PÊNÛS
 
گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی Ùˆ ئینتیمای نیشتمانیی تاک 
     2016-12-10
د. عەبدولڕەزاق محەمەد

گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی و ئینتیمای نیشتمانیی تاک

 

د. عەبدولڕەزاق محەمەد- دکتۆرا لە کۆمەڵناسی

دەروازە

دروستبوون Ùˆ بەردەوامیی هەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ùˆ نەتەوەیەک، بەندە بە هەبوونی چەندین ماکی سەرەکی Ú©Û• وەکوو بازنەی تێکهەڵکێشراو ئەو چوارچێوەیە Ú•Û•Ù†Ú¯ دەکەن Ú©Û• دواتر Ù¾ÛŽÛŒ دەگوترێت نەتەوە. بەڵام گرنگتر لەوانە، ئەو فاکتەرانەن Ú©Û• Ù„Û• پاراستنی ئەو ماکانە لای ئەندامان، Ú•Û†Úµ دەگێڕن Ùˆ کاران. ئەمەیش، بۆ ئەوەی ئەو نەتەوەیە لەسەر Ù¾ÛŽÛŒ خۆی بەڕاوەستاوی بمێنێتەوە Ùˆ Ù„Û• لاوازبوون Ùˆ کاڵبوونەوە بیپارێزن؛ چونکە Ù„Û• مێژوودا زۆرجار ئەوە ڕووی داوە Ú©Û• سەرهەڵدانی شەڕوشۆڕ Ùˆ کارەسات Ùˆ قەیرانەکان هێندە کاریگەر بوون Ú©Û• Ù†Û•Ú© تەنیا نەتەوەیەک، بەڵکوو شارستانییەتێکیان لاواز Ùˆ Ù¾Û•Ú© خستووە و، هەندێک جاریش هەر لەسەر شانۆی کار Ùˆ چالاکییە سیاسی- ئابووری- کۆمەڵایەتییه‌کاندا ڕەشیان کردونەتەوە و، ئەوەی ماوەتەوە لەسەریان تەنیا لەسەر ڕووپەڕی مێژووە Ùˆ هیچی دی.

ئەوەی وا دەکات ڕادەی کاریگەریی ئەو کارەساتانە لەسەر واقعی نەتەوەیەک دیاری بکات Ú©Û• تا Ú† ئاستێک خۆیان بەسەر واقعدا زاڵ دەکەن، یان بە پێچەوانەوە وەلا دەنرێن Ùˆ تێ دەپەڕێنرێن، چەندێتی Ùˆ چۆنێتیی توانا Ùˆ لێهاتوویی Ùˆ دڵسۆزیی تاکەکانی ئەو نەتەوەیەیە Ù„Û• چۆنێتیی مامەڵەکردن Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەو هەلومەرجە Ùˆ چەندێتیی هەبوونی پاڵنەری بە‌هێزە Ù„Û• دەروون Ùˆ هزریاندا، Ú©Û• وایان Ù„ÛŽ دەکات ئەو چوارچێوە Ùˆ کیانە بپارێزن Ùˆ ماکەکانی، وەکوو ئەمانەتێکی بۆماوە، بە بە‌هێزی بهێڵنە.

ئەو هەست بە بەرپرسیارییەتییە هاوبەشەی نێوان تاکەکان، چەندە بابەتێکی بەرژەوەندیی بژێوییە، چەندین  Ù‡ÛŽÙ†Ø¯Û• زێتر، هەست Ùˆ سۆزێکی هەڵقووڵاوی ناخی ئەندامەکانە Ú©Û• Ùˆ تێکەڵاوی گۆشت Ùˆ خوێن بووە (بەتایبەتی Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• ڕۆژهەڵاتییەکاندا). بەڵام خاڵی گرنگ Ùˆ جێگەی هەڵوەستەلەسەرکردن ئەوەیە Ú©Û•ØŒ Ù„Û• جیهانی ئەمڕۆکەدا خەریکە نیشانەکانی سەرهەڵدان Ùˆ زاڵبوونی کیانی کۆمپانیاکان وەدەردەکەون و،  Ú©ÛŒØ§Ù†ÛŒ ئابووری Ùˆ بزنس بەهێواشی Ùˆ وردە وردە جێگە Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ کیانی نەتەوەیی بنکۆڵ دەکات Ùˆ ئابووری Ùˆ وێڵبوون بە دوای بەرژەوەندییە ماددییەکان Ùˆ گەیشتن بە هۆکارەکانی خۆشگوزەرانی Ù„Û• هەموو سێکتەرە سەرەکییەکانی ژیان (پەروەردە، تەندروستی، ئاو،کارەبا Ùˆ....) Ù„Û• لای مرۆڤی ئەم سەردەمە، هێندە تۆخ بوونەتەوە Ú©Û• زۆرجار وایان Ù„ÛŽ دەکات Ù„Û• پێناو دوورکەوتنەوە Ù„Û• گرفت Ùˆ ئاریشەکانی تایبەت بەم بوارانە Ùˆ بواری سیاسی Ùˆ ئەمنی Ú©Û• هەیانە، Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ùˆ نەتەوەی خۆیان بەجێ بهێڵن Ùˆ پەنا بۆ نەتەوەیەکی دیکە ببەن و، زۆرجار لەوەیش تێ دەپەڕێت Ùˆ بێ گوێدانە ئینتیمای نەتەوەیییان، کار بۆ وەرگرتنی ناسنامە دەکەن و، هێندێک جار ئەولاتریش دەڕۆن Ùˆ حاشا Ù„Û• ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆیشیان دەکەن. واتە خۆشەویستی Ùˆ ئینتیمای نەتەوەیی دەخرێتە لاوە و، هەوڵدان بۆ گەیشتن بە ڕەفاهییەت (خۆشگوزه‌رانی) جێگەی دەگرێتەوە. پرسیاری گرنگ لێرەیە: ئینتیمای نیشتمانی چییە، Ú†Û†Ù† دروست دەبێت، Ú†Û†Ù† تۆخ یان کاڵ دەبێتەوە، فاکتەرە سەرەکییەکانی پشت ئەمانە چین Ùˆ Ú†Û†Ù† ئەندامی نەتەوەیەک پارێزگاریکردن Ù„Û• ئینتیمای خۆیان بۆ نیشتمان Ùˆ نەتەوەکەیان بە ئەرکی بنچینەییی خۆیان دەزانن؟ چونکە بەڵگەنەویستە Ú©Û• "تاک Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•" بەرامبەر بە یەکدی دووانەیەکی حەتمین، Ú©Û• بە ئەرک Ùˆ مافی دووفاقى، Ù¾ÛŽÚ©Û•ÙˆÛ• گرێ دراون. هەر بۆیەیش دروستبوونی هەر کەموکوڕییەک، Ú•Ù‡‌نگدانەوەی نێگەتیڤی لەسەر ئەوی دیکە دەبێت، Ú©Û• دواتر بە جۆرێک Ù„Û• جۆرەکان Ùˆ Ù„Û• بوارێک Ù„Û• بوارەکانی ژیانی کۆمەڵایەتیدا بەرەنجامە خراپەکانی وەدەردەکەوێت.

کەواتە، ÙˆÛ•Ú© Ú†Û†Ù† تاکەکانی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• بۆ بەردەوامیی ژیانیان پێویستییان بە کۆمەڵبوون Ùˆ دواتر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• هەیە، بە هەمان شێوەیش Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• پێویستیی بە تاکەکانی هەیە. هەربۆیە، Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ دامودەزگه‌ فەرمی Ùˆ نافەرمییەکانییەوە خزمەتگوزارییە جۆراوجۆرەکانیان Ù„Û• گشت کەرتە سەرەکییەکان دەکەن و، Ù„Û• بەرامبەریشدا Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© ئەرک Ùˆ Ú•Û†Úµ دەخاتە ئەستۆیان. جا کاتێک ئەندامان هەست دەکەن Ù„Û• بەرامبەر ئەو ئەرکانەی ئەنجامی دەدەن، ئەو مافانەیش Ù„Û• قاڵبی خزمەتگوزاریدا وەردەگرن Ú©Û• دواجار خۆشگوزەرانییان بۆ دەستەبەر دەکات، بەدڵنیایییەوە خۆشەویستی Ùˆ ئینتیمایان بۆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ùˆ نەتەوەکەیان بەهێز دەبێت. بەپێچەوانەیشەوە، ناکرێت چاوەڕوانی بەردەوامی Ùˆ مانەوەی ئەو هەستە بکرێت لایان، Ù„Û•Ùˆ کاتانەی Ú©Û• ئەوان بەردەوام Ù„Û• گێژاوی کارەسات Ùˆ قه‌یرانەکاندا بن و، بەردەوام پشکیان نەبێت Ù„Û•Ùˆ خزمەتگوزارییانەی Ú©Û• چاوەڕێی دەکەن Ùˆ ئەرکی کۆمەڵگەیە پێشکەشیان بکات. Ù„Û• بارودۆخێکی ئەوادا، ئەوانیش نیشتمان Ùˆ نەتەوەکەیان بێئومێد دەکەن Ù„Û•Ùˆ هەستە بۆماوەیییەی Ú©Û• Ù¾ÛŽÛŒ دەگوترێت ئینتیمای نیشتمانی. جا بە کاڵبوونەوەی Ù‡Û•Ù… هەستەیش، نەتەوە Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ØŒ زیانی گەورەیان بەر دەکەوێت Ùˆ بێبەش دەبن Ù„Û•Ùˆ توانا مرۆیییە بێسنوورەی Ú©Û• Ù„Û• سەرجه‌Ù… بوارەکاندا هەیانه‌.

ئینتیمای نیشتمانی چییە؟

ئەم چەمکە، زیاتر دوای دەرکەوتن و دروستبوونی چەمکی نەتەوە بە مانا سەردەمییەکەی هاتە کایەوە و، زیاتر جێپێی خۆی قایم کرد و، لە فەرهەنگی سیاسیی نەتەوەکاندا ڕەگی داکوتا. لە ئێستایشدا وەکوو چەمکێکی جیهانی تەماشای دەکرێت، ڕۆژانە دووبارە دەبێتەوە (بەتایبەتی لەنێو نەتەوە ڕۆژهەڵاتییەکاندا) و، لە زانست و فەرهەنگی زانستە سیاسی- کۆمەڵایەتییەکاندا بەکار دەبرێت.

دەتوانین بڵێین کە ئینتیمای نەتەوەیی، هەست و شعووری تاکە بەرامبەر دەوروبەری لە شێوەی دووانەی شوێن و کاتدا. واتە هەر مرۆڤێک بە شوێنێکەوە پەیوەستە؛ بە جۆرێک کە دەبێتە بەشێک لەو شوێنە، هەر ئەو جێگەیشە کە دەربڕ و نیشاندەری ئەو مرۆڤەیە. لە بەرامبەریشدا، زەمەن و کات چەندێتی و چۆنێتی پەیوەستبوونی ئەو بەو شوێنەوە دیاری دەکات. جا لەبەر ئەوەی کە شوێنەکە نیشتمانە، بۆیە بە تێپەڕبوونی زەمەن و کات، ئولفەتی پێوە دەگرێت و خۆشی دەوێ؛ لێرەوەیە کە خۆشەویستی بۆ شوێن، کە نیشتمانە، ئینتیمای نیشتمانیی لێ شین دەبێت.

Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەی Ú©Û• ئینتیمای نیشتمانی، بۆماوەیییە، بەڵام Ù„Û• هەمان کاتیشدا وەدەستهاتووە، چونکە شان بە شانی شوێن Ùˆ کات، چەندین فاکتەری تر کاریگەرییان لەسەر بەهێزی، یان لاوازبوونی هەیە. چەندێتی Ùˆ چۆنێتیی پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکان بە هاونیشتمانییان بە شێوەیەکی باش Ù„Û• لایەن دامودەزگه‌ فه‌رمی Ùˆ نافەرمییەکانی ÙˆÛ•Ú© خێزان Ùˆ قوتابخانە Ùˆ دەزگه‌ خزمەتگوزارییەکان Ù„Û• گشت سێکتەرەکانی ژیانی کۆمەڵایەتیدا، هەموو ئەمانە Ú•Û†ÚµÛŒ کارا Ù„Û• بە‌هێزکردنی ئەو ئینتیما Ùˆ خۆشەویستییەی خاک Ùˆ نەتەوەدا دەگێڕن، چونکە هەستکردن بە ئاسوودەیی Ùˆ خۆشگوزەرانی، وا Ù„Û• تاکەکانی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• دەکات کار بۆ مانەوەی ئەم بارودۆخە بکەن، لەبەر ئەوەی دواجار خۆیان سوودمەندن Ù„ÛŽÛŒ.

پەیوەندیی نێوان گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی و ئینتیمای نیشتمانی

زانایانی بواری دەروونناسی، لە تیۆرییەکانیاندا زۆر باسی گرنگیی ئینتیمایان بۆ ژیانی تاکەکانی کۆمەڵگە کردووە و، بە یەکێک لە پێویستییە هەرە لەپێشەکانیان داناوە، بەتایبەتی هەر دوو زانای دەروونناس "ئەریک فڕۆم" لە تیۆریی "پێداویستییەکان"، هەروەها تیۆریی "ڕیزبەندی پێداویستییەکان"ی "ئەبراهام ماسلۆ". ئەمانە تا ئەو ڕاددەیە پێویستیی مرۆڤ بۆ هەبوونی ئینتیما بە گرنگ دەزانن، کە بە یەکێک لە پێنج پێداویستییە سەرەکییەکانی ژیانیان هەژمار کردووە.

Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• مۆدێرن Ùˆ پۆستمۆدێرنەکاندا بابەتی ئینتیمای نیشتمانی، ئەو قۆناغەی تێ پەڕاندووە Ú©Û• دەسەڵاتی سیاسی Ùˆ ئیداریی وڵات Ù„Û• ئێستادا Ù‡Û•ÙˆÚµ بدات Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکانی بواری گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی، وەکوو پەروەردە، تەندروستی، ئاو، کارەبا Ùˆ ئەوانی ترەوە، ئەم بابەتە Ù„Û• دەروونی ئەندامەکانیدا تۆخ بکاتەوە و، Ù„Û•Ù… ڕێگەیەوە Ùˆ بە Ù‡Û†ÛŒ هێزی ئینتیما Ùˆ خۆشەویستیی ئەوان بۆ وڵاتەکەیان Ù‡Û•ÙˆÚµ بدات سوود Ù„Û• هەموو سەرچاوە مرۆیییەکانی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ú©Û•ÛŒ وەربگرێت، بەڵکوو ئەوە قۆناغێک بوو Ú©Û• Ù„Û• دوای کۆتاییهاتنی جەنگی جیهانیی دووه‌Ù… ئەم کارەیان بە هاوکاری Ùˆ هەماهەنگیی هەموان Ùˆ بە پاڵنەری خۆشەویستیی خاک Ùˆ نەتەوە ئەنجام دا؛ وڵاتیان دووبارە ئاوەدان کردەوە Ùˆ ئابوورییان Ú¯Û•Ø´Û• Ù¾ÛŽ دا Ùˆ خزمەتگووزارییان بە زیادەوە گەیاندە هاونیشتمانیانیان. بەڵام لەناو Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ùˆ نەتەوە ڕۆژهەڵاتییەکانی Ú©Û• زۆرێکیان بە وڵاتانی دواکەوتوو، یان وڵاتانی تازە پێشکەوتوو ناو دەبرێن، ئەم بابەتە Ù„Û• قۆناغەکانی سەرەتایدایە. هەربۆیە، بە بەکارهێنانی بەشێکی کەمیش Ù„Û• Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی Ùˆ پراکتیزەکردنی بێت، دەتوانرێت بە جۆرێک Ù„Û• جۆرەکان، هاوشێوەی ئەو کارە دووبارە بکرێتەوە Ú©Û• وڵاتە زیانلێکەوتووەکانی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی دووه‌Ù… توانییان ئەنجامی بدەن؛ Ú©Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• خزمەتگوزاری Ù¾ÛŽØ´Ú©Û•Ø´ÛŒ هاووڵاتیان کرد و، ‌هاووڵاتیانیش هەموو هێزی مرۆییی خۆیان وەکوو ئەرک Ùˆ بە پاڵنەری ئینتیمای نیشتمانی، Ù¾ÛŽØ´Ú©Û•Ø´ÛŒ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• کرد.

لەبارەی گەشەپێدانەوە "یورگن هابرماس" دەڵێت کە گەشەپێدان گوزەرکردنە لە قۆناغێکەوە بۆ قۆناغێکی دیکە، بۆ ئەوەی تاکەکانی کۆمەڵگە بارودۆخی ژیانیان لە ڕووی چەندێتی و چۆنێتییەوە باشتر بێت. جا کاتێک تاکی کۆمەڵگە ئەوە لە دەسەڵاتدارانی وڵات دەبینێت کە لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریدا جددین و بۆ باشترکردنی گوزەرانی هاووڵاتیانیان هەوڵ دەدەن، بەدڵنیایییەوە خاک و نەتەوەکەیان لا پیرۆز دەبێت. لەم ڕێگەیەیشەوە توانا مرۆیییەکان بەهەدەر ناچن و لە پێناو پرۆسەی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتیی وڵاتدا کارا دەبن، چونکە بەشێکی زۆری هێزی ئینتیمای نیشتمانیی تاکی کۆمەڵگە، سەرچاوەکەی بۆ هێزی هەستکردن و دڵنیاییی تاکی کۆمەڵگە سەبارەت بە خۆشگوزەرانی و ڕەفاهییەت و دادپەروەری و ئاسایش دەگەڕێتەوە، کە دواجار پرۆسەی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی، کارا و کاریگەر دەبێت، لەبەر ئەوەی هەروەک "بروگفیلد" دەڵێت ئامانجی گەشەپێدان، وەدیهێنانی خۆشگوزەرانی و کەمکردنەوەی هەژاری و بێکاری و نایەکسانییە.

کەواتە ئەگەر ئینتیمای نیشتمانی، بۆماوەیی بێت و، یەکێک Ù„Û• بەها Ùˆ پێوستییە کۆمەڵایەتییەکانی تاکی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• بێت، ئەوە گەشەپێدانی کۆمەڵایەتیش یەکێکە Ù„Û• فاکتەرە بەهێز Ùˆ کاریگەرەکان بۆ بە‌هێزبوون Ùˆ پاراستنی ئەو بەهایە لەناو ناخی ئەندامانی نەتەوەدا؛ ئەرکی سەرەکیی ئەم کارەیش Ù„Û• ئەستۆی دەسەڵاتی جێبەجێکاردایە.

 
 
« بەكەلتووركردنى پەرەپێدانی مرۆیی
« Ú•Û†ÚµÛŒ خێزان Ù„Û• بەکه‌لتوورکردنی پەرەپێدانی مرۆییدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ سێکتەری پەروەردە Ù„Û• بەکەلتوورکردنی پەرەپێدانی مرۆییدا 
« گرنگیی دامەزراوەکان Ù„Û• پەرەپێدانی مرۆییدا
« Ù„Û• دەروازەی حزبەوە بەرەو ماڵی نیشتمان
« بۆشاییی کەلتووری Ùˆ پرسی نەتەوەیی
« Ú•Û†ÚµÛŒ دەستەبژێری ڕۆشنبیر Ù„Û• قەیرانەکاندا

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون