PÊNÛS
 
جیهانی ترامپ: له ‌نێوان بونیاد Ùˆ بكه‌رایه‌تیدا 
     2017-01-28
پەرویز ڕەحیم

جیهانی ترامپ: له ‌نێوان بونیاد Ùˆ بكه‌رایه‌تیدا

(سه‌رده‌Ù…ÛŒ چاوه‌ڕوانی Ùˆ دڵه‌ڕاوكێ)

 

پەرویز ڕحیم قادر/ Ù…امۆستا Ù„Û• ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ یاسا Ùˆ زانستە سیاسییەكان/ زانكۆی سەلاحەددین

پێشه‌ÙƒÛŒ: هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† هاتنه‌سه‌ركاری ترامپ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕاپرسی Ùˆ ڕای پسپۆرانی ئه‌Ùˆ یواره‌ دوور له‌ چاوه‌ڕوانی بوو، قۆناغی پاش هاتنه‌سه‌ركاری له ‌ڕووی جێبه‌جێكردنی به‌ڵێنه‌كانی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنیشی دوور بوو له‌ پێشبینییه‌كان و، زۆربه‌ÛŒ چاودێران به ‌ئه‌سته‌میان ده‌زانی "ترامپ" ئه‌Ù… به‌ڵێنانه‌ بخاته‌ بواری جێبه‌جێكرنه‌وه‌. ئه‌مه‌ بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی نیگه‌رانی Ùˆ دوودڵیی زۆربه‌ÛŒ سیاسه‌تمه‌دار Ùˆ ته‌نانه‌ت خه‌ÚµÙƒÛŒ ئاسایی له‌ ناوخۆی ئه‌مریكا Ùˆ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا، به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه به‌ Ù‡Û†ÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ هێزی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا‌ بڕیاره‌ سیاسییه‌كانی سه‌رۆكی ئه‌مریكا له‌ ڕووی ئابووری Ùˆ سیاسی Ùˆ سه‌ربازی Ùˆ ئاسایشییه‌وه‌ØŒ ده‌رهاوێشته‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌هه‌ندی ده‌ره‌كییشی ده‌بێت‌. لێره‌وه‌ پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئاخۆ ترامپ ده‌توانێت هه‌موو ئه‌Ùˆ به‌ڵێنه‌ ڕادیكاڵانه‌ÛŒ كه‌ له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردن داویه‌تی، جێبه‌جێ بكات؟ ئه‌Ú¯Ù‡‌ریش ناتوانێت، به‌ربه‌سته‌كان چین؟ له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ چاوه‌ڕوانی Ùˆ دڵه‌ڕاوكێیه‌كانی ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌ÙƒÛŒ له‌ سیاسه‌ته‌كانی سه‌رۆكی نوێ Ùˆ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا كامانه‌ن؟ به‌كورتی جیهانی وێناكراوی ترامپ به‌ره‌Ùˆ كوێ ده‌ڕوا؟ له‌Ù… نووسینه‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر Ú†Ù‡‌ند Ú•Ù‡‌هه‌ندێكی ئه‌Ù… بابه‌ت Ùˆ پرسانه‌‌.

ترامپ، كۆمارییه‌كان Ùˆ سیاسه‌تی ناوخۆیی

هاتنه‌سه‌ركاری ترامپ، هاوكات بووه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بردنه‌وه‌ Ùˆ سه‌ركه‌وتنی كۆمارییه‌كان له‌ كۆنگرێسی ئه‌مریكی یاخود هه‌ر دوو ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ نوێنه‌ران Ùˆ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ پیران (سنا). ئه‌مه‌یش ده‌رفه‌تێكی زێڕینی بۆ ترامپ دروست كردووه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌Ùˆ مانایه‌ نییه‌ كه‌ حزبی كۆماری، به‌رگری له‌ هه‌موو سیاسه‌ته‌كانی ترامپ ده‌كات. بۆ نموونه‌ كاتێك كه‌ ترامپ به‌ئاشكرا به‌رگری له‌ Ú¯Ù‡‌ڕاندنه‌وه‌ÛŒ ئه‌شكه‌نجه‌ بۆ وه‌رگرتنی زانیاری له تۆمه‌تبارانی ڕووداوه‌‌ تیرۆریستییه‌كان ده‌كات، سیناتۆر "جۆن مه‌ككین" به‌توندی له‌ دژی ده‌وه‌ستێته‌وه‌. له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ زۆربه‌ÛŒ كۆمارییه‌كان له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردنیش پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتییان له‌ ترامپ نه‌كرد، كه‌ هۆكارێكی سه‌ره‌كییشی ترس Ùˆ دڵه‌ڕاوكێیان له‌ دروشمه‌ توند Ùˆ ئه‌Ùˆ به‌رنامه‌ Ù¾Ú• مشتومڕانه‌ÛŒ ترامپ بوو كه‌ ئێستاكه‌ ده‌یه‌وێت جێبه‌جێیان بكات. به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی "ترامپ" له‌ Ú†Ù‡‌ند خاڵێك له‌Ú¯Ù‡‌Úµ نه‌ریتی كۆمارییه‌كاندا جیاوازیی قووڵی هه‌یه؛‌ ئه‌مه‌یش كاری ترامپ بۆ وه‌رگرتنی Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی كۆمارییه‌كان له‌ كۆنگرێسی ئه‌مریكا دژوار ده‌كات. لانی كه‌Ù… له‌Ù… Ú†Ù‡‌ند بواره‌ÛŒ خواره‌وه‌ ده‌توانین ئاماژه‌یان Ù¾ÛŽ بده‌ین:

Ù¡- سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ترامپ (هه‌رچه‌نده‌ تا ئێستا بنه‌ما Ùˆ چوارچێوه‌كه‌‌ÛŒ زۆر ڕوون نییه‌)ØŒ به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ سیاسه‌تی كۆمارییه‌كان، یان ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ كه‌ به‌ "هه‌ڵۆكان" ناسراون. ئێمه‌ ئه‌وه‌ به‌ڕوونی له‌ دروشمه‌كانی هه‌ڵبژاردن Ùˆ چاوپێكه‌وتنه‌كانی ترامپدا ده‌بینین Ùˆ ده‌بیستین كه‌ چیتر ڕازی نییه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكادا تێچووی داراییی جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ پاراستنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی هاوپه‌یمانی ئه‌مریكا بگرێته‌ ئه‌ستۆ یاخود وه‌كوو پێشووتر، ڕاسته‌وخۆ (بۆ په‌ره‌پێدانی دیموكراسی، یان به‌رگری له‌ هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژه‌تیرۆر) ئه‌مریكا له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒ تێوه‌ بگلێنێت.

Ù¢- له ‌ڕووی ده‌ستێوه‌ردانی ئابوورییه‌وه‌ØŒ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ نه‌ریتی، كۆنسێرڤاتیستەکان به‌رگری له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی بچووك ده‌كه‌ن، به‌ڵام دروشم Ùˆ هه‌ڵسوكه‌وتی ترامپ ئه‌وه‌ÛŒ Ù„ÛŽ ده‌خوێندرێته‌وه‌ كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت له‌ كاروباری ئابووری بێت و، ئه‌مه‌یش به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ بنه‌ماكانی لیبراڵیزم Ùˆ كۆمارییه‌كانه‌.

Ù£- هاوپه‌یمانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا یاخود نزیكبوونه‌وه‌ Ùˆ ڕێككه‌وتنی فره‌Ú•Ù‡‌هه‌ند له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا، له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ كۆمارییه‌كان یاخود هه‌ڵۆكان له‌ ئه‌مریكا، Ù‡ÛŽÚµÛŒ سوور بووه‌ Ùˆ به‌ جۆرێك به‌ كه‌وتنه‌ژێرپرسیاری هێژموونیی ئه‌مریكا Ù„ÛŽÙƒ دراوه‌ته‌وه‌. به‌ڵام به‌Ù¾ÛŽÛŒ دروشمه‌كانی ترامپ، ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌ بدات، ئه‌وه‌ له‌ لایه‌Ù† كۆمارییه‌كان نه‌خوازراوه‌ Ùˆ دژی سیاسه‌تی Ú†Ù‡‌ندین ساڵه‌یانه‌.

Ù¤- ته‌نانه‌ت له‌ ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تیشه‌وه‌ "ترامپ" كه‌سێكی پارێزگار نییه‌ Ùˆ پابه‌ندی ئه‌Ùˆ بنه‌ما كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ نییه‌ كه‌ پارێزگاره‌كان بڕوایان Ù¾ÛŽ هه‌یه‌ له‌ بواری بنه‌ماڵه‌ Ùˆ خێزان یاخود له‌باربردنی كۆرپه‌ÚµÙ‡‌ Ùˆ پرسه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ هاوڕه‌Ú¯Ù‡‌زبازه‌كان Ùˆ ...هتد.

هه‌روه‌ها له‌ ئاستی ناوخۆییدا گوتار Ùˆ سیاسه‌ته‌كانی ترامپ تووشی به‌رپه‌رچدارنه‌وه Ùˆ‌ ناره‌زایه‌تیی تاك Ùˆ گرووپه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بۆته‌وه‌ØŒ بۆ نموونه‌: خۆپێشاندانی به‌رفراوانی ژنان Ùˆ بزووتنه‌وه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی دیكه‌ له ‌دژی وته‌كانی ترامپ له‌ ئه‌مریكا Ùˆ ته‌نانه‌ت له‌ سه‌رتاسه‌ری جیهان. لێره‌وه‌ ده‌بینی كه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ ترامپ بۆ سنوورداركردنی موسڵمانان (هه‌رچه‌نده‌ ترامپ پێشووتر به‌ÚµÛŽÙ†ÛŒ قه‌ده‌غه‌كردنی ته‌واوی هاتنیان بۆ ئه‌مریكای دابوو) تووشی Ú•Ù‡‌خنه‌ Ùˆ ناره‌زایه‌تیی قووڵی به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆری كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌مریكی بۆته‌وه‌. بۆ نموونه‌ له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری لابردنی ته‌واوی به‌رنامه‌ÛŒ چاودێری یاخود بیمه ‌(دڵنیایی)ÛŒ ته‌ندروستی (Patient Protection and Affordable Care Act) ناسراو به‌ Obama Care یاخود PPACA كه‌ له‌ لایه‌Ù† "باراك ئۆباما"وه‌ دانرابوو، ئه‌وه‌ زیاتر له‌ 28 ملیۆن هاووڵاتیی ئه‌مریكی زه‌ره‌مه‌ند ده‌بن و، ئه‌مه‌یش ÙƒÛ†ÛŒ سیاسه‌تی ترامپ Ùˆ كۆمارییه‌كان ده‌خاته‌ به‌رده‌Ù… Ú•Ù‡‌خنه‌ÛŒ جددی و، كاریگه‌ریی ڕاسته‌وخۆی له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌كانی كۆنگرێس ده‌بێت.

بۆیه‌ ترامپ Ùˆ به‌Ù… پێیه‌یش كۆمارییه‌كان له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری پشتیوانی له‌Ù… سیاسه‌تانه‌ØŒ له ‌ڕووی جه‌ماوه‌رییه‌وه‌ تووشی كێشه‌ ده‌بن Ùˆ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌كانی داهاتووی كۆنگرێس ده‌بێت. به‌گشتی له‌ ئاستی ناوخۆیی، ترامپ له‌ جێبه‌جێكردنی سیاسه‌ته‌كانیدا به‌Ù¾ÛŽÛŒ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیی ئه‌مریكا، له‌ به‌رده‌Ù… Ú†Ù‡‌ندین به‌ربه‌ستی فه‌رمی Ùˆ نافه‌رمیدایه‌ØŒ  كه‌ گرنگترینیان بریتین له‌:

Ù¡- ده‌ستووری ئه‌مریكی، یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ به‌هێزترین Ùˆ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین به‌ربه‌سته‌كانی به‌رده‌Ù… كاره‌كانی ترامپ ده‌بێت، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ترامپ بیه‌وێت له‌Ùˆ چوارچێوه‌ ده‌ستوورییه‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ بواره‌ جۆراوجۆره‌كانی ماف Ùˆ ئازادییه‌ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ سیاسییه‌كان لا بدات یاخود ده‌سه‌ڵاته‌كانی به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ نادروست، یان خراپ به‌كار بێنێت. لێره‌وه‌ ده‌ستوور توانا Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی ترامپ سنووردار Ùˆ ده‌ستنیشان ده‌كات و، پارێزگاری له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی تر وه‌Ùƒ یاسادانان Ùˆ دادوه‌ری ده‌كات.

Ù¢- ڕاسته‌ كه‌ زۆرینه‌ÛŒ كۆنگرێس له‌ ده‌ستی كۆمارییه‌كاندایه،‌ به‌ڵام كۆنگرێسی ئه‌مریكا، كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ده‌ستوور ده‌توانێت ببێته‌ ڕێگر له ‌به‌رده‌Ù… سه‌رۆككۆمار Ùˆ ترامپ، بۆ به‌یاساییكردنی زۆربه‌ÛŒ سیاسه‌ته‌كانی پێویستیی به‌ Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی كۆنگرێس هه‌یه‌. كۆنگرێس ده‌توانێت له‌ حاڵه‌تی زۆر تایبه‌تدا ترامپ تۆمه‌تبار بكات Ùˆ ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر كار لای بدات.

Ù£- ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ له‌ ئه‌مریكا هێزی گوشاری زۆریان هه‌یه‌ Ùˆ ده‌توانن هه‌ڵمه‌تی دژی ترامپ وه‌Ú•ÛŽ بخه‌Ù† و، ئه‌مه‌یش له‌ ئه‌مریكادا كاریگه‌ریی له‌سه‌ر سیاسه‌ته‌كانی سه‌رۆككۆماره‌كان ده‌بێت؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ پێویستییان به‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی كۆنگرێس بۆ كاروباره‌كانیان ده‌بێت.

Ù¤- لۆبی Ùˆ گرووپه‌كانی گوشار له‌ ئه‌مریكا، Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ یه‌كجار Ú¯Ù‡‌وره‌یان هه‌یه‌ Ùˆ له‌ ڕووی یاساییشه‌وه‌ دانپێدانراون. بۆیه‌ ترامپ ناتوانێت له‌ سیاسه‌ته‌كانیدا له‌ بواری ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌كیشدا Ú•Û†ÚµÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ ئه‌Ù… لۆبی Ùˆ گرووپه‌ به‌رژه‌وه‌ندییانه‌ Ú•Ù‡‌چاو نه‌كات.

Ù¥- ڕاگه‌یاندن Ùˆ ڕای گشتی Ùˆ به‌گشتی ئازادیی ڕاده‌ربڕین، سنوور Ùˆ به‌ربه‌ستێكی به‌هێزی به‌رده‌Ù… سیاسه‌ته‌كانی ترامپ ده‌بێت له‌Ùˆ 4 یاخود 8 ساڵه‌ÛŒ سه‌رۆككۆمارییه‌كه‌یدا. له‌ ئه‌مریكا به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئازادیی ڕاده‌ربڕین Ùˆ ڕاگه‌یاندن، هۆیه‌كانی ڕاگه‌یاندن ده‌توانێت (هه‌روه‌كوو پێشووتریش نیشانی داوه‌) ئاراسته‌ÛŒ سیاسه‌ته‌كانی بگۆڕێت؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ ده‌توانێت كاریگه‌ری Ùˆ شوێندانه‌ریی له‌سه‌ر ڕای گشتی هه‌بێت. بۆیه‌ ترامپ ناتوانێت به‌ئاسانی ئه‌Ùˆ سنوورانه‌ ببه‌زێنێت؛ هه‌رچه‌نده‌ حه‌ز ده‌كات خۆی به‌ "دژه‌باو" یان "Ú•Ù‡‌Ú†Ù‡‌شكێن" بناسێنێت.

Ù¦- یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ فاكته‌ره‌كانی كاریگه‌ر له‌سه‌ر داڕشتنی سیاسه‌تی ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌ÙƒÛŒ له‌ بواره‌ جۆراوجۆره‌كاندا له‌ ئه‌مریكا، Ú•Û†ÚµÛŒ ناوه‌نده‌كانی ڕاوێژكاری، لێكۆڵینه‌وه‌ Ùˆ توێژینه‌وه ‌(Think tank) Ùˆ به‌گشتی زانكۆ Ùˆ كه‌سانی پسپۆره‌. به‌Ù… پێیه‌ ئه‌Ù… ناوه‌ندانه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ ئۆرگانی Ùˆ ته‌ندوتۆڵدان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ناوه‌نده‌كانی دروستكردنی بڕیاری ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌ÙƒÛŒ. بۆیه‌ ترامپ له ‌لایه‌Ùƒ بۆ سه‌ركه‌وتن له‌ كاره‌كانی پێویستیی به‌Ù… ناوه‌ندانه‌ هه‌یه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ ئه‌Ùˆ ناوه‌ندانه‌ ده‌توانن ببنه‌ به‌ربه‌ست له ‌به‌رده‌Ù… سیاسه‌ته‌كانی "دۆناڵد ترامپ"دا.

Ù§- بیرۆكراسیی جێكه‌وتووی ئه‌مریكا Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ شوێندانه‌ری كه‌سه‌ بیرۆكراته‌كان یه‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ تره‌ له‌Ù… له‌مپه‌رانه‌ÛŒ كه‌ ترامپ له‌ سیاسه‌ته‌كانیدا ڕووبه‌ڕوویان ده‌بێته‌وه‌ØŒ هه‌ر به‌Ù… هۆیه‌شه‌ كه‌ "ترامپ" له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردندا به‌ توندی Ú•Ù‡‌خنه‌ÛŒ له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ بیرۆكراسیی ئه‌مریكا گرت Ùˆ به‌ ناكارامه ناوی برد Ùˆ به‌ دژی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خه‌ÚµÙƒ Ùˆ ئه‌مریكا پێناسه‌ÛŒ كرد. به‌Ù… پێیه،‌ ترامپ بۆ جێبه‌جێكردنی سیاسه‌ته‌كانی هه‌ÙˆÚµ ده‌دات ڕۆڵیان كه‌Ù… بكاته‌وه‌ یاخود جێگوركێیان Ù¾ÛŽ بكات. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مه‌ كارێكی ئه‌سته‌Ù… Ùˆ Ù¾Ú• له‌ كێشه‌ ده‌بێت بۆ ترامپ‌.

Ù¨- Ú•Û†ÚµÛŒ دامه‌زراوه‌ Ùˆ ناوه‌ند Ùˆ ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌كان له‌ ناوخۆ Ùˆ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ بواری ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌كیدا له‌سه‌ر داڕشتنی سیاسه‌ت Ùˆ ستراتیژیی ئه‌Ù… وڵاته‌ حاشاهه‌ڵنه‌گره‌ØŒ به‌Ù… پێیه‌ گرنگیپێدان Ùˆ ڕاوێژكردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ù… دامه‌زراوانه‌ بۆ به‌ره‌وپێشه‌وه‌بردنی سیاسه‌ته‌كانی ترامپ كاریگه‌ری له‌سه‌ر داڕشتنی پلان Ùˆ سیاسه‌ته‌كانی ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا Ùˆ ترامپ ده‌بێت و، ترامپ به‌ ته‌واوی ناتوانێت پێشنیاز Ùˆ ڕاسپارده‌كانیان پشتگوێ بخات.

ترامپ Ùˆ ته‌Ù†Ú¯ÙˆÚ†Ù‡‌ÚµÙ‡‌مه‌ÛŒ ئابووریی ناوخۆیی له‌ هه‌مبه‌ر به‌جیهانیبووونی ئابووریدا

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ هۆكاره‌كانی ده‌نگپێدانی ده‌نگده‌ران به‌ ترامپ، پرسه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ بارودۆخی ئابووری Ùˆ بێكاری بووه‌. له‌Ù… ڕووه‌وه‌ ترامپ به‌ÚµÛŽÙ†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ داوه‌ كه‌ جارێكی تر بارودۆخی ئابووری ئه‌مریكا ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێنێته‌وه‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ زێرینی خۆی. به‌ڵام پرسیاری جددی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌Ù… دروشمانه‌ÛŒ ترامپ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ لۆژیكی سه‌رمایه‌داری Ùˆ لیبراڵیزمی نوێ، كه‌ ئه‌مریكا به‌ ڕێبه‌ر یاخود پێشه‌Ù†Ú¯ÛŒ داده‌ندرێت، گونجاوه‌ØŸ بۆ نموونه‌ ترامپ باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌دات باجی زۆر بخاته‌ سه‌ر كاڵا Ùˆ شمه‌ÙƒÛŒ هاورده‌كراو له‌ ده‌ره‌وه‌ و، له‌ یه‌كه‌مین كاریدا ڕێككه‌وتنی ئابووریی ئه‌مریكای ناسراو به‌ ئاسیا-پاسێفیك له‌Ú¯Ù‡‌Úµ 11 وڵات، هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌. له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ ترامپ باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌دات به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ ‌ماڵیات له‌ 35% بۆ 15% له‌سه‌ر كۆمپانیاكانی ئه‌مریكی، هانیان بدات كه‌ وه‌به‌رهێنانیان بێننه‌وه‌ بۆ ناوخۆی ئه‌مریكا Ùˆ چیتر له‌ ده‌ره‌وه‌ نه‌بێت و، به‌Ù… شێوه‌یه‌ كار بۆ Ú†Ù‡‌ندین ملیۆن ئه‌مریكی ده‌سته‌به‌ر بكات. یاخود به‌ ئه‌ركه‌ دارایییه‌كانی سه‌ر ئه‌مریكا له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان Ùˆ ناتۆ Ùˆ ...دا بچێته‌وه.‌ به‌ڵام ڕاستییه‌كه‌ی، یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ هۆكاره‌كانی زلهێزی Ùˆ مه‌زنایه‌تیی ئه‌مریكا Ùˆ به‌هێزیی ئابووری Ùˆ پاشان سه‌ربازی Ùˆ سیاسیی ئه‌مریكا، له‌ لۆژیكی سه‌رمایه‌داریی مۆدێرنی ئه‌مریكا له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ Ú•Ù‡‌هه‌ند Ùˆ بواره‌كانی "به‌جیهانیبوونه‌وه‌" سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت.

لۆژیكی به‌جیهانیبوون دژی هه‌ر جۆره‌ سنوورێكی سیاسی Ùˆ ئابوورییه‌ Ùˆ كۆمپانیا فره‌Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌كان Ùˆ ڕێكخراوه‌ ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان Ùˆ بانكه‌كان Ùˆ به‌گشتی سه‌رمایه،‌ كاریگه‌ریی ته‌واویان له‌سه‌ر سیاسه‌تی جیهانی Ùˆ ملیۆنان كه‌س له‌ سه‌رتاسه‌ری جیهان هه‌یه‌. به‌جیهانیبوون به‌ چڕبوونه‌وه‌ÛŒ شوێن Ùˆ  فه‌زا Ùˆ كات ده‌ناسڕێت Ùˆ هه‌موو چالاكییه‌ ئابوورییه‌كانی وڵاتانی پێكه‌وه‌ گرێ داوه‌ Ùˆ تێك ئاڵاندووه‌.

زۆرن ئەو تیۆریسیەنانەی ÙƒÛ• سیمای سەرەكیی بەجیهانیبوون بە ئابووری دەزانن و، دەڵێن هەرچەندە ÙƒÛ• ڕەهەندەكانی بەجیهانیبوون فرەن Ùˆ هەموو ڕەهەندەكانی ژیانی كۆمەڵایەتی Ùˆ سیاسیی تەنیوه‌تەوە، بەڵام ئاشكراترین Ùˆ بەرجەستەترینیان بواری ئابوورییە، ÙƒÛ• Ù„Û• سەدەی 19ÙˆÛ• دەستی Ù¾ÛŽ كردووە. هەرچەندە Ù„Û• نێوان ساڵانی (1914 تاوه‌كوو 1945)ØŒ ئەم ڕەوتە پاشەكشەی كردووە.

بەڵام Ù„Û• كۆتایییەكانی دەیەی 70ØŒ Ø´Û•Ù¾Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ نوێ Ù„Û• پرۆسەی بەجیهانیبوونی ئابووری، سەری هەڵدایەوە؛ ÙƒÛ• ئەویش لەژێر كاریگەریی پێشكەوتنەكانی بواری پەیوەندییەكان بووە بە Ù‡Û†ÛŒ گواستنەوه‌ØŒ بە هەموو ڕەهەندە ماددی Ùˆ ناماددییەكانیەوە و، زەمینەی تێكەڵبوونی سیسته‌مه‌ ئابوورییەكانی Ù¾ÛŽÙƒ هێنا. بۆ نموونە: Ù„Û• ساڵی 1945Ù‡‌ÙˆÛ• تاوەكوو ئێستا خەرجییەكانی گواستنەوەی كاڵا Ù„Û• ڕووی دەریایی (50%) Ùˆ Ù„Û• ڕووی ئاسمانی (80%) Ùˆ Ù„Û• ڕووی پەیوەندیی ته‌له‌فۆنییەوە، (99%) دابەزیوە.

قەیرانی ئابووریی ساڵی 1929 Ùˆ داتەپینی "بانكی كردیتێنسالت" Ù„Û• نەمسا Ù„Û• 1931 و، هەروەها قەیرانی ئابووریی 1997-1999 Ù„Û• تایلەندا Ùˆ دواتر Ù„Û• Ù‡Û†Ù†Ú¯ كۆنگ، كۆریای باشوور، تایوان، سەنگافوورە، مالیزیا Ùˆ ئەندۆنیسیا، نیشانیان دا ÙƒÛ• Ú•Û†ÚµÛŒ وڵاتان Ù„Û• دانانی سیاسەتی ئابووریدا كاڵتر بووه‌تەوە.  هەرچەندە بەجیهانیبوونی ئابووری Ù„Û• لایەن كۆمەڵناسانی وەكوو "Ù¾Û†Ù„ هێرست" Ùˆ "گراهام تامسپۆن" ڕەت كراوەتەوە و، دەڵێن ئەم پاساوانە بیانوویه‌كه‌ بەدەست ڕاست Ùˆ چەپەكانەوە.

 Ù‡Ù‡‌روه‌ها له‌ تایبەتمەندییەكانی "بەجیهانیبوونی ئابووری" ÙƒÛ• دەتوانین ئاماژەیان Ù¾ÛŽ‌ بكەین، بریتین له‌:

١- بەجیهانیبوونی بازاڕە دارایییەكان.

Ù¢- به‌جیهانیبوونی ستراتیژییەتی كۆمپانیاكان Ù„Û• نێوان بازاڕێكی كێبڕكێی كاردا.

٣- بڵاوبوونەوەی تەكنەلۆژی لە هەموو جیهاندا بە ئاستی جیاواز.

٤- دروستبوونی هاوشێوەیییەك لە بەكارهێنانی جیهانی، لەگەڵ بازاڕەكانی بەكارهێنانی جیهانی.

٥- جێگۆڕكێ لە نێوان ئابووریی نەتەوەیی و ئابووریی سیاسیی جیهانیدا.

٦- كەمبوونەوەی ڕۆڵی دەوڵەتی نەتەوە لە داڕشتنی ئابووریی جیهانیدا.

Ù§- زۆربوونی درز، یان لێكترازانە چینایەتییه‌كان Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌كان – Ú† پێشكەوتوو Ùˆ Ú† Ù„Û• حاڵی گەشەسەندندا.

Ù¨- پەراوێزخستنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌كانی كەمتر گەشەسەندوو.

٩- زاڵبوونی سەرمایە لەسەر كار و، لە ئەنجامدا لاوازبوونی هێزی پیشەیی و، هەروەها كەسانێك كە سەرمایەیان نییە.

هەروەها سەرمایەداری، نێودەوڵەتیترین سیستەمە تاوەكوو ئێستا مرۆڤ بەخۆیەوە بینیبێتی، Ù„Û• كاتێكدا "فیوداڵیزم" Ù„Û• ÙƒÛ•Ø´ÛŽÙƒÛŒ بەستراو Ùˆ داخراو Ùˆ بەگشتی ناوخۆییدا بوو. بەڵام بەپێچەوانەوە ناسنامەی سەرمایەداری دەرەكی بووە، بە جۆرێك ÙƒÛ• مانەوەی سەرمایەداری پەیوەندیی توندوتۆڵی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ تەكنه‌لۆژی، ئابووری Ùˆ داگیركردنی بازاڕكان، ناردنی كاڵا Ùˆ سەرمایە، ئامادەكردنی ماددەی خاو، هێزی كار Ùˆ كێبڕكێ دامەزراوە.

لەوانەیە بتوانین بڵێین بەربڵاوترین بۆچوون Ù„Û• پەیوەندی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بەجیهانیبوونی ئابووری Ùˆ ئابووریی سیاسیی نێودەوڵەتی، ئەوە دەبێت ÙƒÛ• بەجیهانیبوونی ئابووری، دەوڵەت لاواز دەكات Ùˆ دەوڵەت توانای كۆنتڕۆڵ Ùˆ داڕشتنی بابەتەكانی ئابووری Ùˆ كۆمەڵایەتی Ùˆ سیاسیی لاواز دەبێت و، Ù„Û• لایەكی ترەوە هێز Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ دابەش دەبێت Ùˆ هێز بەرەو سەرمایەداریی نێودەوڵەتی باڵ دەكێشێت Ùˆ دەچێتە ژێر دەستی كۆمپانیا فرەڕەگەزەكان. كەواتە بەجیهانیبوونی ئابووری، هێرشێكە دژی سیستەمەكانی ماڵیاتی، دەوڵەتی خۆشگوزەران دانوستاندنی بەكۆمەڵ Ù„Û• نێوان (كار، سەرمایە، دەوڵەت) Ùˆ...هتد.

Ù„Û• ئەنجامیشدا سەرمایەداران خۆیان Ù„Û• بەربەست Ùˆ سنوورەكانی دامەزراوە سیاسییەكان، ÙƒÛ• دەتوانێت شێوازێكی كۆنترۆڵی دیموكراتیك لەسەر سەرمایە بن، ڕزگار دەكەن. یەكێك Ù„Û• تایبەتمەندییەكانی بەجیهانیبوونی ئابووری، خوڵقاندنی ئابوورییەكی مەجازی (virtual)یە؛ واتا گۆڕان Ù„Û• سەرمایەداریدا Ù„Û• ڕووی شێواز، بەرهەمهێنان Ùˆ یاسای گەمەكانه‌وه‌. واتا هەموو Ú•Û†Ú˜ÛŽÙƒ قەبارەیەكی فراوان Ù„Û• سەرمایە ÙƒÛ• لەوانەیە چەندین بەرامبەری داهاتی وڵاتێك بێت، ÙƒÛ• Ù„Û• بازاڕەكانی جیهانیدا دێت Ùˆ دەڕوات.

 Ù„Û• هەلومەرجی ئێستادا، جیهانیبوونی ئابووری  خاوەنی  دوو ڕەهەندی  گەورەیە:

١- ئازادكردنی بازرگانیی نێونەتەوەیی بۆ كاڵاكان.

Ù¢- خزمەتگوزارییەكان Ùˆ ئازادكردنی Ø´Û•Ù¾Û†ÚµÛŒ سەرمایەی نێونەتەوەیی، ÙƒÛ• ئەمانەیش بە یارمەتیی پەرەسەندنی تەكنه‌لۆژی، سێ دەرەنجامی Ù„ÛŽ دەكەوێتەوە: ا- زۆربوون ب- پسپۆڕی ج- دابەشكردن.

به‌گشتی، كۆمپانیا فرەڕەگەزەكان یارمەتیی دروستكردنی دابەشكردنی كاری نێودەوڵەتیی نوێیان داوە؛ واتە وابەستەبوونی یەكسانی ئابووری Ù„Û• نێوان ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌كان، ÙƒÛ• ئێستاكە تێكڕای وڵاتانی جیهان بەقووڵی دەخاتە ژێر كاریگەریی خۆیەوە. هەرچەندە ئەمە دروستە ÙƒÛ• وڵاتانی جیهانی سێیەم زۆرتر لەچاو ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ پیشەسازییەكان بە جموجووڵەكانی هەندێك Ù„Û• بازاڕەكانی جیهانییه‌وه‌ وابەسته‌ن، یان بەرامبەر بەو جموجووڵە زیانیان Ù¾ÛŽ دەگات. بە واتایەك، تێكڕای ئابوورییەكان زۆرتر وابەستەی یه‌كترین و، كۆمپانیا فرەڕەگەزەكان یارمەتیی پێكه‌وه‌گرێدراوبوونی سیسته‌Ù…ÛŒ ئابووریی جیهانیان داوە؛ هەرچەندە نایەكسان  Ùˆ نادادپەروەرانە.

بۆیه‌ ترامپ له‌ دژبه‌یه‌كییه‌كدا له ‌نێوان پته‌وكردنی سنووره‌كان له ‌لایه‌Ùƒ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ به‌جیهانیبوونی ئابووریدا تووشی كێشه‌ ده‌بێت Ùˆ له‌وانه‌یه‌ له‌ درێژخایه‌ندا نه‌توانێت ئه‌Ù… به‌ÚµÛŽÙ† Ùˆ سیاسه‌ته‌ ئابوورییانه‌ به‌ڕێوه‌ به‌رێت، چونكه‌ سیسته‌Ù…ÛŒ سه‌رمایه‌داری ناتوانێت له‌ناو سنووره‌كانی خۆیدا قه‌تیس بمێنێته‌وه‌ و، ئه‌Ù… ڕێككه‌وتننانه‌ÛŒ ئه‌مریكا دوولایه‌نه‌ Ùˆ Ú†Ù‡‌ندلایه‌نه‌ بووه‌ Ùˆ ئه‌مریكایش سوودی زۆری Ù„ÛŽ بینیوه‌. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ ئه‌Ù… سیاسه‌ته‌ÛŒ ترامپ‌ ئابووریی ئه‌مریكا لاواز ده‌كات و، "چین" ده‌توانێت هێژموونیی ئابووریی ئه‌مریكا لاواز Ùˆ له‌ناو به‌رێت Ùˆ ئه‌مه‌یش له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا كاریگه‌ریی سیاسی Ùˆ سه‌ربازی Ùˆ ئاسایشی به‌دوای خۆیدا دێنێت. بۆیه‌ پرسیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ ده‌درێت ترامپ ببێته‌ ئه‌Ùˆ هۆكاره‌ÛŒ كه‌ "چین" جێگه‌ÛŒ ئه‌مریكا بگرێته‌وه‌ØŸ

كۆبه‌ند

له‌ ڕاستیدا ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ جێگه‌ÛŒ سه‌ر‌نج Ùˆ هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ØŒ خودی ترامپ Ùˆ كه‌سایه‌تییه‌كه‌ÛŒ نییه،‌ به‌ڵكوو زه‌مینه‌ Ùˆ به‌ستێنی ناوخۆیی Ùˆ نێوده‌ÚµÙ‡‌تیی سیاسی Ùˆ ئابوورییه‌ كه‌ وا ده‌كات سه‌ره‌ڕای هه‌موو پێشبینییه‌كان، ترامپ بێته‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات. ترامپ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ده‌سه‌ڵاته‌ ده‌ستوورییه‌كانی، ده‌توانێت زۆر شت بكات و، له ‌هه‌مان كاتدا به ‌Ù‡Û†ÛŒ به‌ربه‌ست Ùˆ گوشاره‌ فه‌رمی Ùˆ نافه‌رمییه‌كانه‌وه‌ له‌ ئاستی ناوخۆیی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا،‌ ناتوانێت زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ به‌ڵێنانه‌ بباته‌ سه‌ر. لۆژیكی سه‌رمایه‌داری Ùˆ گوشاره‌كانی به‌جیهانیببون له ‌لایه‌Ùƒ و، بونیادی سیسته‌Ù…ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ دابه‌شبوونی هێز، هه‌ندێ پرس Ùˆ بابه‌ت له‌سه‌ر ئیداره‌ÛŒ نوێی ترامپ ده‌سه‌پێنێت كه‌ لادان Ùˆ به‌زاندنی، كارێكی ئه‌سته‌Ù… Ùˆ نه‌كرده‌یییه‌. ئه‌مه‌ بێجگه‌ له ‌Ú•Û†ÚµÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ پێویستیی ترامپ به‌ یاساییكردنی بڕیاره‌كانی Ùˆ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ كۆنگرێسمانه‌كان له‌ ئه‌مریكا، كه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ ده‌بێت.

له‌ ئاستی ده‌ره‌كیشدا، ترامپ ناتوانێت له‌ زۆرێك له‌Ù… په‌یماننامه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییانه‌ÛŒ‌ كه‌ له‌ ڕاستیدا ئه‌مریكا بۆ پاراستنی هێژموونیی ئابووری Ùˆ سیاسی Ùˆ سه‌ربازیی خۆی پێویستیی پێیان هه‌یه‌ØŒ بێته‌ ده‌ره‌وه‌. بۆ نموونه‌ "ناتۆ" یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ په‌یماننامه‌ Ùˆ ڕێكخراوانه‌یه‌ كه‌ ئاسایشی ئه‌مریكا Ùˆ هێژموونیی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ئه‌وروپاوه‌ له‌ هه‌مبه‌ر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسییه‌كانی ده‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ به‌تایبه‌ت ڕووسیا ده‌پارێزێت. هه‌رچه‌نده چاوه‌ڕوان ده‌كرێت‌ ترامپ له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كه‌سانی شاره‌زا Ùˆ پسپۆری كابینه‌كه‌ی، سیاسه‌ته‌كانی هه‌موار بكرێته‌وه‌ØŒ به‌ڵام له‌ ئاستی ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌كیدا، جۆرێك له‌ دڵه‌ڕاوكێ Ùˆ چاوه‌ڕوانی ده‌بینرێت تا ئه‌Ùˆ كاته‌ÛŒ كه‌ زیاتر Ú•Ù‡‌وت Ùˆ سیمای سیاسه‌ته‌كانی ئاشكرا ببێت. خاڵێكی گرنگ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نابێت ئه‌وه‌ له‌بیر بكه‌ین كه‌ تا ئێستا به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ سیاسه‌تی نه‌ریتیی كۆمارییه‌كان، ترامپ به‌ Ù‡Û†ÛŒ دروشم Ùˆ به‌ڵێنه‌كانییه‌وه‌ پشتیوانیی كرێكاره‌كانی بۆ لای خۆی ڕاكێشاوه‌ Ùˆ به‌رده‌وامیی ئه‌Ùˆ سه‌ركه‌وتنه،‌ له‌سه‌ر سه‌ركه‌وتنی ترامپ له‌ جێبه‌جێكردنی به‌ڵێنه‌كانی و، هه‌روه‌ها سه‌ركه‌وتنی سیاسه‌تی ئابووریی "ترامپ" Ùˆ كابینه‌كه‌ی، ده‌وه‌ستێته‌وه‌.

 Ø¨Ù‡‌ڵام نابێت ئه‌Ùˆ خاڵه‌ Ú¯Ù‡‌وهه‌رییه‌ فه‌رامۆش بكرێت كه‌ له ‌سه‌رده‌Ù…ÛŒ به‌جیهانیبووندا، به‌تایبه‌ت له‌ بواری ئابووری Ùˆ ئاساشی Ùˆ ته‌كنه‌لۆژیدا، جێبه‌جێكردنی زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ به‌ڵێنانه‌ÛŒ ترامپ له‌ وڵاتێكی سه‌رمایه‌داریی پێشكه‌وتوو وه‌كوو ئه‌مریكادا، كارێكی ئه‌سته‌Ù… Ùˆ مه‌حاڵه‌. بۆیه‌ پێشبینی ده‌كرێت سه‌ره‌ڕای جیاوازیی ترامپ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئیداره‌ÛŒ پێشووتری ئه‌مریكا، به‌Ù¾ÛŽÛŒ گوشاری ستراكچه‌ر، سیاسه‌ته‌كانی ئه‌كته‌ر Ùˆ بكه‌رێكی وه‌Ùƒ ترامپ، واقعیتر Ùˆ هه‌موار بكرێته‌وه‌ØŒ هه‌رچه‌نده‌ پێشبینیی ئاڵۆزی Ùˆ بارگرژی Ùˆ توندوتیژیی زیاتر له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا ئه‌Ú¯Ù‡‌ریكی چاوه‌ڕوانكراوه‌ØŒ له‌ قۆناغێكدا كه‌ له‌ ڕووی پێكهاته‌ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌وه‌ به‌ قۆناغی ڕاگوزه‌ر Ùˆ گواستنه‌وه‌ ده‌ناسرێت. بۆیه‌ كورد، پێویسته‌ به‌وردی Ùˆ یه‌كگرتوویی Ùˆ وشیارییه‌وه‌ چاودێری Ùˆ مامه‌ÚµÙ‡‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ù… دۆخه‌ ئینتیقاڵییه‌دا‌ بكات، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ‌ بتوانێت سوود له‌ ده‌رفه‌ته‌ پێكهاته‌یییه‌كانی وه‌ربگرێت و، خۆی بۆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسییه‌كانی ئاماده‌تر بكات.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون