PÊNÛS
 
Ú•Û†ÚµÙ‰ ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• بنیاتنانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• هەرێمى کوردستان 
     2017-01-06
عەدنان مەجید محەمەد

ڕۆڵى ڕێکخراوە ناحکوومییەکان لە بنیاتنانى کۆمەڵگەى مەدەنى لە هەرێمى کوردستان

 

عەدنان مەجید محەمەد / ماستەر لە زانستە سیاسییەکان، پسپۆر لە سیستەمى سیاسی و پەروەردەى مەدەنى

چەمکى کۆمەڵگەى مەدەنی:

Ú†Û•Ù…Ú©Ù‰ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، Ù„Û• سەرەتادا ئاماژە بوو بۆ ئەو گۆڕانکارییە گەورە Ùˆ یەکلاکەرەوەیەى Ú©Û• Ù„Û• هەر دوو سەدەى حەڤدەیه‌Ù… Ùˆ هەژدەیەمدا بەسەر فیکرى سیاسیی ڕۆژاوادا هات. ئەم گۆڕانکارییانەیش ئاماژە بوو بۆ ئیرادە Ùˆ تواناى هزری ڕۆژاوایى بۆ گواستنەوە Ùˆ گۆڕانکارى Ù„Û• Ú©ÛŽØ´Û• Ùˆ قەیرانەکانى سەدەکانى ناوەڕاست Ùˆ جیاکردنەوە Ùˆ نەهێشتنى ئاسەوارەکانى سیستەمى Ú©Û†Ù† Ùˆ دروستکردنى سیستەمێکى نۆیى جیاواز، Ù„Û• گشت لایەنەکانەوە. Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى پەیدا نەبوو، تەنیا Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بیر Ùˆ بۆچوونەکانى فەیلەسووف تۆماس هۆبز (1588-1679) نەبێت، Ù„Û• سەدەى حەڤدەیەمدا. هۆبز بۆ چەسپاندنى سیستەم لەناو Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ دا، ئەمەیش بووە Ù‡Û†Ù‰ ئەوەى Ú©Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÙ‰ مەدەنیى ڕێکخراو، Ù„Û•  حاڵەتى سروشتى، Ú©Û• حاڵەتێکى جەنگیى بەردەوامە Ù„Û• نێوان تاکەکاندا، جیا بکاتەوە و، Ù„Û• ڕوانگەى ئەوه‌وه‌ پەیمانى کۆمەڵایەتى، Ù„Û• Ø´Û•Ú•ÛŽÚ©Ù‰ بەردەوام بۆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەکى ڕێکخراودا ئاسانکارى بۆ ئەم گواستنەوەیە دەکات. ئەمەیش دەبێتە Ù‡Û†Ù‰ دروستکردنى حاڵه‌تێکى مەدەنیى نوێ له‌ بەرامبەر حاڵەتى سروشتى و، گرنگترین شت Ù„Û• حاڵەتى مەدەنیدا ئەوەیە Ú©Û• تاکەکان وەکوو دامەزراوەیەکى تایبەتی تەماشاى دەوڵەت دەکەن؛ واتە دەسەڵاتێکە ڕازی بوون ملکەچى بن و، Ù„Û• پێناو پاراستنیاندا گوێڕایەڵیی بکەن. هەروەها Ù„Û• سەدەى هەژدەیەمدا Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى Ú¯Û•Ø´Û•Ù‰ کرد و، مانایەکى لیبراڵیى وەرگرت، چونکە بنەڕەتى بیرۆكه‌Ù‰ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، دەگەڕێتەوە بۆ هزرى لیبراڵیى ڕۆژاوایى لەژێر کاریگەریى فەیلەسووفەکانى ئینگلیزیى ÙˆÛ•Ú© ئادەم فرگیسۆنAdam Ferguson  ( 1723 – 1816 )  Ùˆ  ئادەم سمیت  Adam Smith   (1723 -1790).

Ù„Û•Ù… چوارچێوە نوێیەدا Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، ئاماژە بوو بە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و، بە مانایەکى تەسکتر پەیوەندییە خاوەندارێتییەکان، چونکە ئەو پەیوەندییانەى Ú©Û• تاکەکان Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەکدا Ú©Û† دەکاتەوە، سروشتێکى ئابووریى هەیە Ú©Û• بەرهەمى ئاڵوگۆڕى بازرگانییە، Ú©Û• دەگاتە سوود Ùˆ قازانجى تایبەت. ئەم بیرۆكه‌یەیش Ù„Û• لاى هیگل Hegel  Fredrich ( 1770-1831)زیاتر دەرکەوت. Ù„Û• ڕوانگەى "هیگل"Ù‡‌وه‌ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى بریتییە Ù„Û• شێوازەکانى کۆمەڵایەتى، Ú©Û• گوزارشت Ù„Û• بوارى ئابوورى دەکات. بۆیە، هیگل زاراوەی "Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛ•Ù‰ پێداویستییەکان" بەکار دێنێت، Ú©Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© Ù„Û• پەیوەندییەکان لەخۆ دەگرێت Ú©Û• تاکەکان بۆ پرکردنەوەى پێداویستییە بنەڕەتییەکانیان، لەناو ئەو کۆمەڵەیەدان. هەروەها Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنیى "کارل مارکس" Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هیگل زۆر جیاوازیى نییە، تەنیا Ù„Û• بەهاى ئەو شتەى Ú©Û• هەر یەکێکیان ئاماژەى Ù¾ÛŽ دەکەن لەسەر لایەنى ژێرخان Ù„Û• بەرامبەر لایەنى سەرخانێکى تر Ú©Û• سیاسەتە، "هیگل" Ù¾ÛŽÙ‰ وایە ئابوورى، بۆ پڕکردنەوەى پێداویستییەکانى تاک زەروورە، بەڵام ئەمە ڕۆحى بابەتەکە نییە. Ù„Û• ڕوانگەى ئەوه‌وه‌ سیاسەت ژێرخانە، Ù†Û•Ú© ئابوورى و، Ù„Û• ڕوانگەى کارل مارکسه‌وه‌ ئابوورى بنەڕەتە، Ù†Û•Ú© سیاسەت؛ بەڵکوو سیاسەت ئەنجامێکى حەتمییە Ùˆ Ù„Û• پاش ڕەهەندى ئابوورییه‌وه‌ دێت.

Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، گرنگترین ئامراز Ùˆ هۆکارە بۆ ڕێکخستنى نێوان دەوڵەت Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ بەپێى فۆرمى دیموکراسی Ú©Û• لەسەر ڕێزگرتن Ùˆ لێبووردەیى Ùˆ هاوکارى Ùˆ دوورکەوتنەوە Ù„Û• توندوتیژى Ùˆ پەراوێزخستنى سیاسى Ùˆ کۆمەڵایەتى بۆ گەیشتن بە شێوازێک Ù„Û• ئاشتیى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یى ڕادەوستێت و، Ù„Û• سەردەمى ئێستایش حکوومەتە دیموکراسییە هاوچەرخەکان چەندین Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ ئامراز دەگرنە بەر بۆ گەشەسەندنى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى. کەواتە Ú†Û•Ù…Ú©Ù‰ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، بەرهەمى فیکریی ڕۆژاواییە و، دەرەنجامى بیر Ùˆ هزرى فەیلەسووفە ڕۆژاوایییەکان بوو Ù„Û• سەدەى حەڤدە Ùˆ هەژدەدا.

پێناسەى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى:

بەپێى هزر Ùˆ قۆناغە جیاوازەکان، پێناسەى جۆراوجۆر Ùˆ جیاواز بۆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى کراوە؛ بۆیە ئاماژە بە هەندیکیان دەکەین. بۆ نموونە Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• ڕوانگەى هەندێک Ù„Û• لێکۆڵەران "بریتییە Ù„Û•Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەى Ú©Û• لەسەر بنەماى دامەزراوەى سیاسى، کۆمەڵایەتى، Ú©Ù‡‌لتوورى Ùˆ ئابوورى ڕاوەستاوە، Ú©Û•  Ù„Û• بوارە جیاجیاکاندا بە Ø´ÛŽÙˆÛ•Ù‰ سەربەخۆیییەکى ڕێژەیى Ù„Û• دەسەڵاتى دەوڵەت، بۆ بەرجەستەکردنى چەند ئامانج Ùˆ مەبەستێکى جیاواز، کار دەکەن." Ù„Û• ڕوانگەى "سه‌عده‌ددین  ئیبراهیم"یش Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى بریتییە Ù„Û• "Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© ڕێکخراوى خۆبەخش Ùˆ ئازاد، Ú©Û• پانتاى گشتیى نێوان خێزان Ùˆ دەوڵەت پر ده‌كه‌نه‌وه‌ بۆ بەرجەستەکردنى بەرژەوەندیى تاکەکانى كۆمه‌ڵگا، Ú©Û• ڕێزگرتنى به‌هاكانى كۆمه‌ÚµÚ¯Û• Ùˆ لێبووردەیى Ùˆ بەڕێوەبردنى ئاشتییانه‌Ù‰ جیاوازی Ùˆ ناکۆکییەکان له‌ گرنگترين تايبه‌تمه‌ندييه‌كانى كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نين." هەروەها هەندێک لێکۆڵەرى تر پێیان وایە Ú©Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى بریتییە Ù„Û• "Ú©Û†Ù‰ ڕێکخراوە کۆمەڵایەتییە خۆبەخش Ùˆ ناحکوومییەکان، Ú©Û• تاک هۆشیار دەکەنەوە Ùˆ تواناییى تاک بۆ بەشدارى Ù„Û• ژیانى گشتیدا زیاد دەکه‌Ù†."

"ئەنتۆنى گیدنز" بەم شێوەیە پێناسەى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى دەکات: "Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽ بزاوت Ùˆ چالاکییە، Ú©Û• بۆشاییى نێوان دەوڵەت Ùˆ بازاڕ داگیر دەکات Ùˆ هەر یەکە Ù„Û• خێزان Ùˆ قوتابخانە Ùˆ گرووپ Ùˆ دامودەزگه‌ نائابوورییەکان دەگرێتە خۆ و، Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى Ùˆ Ú©Ù‡‌لتوورى مەدەنى، سیفەتێکى جەوهەریى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ دیموکراسییەکانە." هەروەها Ù„Û• ڕوانگەى "مایکل والزر"Michal Walzer ØŒ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى "بریتییە Ù„Û•Ùˆ فەزایەى Ú©Û• گرەنتیى هەموو ئەو بارودۆخانە دەکات کەوا دەبێتە Ù‡Û†Ù‰ پاراستنى ژیانى کۆمەڵایەتیى نوێ، Ú©Û• شێوازیکى کۆمەڵایەتیى مرۆڤانە لەخۆ دەگرێت، Ú©Û• دەبێتە Ù‡Û†Ù‰ ئەوەى تاکەکان پەیوەندییان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ یەکتردا هەبێت."  هەروەها یەکێکى تر Ù„Û• پێناسە هاوچەرخەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى، ئاماژە بەوە دەکات Ú©Û• "Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، گوزارشتە Ù„Û• فەزایەک بۆ کارلێککردنى پۆزەتیڤ Ù„Û• نێوان دەوڵەت Ù„Û• لایەک Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù„Û• لایەکى تر، بە لەخۆگرتنى ڕێکخراوە خۆبەخشییەکان Ùˆ ڕێکخراوەکانى بازاڕ Ùˆ کۆمپانیاکان Ùˆ یەکێتییە جەماوەرییەکان Ùˆ هەموو ئەو ڕێکخراوانەى Ú©Û• دەکەونە نێوان خێزان Ùˆ دەوڵەت."

کەواتە Ù„Û• چوارچێوەى ئەو پێناسانەوە دەردەکەوێت Ú©Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، چەندین ڕەگەزى هەیە:

ڕەگەزەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى:

 ÛŒÛ•Ú©Û•Ù… - کارى ئیڕادەیى Ùˆ ئازاد Ùˆ خۆبەخش:

ئەم ڕەگەزە پەیوەندیى بە ویست Ùˆ ئارەزووى ئازادیى تاکه‌وه‌ هەیە، بۆ ئینتمابوون بۆ یەکێک Ù„Û• دامەزراوەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، بۆ بەرجەستەکردنى بەرژەوەندیى گشتى، یان بەرجەستەکردنى بەرژەوەندیى چین Ùˆ گرووپێکى دیاریکراو Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌.

دووەم - ڕێکخستنى بەکۆمەڵ و دامەزراوەیى:

لەبەر ئەوەى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەکى ڕێکخراوە، هاوکارە بۆ دروستکردنى دامەزراوەکان Ùˆ یەکێتییە جەماوەرییەکان، Ú©Û• بە شێوەیەکى مەنهەجى (مێتۆدیك) کار دەکەن، Ú©Ù‡‌ ملکەچی بەها Ùˆ پێوەر Ùˆ  بنەما ناوچەیییەکانن.

سێیەم – ڕەگەزى ئەخلاقى Ùˆ ڕەفتارى:

ئەم ڕەگەزە لەسەر قبووڵکردنى جیاوازییەکان Ùˆ فرەییى نێوان خود Ùˆ ئەوانى تر ڕادەوستێت و، دەبێت ڕازی بێت لەسەر ئەوەى کەوا مافی ئەوانى دیكه‌یە Ú©Û• ڕێکخراوى مەدەنیى تایبەت بە خۆیان هەبێت بۆ پاراستن Ùˆ بەرجەستەکردنى مافەکانى خۆیان بە شێوەیەکى ماددى Ùˆ مەعنەوى و، ملکەچ بوونە بۆ بەرێوەبردنى ناکۆکییەکان Ù„Û• نێوان تاک Ùˆ ڕێکخراوەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى بە شێوەیەکى ئاشتییانە Ù„Û• ڕوانگەى بەهاکانى ڕێزگرتن Ùˆ لێبووردەیی Ùˆ هاوکارى Ùˆ ململانێى ئاشتییانە.

چوارەم – فرەییى ڕێکخراوەیى Ùˆ فیکرى:

بەو پێیەى کەوا Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، دەرهاوێشتەى فیکرى لیبراڵییە، کەواتە ئەم Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یە، دەبێت لەسەر بنەماى فرەیى Ùˆ ئازادى Ùˆ بیر Ùˆ ڕاى تاک Ùˆ ڕێکخراوەیى بۆ جێبەجێکردنى بەرژەوەندى گشتیى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ لێبووردەیى Ùˆ کارى بەکۆمەڵ Ùˆ هاوکاریکردن Ù„Û• نێوان تاک Ùˆ ڕێکخراوەکانه‌وه،‌ بنیات بنرێت.

پاش ڕاپەڕینە مەزنەکەى بەهارى 1991 Ùˆ دروستکردنى حکوومەتى هەرێمى کوردستان Ùˆ بانگەشەى حوکمى دیموکراسی Ùˆ بنیاتنانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى، چەندین ڕێکخراوى ناحکوومى Ù„Û• هەرێمى کوردستان دەستیان بە کار کرد، سەرەڕاى کارکردنى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© ڕێکخراوى نێودەوڵەتى Ù„Û• بوار Ùˆ سێکتەرە جیاجیاکان. بۆیە Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەین بە شێوەیەکى پوخت، هەڵسەنگاندنێکى گشتگیرى کارى ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• هەرێمى کوردستان، بکەین. پاش ئەو باکگراوندە مەعریفییە دەربارەى Ú†Û•Ù…Ú©Ù‰ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ùˆ پێناسەى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى، خاڵێکى گرنگ هەیە Ú©Û• تێبینى دەکرێت، ئەویش ئەوەیە كه‌: ڕێکخراوەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى 75%ÛŒ کارەکانیان ئاراستەى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌  SocietyÙˆ تاکە، واتە 25%ÛŒ کارەکانیان ئاراستەى بڕیارسازان Ùˆ سیستەمى سیاسییە. بە واتایەکى تر جەختى سەرەکییان بریتییە Ù„Û• کارکردن لەسەر پێگەیاندن Ùˆ هۆشیاریى تاک Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بەگشتى، بۆ نموونە Ú•Û†ÚµÙ‰ ئەم ڕێکخراوانە Ù„Û• وڵاتە دیموکراسییەکاندا زۆر گەورەیە؛ هۆشیاریى تاک بەرز دەکەنەوە، بە ڕاددەیەک Ú©Û• توانای جووڵاندنى ڕاى گشتتیان هەیە، بە نموونە:

ڕێکخراوەکانى ژینگەپارێز Ù„Û• وڵاتى لۆکزەمبۆرگ توانییان بە ملیۆنان خەڵک بهێننە سەر شەقام Ùˆ کۆڵانەکان، تەنانەت دەشت Ùˆ کێوەکانیش، بۆ پاککردنەوەى ژینگەى وڵاتەکەى خۆیان، یان نموونەى Ú•Û†ÚµÙ‰ ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• باشوورى ئەفریقا Ù„Û• داڕشتنى بنەماکانى ئاسایشى نەتەوەییى خۆیان، هەروەها ڕێکخراوەکانى منداڵپارێزى هۆڵەندى، Ú•Û†ÚµÛŒ گەورەیان Ù„Û• پاراستنى مافى منداڵان Ùˆ دەرکردنى یاساى پێویست Ù„Û•Ùˆ بارەیەوە هەبووە. دامەزراوەى "فریدرچ ئیفرت" Ù„Û• ئەڵمانیایش چەندین پرۆژەى Ù¾ÛŽØ´Ú©Û•Ø´ بە حکوومەتى ئەڵمانى کردووە دەربارەى ڕێکخستن Ùˆ زیادکردنى ئەو پرۆگرامانەى Ú©Û• گرنگیى بە ئاشتى Ùˆ دیموکراسى Ùˆ مافى مرۆڤ Ù„Û• Ú©Û†Ù„ÛŽÚ˜ Ùˆ پەیمانگه‌کان دەدەن و، چەندان پرۆگرامى Ù„Û•Ùˆ بوارانەوە داناوە و، چەندان نموونەى تر.

بەڵام Ù„Û• هەرێمى کوردستان، Ú•Û†ÚµÙ‰ ئەم ڕێکخراوانە بە شێوەیەکى زۆر لاواز دەردەکەوێت. ڕۆڵیان Ù„Û• گەشەسەندنى Ú©Ù‡‌لتوورى مەدەنى Ùˆ هۆشیارکردنەوەى تاک Ùˆ دروستکردنى Ú©Ù‡‌لتوورى سیاسیدا زۆر لاوازە. بۆ نموونە خودى تاک Ù„Û• هەرێمى کوردستان، هۆشیاریی دەربارەى مافەکانى مرۆڤ Ùˆ بەها مەدەنییەکان Ù„Û• ئاستێکى لاوازدایه‌ و، هەروەها هۆشیاریى تاک دەربارەى زۆربەى بوارەکانى ترى ژیان وەکوو پێویست نییە؛ بۆ نموونە هۆشیاریى ژینگەیى. بە شێوەیەکى سەیر، ڕۆژانە دەبینرێت خودى هاوڵاتییان پێشێلکارییەکى زۆر بەرامبەر ژینگەى کوردستان Ùˆ شارەکان دەکەن.  هه‌روه‌ها هۆشیاریى مامەڵەکردن Ù„Û• نێوان تاکەکان خۆیان، كه‌ زۆر جار دەبینرێت لەسەر شەقامەکان، بەبێ هیچ هۆیەک، ڕۆژانە تاکەکان هەستى ئەوانى تر بریندار دەکەن، Ú©Û• Ú•Û•Ù†Ú¯Û• لەبەر لێدانى Ù‡Û†Ú•Ù†ÛŽÙƒ بێت Ù„Û•  لایەن شۆفێرێکەوە یان هەر هۆکارێکى تر،  یان هۆشیاریى چۆنیەتیى ڕێزگرتنى بەرامبەر، یان هۆشیاریى Ù„Û• بەکارهێنانى ئامرازەکانى ڕاگەیاندن Ùˆ تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، Ú©Û• دەبینرێت بە شێوەیەکى باو Ù„Û• تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە قسە بە کەسایەتى Ùˆ تایبەتمەندیى تاک دەگوترێت، Ú©Û• بێ گومان ئەمەیش کارێکى نەشیاوە و، دوورە Ù„Û• هەموو بەهایەکى مەدەنى.

هۆشیاریى سیاسی Ùˆ کۆمەڵایەتى Ùˆ مەعریفیى تاکیش جێگەى پرسیارى گەورەن، بۆ نموونە تاک زۆر بەئاسانى دەکەوێتە ژێر کاریگەریى ئەو دەنگۆیانەى Ú©Û• Ù„Û• ئامرازەکانى ڕاگەیاندن Ùˆ تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە دەردەچێت؛ تەنانەت ئەگەر هەواڵەکە ڕاستیش نەبێـت. هەروەها هۆشیاریى تەندروستى Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽ بابەتى ترى گرنگ Ùˆ پەیوەست بە ژیانى تاک Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù„Û• ئاستیکى نزمدان. کەواتە ئەم Ú©ÛŽØ´Û• جەوهەرییانە Ù„Û• ڕەفتار Ùˆ مێنتالیتیى تاک Ù„Û• هەرێمى کوردستان بە شێوەیەکى گشتى ئەوەمان Ù¾ÛŽ دەڵێت Ú©Û• بەشێکى زۆرى ڕێکخراوەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• هەرێمى کوردستان، خۆیان بەشێکن Ù„Û• Ú©ÛŽØ´Û•ØŒ Ù†Û•Ú© ببنە مایەى چارەسەرکردنى Ú©ÛŽØ´Û• Ùˆ قەیرانەکان و، ئاستیان Ù„Û• هۆشیارکردنەوەى تاک Ùˆ پێگەیاندنى تاکدا، Ù„Û• خاڵێکى زۆر لاوازدایە.  Ú©Û• ئەمەیش دەکرێت چەند هۆکارێکى هەبێت لەوانە :

1-     زۆرینەى ڕێکخراوەکان، یان Ù„Û• لایەن حزبەوە دروست کراون، یان Ù„Û• لایەن حزبێکەوە پشتگیرى دەکرێن. ئەمەیش وا دەکات ڕێکخراوەکان نەتوانن کار Ùˆ چالاکیییەکانى خۆیان بە شێوەیەکى سەربەخۆ ئەنجام بدەن .

2-     تێوەگلانى هەندێک Ù„Û• ڕێکخراوەکان Ù„Û• کەیسى گەندەڵیى گەورە. بۆ نموونە بچووکترین کەیسى گەندەڵى Ù„Û• هەندێک ڕێکخراو، بریتییە Ù„Û• ڕاگەیاندنى هەلى کار Ù„Û• دەزگه‌کانى ڕاگەیاندن؛ بەڵام Ù„Û• لایەکى ترەوە دەبینرێت ئەو هەلى کارە، Ù¾Ú• کراوەتەوە .

3-     ئەوانەى بەرپرسن، یان بەرێوەبەرى هەندێک ڕێکخراون، زۆر کەسانى لێهاتوو نین و، تەنیا کار بۆ بەرژەوەندیى تایبەتى خۆیان دەکەن، Ù†Û•Ú© بەرژەوەندیى گشتى  .

پێشنیار بۆ باشترکردنى کارى ڕێکخراوەکان لە هەرێمى کوردستان :

1-     پێویستە ڕێکخراوەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى، دووبارە پێداچوونەوە بە بونیادى دامەزراوەیى Ùˆ پیشەییى خۆیان Ù„Û• هەرێمى کوردستان، بکەن. بە شێوەیەک Ú©Û• پلان Ùˆ ستراتیژیى پێویستیان بۆ کارکردن هەبێت .

2-     پێویستە ڕێکخراوەکان دوور بکەونەوە Ù„Û• ئینتماى حزبیی تەسک و، کار بۆ بەرژەوەندیى گشتى بکەن.

3-     پێویستە  Ø¦Ø§Ù…انجى سەرەکییان بریتى بێت Ù„Û• هۆشیارکردنەوەى تاک Ù„Û• هەموو ڕوویەکەوە.

4-     پێویستە ڕێکخراوەکان دوور کەونەوە Ù„Û• هەر جۆرە گەندەڵییەک لەناو خودى ڕێکخراوەکە و، کار بۆ بنەبڕکردنى گەندەڵی بکەن بە شێوەیەکى گشتى.

5-     پێویستە ئەم ڕێکخراوانە Ù„Û• لایەن کەسانى ئەکادیمى Ùˆ پسپۆرەوە بەرێوە ببردرێن .

6-     پێویستە پرۆژەى پێویستیان دەربارەى گەشەپێدانى مرۆیى Ù„Û• هەموو بوارەکانەوە، هەبێت .

 
 
« Ú•Û†ÚµÙ‰ حزبە سیاسییەکان Ù„Û• پێکهێنانى کەلتووری سیاسی Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا
« Ú•Û†ÚµÙ‰ قوتابخانە Ù„Û• پێگەیاندنى سیاسیدا 
« پەروەردەى مەدەنی، ÙˆÛ•Ú© ئامرازێکى سەرەکیى سەقامگیریى سیاسی Ùˆ بنیاتنانەوەى ئاشتى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« پەیمانى کۆمەڵایەتى، ÙˆÛ•Ú© ڕێگەچارەى قەیرانەکان Ù„Û• هەرێمى کوردستان Ù„Û• قۆناغى Ù¾ÛŽØ´ دەوڵەت
« بنەما فەلسەفییەکانى مافەکانى مرۆڤ Ùˆ خۆیندنەوەیەک بۆ پرۆگرامەکانى مافەکانى مرۆڤ Ù„Û• ناوەندەکانى خۆێندن Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« Ú•Û†ÚµÙ‰ ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• بنیاتنانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« سه‌د Ú•Û†Ú˜ له‌ چاكسازى

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون