PÊNÛS
 
كۆماری كوردستان: مۆدێرنیته‌ی ناته‌واوی نه‌ته‌وه‌یه‌ك 
     2017-01-21
پەرویز ڕەحیم

كۆماری كوردستان: مۆدێرنیته‌ÛŒ ناته‌واوی نه‌ته‌وه‌یه‌Ùƒ

 

پەرویز ڕحیم قادر/ مامۆستا لە كۆلێژی یاسا و زانستە سیاسییەكان/ زانكۆی سەلاحەددین

 Ù¾ÛŽØ´Ù‡‌ÙƒÛŒ:

لەپاش ساڵی (1941)ی زایینی و كۆتاییهاتنی دەسەڵاتی ڕەزاشا لە ئێران و دروستبوونی بۆشایییەكی سیاسی لە حکوومەتی ناوەندیدا و داگیركردنی باكووری ئێران لەلایەن یەكێتیی سۆڤییەت و باشووریشی لەلایەن بریتانییەكانەوە و ئازادیی زیندانییە سیاسییەكان و، دروستبوونی كەشێكی ئازاد لەپاش زوڵم و زۆری "ڕەزاخان" و خەسار و گوشارەكانی پڕۆژەی "دەوڵەت ـــ نەتەوە"سازی و مۆدێرنیزاسیۆنی فەرمانپێكەرانە لە سەرەوە یاخود مۆدێرنیزاسیۆنی تاكڕەهەندی.

ئه‌مه‌Ø´ له‌ڕاستیدا به‌ مه‌به‌ستی پەڕاوێزخستن Ùˆ هەوڵدان بۆ سڕینەوەی نەتەوەكانی تری "نافارس" بە هەموو ئامرازەكانەوە، بەتایبەت بەكارهێنانی زەبروزەنگ، قڕكردن، ڕاوەدوونان، كوشتن Ùˆ بڕین. Ù„Û• هەموو ئەمانەش مەترسیدارتر، شكاندنی بنچینە Ùˆ بنەماكانی "بەنەتەوەبوون"ØŒ لەهەمبەر نەتەوەكانی تر Ùˆ "نەتەوەی كورد"دا بەتایبەت، هەروەها دواكەوتووییی بنیاتی Ùˆ پێكهاتەیی لەڕووی ئابووری، كۆمەڵایەتی، سیاسی Ùˆ...هتدەوە، له‌ ئێران بەگشتی Ùˆ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان بەتایبەت.

 Ù„Û•Ù… بەستێن Ùˆ بارودۆخەدا كوردیش Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ "پاراستنی خۆی" دا، بە هەوڵدان بۆ بنیاتنانی ناسنامەیەكی نەتەوەیی مۆدێرن Ùˆ سڕینەوەی مەترسییەكانی، بەڵام بە تێگەیشتنێكی نوێ Ù„Û• خوێ Ùˆ دەوروبەری؛ ئەوەی تر Ùˆ جیهان. ئەویش بە عەقڵانییەتێك لەڕووی سیاسییه‌وه‌ØŒ بە دروستكردنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛ•ÛŒ "ژێكاف" Ù„Û• ساڵی (1942)ÛŒ زایینیدا Ùˆ دواتریش هەڵوەشانەوەیی Ùˆ پێكهێنانی "حیزبی دێموكراتی كوردستان" Ù„Û• ساڵی (1945)دا Ùˆ پاشان پارتی دێموکراتی كوردستان له‌ باشووری كوردستان.

ئەمە دەڕبڕی هۆشیاریی سیاسیی نوخبەی كورد Ùˆ لێكدانەوە Ùˆ تێگەیشتن Ù„Û• هەلومەرجی نێونەتەوەیی Ùˆ پێكهاتەی سیستەمی نوێی نێونەتەوەیییە، ÙƒÛ• بەجۆرێك سەرەتاكانی بەرجەستەبوونی عەقڵانییەت Ùˆ دروستبوونی ئاگایی Ù„Û• "خود" Ùˆ هەوڵدان بۆ دووبارە خۆپێناسەكردنەوە Ùˆ دروستكردن یاخود بەرهەمهێنانی ناسنامەیەكی "نەتەوەیی Ùˆ دامەزراوەیی" لەسەر بنەمای "مۆدێرن" بۆ تاك Ùˆ نەتەوەی كورد و، هەروەها دركیان بەوە كردبوو، ÙƒÛ• ئەوەش پێویستی بە خوێندنەوە، تێگەیشتن، پراتیك Ùˆ هەنگاونان هەیە بۆ دەربازبوون Ù„Û• مەترسییە وجوودییەكانی ناسیۆنالیزمی هێرشبەرانەی ئێرانی (فارس) بۆ سەر نەتەوە Ùˆ تاكی كورد، ÙƒÛ• پێویستیان بە بەهێزبوون Ùˆ دروستبوونی ناسنامەیەك لەسەر بنەمای ناسیۆنالیزم بە واتا مۆدێرنەكەی هەیە، بە سڕینەوەی ئاسەوارەكانی دوواكەوتوویی Ùˆ "نه‌ریت" بە مانا فرەوان Ùˆ گشتگیرەكەی Ùˆ چەقبەستن Ù„Û• جیهانی Ù¾ÛŽØ´ مۆدێرن (نه‌ریت) Ùˆ تێپەرین Ùˆ دابڕان Ù„Û• هزر Ùˆ عەقڵییەت Ùˆ "شوناسی" خێڵ، عەشیرەت Ùˆ بنەماڵە، بۆ هزر Ùˆ عەقڵییەتی مۆدێرن و، بەگشتی بنیاتنانی ناسنامەیه‌ÙƒÛŒ مۆدێرن Ùˆ سه‌رده‌میانه‌ Ùˆ ده‌سته‌به‌ركردنی ئۆتۆنۆمیی "تاك" له‌ چوارچێوه‌ÛŒ نه‌ته‌وه‌ و، ئۆتۆنۆمیی "نەتەوە" له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت Ùˆ كیانێكی سیاسیدا.

یه‌كه‌Ù…: كۆماری كوردستان Ùˆ ناسنامه‌ÛŒ نه‌ته‌وه‌یی

Ù„Û• بیرەوەرییە گشتییەكانی هەرنەتەوەیەكدا Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ ڕووداوی مێژوویی هەیە، هەڵگری Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ واتان، ÙƒÛ• سەرچاوەیەكی گرنگی ناسنامەسازی، یاخود شوناسپێدانن بۆ تاكەكانی ئەو نەتەوەیە، به‌ مه‌به‌ستی ماناپێدان به‌ جیهان Ùˆ هه‌موو Ú•Ù‡‌هه‌نده‌كانی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تیی تاكه‌كان Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌Ùˆ تاكانە‌ له‌Ùˆ به‌ستێنه‌دا.

كۆماری كوردستانیش یەكێكە لەو ڕووداو و وەرچەرخانانەی مێژووی نەتەوەی كورد، كە ئەم واتایانەی لە هەناوی خۆیدا هەڵگرتووە و بووەتە یەكێك لە سەرچاوە گرنگەكانی ناسنامەی مۆدێرنی كورد و بنەمایەك بۆ بنیاتنانی ئایدیاكانی مۆدێرنی مرۆڤی كورد لە پێوەندی لەگەڵ جیهانی مۆدێرندا، بە هەموو ڕەهەندەكانییەوە و، بەتایبەت جیهانبینی و بابەتی ناسینی مرۆڤی كورد بۆ خۆی و، بۆ "ئەوی تر" و، بۆ "جیهان" بەگشتی، لە بەستێنێكدا كە پێشتر پێی بێگانە و نائاشنا بووە.

 Ø®Ø§ÚµÛŒ بنچینەیی ئەوەیە ÙƒÛ• خۆی ÙˆÛ•Ú©Ùˆ بكەرێك (agent/subject) رۆڵی كاریگەری هەبووە Ù„Û• بنیاتنان Ùˆ خوڵقاندنی ئەو ڕەوت Ùˆ پڕۆسە Ùˆ ئامراز Ùˆ بابەت Ùˆ پێكهاتە نوێەدا (structure/Object)ØŒ هەروەها Ù„Û• میكانیزمەكانی گەیشتن بەو دۆخەدا، ÙƒÛ• بە "مۆدێرنیتە" دەناسرێت، Ù„Û•Ú•ÛŽÛŒ پڕۆسەی "مۆدێرنیزاسیۆن"Ù€Û•ÙˆÛ• Ù„Û• بوارەكانی سیاسی، كەلتووری، كۆمەڵایەتی Ùˆ ئابووری Ùˆ...هتددا.

دووه‌Ù…: كۆماری كوردستان Ùˆ مۆدێرنیته‌

بۆ ئەم مەبەستەش Ùˆ بۆ وەدیهاتنی ئەم ئایدیایە بوو، ÙƒÛ• پێویستیی دروستبوونی گۆڕانكاری Ù„Û•Ú•ÛŽÛŒ پڕۆسەی "مۆدێرنیزاسیۆن" Ù„Û• هەموو بوار Ùˆ ڕەهەندەكانەوە بەرەو دۆخێك ÙƒÛ• بەگشتی بە "مۆدێرنیتە" دەناسرێت، هاتە ئاراوە، ÙƒÛ• ئەم ئایدیایەش دواتر Ù„Û• 22ÛŒ جانیوەریی ساڵی (1946)ÛŒ زایینی، Ù„Û• دامەزراندنی "كۆماری كوردستان"دا، خۆی مانیفێست دەكات. ئەم "ناسنامە مۆدێرنە" Ù„Û•Ú•ÛŽÛŒ ئەم پڕۆسە یان مۆدێرنیزاسیۆنەوە بەردەوامی بە خۆی دەدات تا دووبارە بەرهەمهێنانەوە Ùˆ مانیفێستكردنەوەی خۆی Ù„Û• دامەزراندنی "حکوومەتی هەرێمی كوردستان" Ùˆ "فیدرالیزم" Ùˆ "پەرلەمان"  Ùˆ ...هتددا و، Ù„Û• داهاتووشدا تا دامەزراندی دەوڵەتی كوردستان بەردەوام دەبێت.

  • مۆدێرنیته‌       

بە كورتی"مۆدێرنیتە"، پڕۆژە یان پارادایمێكی كەلتوری و شارستانییە، كە هەموو بوار و ڕەهەندەكانی ژیانی تاك و كۆمەڵایەتی لەخۆ دەگرێت؛ واتە "مۆدێرنیتە"، وەکو دۆخ یان هەلومەرجێك، یان وەکو لۆژیكی ناسینی جیهانی گۆڕدراوی پاش سەدەكانی نێوڕاست و ڕێنێسانس و ڕێفۆرمی ئایینی و سەردەمی ڕۆشنگەری و بەگشتی گورانكارییەكانی سەردەمی پیشەسازی، لە پێوەندی لەگەڵ گێڕانەوە (روایت) گەورە و جیاوازەكانی جیهان و بەگشتی دووبارە پێناسەكردنەوەی پێوەندییەكانی نێوان مرۆڤ و جیهان دەناسرێت.

  • مۆدێرنیزاسیۆن

 Ø¨Û•ÚµØ§Ù… "مۆدێرنیزاسیۆن" بە پڕۆسەیەك دەگوترێت، ÙƒÛ• گۆڕانكاری Ù„Û• هەموو بوار Ùˆ ڕەهەندەكانی ژیانی كۆمەڵایەتی Ù„Û•Ú•ÛŽÛŒ بەكارهێنانی ڕوانگە Ùˆ ئامراز Ùˆ شێوازەكانی زانستی Ùˆ تێكنۆلۆژیكی Ùˆ لەژێر كاریگەریی مەعریفە Ùˆ كەلتوور Ùˆ شارستانەتیی ڕۆژاوایی بۆ گەیشتن یان هاوتەریببوون بە "مۆدێرنیتە" دەكاتە ئامانجی خۆی. بۆ نموونە، بەرجەستەبوونی ئەم ڕوانگە Ùˆ عەڵانییەتە زانستی ـــ تێكنۆلۆژیكە Ù„Û• مۆدێرنیزاسیۆنی سیاسی Ùˆ كۆمەڵایەتیدا، خۆی Ù„Û• بنیاتنانی دامەزراوە Ùˆ ڕێكخراوەگەلی سیاسی Ùˆ كۆمەڵایەتیدا (بە مانا مۆدێرنەكەی) دەبینێتەوە، واتە بەعەقڵانیكردنی ژیانی سیاسی Ùˆ كۆمەڵایەتی.  

  1. مۆدێرنیته‌ Ùˆ عه‌قڵانییه‌ت

كەواتە یەكێك Ù„Û• گرنگترین بنەما یان ڕەگەزەكانی "مۆدێرنیتە"ØŒ بریتییە Ù„Û• عەقڵانییەت (Rationality) بە هەردوو ڕەهەندی مەعریفەناسی Ùˆ بوونناسییەوە،  ÙƒÛ• Ù„Û• "مۆدێرنیزاسیۆن"دا خۆی Ù„Û• بەعەقڵانیكردن (Rationalization)دا دەبینێتەوە.

 Ø¬Û•ÙˆÙ‡Û•Ø±ÛŒ عەقڵانییەت گەڕانەوی مافێكە بۆ مرۆڤ، ÙƒÛ• پێشتر Ù„ÛŽÛŒ زەوت كرابوو؛ ئەویش "مافی دیاریكردنی چارەنووسە"ØŒ بەهۆی بوونی مرۆڤ بە بوونێكی "سەربەخۆ" Ùˆ حاكم لەسەر ژیان Ùˆ چارەنووسی خۆی،  Ù„Û•Ú•ÛŽÛŒ "عەقڵەوە"ØŒ لێرەوە مرۆڤ دەبێتە سوژە (subject) Ùˆ جیهان دەبێتە ئۆبژە (object).

2- مۆدێرنیته‌ Ùˆ سیكۆلاریزم

ئەم عەقڵانییەتە لەسەر بنەما و لە پێوەندیی ڕاستەوخۆدایە لەگەڵ چەمكی سیكۆلاریزم (secularism)، وەکو ئایدیایەكی "مرۆڤتەوەر"، كە لە مۆدێرنیزاسیۆندا بە "بەسیكۆلاربوون" یان بە سیكۆلاریزاسیون (secularization) دەناسرێت.

3- مۆدێرنیته‌ Ùˆ تاكگه‌رایی

ئەم پێوەندیە Ù„Û•Ú•ÛŽÛŒ جیاكردنەوە Ùˆ سەربەخۆبوونی ناسنامەی مرۆڤ، ÙˆÛ•Ú©Ùˆ "تاك"ØŒ یان ÙˆÛ•Ú©Ùˆ بوونەوەرێكی سەربەخۆ Ùˆ خاوەن ئیرادە Ùˆ خودموختار Ù„Û• نێوكی Ú©Û†Ù…Û•Úµ Ùˆ بنەماڵە Ùˆ خوێن Ùˆ عەشیرەت Ùˆ سوننەتدا دەبێت، ÙƒÛ• بە "سەروەریی تاك"ØŒ یان "تاكگەرایی (individuality) یاخود (Individualism)ØŒ ÙƒÛ• ÙˆÛ•Ú©Ùˆ چركەساتی بوونناسانەی "مرۆڤ"ØŒ دەرخەر یاخود بەرجەستەكەری "مۆدێرنیتە"یە، ÙƒÛ• دواتر ئەم "تاكە" Ù„Û• کۆمەڵگادا هەروەکو "هیگڵ" ئاماژەی Ù¾ÛŽ دەدات، دەبێتە "مرۆڤێكی كۆمەڵایەتی"ØŒ ÙƒÛ• Ù„Û• مۆدێرنیزاسیۆندا Ù„Û•Ú•ÛŽÛŒ پڕۆسەی (Individualization)ÙˆÛ• ناسنامە وەردەگرێت و، خۆی ÙˆÛ•Ú©Ùˆ كیانێكی "خاوەن ئیرادە" Ùˆ "سەربەخۆ"  Ù„Û• ژیانی تایبەتیی خۆیدا بەرهەم دێنێتەوە.

4- مۆدێرنیته‌ Ùˆ دیمۆكراسی 

لە لایەكی ترەوە، ڕەهەندی سیاسیی "مۆدێرنیتە"، خۆی لە "دیمۆكراسی"دا مانیفێست دەكات، بەم مانایەی كە بەرجەستەبوونی عەقڵانییەتی ڕەخنەیی لە بواری سیاسیدا خۆی لە "دیمۆكراسی" بە مانا بەرفرەوانەكەیدا بەرجەستە دەكات، كە ئەمەش لەڕێی دروستكرنی دامەزراوە و حزب و ڕێكخراو یان "بەدامەزراوەییكردن"ەوە (institutionalization) دەبێت، كە لە پڕۆسەی "مۆدێرنیزاسیۆن"ی سیاسیدا بە دێموکراتیزاسیۆن (Democratization) دەناسرێت. كە بەگشتی كۆی ئەم ڕەگەز و ڕەهەند و فاكتەرانە پێكەوە كار لێك دەكەن.

سێیه‌Ù…: كۆماری كوردستان Ùˆ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌ ناسنامه‌یییه‌ مۆدێرنه‌كان       

دەتوانین بڵێین، بەگشتی "مۆدێرنیتە" لە چوار ڕەهەندی سیاسی و ئابووری و کەلتووری و کۆمەڵایەتیدا لەڕێی "مۆدێرنیزاسیۆن"ەوە لەم بوار و ڕەهەندانەوە هەوڵی وەدیهاتنی دەدرێت، لێرەوە بە دامەزراندی"كۆماری كوردستان" هەوڵ دەدرێت كە:

1-     "سیاسەت" Ù„Û•Ú•ÛŽÛŒ دامەزراندنی ڕیوایەتی یاسایی Ùˆ دامەزراوەیییەوە "بەعەقڵانی" بكرێت، یاخود ڕێوایەتی عەقڵانی وه‌ربگرێت، لەبری ڕێوایەتی كلاسیك Ùˆ كاریزماتیك. هەروەها ئه‌مه‌Ø´ لەسەر بنەمای كاری حزبی Ù„Û• چوارچێوەی ڕێكخستن Ùˆ سیستەمێكدا، ÙƒÛ• بەگشتی Ù„Û• بزاڤی ڕزگاریخوازیی كورددا دیاردەیەكی مۆدێرنە، واته‌ حزبی مۆدێرنی كوردی.

2- بلاوكردنەوە و پەرەپێدان بە ڕوانگەی نوێ لە حکوومەت و حوكمڕانی وەکو دیاردەیەكی سیكیۆلار، بە بەهێزكردنی ڕوانگە یاخود جەختكردنەوە لەسەر "مافی دیاریكردنی چارەنووس" لەسەر بنەمای هەڵبژاردنی ئاگایانە و هۆشیارانەی تاكەكان.

3-     هەوڵدان بۆ چركردنەوە Ùˆ بەنێوەندیكردنی دەسەڵات Ùˆ بەرجەستەكردنی Ù„Û• كابینه‌ Ùˆ حکوونەتی كوردستان Ùˆ كۆكردنەوەی دەسەڵاتگەلی بڵاوی عەشیرەیی Ùˆ بنەماڵەیی، بەڵام دووبارە دابەشكردنەوەی دێموکراتیكی هێز Ùˆ دەسەڵات Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ ئەوكاتەی كوردستاندا، له‌ چوارچێوه‌ÛŒ "ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی جمهوریی كوردستان"دا.

4-     هەوڵدان بۆ چەسپاندنی سەروەریی یاسا Ùˆ بەرجەستەكردن Ùˆ جێبەجێكردنی یاسا.

5-     پەرەپێدانی بیرۆكەی "دادپەروەری" لەنێوان هاووڵاتیانی کۆمەڵگای كوردیدا Ùˆ پیناسەكردنەوەی بە مانا مۆدێرنەكەی.

6-     هەوڵدان بۆ بەدامەزراوەییكردنی بەشداریی هەموو چین Ùˆ توێژەكانی كۆمەڵگا، بەتایبەت ژنان Ùˆ لاوان، Ù„Û• كاروباری گشتی Ùˆ سیاسیدا، Ù„Û•Ú•ÛŽÛŒ ڕێكخراوه‌كانەوە.

7-     ده‌سته‌به‌ركردن Ùˆ بەرجەستەكردنی ئازادییە گشتییەكان، بەتایبەت ئازادیی ڕادەربڕین Ùˆ پێكهێنانی ڕێكخراو Ùˆ ÙƒÛ†Ú• Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛ• جیاجیاكان له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ كۆماردا.

8-     بڵاوكردنەوەی ڕۆحییەی ناسیۆنالیستی، بەڵام لەسەر بنەمای ڕەگەزە دێموکراتیكەکان، بەهێزكردنی وەفاداری Ùˆ پابەندبوونی سیاسیی تاكەكان Ùˆ هێز Ùˆ گرووپەكان بۆ دەسەڵاتی كوردی لەبری وەفاداری بۆ تاك یان بنەماڵە Ùˆ عەشیرەت Ùˆ...هتد.

9-     هەوڵدان بۆ دروستكردنی کەلتوورێكی سەردەمیانە Ùˆ هاوبەش Ùˆ یەكسان لەسەر بنەمای ناسنامەی كوردستانیبوون؛ هەوڵدان بۆ پێناسەكردنەوەی تاكی كوردستانی Ùˆ تاكی كورد لەسەر بنەمای مافی هاووڵاتیبوون، Ù†Û•Ùƒ له‌سه‌ر بنه‌مای ئایین یاخود عەشیرت Ùˆ خێزان، Ù„Û•Ú•ÛŽÛŒ كاركردن لەسەر پەروەردەی مۆدێرن لەبری خوێندن Ùˆ پەروەردەی كلاسیك (حوجرە) Ù„Û• كوردستان، Ù„Û• هەموو ئاستەكاندا و، چاپكردنی كتێب Ùˆ گۆڤاری جۆراۆجۆر بە زمانی كوردی Ùˆ هەوڵدان بۆ بنەبڕكردنی نەخوێندەواری.

10-   هەوڵدان بۆ پەرەپێدانی پیشەسازی Ùˆ بووژاندنەوەی كەرتی كشتوكاڵ Ùˆ پەرەپێدانی بازرگانی Ù„Û• نێوخۆی كوردستاندا و، تەنانەت دروستكردنی پێوه‌ندی له‌Ù… بواره‌دا Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دەرەوەی كوردستان.

11-   دروستكردنی هێزێكی سه‌ربازیی ڕێكخراوی نەتەوەیی، بە ناوی "پێشمەرگە".

12-   دروستكردنی ئاڵا Ùˆ دەستنیشانكردنی سروودی نەتەوەیی، وەكو هه‌وڵیك بۆ بنیاتنانی هێماگەلی مۆدێرنی نەتەوەیی Ùˆ ده‌سه‌ڵات Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت.

13-   هەوڵدان بو گواستنەوە Ù„Û• قۆناغی "بەكۆمەڵبوون"Û•ÙˆÛ• (جماعت / community) بۆ قۆناغی "بەكۆمەڵگابوون" (جامعە / Socitey)ØŒ پەرەپێدانی شارنشینی، یان بەسەنتەركردنی شار، ÙƒÛ• Ù„Û• پڕۆسەی مۆدێرنیزاسیۆندا گرنگایەتییەکی زۆری هەیە.

14-   گرێدانی نەتەوە Ùˆ نەتەوەخوازی "ناسیۆنالیزم" بە بنەما دێمۆكراتیكەكانەوە؛ وه‌كو ده‌سته‌به‌ركردنی ئازادی Ùˆ دابینكردنی مافە مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ سیاسییه‌كان.

15-   تێگه‌یشتن Ùˆ هه‌ستكردن به‌‌ پێداویستییه‌كانی سه‌رده‌Ù…ÛŒ كۆمه‌ڵگا Ùˆ گرنگیدان بە "گەشەپێدانی مرۆیی" بە Ú•Ù‡‌وانه‌كردنی "قوتابی" بۆ ته‌واوكردنی خوێندنی پسپۆڕی Ùˆ خوێندنی باڵا له‌ڕیی‌ وه‌رگرتنی بڕوانامه‌ له‌ بواره‌ جۆڕاوجۆره‌كاندا، Ù„Û•Ùˆ سەردەمەدا كه‌ خوێندنی زاڵ به‌ شێوازی حوجره Ùˆ فه‌Ù‚ÛŽ باو بوو،‌  Ø¨Ù‡‌ مه‌به‌ستی په‌ره‌پێدانی مرۆیی Ùˆ بنیاتنانەوەی وڵات  Ùˆ...هتد.

كۆبه‌ند:

"كۆماری كوردستان" وه‌Ùƒ ڕووداو Ùˆ دیارده‌یه‌Ùƒ له‌ مێژووی سیاسیی كورددا دەبێتە سەرچاوەیەكی سەرەكیی بەرهەمهێنانەوەی ناسنامەی مۆدێرنی "كورد"ØŒ بە واتای "عەقڵانییەت"ØŒ ''سیكیۆلاریزم"ØŒ "ماف Ùˆ ئازادی" Ùˆ بەگشتی (سەربەخۆبوون Ùˆ دیاریكردنی چارەنووس). هەروەها خاڵی گرنگ Ùˆ جێی تێڕامان ئه‌وه‌یه،‌ كه‌ لێره‌‌ به‌دواوه‌ØŒ (بوون) Ùˆ (ناسنامەی مۆدێرنی) كورد، Ú† ÙˆÛ•Ùƒ مرۆڤ (تاك) Ùˆ Ú† ÙˆÛ•Ùƒ (نەتەوە)ØŒ خۆی Ù„Û• (كۆماری كوردستان)دا مانیفێست دەكات. كۆماری كوردستان سه‌ره‌ڕای ته‌مه‌Ù†Û• كورتەکەی، ناسنامه‌ÛŒ مۆدێرنی كورد بنیات ده‌نێت Ùˆ ئه‌Ù… ناسنامه‌یه‌ هه‌ڵقوڵاوی چركه‌ساتێكی خود ــ ئاگایانه‌ÛŒ مرۆڤی كورده،‌ كه‌ ئه‌Ù… مرۆڤه‌ له‌Ù… سه‌رچاوه‌یه، واتە ‌(كۆماری كوردستان) مانا وه‌رده‌گرێت و، له‌به‌رامبه‌ریشدا مانا ده‌داته‌ جیهان Ùˆ ژینگه‌ÛŒ ده‌وروبه‌ری خۆی Ùˆ خۆی وه‌Ùƒ ناسنامه‌ Ùˆ نه‌ته‌وه پێناسه‌ ده‌كاته‌وه Ùˆ‌‌ ده‌ناسێت. لێره‌وه‌یه‌ كه‌ Ú•Ù‡‌وتی مۆدێرنیزاسیۆنی كورد (هه‌رچه‌ند به‌ ناته‌واوی Ùˆ Ù¾Ú†Ú•Ù¾Ú†Ú•) ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات و، ئێستا‌Ø´ كورد له‌ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ تری كوردستان (باشوور) له‌ قۆناغی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت ـــ نه‌ته‌وه‌سازیدایه، كه‌  Ú¯Ù‡‌را Ùˆ سه‌ره‌تا مۆدێرنه‌كانی بۆ كۆماری كوردستان ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ پڕۆسه‌ÛŒ نه‌ته‌وه‌سازی له‌پاش ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تسازی به‌ شێواز Ùˆ فۆرمی تر هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بیت Ùˆ پێوه‌ندیی به‌ دێموکراتیزاسیۆنـه‌وه‌ هه‌یه‌. مرۆڤی كورد ته‌نانه‌ت له‌ كاره‌ساتی ڕووخانی كۆماردا له‌وه‌ تێگه‌یشت كه‌ به‌بێ بوونی ده‌سه‌ڵاتی ئۆتۆنۆم Ùˆ پاشان ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی سه‌ربه‌خۆ ئاسایشی ناسنامه‌‌كه‌ÛŒ ناپارێزرێت Ùˆ ده‌سته‌به‌ر نابێت. ئه‌Ù… وانه‌ Ùˆ ئه‌زموونه‌ تا ئێستا ڕاستییه‌كه‌ÛŒ هه‌ر به‌رده‌وام Ùˆ له‌ ئارادایه‌. Ù„Û• كۆتاییدا ئەگەر بمانەوێت بەكورتترین ڕستە "كۆماری كوردستان" پێناسه‌ بكەین، دەتوانین بڵێین: (كۆماری كوردستان هەنگاونانی مرۆڤ Ùˆ نەتەوەی كوردە بەرەو مۆدێرنیتە.)

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون