PÊNÛS
 
ئه‌رگیۆمێنتى ناسنامه‌ له‌ نێوان گۆڕاو Ùˆ چه‌سپاودا 
     2017-02-01
عەدنان مەجید محەمەد

ئه‌رگیۆمێنتى ناسنامه‌ له‌ نێوان گۆڕاو Ùˆ Ú†Ù‡‌سپاودا

(خۆێندنه‌وه‌يه‌Ùƒ بۆ ناسنامه‌ÛŒ كوردى)

 

عەدنان مەجید محەمەد/ ماستەر لە زانستە سیاسییەکان، پسپۆر لە سیستەمى سیاسی و پەروەردەى مەدەنى

سه‌ره‌تا:

ئه‌Ú¯Ù‡‌ر بمانه‌وێت ناسنامه‌ (Identity) شتێكى به‌رهه‌مدار بێت، ده‌بێت به ‌شێوه‌Ù‰ يه‌كه‌يه‌كى گۆڕاو مامه‌ÚµÙ‡‌Ù‰ له‌Ú¯Ù‡‌ڵدا بكه‌ين، چونكه‌ له‌ بنچينه‌دا ناسنامه‌ خاوه‌Ù†ÛŒ Ú†Ù‡‌ندين Ú•Ù‡‌هه‌ندى جياوازه‌ØŒ نه‌Ùƒ شتێكى تاكڕه‌هه‌ندى بێت، چونكه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ناسنامه‌ وه‌كو ئايدیۆلۆژی وه‌ربگرين، كه‌  وه‌Ùƒ شتێكى تاكڕه‌هه‌ندى مامه‌ÚµÙ‡‌Ù‰ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بكرێت، ڕاسته‌وخۆ جاڕدانى مه‌رگى ناسنامه‌يه‌ Ùˆ دابرانى ناسنامه‌يه‌ له‌ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندن Ùˆ پێكه‌وه‌ژيان Ùˆ كرانه‌وه‌ Ùˆ به‌ره‌وپێشچوون Ùˆ په‌يوه‌ندى له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وانى تر. ناسنامه‌ كاريگه‌ره‌ به‌ داب Ùˆ نه‌ريت، بير Ùˆ بۆ چوون، كه‌لتوور، فۆرمى Ú•Ù‡‌فتاركردنى تاك، ئايین Ùˆ به‌ها نه‌ته‌وه‌يیيه‌كان: كه‌واته‌ ده‌بێت ده‌رباره‌Ù‰ Ú† Ú†Ù‡‌سپاوييه‌كى ناسنامه‌ قسه‌ بكه‌ين، له‌ كاتێكدا ناسنامه‌ هه‌ميشه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وانى تردا له‌ حاڵه‌تى گۆڕانكارى Ùˆ كارلێككردنه‌ØŒ له‌ كاتێكدا كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ Ú•ÛŽÙˆÚ•Ù‡‌سمى ئايینى Ùˆ نه‌ته‌وه‌يى Ùˆ مه‌زهه‌بى Ùˆ بيروباوه‌Ú•Ù‰ تێكه‌Úµ به‌ ناسنامه‌Ù‰ تاك ده‌بێت؟ كه‌واته‌ پێويسته‌ مامه‌ÚµÙ‡‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ناسنامەدا بكه‌ین وه‌كوو به‌هایه‌Ùƒ كه‌ Ú†Ù‡‌ندین Ú•Ù‡‌هه‌ندی هه‌یه‌ Ùˆ‌ كاریگه‌رییان له‌سه‌ر ناسنامه‌دا هه‌یه‌ و، واده‌كات كه‌ ناسنامه‌ÛŒ تاك بكاته‌ شتێكی‌ گۆڕا Ùˆ نه‌Ùƒ Ú†Ù‡‌سپاو. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ Ú†Ù‡‌ندین به‌های Ú†Ù‡‌سپا Ùˆ یان به‌های پیرۆز‌ له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا بوونيان هه‌يه‌ كه‌ هه‌ميشه‌ وه‌كوو كرۆك Ùˆ ڕۆحى ناسنامه چاويان Ù„ÛŽ ده‌كرێت، به‌ شێوه‌يه‌Ùƒ كه‌ ناتوانين Ú•Ù‡‌تیان بكه‌ينه‌وه‌ØŒ چونكه‌ Ú•Ù‡‌تكردنه‌وه‌ÛŒ هه‌موو پيرۆزييه‌Ùƒ Ùˆ نه‌گۆڕييه‌Ùƒ له‌ ناسنامه‌ØŒ Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ ÙƒÛ†Ù‰ گشتیى ناسنامه‌ بگه‌یه‌نێت به‌ حاڵه‌تێكى‌ ناديار Ùˆ خودى ناسنامه‌كه‌‌ نه‌ناسرێته‌وه‌ و، هه‌موو تايبه‌تمه‌ندييه‌كانى خۆى له‌ده‌ست بدات.

هه‌رچه‌نده‌ بابه‌تى ناسنامه‌ Ùˆ هه‌ره‌شه‌ له‌سه‌ر ناسنامه،‌ شتێكى تازه‌يه‌ Ùˆ پاش سه‌رهه‌ڵدانى جه‌Ù†Ú¯Ù‰ سارد، به‌تايبه‌ت له‌ بوارى په‌يوه‌ندیى نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تيدا، گرنگييه‌كى زۆرى په‌يدا كرد، به‌ڵام له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مه‌یشدا Ú•Ù‡‌Ú¯ Ùˆ ڕيشه‌يه‌كى كۆنى ‌ له‌ هزرى سياسيدا هه‌يه. بۆ نموونه،‌ له ‌سه‌ره‌تاى Ú†Ù‡‌رخى "ڕێنیسانس" زۆربه‌Ù‰ فه‌يله‌سووفان، ناودارترينيان "جۆن Ù„Û†Ùƒ"ØŒ هه‌وڵيان دا هه‌موو تێگه‌يشتنێكى لاهووتى (تیۆكراتی) له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌Ù‰ ناسنامه‌ Ú•Ù‡‌Ø´ بكه‌نه‌وه‌ØŒ كه وايان دانابوو ناسنامه‌ شتێكى نه‌Ú¯Û†Ú•Ù‡‌ Ùˆ توانای گۆرانكاريكردنی تێدا نييه‌Ø› كه‌ ئه‌مه‌یش كاره‌ساتێكى Ú¯Ù‡‌وره‌يه،‌ چونكه‌ ناسنامه ده‌بێته‌ ئايدیۆلۆژی و، هه‌ميشه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌رى به‌گژداچوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وانى تردا ئاسانتر ده‌كات، نه‌Ùƒ پێكه‌وه‌ژيان. بۆيه‌ زۆربه‌Ù‰ هزرڤانان جه‌ختيان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌ ڕۆحييه‌ت Ùˆ جه‌وهه‌رى هه‌ر ناسنامه‌يه‌ك، "مرۆڤايه‌تی"یه. به‌Ùˆ پێيه‌Ù‰ مرۆڤ كائينێكى ئه‌قڵانييه‌ Ùˆ ئاماده‌یى Ùˆ تواناى خوديى تێدايه‌Ø› تواناى بنياتنانى خودى تايبه‌تى خۆى هه‌يه،‌ به‌Ùˆ شێوه‌يه‌Ù‰ كه‌ خۆى بيه‌وێت ده‌ستنيشانى ئامانج Ùˆ چاره‌نووسى ئێستا Ùˆ داهاتووى خۆى بكات. له‌ هه‌مان كاتدا تواناى ده‌ستنيشانكردنى ناسنامه‌ÛŒ تايبه‌تى  Ùˆ "خودى"ÛŒ خۆى هه‌يه‌ØŒ هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† تواناى ده‌ستنيشانكردنى ناسنامه‌ÛŒ بابه‌تى Ùˆ كۆمه‌ÚµÙ‰ هه‌يه‌ØŒ كه‌ ده‌توانێت ته‌واو سه‌ربه‌خۆ  Ø¨ÛŽØª له‌ ويست Ùˆ ده‌سه‌ڵاتى مێژوويى Ùˆ ڕابردووى خۆى Ùˆ زوڵم Ùˆ سته‌مى داب Ùˆ نه‌ريته‌كان. كه‌واته‌ مرۆڤ Ùˆ تاك، بوونه‌ ميحوه‌رى سه‌ره‌كیى هه‌موو شته‌كان. به‌ڵام كێشه‌Ù‰ سه‌ره‌كى، كه‌ ڕووبه‌ڕووى لايه‌نگرانى ئه‌Ù… جۆره‌ له‌ خۆێندنه‌وه‌يه‌ ده‌بووه‌وه‌ØŒ بريتى بوو له‌ وشكایه‌تی Ùˆ ئاڵۆزى Ùˆ دايناميكييه‌تى ناسنامه‌ØŒ چونكه‌ ئه‌Ù… جۆره‌ مانايه‌ بۆ ناسنامه‌  له‌سه‌ر بيروباوه‌Ú•Ù‰ كۆمه‌ڵايه‌تى Ùˆ سياسى ڕاده‌وه‌ستێت. كه‌واته‌ ئێستا Ú†Û†Ù† ده‌توانين مانايه‌كى ڕۆحى Ùˆ زيندوو  به‌ ناسنامه‌ ببه‌خشين، كه‌ ببێته‌ هۆكارێك بۆ بنياتنانى تاك به‌ شێوه‌يه‌كى سروشتى؟ له‌ لايه‌كى تره‌وه‌ ئه‌Ù… مانا ماددييه‌ بۆ ناسنامه‌ØŒ جه‌خت له‌سه‌ر Ú•Ù‡‌تكردنه‌وه‌Ù‰ هه‌موو Ú•Ù‡‌هه‌نده‌كانى ترى وجوودى Ùˆ لاهووتى Ùˆ كه‌لتوورى Ùˆ مێژوويى ده‌كاته‌وه‌. ئه‌مه‌یش پاش گۆڕانكاریى ناسنامه‌ به‌ ناسنامه‌یه‌ÙƒÛŒ تر له‌ ژيانى ئاسايیى تاكدا، كه‌ به ‌ته‌نیا له‌سه‌ر تواناى به‌رهه‌مهێنان Ùˆ جێبه‌جێكردن )performance( له‌Ú¯Ù‡‌Úµ میكانیزمی گۆڕانكارى، ڕاده‌وه‌ستێت. "بارى بوزان" Ù¾ÛŽÙ‰ وايه‌ كه‌ ناتوانرێت به‌ هيچ شێوه‌يه‌Ùƒ Ú•Ù‡‌هه‌نده‌ جياوازه‌كان له‌ ناسنامه‌ وه‌لاوه‌ بنرێت و، پشتگيرى له‌ شته‌ نه‌Ú¯Û†Ú•Ù‡‌كانى ناسنامه‌یش به‌ پێويست داده‌نێت. به‌ڵام له‌ واقعدا، ناتوانين به‌ها Ú†Ù‡‌سپاوه‌كان Ùˆ پیرۆزییه‌كانی ناسنامه‌ØŒ كه‌ جه‌وهه‌رى ناسنامه‌Ù‰ هه‌ر تاكێكه‌ØŒ به‌ شێوه‌يه‌كى Ú•Ù‡‌ها Ú•Ù‡‌ت بكه‌ينه‌وه، چونكه‌ په‌يوه‌ندیى به‌ مێژووى نه‌ته‌وه‌ Ùˆ شارستانييه‌ت Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ هه‌ر تاكێكه‌وه‌ هه‌يه‌ كه‌ به‌ درێژايیى ژيانى خۆى له‌ چوارچێوه‌Ù‰ ئه‌Ùˆ به‌هايانه‌وه‌ پراكتيزه‌Ù‰ ژيانى تايبه‌تیى خۆى كردووه‌. كه‌واته‌ به‌Ù… شێوه‌يه‌ØŒ ده‌كرێت بڵێين دوو فۆرم له‌ ناسنامه‌مان هه‌يه‌ بۆ تاك:

يه‌كه‌Ù…: ناسنامه‌ÛŒ خودى، كه‌ تايبه‌تمه‌نده‌ به‌ هزر Ùˆ كه‌لتوور Ùˆ ئينتماى تاك بۆ بازنه‌يه‌كى دياريكراوى كه‌لتوورى Ùˆ مێژوويى.

دووه‌Ù…: ناسنامه‌Ù‰ تاك وه‌Ùƒ هاووڵاتى، يان وه‌Ùƒ كائينێكى سياسى، كه‌ له‌ چوارچێوه‌Ù‰ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكى دياريكراودا ده‌ژيت و، پراكتيزه‌Ù‰ كاره‌كانى خۆی له‌ چوارچێوه‌Ù‰ دامه‌زراوه‌كان Ùˆ ياسا جێگيره‌كانى كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ده‌كات. ماف Ùˆ ئه‌ركه‌كان Ùˆ به‌رپرسيارێتييه‌كانى تاك دياري كراون Ùˆ چاره‌نووسى ژيانى تاك تيايدا، به‌ شێوه‌يه‌كى تايبه‌ت پارێزراوه‌.

ئه‌Ù… دوو ناسنامه‌یه‌‌Ù‰ تاك، به‌ هيچ شێوه‌يه‌Ùƒ دژيه‌كیى له‌ نێوانياندا نييه‌ØŒ به‌ڵكوو ته‌واوكه‌رى يه‌كترن. ئامانج Ù„ÛŽÙ‰ پاراستنى به‌رژه‌وه‌ندیى گشتيیه‌ØŒ به‌تايبه‌ت له‌ سيسته‌مى ديموكراسيدا بازنه‌Ù‰ ئازادى Ùˆ تاكگه‌رايى فراوانتره و،‌ بانگه‌شه‌Ù‰ پێكه‌وه‌ژيان Ùˆ فره‌يى )pluralism(ÛŒ كه‌لتوورى Ùˆ ئایينى Ùˆ مێژوويیى هه‌موو ئه‌Ùˆ كه‌مينه ‌Ùˆ پێكهێنه‌رانه‌Ù‰ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ به‌ شێوه‌يه‌كى سه‌ربه‌خۆ ده‌كات،  ÙƒÙ‡‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ به‌ ‌ ده‌ركه‌وتنى گشتى Ùˆ گوزارشتكردن له‌ تايبه‌تمه‌ندييه‌كانى Ùˆ بير Ùˆ بۆچوونى ئه‌ندامانى ناسنامه‌ Ùˆ كه‌لتوورێكى دياريكراو به‌ شێوه‌يه‌كى ئازادانه‌ ده‌دات.

كه‌واته‌: به‌Ù… شێوه‌يه‌ ناسنامه‌Ù‰ كراوه،‌ ناسنامه‌يه‌كه‌ كه‌ تواناى خۆگونجاندن Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندن Ùˆ بنياتنانى تاكێكى كارا Ùˆ هۆشيارى هه‌يه‌ و، ناسنامه‌Ù‰ داخراويش بريتييه‌ له‌ په‌راوێزخستن Ùˆ مه‌رگ Ùˆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له ‌شارستانييه‌ت. به‌Ù… شێوه‌يه،‌ ده‌رده‌كه‌وێت خۆيندنه‌وه‌Ù‰ ناسنامه‌ØŒ په‌يوه‌ندييه‌كى پته‌وى به‌ كه‌لتوورى سياسى Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ياندنى كۆمه‌ڵايه‌تى Ùˆ سياسييه‌وه‌ هه‌يه‌. په‌يوه‌ندييه‌كى ڕاسته‌وخۆیشی به‌ سيسته‌مى سياسييه‌وه‌ هه‌يه‌. بۆ نموونه،‌ له‌ سيسته‌مى ده‌سه‌ڵاتخواز Ùˆ تۆتاليتاردا، هه‌ميشه‌ جه‌خت له‌سه‌ر لايه‌نه‌ Ú†Ù‡‌سپاوه‌كانى ناسنامه‌ ده‌كرێته‌وه‌. تواناى گۆڕانكارى له‌ ناسنامه‌ شتێكى زۆر ئه‌سته‌مه‌ØŒ به‌ڵام له‌ سيسته‌مى ديموكراسیدا هه‌ميشه‌ جه‌خت ده‌كرێته‌‌ سه‌ر تواناى خۆگونجاندن Ùˆ Ú•Ù‡‌هه‌نده‌ جياوازه‌كانى ناسنامه‌ØŒ كه‌ ئه‌مه‌یش نيشانه‌Ù‰ زيندووێتیی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندنى ڕۆحى هاووڵاتيبوونه‌‌.

خۆيندنه‌وه‌يه‌Ùƒ بۆ ناسنامه‌ÛŒ كوردى:

له‌ دووتوێی ئه‌Ùˆ خۆيندنه‌وه‌Ù‰ سه‌ره‌وه‌دا بۆ ناسنامه‌ØŒ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ دوو ناسنامه‌ÛŒ گرنگ له‌ تاكدا هه‌يه‌ØŒ به‌ڵام تايبه‌ت به‌ ‌ناسنامه‌ÛŒ كوردى، هێشتا ئه‌رگیۆمێنتى جددى له‌سه‌ر ئه‌وه‌ÛŒ كه‌‌: ئايا كورد خاوه‌نى Ú† ناسنامه‌یه‌كه‌ØŸ ئايا ناسنامه‌ÛŒ تاكى كوردى دياره‌ØŸ ئايا كورد Ú† شتێك به ‌هه‌Ú•Ù‡‌شه به‌سه‌ر ناسنامه‌ÛŒ خۆى ده‌زانێت؟ ‌بێ گومان وه‌ڵامى ئه‌Ù… پرسيارانه‌ زۆر ئاسان نييه‌ØŒ ‌به‌ڵام ده‌توانرێت بگوترێت به‌هایه‌Ùƒ نییه‌ كه‌ ناسنامه‌ÛŒ تاكێكی كوردى به ‌تاكێكى تر ببه‌ستێته‌وه‌ØŒ چونكه‌ خه‌ريكه ‌به‌هايه‌كى هاوبه‌Ø´ له‌ نێوان تاكه‌كاندا نه‌مێنێت. ناسنامه‌ÛŒ تاكێكى كوردى له‌ ڕۆژهه‌ڵات، زۆر جياوازه‌ له‌ ناسنامه‌ÛŒ تاكێكى كوردى له‌ باكوور Ùˆ ڕۆژاوا، هه‌روه‌ها ناسنامه‌Ù‰ تاكێكى كوردى له‌ باشوورى كوردستان، له‌ Ú†Ù‡‌ند ڕوويه‌كه‌وه‌ جياوازه‌ له‌ ناسنامه‌ÛŒ تاكێكى كوردى له‌ پارچه‌كانى ترى كوردستان و، هه‌روه‌ها له‌ناو خودى هه‌رێمى كوردستان ناسنامه‌یه‌ÙƒÛŒ يه‌كگرتووى هاوبه‌Ø´ نييه،‌ كه‌ ÙƒÛ†Ù‰ گشتیى تاكه‌كان پێكه‌وه‌ ببه‌ستێته‌وه‌.

تايبه‌ت به‌ ناسنامه‌ÛŒ له‌ جۆرى يه‌كه‌Ù…ØŒ كه‌ ناسنامه‌یه‌ÙƒÛŒ خودييه‌ØŒ كێشه‌ Ùˆ گرفتى كه‌متر ڕووبه‌ڕووى ناسنامه‌Ù‰ كوردى ده‌بێته‌وه‌ØŒ چونكه‌ به‌ درێژايیى مێژوو تاكى كوردى كێشه‌Ù‰ ناسنامه‌Ù‰ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هيچ يه‌Ùƒ له‌ ناسنامه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ كه‌مه‌نه‌ته‌وه‌يى Ùˆ ئايینيیانه‌ نه‌بووه‌ كه‌ له‌ چوارچێوه‌Ù‰ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌يه‌كدا پراكتيزه‌Ù‰ كاره‌كانى خۆيان كردووه‌. به‌ڵام گرنگترين كێشه‌Ù‰ ناسنامه‌ÛŒ كوردى له‌ جۆرى دووه‌مدايه‌ØŒ كه‌ بريتيیه‌ له‌ ناسنامه‌ÛŒ تاك وه‌Ùƒ هاووڵاتى، يان وه‌Ùƒ كائينێكى سياسى، كه‌ له‌ چوارچێوه‌Ù‰ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكى دياريكراو ده‌ژين و، پراكتيزه‌Ù‰ كاره‌كانى خۆيان له‌ چوارچێوه‌Ù‰ دامه‌زراوه‌كان Ùˆ ياسا جێگيره‌كانى كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا ده‌كه‌ن؛ كه‌ ئه‌مه‌يان، ده‌كرێت Ú†Ù‡‌ند هۆكارێكى هه‌بێت  Ø¨Ù‡‌تايبه‌ت له‌ هه‌رێمى كوردستان:

 

 

  1. ‌تا ئێستا كورد خاوه‌نى ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت- نه‌ته‌وه‌Ù‰ خۆى نييه‌.
  2. Ú¯Ù‡‌نده‌ڵیى ده‌سه‌ڵات Ùˆ سيسته‌مى سياسى Ùˆ نادادپه‌روه‌ری، هۆكارێكن بۆ لاوازكردنى ئينتيما Ùˆ دڵسۆزى بۆ وڵات Ùˆ دامه‌زراوه‌كانى ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت.
  3.  Ù†Ù‡‌بوونى كه‌لتوورێكى سياسیى هاوبه‌Ø´ له‌ نێوان تاكه‌كان؛ چونكه‌ پرۆسه‌Ù‰ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ياندنى سياسیى تاكه‌كان جياوازه‌ و، كه‌نا‌ÚµÙ‡‌كانى Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ياندنى سياسى، له‌سه‌ر يه‌Ùƒ پره‌نسيپ Ùˆ به‌هاى هاوبه‌Ø´ كار ناكه‌Ù†.
  4. كێشه‌Ù‰ Ú¯Ù‡‌وره‌ له‌ پره‌نسيپى هاووڵاتيبووندا هه‌يه‌ØŒ چونكه‌ هاووڵاتييان هه‌ست به‌وه‌ ناكه‌Ù† كه‌ هاووڵاتييه‌كى كاراى به‌شدارن له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌.
  5. كارى حزبه‌كان به‌ شێوه‌يه‌Ùƒ بووه،‌ كه‌ خزمه‌ت به‌ ناسنامه‌يه‌كى يه‌كگرتوو بۆ تاكى كوردى له‌ هه‌رێمى كوردستاندا، ناكات.
  6. ده‌ستێوه‌ردانى ده‌ره‌كى له ‌ناوخۆى كوردستان و، كاريگه‌ربوون به‌ ناسنامه‌Ù‰ نه‌ته‌وه‌كانى تر، وه‌Ùƒ: تورك Ùˆ عه‌ره‌ب Ùˆ فارس.

كه‌واته ‌سه‌ره‌ڕاى جه‌ختكردنه‌وه‌مان له‌سه‌ر نه‌Ú¯Û†Ú• Ùˆ گۆڕاو له‌ ناسنامه‌دا، به‌ڵام ناسنامه‌Ù‰ كوردى، خۆيندنه‌وه‌Ù‰ جياواز له‌خۆ ده‌گرێت، چونكه‌ نازانرێت Ú† شتێك Ú†Ù‡‌سپاوه‌ Ùˆ تواناى گۆرانكاريكردنى له‌ ناسنامه‌ÛŒ كوردیدا نييه‌ و، نازانرێت Ú† شتێك به‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ ‌ له‌سه‌ر ناسنامه‌ÛŒ كوردى دانراوه؛ واته‌ ‌تا ئێستا ديار نييه‌ØŒ كورد ده‌يه‌وێت Ú† به‌هايه‌Ùƒ له‌ ناسنامه‌كه‌‌كه‌يدا بپارێزێ. ئه‌Ùˆ جۆره‌Ù‰ كه له‌ كرانه‌وه‌Ù‰ ناسنامه‌Ù‰ كوردیدا‌ ده‌بينرێت، به‌ شێوه‌يه‌كى زۆر ناڕێكخراوه،‌ كه‌ تا ڕادده‌يه‌Ùƒ بۆته‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌سه‌ر ئاسايشى نه‌ته‌وه‌يى، چونكه‌ ئه‌Ù… جۆره‌ كرانه‌وه‌يه‌ بۆته‌ Ù‡Û†Ù‰ ئه‌وه‌Ù‰ كه‌ پيرۆزييه‌Ùƒ له‌ ناسنامه‌دا نه‌مێنێت و، ئه‌وه‌Ù‰ Ù¾ÛŽÙ‰ ده‌ÚµÛŽÙ† ڕۆحييه‌ت Ùˆ جه‌وهه‌رى ناسنامه،‌ خه‌ريكه‌ له‌ده‌ستى بدات. به‌كورتى، ناسنامه‌Ù‰ نه‌ته‌وه‌يیى كوردى، له‌ لێوارى مه‌رگ نزيكتره‌ وه‌Ùƒ له‌ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندن Ùˆ ژيانه‌وه‌ØŒ چونكه‌ له‌ حاڵه‌تێكى ناڕۆشنى سه‌يردايه،‌ كه ‌توانای ناسينه‌وه‌Ù‰ به‌هاكانى، ئه‌سته‌Ù… بووه.‌

پێويسته‌ Ú†Ù‰ بكرێت؟   

  1. داڕشتنه‌وه‌Ù‰ بنه‌ماكانى ستراتيژی Ùˆ ئاسايشى نه‌ته‌وه‌يیى هه‌رێمى كوردستان به‌ شێوه‌يه‌كى ڕوون Ùˆ ئاشكرا.
  2. زيادكردنى ڕۆحييه‌تى هاووڵاتيبوون لاى تاك؛ چونكه‌ هاووڵاتيبوون "بريتييه‌ له‌ په‌يوه‌ندیی‌ نێوان تاك Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت، ÙƒÛ• به‌ ياسا دياری ده‌كرێت Ùˆ ماف Ùˆ ئه‌ركه‌كان له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت دياري ده‌كات." هەروەها "بريتييه‌ له‌ پێدانى هه‌موو مافه‌ سياسييه‌كان به‌ هاووڵاتيان، وه‌Ùƒ مافى هه‌ڵبژاردن، مافى كانديدكردن Ùˆ پركردنه‌وه‌Ù‰ پۆسته‌ گشتييه‌كان به‌ شێوه‌يه‌كى يه‌كسان." بۆيه‌ پێويسته چاكسازیی ڕيشه‌يى له‌ هه‌موو بواره‌كاندا ئه‌نجام بدرێت، بۆ ئه‌وه‌Ù‰ ئينتما Ùˆ دڵسۆزیى تاكه‌كان بۆ ناسنامه‌Ù‰ نه‌ته‌وه‌يى Ùˆ دامه‌زراوه‌كانى ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت بگه‌ڕێته‌وه‌.
  3.  Ú¯Ù‡‌شه‌پێدان به‌ كەلتوورى سياسی Ùˆ به‌ها مه‌ده‌نى Ùˆ نه‌ته‌وه‌يييه‌كان له‌ يه‌Ùƒ كاتدا، كه‌ ببێته‌ سيمايه‌كى گرنگى پێشكه‌وتووییى كۆمه‌ÚµÚ¯Û•.
  4. زيادكردنى توانای جێبه‌جێكردن (Performance) له‌ سيسته‌مى سياسیی هه‌رێمى كوردستاندا.
  5.  ÙˆÙ‡‌Ú¯Ù‡‌ڕخستنى سيسته‌مى په‌روه‌رده‌يى بۆ خزمه‌تكردن به‌ ناسنامه‌Ù‰ نه‌ته‌وه‌يیى كوردى Ùˆ چالاككردنى هه‌موو دامه‌زراوه‌كانى په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردن بۆ ئه‌Ùˆ مه‌به‌سته‌.

 

 
 
« Ú•Û†ÚµÙ‰ حزبە سیاسییەکان Ù„Û• پێکهێنانى کەلتووری سیاسی Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا
« Ú•Û†ÚµÙ‰ قوتابخانە Ù„Û• پێگەیاندنى سیاسیدا 
« پەروەردەى مەدەنی، ÙˆÛ•Ú© ئامرازێکى سەرەکیى سەقامگیریى سیاسی Ùˆ بنیاتنانەوەى ئاشتى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« پەیمانى کۆمەڵایەتى، ÙˆÛ•Ú© ڕێگەچارەى قەیرانەکان Ù„Û• هەرێمى کوردستان Ù„Û• قۆناغى Ù¾ÛŽØ´ دەوڵەت
« بنەما فەلسەفییەکانى مافەکانى مرۆڤ Ùˆ خۆیندنەوەیەک بۆ پرۆگرامەکانى مافەکانى مرۆڤ Ù„Û• ناوەندەکانى خۆێندن Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« Ú•Û†ÚµÙ‰ ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• بنیاتنانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« سه‌د Ú•Û†Ú˜ له‌ چاكسازى

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون