرێت.

ئیتاڵیا لە ڕووی دانیشتووانەوە چوارەمین دەوڵەتی ناو یەکێتیی ئەوروپایە و، لە ڕووی ئابوورییشەوە سێیەمین دەوڵەتی ئابووریی بەھێزی ئەوروپایە، جیوسیب دی ئەرکانجیلیس، شارەزای ئابووری لە زانکۆی لاسابینزا، ئاماژە بە گرنگیی ھەڵکەوتەی جوگرافیایی و بەھێزیی ئابووریی ئیتاڵیا و بابەتی کۆچبەران بۆ زیاتر بەھێزبوونی ڕۆڵی ئیتاڵیا لەناو یەکێتیی ئەوروپادا دەکات و، لای وایە ئیتاڵیا ئێستا یەکێکە لەو دەوڵەتانەی کە لە ئاستێکی پێشکەوتوودا ڕۆڵی لە دروستکردنی بڕیاری ئەوروپی لە زۆربەی بوارەکاندا ھەیە.

گرنگیی ئابووری Ùˆ سەربازی:  Ù„Û• ڕووی ئابوورییەوە، ئیتاڵیا ئەندامی ھەر دوو گرووپی (G8) Ùˆ (G20)Û•ØŒ Ú©Û• دوو گرووپی ئابووریی گەورەی جیھانن Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ سەرەکی Ù„Û• ئابووریی جیھاندا دەگێڕن. Ù„Û• ڕووی سەربازییشەوە بەگوێرەی پۆلێنکردنە جیھانییە باوەرپێکراوەکان، ئیتاڵیا Ù„Û• ڕووی سەربازییەوە خاوەنی ھێزێکی گەورەی سەربازییە بە ھەموو ڕەھەندەکانییەوە؛ Ú©Û• Ù„Û• پلەی ١٠دا دێت.

گرنگیی ئیتاڵیا بۆ ھەرێمی کوردستان: بە مەبەستی ڕاگەیشتن بە گۆرانکارییەکان Ùˆ زیادکردنی دۆستەکان Ùˆ تێکەڵبوونی ئەرێنی بە Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ نێودەوڵەتی، باشووری کوردستان پێویستیی بە ھەنگاوی گرنگ Ùˆ چوونەپێشەوە ھەیە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەو دەوڵەتانەی خاوەن پێگەن؛ Ú† Ù„Û• ئاستی نێودەوڵەتی و، Ú† Ù„Û• ئاستی ھەرێمایەتی. ئیتاڵیایش یەکێکە Ù„Û• Ùˆ دەوڵەتانەی Ú©Û• پێویستە ھەرێمی کوردستان لەگەڵیدا Ù„Û• پەیوەندیی بەردەوامدا بێت. پاش پراکتیزەکردنی دیپلۆماسییەتی کرانەوە Ùˆ گەڕان بە دوای ناسنامه‌یه‌ÙƒÛŒ دیپلۆماسیی کوردیی دامەزراودا، ئێستا ھەرێمی کوردستان Ù„Û• دۆخێکی جیاوازتر Ù„Û• ڕابردووی خۆیدایه‌. دۆخێکە تۆڕەکانی پەیوەندیی دیپلۆماسیی کوردی، فراوان بوون؛ ھەرێمی کوردستان Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Û• جوگرافییەکەی Ùˆ بابەتی ئینێرژی Ùˆ سیاسەتی کرانەوە Ùˆ لێبووردەییی ئایینی Ùˆ ئایینزایی Ù„Û• باشووری کوردستاندا، بوونەتە یەک Ù„Û•  ھۆکارەکان بۆ ئەم  فراوانبوونەی پەیوەندیی دیپلۆماسی. Ù„Û• ئێستایشدا کوردستان، Ù¾ÛŽÛŒ ناوەتە قۆناغی پرۆتۆدیپلۆماسییه‌وه‌ و، جووڵە سیاسییەکانی خستۆتە ناو چوارچێوەیەکی نووسراوەوە؛ ھەرچەندە Ù„Û• ئێستادا قۆناغی پرۆتۆدیپلۆماسییەتی کوردی Ù„Û• ئاستێکی سەرەتاییدایە، بەڵام ئومێدی بەرەوپێشچوونی Ù„ÛŽ دەکرێت. Ù„Û• ڕوانگەی ئەو گەشەکردنەی پەیوەندیی نێوان باشووری کوردستان Ùˆ ئیتاڵیاوە، دەکرێت چەند سێکتەرێکی گرنگ Ù„Û• پەیوەندی، دیاری بکەین، Ú©Û• Ú©Û†ÛŒ گشتییەکەی بە بوونی پەیوەندییەکی پۆزەتیڤی نێوان ئه‌کتەرێکی دەوڵەتی Ùˆ ئه‌کتەرێکی نادەوڵەتی ناودێر دەکرێت :

Ù¡-  Ù„Û• بواری سیاسیدا: پەیوەندییەکانی نێوان ئیتاڵیا Ùˆ باشووری کوردستان Ù„Û• قۆناغی پەیوەندییەکی مرۆیییەوە، Ú©Û• ساڵانی نەوەدەکانی چاخی ڕابردوو وا دەردەکەوت، گواستراوەتەوە بۆ پەیوەندییەکی سیاسی. پاش جەنگی ٢٠٠٣ی عێراق Ùˆ سوودوەرگرتنی کوردستان Ù„Û•Ùˆ کرانەوە سیاسییەی Ù„Û• ناوچەکەدا ڕووی دا، کوردستان بەگوێرەی قۆناغبەندییەک توانیی ڕایەڵەیەکی گرنگی پەیوەندی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەوڵەتانی عەرەبی Ùˆ ئەوروپیدا بنیات بنێ. کرانەوەی بازارەکانی کوردستان بە ڕووی دنیا Ùˆ دەرفەتی وەبەرھێنان Ù„Û• گشت بوارەکاندا، کوردستانی خستە ناو ئەو تۆڕە بەرفراوانەی پەیوەندییەوە. ئیتاڵیایش یەکێک بوو Ù„Û•Ùˆ دەوڵەتە ئەوروپییانەی هه‌ر زوو Ù„Û• گرنگیی باشووری کوردستان Ùˆ ئاییندەکەی تێ گەیشت؛ بۆیە ھاوتەریب بە چوونەپێشەوەی کوردستان بۆ ئیتاڵیا، بە ھەمان ئاست ئیتاڵیایش ئامادەییی ھەبوو بۆ ھاتنەپێشەوە Ù„Û• کوردستان. پەیوەندییە مرۆیییەکانی ٢٥ ساڵی ڕابردوو، بوونە پەیوەندیی سیاسیی ئاستبەرز. ئیتاڵیا، بەفەرمی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ سەرۆکایەتیی ھەرێم Ùˆ پەرلەمان Ùˆ حکوومەتی باشووری کوردستاندا پەیوەندیی بەست. ئەمەیش دەیان سەردان Ùˆ دیداری سیاسیی گرنگی ھەر دوو لای Ù„ÛŽ کەوتۆتەوە، لەوانە: سەردانی چەندینجارەی بارزانی بۆ ئیتاڵیا لەسەر بانگھێشتی دەوڵەتی ئیتاڵیا و، سەردانی وەڤدی پەرلەمان Ùˆ حکوومەتی باشووری کوردستان بۆ ئیتاڵیا، بە ھەمان Ø´ÛŽÙˆÛ• سەردانی پیترۆگراسۆ سەرۆکی ئەنجومەنی پیرانی ئیتاڵیا Ùˆ وەزیرەکانی دەرەوه‌ Ùˆ بەرگری Ùˆ پەرلەمانی ئیتاڵیا بۆ کوردستان.

Ù¢-  Ù„Û• بواری سەربازیدا: ھاوکاری Ùˆ پشتگیرییە سەربازییەکانی ئیتاڵیا بۆ کوردستان، Ù„Û•Ùˆ ساتانەوە دەستی Ù¾ÛŽ کرد Ú©Û• کوردستان ڕووبەڕووی جەنگی تیرۆریستانی داعش بووەوە. خۆراگریی پێشمەرگە Ùˆ قارەمانێتییان Ùˆ تێکشکاندنی داعش Ù„Û• ناوچەکەدا، ئیتاڵیای ھێنایە سەر خەتی ھاوکاریکردنی سەربازی بۆ باشووری کوردستان؛ دیارە ئەمەیش ئەنجامی بوونی ڕایەڵەیەک پەیوەندیی سیاسی بوو، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بوونی زەمینەیەکی باشی پەیوەندیی ئابووریی دوولایەنە. ماڵپەڕی پانۆرامای ئیتاڵیا Ù¾ÛŽØ´ ساڵێک ڕای گەیاند Ú©Û• مەشقکارە ئیتاڵییەکان Ù„Û• کوردستاندا، مەشق Ùˆ ھاوکاریی لۆجیستی Ù¾ÛŽØ´Ú©Û•Ø´ بە ٣٠٠ پێشمەرگەی کوردستان دەکەن. جیا لەوەیش، Ù„Û• ماوەی Ù¨ مانگی ڕابردوودا (Ù„Û• مانگی Ù¥ÛŒ ساڵی ٢٠١٦  تا Ù¡-Ù¢-٢٠١٧) دوو جار ڕوبیرتا بینۆتی، وەزیری بەرگریی ئیتاڵیا Ùˆ شاندێکی سەربازیی ئیتاڵی، Ú©Û• سەرۆکئەرکانی سوپای ئیتاڵیایش لەنێویاندا بوو، سەردانی کوردستانیان کردووە و، پەیامی پشتگیرییان بە حکوومەتی کوردستان داوە و، جەخت لەسەر ھاریکاریی پێشمەرگە دەکەنەوە Ùˆ دەستەواژەی "شانازی دەکەین كه‌ ھاوکاریی پێشمەرگە دەکەین" بەکار دەھێنن.

Ù£- Ù„Û• بواری ئابووریدا: Ù„Û• کوردستاندا دەیان کۆمپانیای ئیتاڵی Ù„Û• گشت بوارەکاندا لەکاردان. Ú•Û•Ù†Ú¯Û• قەیرانی داراییی ئێستای کوردستان Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ بە فراوانبوونی ژمارەی کۆمپانیاکان نەدابێت، بەڵام پەیوەندییەکی گرنگی بازرگانی Ù„Û• نێوان کوردستان Ùˆ ئیتاڵیادا Ù„Û• زۆر Ù„Û• بوارەکاندا بوونی ھەیە: بواری وزە Ùˆ کارەبا Ùˆ پەروەردە Ùˆ تەندروستی Ùˆ بیناسازی Ùˆ کشتوکاڵ Ù„Û• گرنگترین بواری کاری کۆمپانیا ئیتاڵییەکان بوون. بەشێکی زۆر Ù„Û•Ùˆ کۆمپانیایانە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ کۆمپانیای "ئیتاڵیا ئیکسپۆ"دا Ú•ÛŽÚ© خراون Ùˆ Ù„Û• پێشانگه‌کان بەشدار دەبن، Ú©Û• Ù„Û• کوردستاندا ساڵانە ئەنجام دەدرێت و، ھاوکار بوون Ù„Û• پێشکەشکردنی تەکنەلۆژیی بواری کشتوکاڵی بە کوردستان.  بە ھەمان Ø´ÛŽÙˆÛ•ØŒ ساڵانە کۆڕبەندی ئابووریی ئیتاڵیا ئەنجام دەدرێت و، کۆمپانیاکانی باشووری کوردستان بەشداریی تێدا دەکەن

Ù¤- Ù„Û• بواری پەروەردە Ùˆ فێرکردندا: ئیتاڵیا دەوڵەتێکی گرنگ Ùˆ پێشکەوتووی بواری زانست Ùˆ پەروەردەیە؛ Ù„Û•Ù… بوارەدا، کوردستان توانیویەتی سوود Ù„Û• ئیتاڵیا وەربگرێت و، بە ھەمان شێوەیش ئیتاڵیا Ù„Û• ڕووی ماددییەوە Ù„Û• کوردستان سوودمەند بووە. Ù„Û• ٢٢—Ù¥-٢٠١٢وە، باڵوێزی فەڕەنسا یاداشتی لێکتێگەیشتنی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ وەزارەتی خوێندنی باڵای کوردستان واژوو کردووە بۆ پێدانی ڤیزه‌ÛŒ خوێندن Ùˆ ئاسانکاری بۆ کاندیدانی تواناسازیی ھەرێمی کوردستان و، زانکۆ Ùˆ دامەزراوە پەروەردەیییەکانی ئیتاڵیایان Ù„Û• بەردەم کوردستاندا واڵا کردووە؛ Ú©Û• دواجار دوولایەنە سوودمەند دەبن. جیا Ù„Û•Ùˆ چوار بوارە، چەندین بواری دیکەی پەیوەندیی دوولایەنە، بوونیان ھەیە.

کۆتایی: ڕوانگەیەک بۆ ئاییندەی پەیوەندییەکان: باشووری کوردستان، بە حوکمی دۆخی وابەستەکراوی بە عێراقەوە Ú©Û• Ù„Û• قۆناغێکی مێژووییدا بەو دەوڵەتەوە لکاوە، باشترین Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چارەی، ھەنگاونانە بە مەبەستی سازدان Ùˆ بنیاتنانی پەیوەندی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەوڵەتانی پێشکەوتوو Ùˆ بەھێز، Ú©Û• Ù„Û• قۆناغی ئاییندەی بڕیاردانی باشووری کوردستاندا، بتوانن سوودێک، یان ھەڵوێستێکی پۆزەتیڤیان بۆی ھەبێت. کوردستان بەگوێرەی ئەو پێوەرانەی Ù„Û• زانستی دیپلۆماسییەتدا بۆ گەشەکردنی ئاست Ùˆ ڕایەڵەی پەیوەندیی دیپلۆماسی، پشتیان Ù¾ÛŽ دەبەسترێت، ئێستا Ù„Û• قۆناغی گەشەکردنێکی بەرچاوی پەیوەندیی دیپلۆماسیدایه‌. ئەم گەشەکردنەی پەیوەندیی دیپلۆماسیی باشووری کوردستان بە دنیای دەرەوە، بەتایبەت ڕۆژاوای ئەوروپا، بووه‌تە جێگه‌ÛŒ تێبینیی زۆر Ù„Û• دەوڵەتانی ناوچەکەیش؛ Ú©Û• ئەمەیش وای Ù„Û• کوردستان کردووە ÙˆÛ•Ú© ئه‌کتەرێکی دەوڵەتی دەربکەوێت، Ú©Û• Ù„Û• واقعدا ئه‌کتەرێکی نادەوڵەتییە. ئیتاڵیایش ÙˆÛ•Ú© دەوڵەتێکی گرنگی ئەوروپا Ùˆ Ú•ÛŽÚ•Û•ÙˆÛŒ داھاتووی وزە بۆ ئەوروپا Ùˆ دەوڵەتێکی پیشەسازی Ùˆ خاوەن ئابوورییەکی بەھێز Ùˆ خاوەن دەیەمین ھێزی سەربازیی جیھان Ùˆ ئەندامی کارای سەدان ڕێکخراوی نێودەوڵەتی Ùˆ ھەرێمایەتیی گرنگ Ù„Û• بواری سیاسی، ئابووری، سەربازی، Ú©Ù‡‌لتووری، پەروەرددەیی، کشتوکاڵی Ùˆ ژینگەیی Ùˆ...ØŒ گرنگە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کوردستاندا خاوەن پەیوەندیی بەردەوام بێت. ئەم مامەڵە دیپلۆماسییەی بەر Ù„Û• دەوڵەتبوونی کوردستان، وای Ù„ÛŽ دەخوێنرێتەوە Ú©Û• سوودێکی گرنگی بۆ قۆناغی پاش دەوڵەتبوون ھەبێت و، کوردستان ÙˆÛ•Ú© ئەندامێکی کارای ئەرێنیی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ نێودەوڵەتی بناسێنێت.

سەرچاوەکان :

1- http://www.hawlergov.org/ku/article.php?id=1452412022

2- http://www.mhe-krg.org/ku/node/2756

3- http://thiqarwindow.com/News/60588

 
 
« یەکێتیى ئەوروپا Ùˆ پرۆسەى دروستکردنى بڕیار
« تورکیا Ù„Û• بەردەم دەرگا‌ داخراوەکانی یەکێتیی ئەوروپادا
« ئەوروپا Ùˆ ترامپ
« یەکێتیی ئەوروپا Ùˆ ئێران
« Ú•Û†ÚµÛŒ یەکێتیی ئەوروپا Ù„Û• ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا
« کوردستان Ùˆ فەڕەنسا؛ پەیوەندییەک بۆ زەمەنێکی گونجاو
« گرنگیی ئەڵمانیا  بۆ  باشووری کوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون