PÊNÛS
 
میدیاى كوردى بوه‌سته؛‌ چیتر برینه‌كانمان قووڵتر مه‌كه‌وه‌ ! 
     2016-12-23
ئارى ڕەفیق

میدیاى كوردى بوه‌سته؛‌ چیتر برینه‌كانمان قووڵتر مه‌كه‌وه‌ !

 

ئارى Ú•Ù‡‌فیق / ماسته‌ر له‌ كۆمه‌ڵناسى

زنجیره‌Ù‰ یانزه‌

پاش ئه‌وه‌Ù‰ له‌ زنجیره‌Ù‰ ده‌یه‌مى وتارى ڕابردوومدا جگه‌ له‌ شیكردنه‌وه‌Ù‰ تیۆرییه‌كانى په‌یوه‌ست به‌ سه‌رهه‌ڵدان Ùˆ ته‌شه‌نه‌كردنى تاوانه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان Ùˆ ئه‌Ùˆ ئاراسته‌ میدیایییانه‌Ù‰ كه‌ دنه‌Ù‰ تاكیان داوه‌ تا خوو به‌ Ú†Ù‡‌ند Ú•Ù‡‌فتار و، دواتر دیارده‌یه‌كى كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ بگرێ، Ú†Ù‡‌ند مانشێتێكیشمان وه‌Ùƒ دیكۆمێنت خسته‌ Ù¾ÛŽØ´ چاو Ùˆ یه‌Ùƒ به‌ یه‌كى لێكه‌وته‌ Ùˆ ده‌ره‌نجامه‌كانى بڵاوكردنه‌وه‌Ù‰ مانشێته‌كانیشمان به‌ زمان Ùˆ دیدى زانستییانه‌ Ø´ÛŒ كرده‌وه‌Ø› له‌Ù… زنجیره‌یه‌یشدا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین له ‌پاڵ Ú•Û†ÚµÙ‰ Ù†ÛŽÚ¯Ù‡‌تیڤانه‌Ù‰ میدیا، كه‌ له ‌به‌رامبه‌ر Ú•Ù‡‌وشى كۆمه‌ڵایه‌تیدا شێلگیرانه‌ بینیویه‌تى، ئه‌Ùˆ Ú•Û†ÚµÙ‡‌ پۆزه‌تیڤه‌یش بخه‌ینه‌ به‌ر دید، كه‌ میدیا له ‌ڕووى كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ توانیویه‌تى كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ئاماده‌ بكات بۆ به‌رجه‌سته‌كردنى Ú†Ù‡‌ندین گۆڕانى كۆمه‌ڵایه‌تیى ڕیشه‌یى، به‌تایبه‌تیش له‌باره‌Ù‰ ئه‌Ùˆ Ú†Ù‡‌مكانه‌Ù‰ كه‌ له ‌مێژووى سه‌د ساڵى ڕابردوودا هیچ كه‌س Ùˆ لایه‌Ù† Ùˆ دامه‌زراوه‌یه‌ك، نه‌ خواست Ùˆ ویستى ڕاستكردنه‌وه‌یان هه‌بووه‌ØŒ نه‌ بوێریی ئه‌وه‌یشیان لا دروست بووه‌ بیانخه‌نه‌ ژێر میكرۆسكۆبى Ú•Ù‡‌خنه‌یییه‌وه‌.

كامانه‌Ù† ئه‌Ùˆ گۆڕانكارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌Ù‰ كه‌ میدیاى كوردى ڕۆڵێكى كاراى تێدا گێڕاوه‌ØŸ

كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ كوردى، له‌ناو كه‌لتووره‌كه‌یدا، هه‌ندێ نۆرم Ùˆ نه‌ریتى باو Ùˆ كۆنه‌پارێزى تێدا ÙƒÛ† كراوه‌ته‌وه‌ وه‌Ùƒ ڕێسا Ùˆ یاساى كۆمه‌ڵایه‌تى له‌قاڵب دراوه‌ Ùˆ ته‌نانه‌ت به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌Ùˆ نه‌ریتانه‌ وه‌Ùƒ ئایه‌تى قورئان به‌پیرۆزى مامه‌ÚµÙ‡‌یان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كراوه‌ و، پێیان وا بووه‌ كه‌ سه‌رچاوه‌Ù‰ ئه‌Ù… نه‌ریتانه،‌ سه‌رچاوه‌Ù‰ پیرۆزییه‌كه‌یان له‌ گوفتارى خوداوه‌ وه‌رگیراوه،‌ بۆیه‌ نابێ ده‌ستى Ù„ÛŽ بدرێ. باشترین نموونه‌یشمان كوشتنى هه‌زاران ÙƒÚ† Ùˆ ژنى پاكیزه‌Ù‰ كورده‌ به‌ ناوى پاكبوونه‌وه‌Ù‰ شه‌ره‌ف Ùˆ نامووس Ùˆ خۆكڕینه‌وه‌Ù‰ سومعه‌Ù‰ كۆمه‌ڵایه‌تى. ئه‌Ù… شوشتنه‌وه‌Ù‰ ناموسه‌یش، به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ یه‌Ùƒ ده‌قى قورئانییه‌وه‌ كه‌ گوایه‌ خودا Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰  به‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زى پیاو داوه‌ تا Ú˜Ù† Ùˆ ÙƒÚ† Ùˆ خوشك Ùˆ خوشكه‌زا Ùˆ پورزا Ùˆ ئامۆزا Ùˆ خاڵۆزاى خۆى له‌سه‌ر زه‌وى بسڕێته‌وه‌ØŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هات Ùˆ ناپاكى له‌ خێزانه‌كه‌Ù‰ Ùˆ هاوسه‌ر Ùˆ بنه‌ماڵه‌كه‌Ù‰ خۆى كرد. ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا، به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ زانایان پێیان وایه‌ كه‌ خودا له‌ ناوه‌رۆكى ده‌قه‌كه‌دا به‌ جۆرێك مامه‌ÚµÙ‡‌Ù‰ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ù… حاڵه‌ته ‌كردووه‌ و، پێمان ده‌ÚµÙ‰ كه‌ هیچ كه‌س ناكرێ به‌ ناوى شوشتنه‌وه‌Ù‰ نامووسه‌وه‌ به‌ده‌ستى مرۆڤ بكوژرێ، چونكه‌ سه‌لماندنى به‌Ù¾ÛŽÙ‰ ئه‌Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر Ùˆ مه‌رجانه‌Ù‰ خودا به‌ڕوونى ئاماژه‌Ù‰ بۆ كردوون، هێنده‌ ئه‌سته‌مه‌ØŒ وه‌Ùƒ ئه‌Ú¯Ù‡‌رى به‌یه‌ÙƒÚ¯Ù‡‌یشتنى ئاسمان Ùˆ زه‌مین وان! كه‌Ú†Ù‰ پیاوى كورد له‌ زۆرینه‌Ù‰ كاره‌ساته‌كاندا نه‌Ùƒ هه‌ر به ‌دواى سه‌لماندن Ùˆ ده‌ستخستنى ڕاستییه‌كاندا نه‌Ú¯Ù‡‌ڕاوه،‌ به‌ڵكوو ته‌نیا به‌ Ù‡Û†Ù‰ گومانێك یاخود له‌ پێناو ڕازیكردنى خزم Ùˆ دراوسێ Ùˆ خه‌ڵكدا، ده‌ستى چۆته‌ خوێنى ئازیزترینى كه‌سى خۆى!

جا ده‌مه‌ÙˆÛŽ بڵێم میدیا، به‌تایبه‌تى له‌ ماوه‌Ù‰ ده‌ ساڵى ڕابردوودا، توانیی زۆر بوێرانه‌ ده‌ست ببات بۆ هه‌ر یه‌Ùƒ له‌Ù… نه‌ریته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌Ù‰ كه‌ زۆرینه‌Ù‰ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ كوردى به‌ چاوى پیرۆز Ùˆ ڕێسا Ùˆ یاساى كۆمه‌ڵایه‌تى لێیانى ده‌ڕوانى و، به‌بێ به‌ربه‌ست پیاده‌یشی ده‌كرد. لێره‌دا به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌Ù… نۆرمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ ده‌خه‌ینه‌ ڕوو، كه‌ میدیا بوێرانه‌ ده‌ستى بۆ بردوون:

پرسى ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌Ù‰ فۆرمه‌كانى توندوتیژى، كه‌ ده‌یان ساڵ بوو ڕووبه‌ڕووى ژنان Ùˆ كچانى كورد ده‌بۆوه ‌و، به‌بێ Ú•Ù‡‌خنه ‌Ùˆ ڕێگریكردن، Ú•ÛŽÚ•Ù‡‌وى ئاساییى خۆیان وه‌رگرتبوو، میدیاى كوردى، زۆر بوێرانه ‌Ùˆ چالاكانه‌ Ù‚Û†ÚµÙ‰ Ù„ÛŽ هه‌ڵكرد و، توانییشى په‌یامێكى دوورمه‌ودا به‌ گوێچكه‌Ù‰ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ كوردى بدات و، پێیان بڵێت كه‌ ئیدى Ú†Ù‡‌وساندنه‌وه‌Ù‰ ژن، كرده‌یه‌كى به‌ربه‌رییانه‌یه‌ Ùˆ مۆركى دواكه‌وتووییى كۆمه‌ڵایه‌تییه ‌Ùˆ جێگه‌Ù‰ قێزلێكردنه‌وه‌یه‌ و، پێویسته‌ ڕووبه‌ڕووى ببینه‌وه‌Ø› كردیشى.

سازدانى سه‌دان پرۆگرام Ùˆ مێزگرد Ùˆ ڕاپۆرت Ùˆ ڕێپۆرتاژى میدیایى Ùˆ جێبه‌جێكردنى هه‌ڵمه‌تى میدیایى بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌Ù‰ خه‌ته‌نه‌كردنى كچان Ùˆ ده‌رخستنى مه‌ترسییه‌ جه‌سته‌یى Ùˆ ده‌روونى Ùˆ ته‌ندروستییەكانى ئه‌Ùˆ دیارده‌ به‌ربڵاوه‌Ù‰ كه‌ به‌Ù¾ÛŽÙ‰ ڕاپۆرته‌ پزیشكییه‌كان هه‌زاران ÙƒÚ† Ùˆ ژنى كوردى تووشى نه‌خۆشییه‌ جۆربه‌جۆره‌كان و، تا ئاستى ساردیى سێكسى Ùˆ دواجار ته‌ڵاق Ùˆ جیابوونه‌وه‌ كردبوو، ئه‌مه‌ میدیا بوو بوو به‌ شوێنگه‌یه‌Ùƒ بۆ Ú¯Ù‡‌یاندنى ده‌Ù†Ú¯Ù‰ داكۆكیكارانى مافه‌كانى ژنان بۆ پانتایییه‌كى به‌رفراوانى كۆمه‌ڵایه‌تى.

هه‌روه‌ها ئه‌Ùˆ هاوسه‌رگیرییه‌ ناته‌ندروست Ùˆ كاره‌ساتبارانه‌Ù‰ كه‌ له ‌ڕابردوودا هه‌زاران خێزانى كوردى تووشى كێشه‌ Ùˆ ئاڵۆزى Ùˆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ Ùˆ ئاره‌زووى تۆڵه‌كردنه‌وه‌Ù‰ هاوسه‌ر Ùˆ بنه‌ماڵه‌كان له ‌یه‌كترى ده‌كرده‌وه‌ØŒ میدیا توانیى به‌ قسه‌كردنى زۆر Ùˆ جێبه‌جێكردنى میكانیزمه‌كانى ناشیرینكردن Ùˆ مه‌ترسییه‌كانیان كاڵیان بكاته‌وه‌ØŒ تا ئاستى ناوهێنانیشیان وه‌Ùƒ له‌كه‌ Ùˆ عه‌یبێكى كۆمه‌ڵایه‌تى؛ له‌وانه:‌ Ú˜Ù† به‌ Ú˜Ù† ØŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ به‌ بچووك، شیربایى، بنتوێ، تالۆق، پێدانى ÙƒÚ† له ‌به‌رامبه‌ر چاره‌سه‌ركردنى سوڵحه‌ عه‌شایه‌رییه‌كان Ùˆ به‌كۆتاهێنانى كێشه‌Ù‰ خوێندارى Ùˆ به‌بێنرخ سه‌یركردنى یاسا Ùˆ دامه‌زراوه‌ دادییه‌كان Ùˆ ده‌یان بابه‌تى كۆمه‌ڵایه‌تیى دیكه‌ØŒ كه‌ له‌ ئێستا بیرلێكردنه‌وه‌یشیان بۆته‌ جێگه‌Ù‰ شه‌رم Ùˆ شه‌رمه‌زارى.

له‌ لایه‌كى دیكه‌یشه‌وه‌ له‌ ڕووى سیاسی Ùˆ دۆخى گشتیشه‌وه‌ØŒ میدیا توانیویه‌تى شه‌Ú•ÛŒ پاراستنى دیموكراسى Ùˆ ئازادیى ده‌ربڕینى بیر Ùˆ ڕا Ùˆ پشتیوانیكردن له‌ خۆپیشاندان Ùˆ پرۆسه‌كانى هه‌ڵبژاردن Ùˆ ÙƒÛ†Ù‰ ئه‌Ùˆ پرۆسانه‌ بكات، وه‌Ùƒ مۆركى پارێزگاریكردن له‌ Ú†Ù‡‌مكێكى نوێ كه‌ Ù¾ÛŽÙ‰ ده‌گوترێ "به‌هاكانى كۆمه‌ÚµÙ‰ مه‌ده‌نى". ئه‌وه‌تا میدیا بارودۆخێكى خوڵقاندووه‌ كه‌ نه‌توانرێ به‌سانایى ده‌ست بۆ ئازاردانى ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌Ù‰ بانگه‌شه‌Ù‰ ئازادى نوسین Ùˆ دەڕبرینى بیروڕا Ùˆ دیموكراسى Ùˆ Ú†Ù‡‌مكه‌كانى كۆمه‌ÚµÙ‰ مه‌ده‌نى ده‌كه‌ن، ببردرێ.

له‌ ڕووى فه‌رهه‌نگیشه‌وه‌ØŒ میدیا توانیویه‌تی له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ كایه‌ جۆراوجۆره‌كانییه‌وه‌ كه‌لتوورى Ú¯Ù‡‌لانى دیكه‌ Ùˆ Ú•ÛŽÙˆÚ•Ù‡‌سمه‌كانیان Ùˆ Ù¾ÛŽØ´Ú¤Ù‡‌چوونه‌كانى كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌كانى دیكه ‌Ùˆ پێشهاته‌ سیاسی Ùˆ ئابوورى Ùˆ ئایینى Ùˆ مه‌ده‌نییه‌كان بگوازێته‌وه‌. Ú¯Ù‡‌رچى هه‌ر یه‌Ùƒ له‌Ùˆ كایانه‌Ù‰ باسمان كردن، تا ئێستایش له‌ ته‌Ù†Ú¯Ú˜Ù‡‌Ù‰ جۆراوجۆردان، به‌ڵام ئه‌Ù… گۆڕان Ùˆ تا ڕادده‌یه‌Ùƒ پێشكه‌وتنه‌ میدیایییه‌Ù‰ هاتۆته‌ دى، هه‌رگیز له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ساڵانى Ù¾ÛŽØ´ دووهه‌زاره‌كان به‌راورد ناكرێ.

ئه‌دى ئه‌Ùˆ Ú•Û†ÚµÙ‡‌ مه‌ترسیدارانه‌Ù‰ كه‌ میدیاى كوردى  له‌بار‌Ù‰ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ بینیویه‌تى، كامانه‌ن؟

من بۆیه‌ له‌ به‌شى سه‌ره‌وه‌Ù‰ وتاره‌كه‌مدا Ú•Û†ÚµÙ‰ پۆزه‌تیڤانه‌Ù‰ میدیاكانى هه‌رێمى كوردستانم خسته‌ به‌رباس، بۆ ئه‌وه‌Ù‰ له‌ سروشتى بابه‌تیبوون Ùˆ بێلایه‌نیى خۆم لا نه‌ده‌Ù… كه‌ Ù¾ÛŽÙ‰ ڕاهاتووم له‌باره‌Ù‰ شرۆڤه‌ Ùˆ هه‌ڵسه‌نگاندنى هه‌ر پرسێك كه‌ له‌ دیدى خۆمه‌وه‌ له‌باره‌یه‌وه‌ ده‌دوێم، ده‌نا به ‌دیوێكى دیكه‌دا وه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† میدیاكانى كوردستان یارمه‌تیده‌ر بوون له‌ ڕاستكردنه‌وه‌Ù‰ Ú†Ù‡‌وتییه‌كان، زیاتر له‌وه‌یش به‌ڵایه‌كى Ú¯Ù‡‌وره ‌بوون به‌سه‌ر پرۆسه‌Ù‰ ئاشته‌واییى كۆمه‌ڵایه‌تى Ùˆ تێكبه‌ردانى لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان Ùˆ قووڵتركردنه‌وه‌Ù‰ برینه‌كانى جه‌Ù†Ú¯Ù‰ ناوخۆ Ùˆ داهێنان Ùˆ هاورده‌كردنى ده‌یان ڕووداوى كۆمه‌ڵایه‌تى Ùˆ ناساندن Ùˆ بڵاوكردنه‌وه ‌Ùˆ ته‌شه‌نه‌پێكردنیان.

 Ø¨Ù‡‌ پێویستى ده‌زانم Ú†Ù‡‌ند نموونه‌یه‌كى گشتى بخه‌مه‌ به‌ر دید، كه‌ میدیا به‌ ئاراسته‌یه‌كى Ù†ÛŽÚ¯Ù‡‌تیڤ Ú•Û†ÚµÙ‰ تێدا گێڕاوه‌:

یه‌كه‌Ù…: بڵاوكردنه‌وه‌Ù‰ مانشێتى تۆقێنه‌ر و، هه‌روه‌ها مانشێتى ناكۆك Ùˆ نایه‌كانگیر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ناوه‌ڕۆكى هه‌واڵ Ùˆ ڕاپۆرت Ùˆ ڕێپۆرتاژى ڕووداوه‌كان Ùˆ مانشێتى ورووژێنه‌ر و، ئه‌Ù… مانشێتانه‌یش كه‌ جۆرێك له‌ باڵكێشكردنى تێدایه‌ بۆ لاساییكردنه‌وه‌Ù‰ دیارده ‌Ùˆ تاوانه‌كان. هه‌روه‌ها، زه‌قكردنه‌وه‌Ù‰ مانشێته‌كانى ئه‌Ùˆ ڕووداوانه‌Ù‰ كه‌ دوور Ùˆ نزیك په‌یوه‌ندییان به‌ ژیان Ùˆ Ú•Ù‡‌وشى كۆمه‌ڵایه‌تى Ùˆ سیاسى Ùˆ ئابوورى Ùˆ فه‌رهه‌نگیى كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ كوردییه‌وه‌ نییه ‌و، نایشبێ.

دووه‌Ù…: ڕووماڵ Ùˆ داڕشتن Ùˆ گێڕانه‌وه‌ Ùˆ نووسینه‌وه‌ Ùˆ خستنه‌ڕووى ورده‌كارییه‌كانى ئه‌Ùˆ ڕووداوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تى Ùˆ سیاسییانه‌Ù‰ كه‌ بینه‌ر Ùˆ خوێنه‌ر Ùˆ بیسته‌ر فێرى ڕاهێنان Ùˆ لاساییكردنه‌وه‌ Ùˆ به‌دیارده‌كردن ده‌كات و، وایان Ù„ÛŽ ده‌كات به‌ هونه‌ره‌كانى تاوانكردن ئاشنا ببن.

سێیه‌Ù…: ئه‌Ùˆ ژماره‌ زۆره‌Ù‰ دراماكانى توركى، كۆرى، مه‌كسیكى، ئه‌رجه‌نتینى، میسرى Ùˆ هیندى، كه‌ وه‌رگێڕدراونه‌ته‌ سه‌ر زمانى كوردى Ùˆ له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ كه‌ناڵه‌ ئاسمانى Ùˆ لۆكاڵییه‌كانه‌وه‌ په‌خش ده‌كرێن Ùˆ پانتایییه‌كى به‌رفراوانى بینه‌ریان له ‌ده‌ورى خۆیان كردۆته‌وه‌ØŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر Ú•Û†Ú˜ÛŽÙƒ قۆڵیان Ù„ÛŽ هه‌ڵبكرێ Ùˆ له ‌لایه‌Ù† كه‌سانى پسپۆڕه‌وه‌ له‌بێژینگ بدرێن، ده‌رده‌كه‌وێت ناوه‌ڕۆكى دراماكان زۆرینه‌یان بوونه‌ته‌ فێرگه‌Ù‰ ته‌شه‌نه‌كردنى فیكرى توندوتیژى له ‌لایه‌Ùƒ و، به‌ئاساییبینیى په‌یوه‌ندیی خۆشه‌ویستى له‌ نێوان خه‌زوور Ùˆ بووك، له‌ نێوان شوبرا Ùˆ براژن، له‌ نێوان زاوا Ùˆ خوشكى Ú˜Ù† و، هه‌روه‌ها ڕاهێنانى كه‌سایه‌تیى نه‌وجه‌وانان به‌ یاخیبوونیان له‌ خێزانه‌كان Ùˆ ده‌یان لێكه‌وته‌Ù‰ مه‌ترسیدارى دیكه‌ØŒ كه‌ به‌داخه‌وه‌ هیچ كه‌س Ùˆ لایه‌Ù† Ùˆ دامه‌زراوه‌یه‌كى Ú•Ù‡‌سمى نییه‌ له‌Ùˆ لایه‌نه‌وه‌ فریاى ڕاگرتنى ئه‌Ùˆ فێرگه‌ مه‌ترسیدارانه‌ بكه‌ÙˆÛŽ. له‌ كاتێكدا، ده‌یان نموونه‌Ù‰ زیندوو له‌به‌رده‌ستن له‌باره‌Ù‰ ئه‌Ùˆ ده‌ره‌نجامه‌ تراژیدییانه‌Ù‰ كه‌ دراما بیانییه‌كان درووستیان كردوون.

چواره‌Ù…: هه‌ڕاجكردنى كاره‌كته‌رى Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زى ژن، هه‌Ù… وه‌Ùƒ ڕێكلامى جه‌سته‌ØŒ هه‌Ù… وه‌Ùƒ ڕێكلامى بازرگانى. له ‌كاتێكدا میدیا كه‌مترین بایه‌خى به‌Ùˆ ژنانه‌ داوه‌ØŒ كه‌ به‌ هێزى فیكرى Ùˆ توانست Ùˆ به‌هره‌ Ùˆ لێهاتوویییان، له‌ كایه‌ جیاوازه‌كاندا نه‌خش Ùˆ Ú•Û†ÚµÙ‰ دیار Ùˆ كرده‌یییان بینیوه‌.

پێنجه‌Ù…: پڕۆگرامه‌ خێرخوازییه‌كان كه‌ له ‌زۆربه‌Ù‰ كه‌ناڵه‌ میدیایییه‌كاندا بۆ مه‌به‌ستى تایبه‌تى پێشكه‌Ø´ ده‌كرێن، به‌ ناوى یارمه‌تیدانى خێزانه‌ كه‌مده‌رامه‌ته‌كان، پڕاوپڕن له‌ شكاندنى كه‌رامه‌ت Ùˆ ناوبانگى ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌Ù‰ كه‌ ناچار به‌ كڕووزانه‌وه ‌Ùˆ پاڕانه‌وه‌ Ùˆ خۆزه‌لیلكردن ده‌كرێن. له‌ كاتێكیشدا، سروشتى بیركردنه‌وه‌ Ùˆ تێڕوانینى كۆمه‌ڵایه‌تیی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ كوردى به‌ جۆرێكه‌ØŒ كه‌ ئه‌Ù… جۆره‌ كڕووزانه‌وه ‌Ùˆ ڕیسواكردنه‌ میدیایییه‌ØŒ Ú† باجێكى قورس به‌ ئایینده‌Ù‰ ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ ده‌دات و، وایان Ù„ÛŽ ده‌كات ئه‌Ù… پاڕانه‌وه ‌Ùˆ كڕوزانه‌وه‌یه‌ له ‌خه‌یاڵدانى بینه‌ره‌كاندا Ú•Ù‡‌Ø´ نه‌بێته‌وه‌Ø› هه‌تا ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌Ùˆ كاره‌كته‌رانه‌ له‌ ئایینده‌دا كه‌سانێكى به‌هره‌مه‌ندیان Ù„ÛŽ ده‌ربچێت، یان له‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ جۆراوجۆره‌كاندا ده‌ربكه‌ون.

شه‌شه‌Ù…: هیچ كات هێنده‌Ù‰ ئێستا میدیاى كوردى به‌ Ú†Ù‡‌له‌حانێى نێوان لایه‌نگرانى حزبه‌ سیاسییه‌كان كاریگه‌رییان له‌سه‌ر ئاڵۆزكردنى سایكۆلۆژیى خه‌ÚµÙƒ Ùˆ ئاشته‌واییى كۆمه‌ڵایه‌تى دروست نه‌كردووه‌ØŒ سه‌ره‌ڕاى كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ قه‌یرانى جۆراوجۆرى ئابوورى Ùˆ سێكته‌ره‌ خزمه‌تگوزارییه‌كانى وه‌Ùƒ قه‌یرانى نه‌وت Ùˆ كاره‌با Ùˆ ئاو Ùˆ چاره‌Ú¯Ù‡‌ مووچه‌ Ùˆ بێسه‌روبه‌رى Ùˆ گرانیى بازاڕ. له‌Ùˆ لایشه‌وه‌ØŒ میدیاى كوردى هێنده‌Ù‰ دیكه‌ ده‌مارى توندڕۆییمان گرژتر ده‌كات Ùˆ وامان Ù„ÛŽ ده‌كات له‌ برى ئه‌وه‌Ù‰ هه‌مووان یارمه‌تیده‌ر بین تا ئاوێك به‌Ùˆ ئاگرى كێبڕكێ سیاسییانه‌دا بكه‌ین، كه‌Ú†Ù‰ وامان Ù„ÛŽ ده‌كات زۆر به‌ئاسانى سووكایه‌تى به‌ Ú•Ù‡‌مزه‌ سیاسییه‌كان Ùˆ سه‌روه‌ری Ùˆ ده‌ستكه‌وته‌كانمان Ùˆ دامه‌زراوه‌ شه‌رعییه‌كان Ùˆ دادگه‌ Ùˆ یاساكان بكه‌ین، تا له‌ شكۆ Ùˆ بایه‌خیان كه‌Ù… بكرێته‌وه‌.

له‌ ڕاستیشدا ئه‌Ùˆ ته‌وه‌ره‌ØŒ زۆر زیاتر هه‌ڵده‌گرێ له‌سه‌رى بنووسین Ùˆ زۆر گرفتى دیكه‌یش هه‌Ù† كه‌ میدیا، یان ده‌ستى  له‌ خوڵقاندنیدا هه‌بووه‌ØŒ یان بۆته‌ په‌نجه‌ره‌یه‌Ùƒ بۆ گواستنه‌وه ‌Ùˆ Ú¯Ù‡‌یاندنیان به‌ ئاراسته‌یه‌كى نه‌گونجاو.

Ú†Ù‰ بكرێت باشه،‌ تا چیدیكه‌ میدیا نه‌توانێ برینى قه‌یرانه‌كانمان قووڵتر بكاته‌وه‌ ØŸ

1- پێویسته‌ مادده‌یه‌كى تایبه‌ت له‌ یاساى ژماره‌ (35)Ù‰ ساڵى (2007)Ù‰ ڕۆژنامه‌وانى ته‌رخان بكرێت بۆ شێوازى مامه‌ڵكردنى ڕۆژنامه‌نووسان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ كێشه ‌Ùˆ Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ دۆسیانه‌Ù‰ كه‌ پێوه‌ندیدارن به‌ ئاسایشى تاك Ùˆ خێزان Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ به‌ڵام پێویست ده‌كات به‌ Ú†Ù‡‌ند بڕگه‌یه‌Ùƒ ورد بكرێته‌وه؛‌ هه‌ر له‌ داڕشتنى مانشێته‌كانه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ ڕووماڵى هه‌واڵ Ùˆ ڕووداوه‌كان Ùˆ دیاریكردنى سزاكان Ùˆ... هتد.

2- له‌به‌ر ئه‌وه‌Ù‰ تاكوو ئه‌Ù… ساته‌وه‌خته‌یش ته‌له‌فزیۆن Ùˆ ڕادیۆكانى هه‌رێمى كوردستان به‌بێ یاسا، كارى میدیایى ده‌كه‌ن، پێویست ده‌كات یان په‌له‌ بكرێ له‌ ده‌ركردنى یاسایه‌كى هاوچه‌رخ، یان پێویست ده‌كات وه‌زاره‌تى ڕۆشنبیرى، ڕێنماییى ورد Ùˆ گونجاو له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دۆخى كۆمه‌ڵایه‌تى Ùˆ سیاسى Ùˆ ئابوورى Ùˆ فه‌رهه‌Ù†Ú¯Ù‰ دابڕێژێت، تاكوو چیدیكه‌ چاره‌نووسى ئه‌Ù… كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ پڕاوپڕ له ‌قه‌یرانه‌ØŒ نه‌درێته‌ ده‌ستى قه‌زا Ùˆ قه‌ده‌رى كاركردنى میدیاكان.

3- كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ به‌ دروشمه‌كان به‌ڕێوه‌ نابردرێ. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر دیموكراسى بریتى بێ له‌وه‌Ù‰ كه‌ هه‌ر دامه‌زراوه‌یه‌كى زه‌به‌لاحى میدیایى به ‌ناوى موماره‌سه‌Ù‰ پرۆسه‌Ù‰ دیموكراسى Ùˆ ئازادیى بیر Ùˆ ڕاوه‌ كار له‌سه‌ر بێقیمه‌تكردنى پیرۆزییه‌كان Ùˆ دروستكردنى پشێوى Ùˆ تێكبه‌ردانى هێزه‌ ناكۆكان بكات Ùˆ یارى به‌ ئه‌Ù‚Úµ Ùˆ میزاج Ùˆ ده‌روونى كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ بێتاقه‌ته‌كه‌Ù‰ خۆى بكات، ئیدى پێویسته‌ لێره‌وه‌ چاو به‌Ùˆ پاشاگه‌ردانییه‌ میدیایییه‌دا بخشێنرێته‌وه، هه‌ر كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌كیش پرۆسه‌ جۆربه‌جۆره‌كانى بدرێنه‌ ده‌ستى قه‌زا Ùˆ قه‌ده‌ر Ùˆ به‌ سیسته‌Ù… Ùˆ به‌ یاسا Ú•ÛŽÙƒ نه‌خرێته‌وه‌ØŒ زێده‌تر له‌به‌ریه‌Ùƒ هه‌ڵده‌وه‌Ø´ÛŽ.

 
 
« Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ کوردى، Ù„Û• قۆناغى گۆڕانى کۆمەڵایەتییەوە بەرەو قۆناغى ڕیفۆرمى کۆمەڵایەتى
« له‌باره‌ی پرۆسەی "ڕیفۆرمی كۆمەڵایەتی"یەوە
« لەنێوان Ú©ÛŽØ´Û•Ù‰ کۆمەڵایەتى Ùˆ دیاردەى کۆمەڵایەتیدا
« Ú†Û†Ù† دیاردەى کۆمەڵایەتى بناسینەوە؟
« Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ داخراو
« Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ کراوە Ùˆ ڕەهەندەکانى
« فۆبیاى کۆمەڵایەتى چییەو Ú†Û†Ù† ڕووبەڕووى ببینەوە؟

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون