PÊNÛS
 
رۆڵی ڕاگەیاندن Ù„Û• پتەوكردنی ئاسایشی نەتەوەیی 
     2017-01-13
ئه‌ميره عه‌بدوڵڵا جاف

رۆڵی ڕاگەیاندن لە پتەوكردنی ئاسایشی نەتەوەیی

دەروازەیەك بۆ دامەزراندنی ڕاگەیاندنی ئاسایش  Ù„Û• هەرێمی كوردستان

 

ئەمیرە عەبدوڵڵا جاف/ لێكۆڵەری ڕاگەیاندن/ زانكۆی سەڵاحەددین

یەكەم: پێشەكی

بە Ù‡Û†ÛŒ ئەو هەموو پێشكەوتنەی بواری تەكنەلۆژیی ڕاگەیاندن، Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ڕاگەیاندنی، یه‌كجار كاریگەر وهەستیار كردووە و، توانای بەرجەستەكردن Ùˆ دەرخستنی زۆربەی هەرە زۆری سەكتەرەكانی ژیانی مرۆڤی هەیە. جگە لەوەیش كاریگەریی یه‌كجار زۆری Ù„Û• بواری ململانێی سیاسی Ùˆ تەنانەت سەربازیشدا پەیدا كردووە و، بەڵكوو بۆتە Ú†Û•ÙƒÛŽÙƒÛŒ گرنگ Ù„Û• كاتی جەنگدا. هەموو ئاژانسەكانی ئاسایش Ù„Û•Ù… سەردەمە، پێگەیەكی گرنگ بۆ ڕاگەیاندن دادەنێن Ùˆ بایەخ دەدەن بە چەشن Ùˆ ئاراستەی سیاسەتی دەزگاكانی ڕاگەیاندن Ù„Û• بواری ئاسایش، بە ئاراستەیەكی دوولایەنە دەتوانین بڵێین دەزگاكانی ئاسایش سەكتەرێكی گرنگن Ù„Û• سیاسەتی ڕاگەیاندنی ئاسایش، Ù„Û• ڕێگای گەلاڵەكردن Ùˆ دانانی بونیادی تیۆریی بواری ئاسایش بەشێوەیەكی سەرەكی. ئەویش دیارە Ù„Û• لایەكی دیكەیشەوە، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو گۆڕانكارییە ڕیشەییەی ÙƒÛ• لەسەر چەمكی ئاسایشی هاوچەرخ، ÙƒÛ• هاوشانی هەموو چەمكەكانی دیكە گۆڕانكاریی زۆری بەسەردا هاتووە.

ئاسایش Ù„Û•Ù… سەردەمەدا، جیاواز Ù„Û• هەموو چەمكەكانی دیكە، بە شێوەیەكی یه‌كجارەكی بایەخ Ùˆ گرنگیی پەیدا كردووە. هیچ كات Ù„Û• مێژوودا، ئاسایش ئەوەندە گرنگ نەبووە ÙˆÛ•Ùƒ ئەوەی ئێستا گرنگە، چونكە ڕاستەوخۆ بەستراوەتەوە بە ژیان Ùˆ كەرامەتی تاك Ùˆ گرووپەكان و، بەستراوەتەوە بە سەلامەتیی مەدەنییەت Ùˆ بەردەوامبوونی. Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ ئەم گرنگییەی ئاسایشدا پەیوەندییەكی بەتین Ù„Û• نێوان ڕاگەیاندن Ùˆ ئاسایش دروست بووه‌ØŒ تاوەكو ئەو ئاستە ÙƒÛ• بۆتە Ù‡Û†ÛŒ ئەوەی بوارێكی پسپۆری بەرهەم هێناوە، ئەویش بواری ڕاگەیاندنی ئاسایشە Security Media ÙƒÛ• بە ئاست Ùˆ پێویستیی جیاجیا Ù„Û• جیهاندا Ú¯Û•Ø´Û• دەكات. Ù„Û• پاراستنی بنەماكانی ئاسایشی نەتەوەیی Ùˆ نیشتمانی، بە مامەڵەكردنێكی ئەرێنی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هەڕەشەكانی سەر ئاسایشی نەتەوەیی National Security Ùˆ پاراستنی هەستی بەرپرسیارێتیی ئاسایشی وڵات Ù„Û• لای تاكەكاندا، Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ گرنگ دەگێڕێت.

لەناو كوردستاندا Ùˆ Ù„Û• ماوەی ژێردەستەییی دەستی داگیركەرانی كوردستاندا، ئاسایشی ئەو وڵاتانە بە خوێنی كوردستانییەكان وشەكانی خۆیان دەنووسییەوە. ئەزموونێكی تاڵ بوو بۆ كوردستانییەكان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دامەزراوەكانی ئاسایشی ئەو وڵاتانە ÙƒÛ• كوردستانیان داگیر كردبوو، چونكە ئەو دەزگه‌یانە بە هەموو ئامرازێك Ùˆ تێگەیەك، ئاسایشیان كردبووە هاوتای لەناوبردن Ùˆ سەرشۆڕكردنی كوردستانییەكان. هەر ئەمەیش وەهای Ù„ÛŽ كردبوو ÙƒÛ• Ù„Û• گەیاندن Ùˆ گەڵاڵەكردنی تێگەیشتنێكی دروست Ùˆ تەندروست بۆ چەمكی ئاسایش بۆ هەموو كوردستانییەكان، زۆر لاواز Ùˆ ناڕاستگۆ بن. چونكە ئەوان ترس Ùˆ تۆقاندن، تەنیا ئامرازیان بوو ÙƒÛ• لەناو هەست Ùˆ یادەوەریی كوردستانیان جێگای خۆی گرتبووە، چەندان چیرۆكی تاوانەكانی دەزگه‌كانی ئاسایشی وڵاتە داگیركەرەكانی كوردستان هێشتا ئارامیی خەڵكی كوردستان دەتلێنێتەوە وئازاریان دەدات. وڵاتێكی وەكوو عێراق، چەمكی ئاسایشی نەتەوەییی خۆی Ù„Û• بەرامبەر بوونی كورد بونیاد نا. ئاسایشی نەتەوەییی عێراقی، خسته بەرامبەر لەناوبردنی كورد. عێراقییەكانی تێ گەیاند، ÙƒÛ• بوونی كوردستانی ئازاد، بە مانای داڕمانی ئاسایشی نەتەوەییی عێراق دێت.

Ù„Û• بەرامبەردا، كوردستانیان Ùˆ Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كورد و، بەتایبەت لەسەر دەستی هێزی پێشمەرگەی كوردستان لەناو شاخەكانی كوردستان، چەمكی ئاسایشی نەتەوەییی كوردستانیان گەڵاڵە دەكرد و، خەباتی بێوچانیان دەكرد بۆ ئەوەی ئاسایشی نەتەوەییی كوردستان بپارێزن. دوای ڕاپەرینی بەهاری 1991یش Ùˆ ڕزگاربوونی بەشێك Ù„Û• كوردستانی باشوور، Ù„Û• ناو كوردستان  Ø¯Ø§Ù…ەزراوەی ئاسایش دانرا و، چەمكی ئاسایش Ùˆ چەمكی بەرگریی نیشتمانی، بوون بە دووانەیەكی بونیادنەر بۆ ئاسایشی نەتەوەییی كوردستانی. دامەزراوە نیشتمانییە شەرعییەكانی كوردستان Ù„Û•Ùˆ ماوەیەوە تاوەكوو ئێستا، بۆ پاراستنی ئاسایشی كوردستان Ù„Û• هەموو ڕوویەكەوە، خەبات Ùˆ تێكۆشان دەكه‌Ù†.

ئەم بابەتە بەشێكە Ù„Û• Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ بونیادنانی ڕاگەیاندنی ئاسایش Ù„Û• كوردستان، تاكوو ئاسۆی كاریگەریی دەزگه‌كانی ڕاگەیاندن Ù„Û• بواری پاراستنی ئاسایشی نەتەوەییی كوردستان و، هه‌روه‌ها بەرپرسیارێتی Ù„Û•Ù… بوارەدا، بەهێزتر بكات.

دووەم: چەمكی ڕاگەیاندنی ئاسایش Security Media

 Ú†Û•Ù…ÙƒÛŒ ڕاگەیاندنی ئەمنی (ڕاگەیاندنی ئاسایش- میدیای ئەمنی) Security Media بەشێوەیەكی بەرچاو Ù„Û• كۆتایییەكانی سەدەی بیستەمەوە گەشەیەكی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی، ÙˆÛ•Ùƒ چەمكێكی نوێ Ù„Û• چەمكەكانی بواری ڕاگەیاندنی گشتی Ùˆ بوارێكی نوێیە Ù„Û• بوارەكانی ڕاگەیاندنی تایبەتمەند، تاوەكوو ئێستایش بۆچوون Ùˆ ئاراستەی جۆراوجۆر Ù‡Û•Ù† بۆ ناساندنی زانستیی ئەم چەمكە؛ هۆكەیشی دەگەڕێتەوە بۆ جۆراوجۆریی تیۆری Ùˆ هزریی بواری ئاسایش. بۆیە پێناسەكان بۆ چەمكی ڕاگەیاندنی ئاسایش جۆراوجۆرن، بەڵام بەگشتی دەتوانین ئاوا پێناسەی بكەین كه‌ " لقێكە Ù„Û• لقەكانی ڕاگەیاندنی تایبەتمەند و، كار دەكات بە ئامانجی گەیاندنی تێگەشتنی ئەمنی بۆ تاكەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕاگەیاندنه‌وه‌ØŒ بۆ ئەوەی ئاستی ڕۆشنبیریی ئاسایش لای تاكەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بەرز بكاتەوە و، بەرپرسیارێتیی پاراستنی ئاسایش لای هاووڵاتی گەڵاڵە بكات".

سێیەم: ڕاگەیاندنی ئاسایش؛ Ú†Û•ÙƒÛŒ بەرگری بەرامبەر ڕاگەیاندنی ئاراستەكراو وپرۆپاگه‌ندە:

١- ڕاگەیاندنی ئاراستەكراو هەڕەشەیە لەسەر ئاسایشی نەتەوەیی

ڕاگەیاندنی ئاراستەكراو دەبێتە هەڕەشەیەك بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی، كاتێك هەڵگری وتارێكی ئاراسته‌كراو بێت بۆ مەبەستی لێدانی بنەماكانی ناسنامه‌ÛŒ نەتەوەیی Ùˆ ÙƒÛ†ÚµÛ•ÙƒÛ• گرنگەكانی. ڕاگەیاندنی دەرەكیی ئاراستەكراو، یان هەندێك Ù„Û• دەزگا ڕاگەیاندنە ناوخۆیییەكانی بەستراو بە ئەجێندای دەرەكی، ÙˆÛ•Ùƒ هەڕەشەیەك لەسەر ئاسایشی نەتەوەیی (هەموو، یان له‌ یەكێك Ù„Û• بنەماكانیدا) كار دەكەن. ڕاگەیاندنی دەرەكیی ئاراستەكراو ÙˆÛ•Ùƒ هێزێكی گوشار Ùˆ كاریگەر لەسەر پرۆسەی بڕیار لەناو دەوڵەتدا بەكاردەهێنرێت، ئامانجی ئەوەیە سه‌قامگیری Ùˆ جێگیریی لەناو ئەو وڵاتە تێك بدات، چونكە كاردەكات لەسەر دروستكردنی هۆكارەكانی لاوازی Ùˆ خوڵقاندنی بێئومێدی لەناو خەڵكدا؛ ئەمەیش وای Ù„ÛŽ دەكات ئەو كۆمەڵگەیە لەیەك بترازێت Ùˆ تووشی بەڵای پەرتەوازی Ùˆ داڕمانی ئەخلاقی بێت. Ù„Û• ڕووی زانستییه‌وه‌ØŒ ڕاگەیاندنی ئاراستەكراو بە یەكێك Ù„Û• بەهێزترین ئامرازەكانی جەنگی دەروونی هەژمار دەكرێت. هەموو لایەنەكانی كاری ڕاگەیاندن بەكاردەهێنێت Ùˆ Ù„Û• لایەن چەندین دەزگه‌ÛŒ پسپۆر بە پرۆپاگه‌ندە Ùˆ جەنگی دەروونی پیلانی بۆ دادەنرێت، دەیانەوێت ئاسایشی ناو وڵاتێك تێك بدەن. ئامانجی سەرەكییان ئەوەیە سۆزی كۆمەڵانی خەڵك بۆ لای چەندین پرس ڕابكێشن و، بە ÙƒÛ†ÛŒ هەموویانەوە ئاسایشی ئەو كۆمەڵگەیەی Ù¾ÛŽ تێك دەدەن. گرنگترین دیاردەكانی ئەو ڕێكارانە ورووژاندنی تۆقاندن Ùˆ ترس Ùˆ دڵەراوكێ Ùˆ نائومێدی و، كاركردنه‌ لەسەر خوڵقاندنی جەمسەرگیری Ùˆ جەنگی سارد Ù„Û• نێوان هەموو گرووپەكان Ùˆ تەنانەت تاكەكانیش. Ù„Û• كۆتاییدا ڕاگەیاندنی ئاراستەكراو، دەبێتە ئامرازی جێبەجێكردنی ئامانجی سیاسی Ùˆ ئایدیۆلۆژی Ùˆ ئابووری Ùˆ سەربازی Ùˆ كەلتووری. كاریگەریش لەسەر بەرژەوەندی Ùˆ ئاكاری سەرەكیی ئەو میللەتە دروست دەكات، تاوەكوو ئەخلاقی نەتەوەییی خۆی لەدەست بدات.

Ù¢- پرۆپاگه‌ندە؛ Ú†Û•ÙƒÛŒ هێرشكردنە سەر ئاسایشی نەتەوەیی

پرۆپاگه‌ندە  ئامرازێكە Ù„Û• ئامرازەكانی ڕاگەیاندنی دەرەكیی ئاراستەكراو و، بەكار دەهێنرێت بۆ ئەوەی ڕای گشتی كۆنترۆڵ بكرێت. شێوازی ڕەفتاری تاك Ùˆ گرووپەكان دیاری بكرێت بۆ ئەوەی لەیەك بچێت ئەو كات زۆر بەئاسانی ئاراستە دەكرێت و، ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• دەبێت بە بەرەی ململانێ دژی یەكتریدا. چونكە پرۆپاگه‌ندە پرۆسەیەكی گەیاندنە و، مەبەسته‌ سەرەكییه‌كه‌ی، دواندنی ڕەفتاری غەریزییە Ù„Û• ناخی مرۆڤەكاندا؛ بە شێوەیەك ÙƒÛ• Ù„Û• بەرژەوەندیی ئەو لایه‌Ù†Û• بێت ÙƒÛ• پرۆپاگه‌ندەكە دەكات. ئەوەی جێگه‌ÛŒ سەرەنجە، هەموو ڕژێمەكان ئێستا ناوی پرۆپاگه‌ندە ناهێنن، بەڵكوو دەیگۆڕنەوە بە ڕاگەیاندن؛ چونكە دەزانن پرۆپاگه‌ندە لای زۆربەی خەڵك وێنایەكی نەرێنیی هەیە و، بۆ بەخشینی تێگەشتنێكی ئەرێنی سەبارەت بە هەر هەنگاوێك هەرگیز گونجاو نابێت،  چونكە پرۆپاگه‌ندە لەسەر بونیادی ئەخلاقی ڕەفتار ناكات و، هەرگیز بە ئەقڵانییەته‌وه‌ وابەستە نابێت، به‌ڵكوو ئامانجەكەی دروستكردنی قین Ùˆ ترس Ùˆ دڵەراوكێ Ùˆ تووڕەیییە. پرۆپاگه‌ندە بە Ù‡Û†ÛŒ تۆڕەكانی پەیوەندیی كۆمەڵایەتی Ùˆ ئامرازەكانی پەیوەندیی ئه‌لكترۆنییه‌وه‌ØŒ Ù„Û• مەودای دامەزراوەكانی ڕاگەیاندن دەرچووە بۆ مەودای تاكەكان، ÙƒÛ• بوونەتە لایەنێكی پەخش Ùˆ گەیاندن لەناو بازنەیەكی دیاریكراودا.

بەم پێیەیش ڕاگەیاندنی ئاسایش، دەبێتە Ú†Û•ÙƒÛŽÙƒÛŒ نیشتیمانی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاگەیاندنی ئاراستەكراو Ùˆ پرۆپاگه‌ندە، ÙƒÛ• بە هەموو جۆرێك دژی ئاسایشی نەتەوەییی ئەو میللەتە، بەكار دەهێنرێت. بەمەیش ڕاگەیاندنی ئاسایش گرنگی Ùˆ هەستیارییەكی زۆری دەبێت و، Ù„Û• هەمان كاتیشدا Ù„Û• بازنەی بەرپرسیارێتیی دەزگه‌كانی ڕاگەیاندن دەمێنێتەوە و، بە هەمان شێوەیش Ù„Û• بەرپرسیارێتیی تاكەكانی كۆمەڵگەیش دەبێت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەتێت ÙƒÛ• پێویستی بە پلاندانانی دامەزراوەییش نابێت، بەڵكوو زۆرێك Ù„Û• وڵاتان دەزگه‌ÛŒ پەیوەست بە جێبەجێكردن Ùˆ گەشەكردنی ڕاگەیاندنی ئاسایش دادەمەزرێنن.

چوارەم: كاریگەریی ڕاگەیاندنی ئاسایش لە بەهێزكردنی ئاسایشی نەتەوەیی

ڕاگەیاندن بەستراوەتەوە بە هێزە گشتگیرەكانی دەوڵەت و، سیاسەتی ڕاگەیاندن بەستراوەتەوە بە دۆخی سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ ئەمنی Ùˆ كۆمەڵایەتی Ùˆ سەربازیی ئەو وڵاتە و، Ù„Û• ÙƒÛ†ÛŒ گشتیدا بەناڕاستەوخۆیی بۆ بەدیهێنان Ùˆ پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدات. Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕووماڵی میدیایییه‌وه‌ لەسەر بونیادنانی هاووڵاتی، بۆ پاراستنی Ù„Û• هەر هێرشێكی پرۆپاگه‌ندەیی Ùˆ میدیاییی دەرەكی، كار دەكات. هەر Ù„Û•Ù… بارەیەوە ڕاگەیاندن كاری گرنگ دەكات لەسەر گەشەكردنی هەستی نەتەوەخوازی لای هاووڵاتیان و، گەیاندنی وێنای ڕاستەقینەی وڵاتەكەیان بە جیهان و، دەرخستنی Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• Ùˆ دەرفەتەكان بە ڕاستگۆیی بۆ ئەوەی هەستی هاووڵاتیان بە مەعقووڵییەت Ú¯Û•Ø´Û• بكات. ئەم هەنگاوەیش هاووڵاتیان دەپارێزێت، چونكە Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ نادات ڕاگەیاندنی ئاراستەكراو،  Ø¦Û•Ùˆ هاووڵاتییە بكات بە ئامرازێك  Ø¯Ú˜ÛŒ وڵاتی خۆی و، بۆ بەرژەوەندیی لایەنی دەرەكی هەنگاو بنێت. بەم پێیەیش، ڕاگەیاندنی ئەمنی دەبێتە هۆكارێكی گرنگ بۆ جێگیری Ùˆ دامەزراندنی ئاشتیی ناوخۆیی Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ شرۆڤەكردنی پرسی نیشتمانی Ùˆ باسكردنی بۆ تاكەكان و، شیكردنەوەی هەموو پرسەكان بەو ئاست Ùˆ ئاراستەیەی تێگەیشتنێكی گشتی لەسەر ئاسایشی نیشتمانی دروست دەكات.   

پێنجەم: كاریگەریی هۆكاری سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ  كۆمەڵایەتی Ùˆ كەلتووری لەسەر چالاكیی ڕاگەیاندنی ئاسایش:

 Ú¯ÙˆÙ…انی تێدا نییە ڕاگەیاندنی ئەمنی، Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ سەرەكی Ùˆ كاریگەر Ù„Û• ڕووبەڕووبوونەوەی Ù‡Û•Ú•Ù‡‌شەكانی سەر پرسە نیشتمانییەكان (سیاسی، ئابووری، ئەمنی Ùˆ كەلتووری) دەگێڕێت و، Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ بەرنامەیەكی دارێژراو، لەگەڵیاندا مامەڵە دەكات، Ùˆ Ù„Û• كاتێكدا ئەم رۆڵە دەگێرێت، كاریگەری لەسەر برنامە دارێژراوەكانی دەزگه‌كانی ئاسایش دروست دەكات. ئەم كاریگەرییەیش دروست ده‌بێت، بە Ù‡Û†ÛŒ ئەو هەموو كاریگەرییانەی لەسەر هاووڵاتی Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئامرازە جیاجیاكانی ڕاگەیاندنه‌وه‌ دروست دەبێت. چەندین گۆڕاوی سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ كۆمەڵایەتی Ùˆ كەلتووری، Ú•Û†ÚµÛŒ گرنگ Ù„Û• سەركەوتنی چالاكییە ئەمنییەكاندا دەگێڕن، بۆیە دەبێ گرنگیی Ù¾ÛŽ بدرێت Ùˆ جەختی بەردەوام بكرێته‌ سەر پێشەنگبوونی Ù„Û• هەموو بوارەكان و، گرنترین ئەو هۆكارانە بریتین Ù„Û•:

١- هۆكارە سیاسییەكان:

چاوەروان دەكرێت ڕاگەیاندنی ئەمنی، پرسەكانی ئاسایشی نەتەوەیی بۆ هاووڵاتیان پێناسه‌ بكات، ÙƒÛ• كاریگەری دەكاته‌ سەر ئامادەییی سیاسیی دەوڵەت و، جەختكردنەوە لەسەر پەیوەندیی نێوان سیاسەت Ùˆ ئاسایشی نەتەوەیی.

٢- هۆكاری ئابووری:

ڕاگەیاندنی ئەمنی، ڕۆڵێكی گرنگ و كاریگەر لەسەر پشتوانیكردنی تواناكانی گەشەپێدانی ئابووری لەسەر ئاستی نیشتمانی دەبێنێت و، لە هەمان كاتدا ڕۆڵێكی گرنگ دەگێرێت لەسەر جەختكردنەوە لەسەر ئەوەی ئاسایشی نەتەوەیی و پرسی دابینكردنی پێداویستییەكانی ئاسایش و بەرگری، هەرگیز نابن بە دژ لەگەڵ پرۆسەی گەشەپێدانی ئابووری، بەڵكوو بەپێچەوانەوە، هەر بە هەمان ئاراستە، گەشەپێدانی ئابووری دەبەستێتەوە بە ئەركی خەباتی نیشتمانی بۆ پاراستنی ئاسایشی نیشتمانی.

٣- هۆكارە جەنگییەكان

ڕاگەیاندنی ئاسایش دەبێتە بونیادی بەرگری لە كاتی جەنگدا، بۆ ئەوەی هێز و وزەی بەرگریی نیشتمانی لە كاتی جەنگدا بەگڵپەیی لە ناخی هاووڵاتیاندا بهێڵێتەوە و، بۆ ئەم مەبەستەیش چەندان ئامرازی جۆراوجۆر بەكار دەهێنێت و، لە هەمان كاتدا دەبێتە بەرەیەكی دیكەی جەنگ بۆ ڕەتدانەوەی هێرشە ڕاگەیاندنەكانی دوژمنان.

٤- هۆکارە کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەکان:

ڕاگەیاندنی ئاسایش، Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هەموو ئامرازەكانی ڕاگەیاندنه‌وه‌ و، ناساندنی بونیادی كەلتووری Ùˆ تەباییی كۆمەڵایەتی Ùˆ بەئاگابوونی Ù„Û• هەر Ù‡Û•ÙˆÚµÛŽÙƒ ئاراستەی یەكبوونی كۆمەڵایەتی Ùˆ ئاشتیی كۆمەڵایەتی دەكرێتەوە، ئەركی بەهێزكردنی هەستی نیشتمانپەروەری لای تاكەكانی Ú¯Ù‡‌Ù„ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ. هه‌روه‌ها رێگر ده‌بێت Ù„Û• بەردەم پەرتكردنەوەی كەلتووری Ùˆ پەخشاندنی بونیادی كەلتووری دژ، یان گومانلێكراو، ÙƒÛ• ببێتە مەترسی لەسەر ئاسایشی نەتەوەییی وڵات. هەر Ù„Û• هەمان بوار، دەبێـتە بەرپرس Ù„Û• بەتینكردنی هەستی یەكانگیریی كۆمەڵایەتی Ùˆ دامەزراندنی متمانە Ù„Û• نێوان تاكەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا.

 

شەشەم: دەروازەیەك بۆ گەڵاڵەكردنی بونیادی ڕاگەیاندنی ئاسایش لە هەرێمی كوردستان

ڕاگەیاندن Ù„Û• كوردستان، ÙˆÛ•Ùƒ هەموو شوێنێكی دیكەی جیهان، كاریگەریی هەستیاری لەسەر هەموو سەكتەرەكانی ژیانی تاك Ùˆ گرووپەكان هەیە و، بە Ù‡Û†ÛŒ هەستیاریی پرسی نیشتمانیی كوردستان Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاگەیاندن یه‌كجار كاریگەر Ùˆ ئاڵۆزتر دەبێت ÙˆÛ•Ùƒ ئەوەی Ù„Û• شوێنێكی دیكەی جیهان بێت. هەر بۆیە پێویستیی بە ڕاگەیاندنی ئەمنی زۆرتر دەبێت ÙˆÛ•Ùƒ ئەوەی Ù„Û• وڵاتێكی دیكەدا بێت.

Ù„Û•Ù… دۆخە ئالۆزەی كوردستان، لایه‌Ù†ÛŒ زۆر Ù‡Û•Ù† Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پرۆپاگه‌ندە Ùˆ ڕاگەیاندنی ئاراستەكراوه‌وه‌ كار لەسەر تێكدانی ڕەوشی ئاسایشی نەتەوەییی كوردستان ده‌كه‌Ù†. بەڕوونی بەرجەستە دەكرێت هەڕەشەكان چەندە مەترسیدارن و، چەندە ئاڵۆزن Ùˆ چەندان پرس Ùˆ ئاراستە بەیەكەوە گرێدراون Ùˆ هاووڵاتی بەزەحەمەت دەتوانێت جیاكاریی ئه‌قڵانی Ù„Û• نێوان ڕاگەیاندنی نیشتمانیی بونیادنەر Ùˆ ڕاگەیاندنی ئاراستەكراوی ڕووخێنەردا بكات. پسپۆرەكانی ئاسایشی نەتەوەیی Ùˆ پسپۆرەكانی ڕاگەیاندن، دەتوانن Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ یه‌كجار كاریگەر بۆ ڕەتدانەوەی هێرشەكانی جەنگی دەروونی، بگێڕن.

جگە لەوەیش و، لەبەر ئەوەی كوردستان Ù„Û• حاڵەتی جەنگدایە دژی تیرۆر و، هەزاران پێشمەرگە Ù„Û• بەرەكانی جەنگی دژی تیرۆردا دەجەنگن، Ú•Û†ÚµÛŒ بەرگری Ùˆ ئەمنیی ڕاگەیاندنی ئاسایشی، دەبێتە Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ یەكلاكەرەوە Ù„Û• زۆرێك Ù„Û• لایەنەكانی ئەم جەنگە؛ Ù„Û• پاڵپشتیی هێزی پێشمەرگە Ùˆ بەرگریكردن Ù„Û•Ùˆ هێزە Ùˆ ناوبانگ Ùˆ سومعه‌تی Ù„Û• كاتی جەنگدا و، ڕەتدانەوەی هەموو ئەو پرۆپاگه‌ندانەی Ù„Û• لایەن ڕاگەیاندنی ئاراستەكراوه‌وه‌ لەسەر هێزی پێشمەرگە دەكرێت، دەبێتە ئەركێكی زۆر گرنگ Ùˆ هەنووكەییی ڕاگەیاندنی ئاسایش. Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەیشدا چەندان نموونەی دیكەیش هەن، كه‌ دەكرێت پسپۆران Ùˆ ڕابەرانی ڕاگەیاندنی نیشتمانیی كوردستان لەسەری كار بكەن بۆ ئەوەی ببن بە هۆكارێكی ئەرێنی بۆ سەرخستنی جەنگی بەرگریی نیشتمانیی دژی تیرۆر، یان دژی هەر هێزی داگیركاری دیكە، ÙƒÛ• نییەت Ùˆ ئاراستەی نەگریسی له‌ دژی كوردستان هەیە.

حەوتەم: ئەنجام و پێشنیارەكان

دەركەوت كە ڕاگەیاندنی ئاسایش ڕۆڵێكی گرنگ و كاریگەر دەگێڕێت و، دەبێتە هۆكارێكی تەندروست لەناو كۆمەڵگەدا و، پشتوانێكی ڕاستەوخۆ دەبێت بۆ هەست و سۆزی هاووڵاتیان لە نزیكەوە. لەم قۆناغە بەتایبەت، ڕاگەیاندن دەبێتە سەكۆیەك بۆ پاراستنی ئاسایشی وڵات، ئەگەر بەپێی پڵانێكی توكمە كارەكانی ئەنجام دات و، ئەگەر لەسەر بنەمایەكی هزری نیشتمانیی تەندروست بونیاد نرابێت.

 Ù„Û•Ù… بارەیشەوە بە باش دەزانم چەند پێشنیارێك بخەمە ڕوو، Ú•Û•Ù†Ú¯Û• ببێتە Ù‡Û†ÛŒ ئەوەی یارمەتیدەر بێت بۆ بەهێزكردنی لایەنی ئاسایشی ڕاگەیاندن و، Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاگەیاندن Ù„Û• پاراستنی ئاسایشی نەتەوەییدا بەهێز ببێتەوە:

  1. دانانی ستراتیژێكی تۆكمە بۆ ڕاگەیاندنی ئاسایش لە كوردستاندا و، گەڵاڵەكردنی چوارچێوەیەكی گشتگیر بۆ ڕاگەیاندنی ئاسایش لە لایەن كەسانی پسپۆر و نیشتمانپەروەر بەرێوە ببرێت.
  2. بەهێزكردنی ڕۆڵی ڕاگەیاندنی ئاسایش، وەك ڕاگەیاندنی تایبەتمەند لە چارەسەركردنی پرسەكانی ئاسایش، بەتایبەت لە كاتی قەیران و كارەساتەكاندا.
  3. ڕاهێنانی كادیری ڕاگەیاندن لەسەر ڕاگەیاندنی ئاسایش، بۆ ئەوەی وەك پسپۆر و زانا بتوانن لەم بوارەدا كاری بەسوود و كاریگەر بكەن.
  4. گەشەپێدانی ڕۆشنبیریی ئاسایش لای كادیرانی دەزگه‌كانی ئاسایش Ùˆ ڕاگەیاندكارەكان Ùˆ هاووڵاتیی ئاسایی و، هەر یەك بەپێی Ú•Û†ÚµÛŒ خۆی Ù„Û• پاراستنی ئاسایشی وڵاتدا.
  5. دروستكردنی كەناڵی پەیوەندی Ùˆ هاریكاری Ù„Û• نێوان چەند دامەزراوەیەكی ئاسایش Ùˆ دەزگه‌كانی ڕاگەیاندن.
  6. ئاراستەكردنی ڕاگەیاندن بۆ پاراستنی ناسنامه‌ÛŒ نەتەوەیی و، وابەستەبوون بە سیمبۆله‌ نیشتمانییەكانی وڵات.

 

 
 
« بەها ئەخلاقییەكانی كاری ڕاگەیاندن
« رۆڵی ڕاگەیاندن Ù„Û• پتەوكردنی ئاسایشی نەتەوەیی
« دەروازیەیەك بۆ ناساندنی Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاگەیاندن Ù„Û• پاراستنی ژینگەدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاگەیاندنی تەندروستی Ù„Û• برەودانی بواری تەندروستیی گشتیدا
« دەروازەیەك بۆ ناساندنی جەنگی دەروونی

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون