PÊNÛS
لۆبیی ئیسڕائیل  

2017-10-31

ناوی په‌رتووك: لۆبیی ئیسڕائیل

وەرگیڕانی لە ئینگلیزییەوە: سیروان حوسێن بیەیی

 

دیارە هەر Ù„Û• سەرەتای دروستبوونی شارستانییەتی وڵاتان Ùˆ دەربازبوونیان Ù„Û• قۆناغی خۆسەپێنی، پرۆسەی بیرکردنەوەی مرۆڤ ڕۆژانە Ù„Û• پەرەسەندندا بووە بۆ ئەوەی هێژموونیی زادەی بیرکردنەوەکانی، بە ڕێگەیەکی جیاواز Ùˆ تا ڕاددەیەک دوور Ù„Û• ئاژاوە، بەسەر کەسانی تردا بسەپێنێت. هەر بۆیە، Ù„Û• بەکارهێنانی سامان Ùˆ بیرکردنەوەی قووڵ Ùˆ چەندین ئامڕازی تری دەستەمۆکردنی مرۆڤ، Ù„Û•Ù… سەردەمەدا Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ تەواو Ù„Û• ئارادایە بۆ بەدەستهێنانی پشتیوانیی لایەنە بەهێز Ùˆ باڵادەستەکانی جیهان. ئەمریکا Ù„Û•Ù… سەردەمەدا بە فراوانترین گۆڕەپانی ئەم جەنگە هێژموونکارییە خۆسەپێنە Ù„Û• Ù‚Û•ÚµÛ•Ù… دەدرێت. Ù„Û• ئێستادا، واشنتۆن Ø¨Û†ØªÛ• Ù…Û†ÚµÚ¯Û•ÛŒ ئەو نەتەوە Ùˆ وڵاتانەی Ú©Û• لەژێر Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•ÛŒ (یان بۆ بەردەوامیدان بە سالاریی خۆیان)ÛŒ وڵاتانی تردان. دیارە Ù„Û•Ù… سەردەمەدا لۆبیکردن بە یەکێک Ù„Û• سەرکەوتووترین ئەو چەکانە دادەنرێت Ú©Û• Ù†Û•Ú© تەنیا وڵاتە سەربەخۆکان، بگرە کەمینەکانیش بەجددی کاری لەسەر دەکەن. Ù¾ÛŽØ´ ئەوەی باس Ù„Û• ناوەڕۆکی ئەم پەرتووکەی بەردەستتان بکەم، بە پێویستی دەزانم بەکورتی ئاماژە بە مێژووی سەرهەڵدان، ئامانج Ùˆ دەرهاوێشتەکانی ئەم Ú†Û•Ù…Ú©Û• دەوڵەمەندە (لۆبیکردن) بکەم.

مێژووی لۆبی

سەرەتای دەرکەوتن Ùˆ بەکارهێنانی ئەم دەستەواژەیە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی (١٨٦٩-١٨٧٧) Ù„Û• کاتی سەرۆکایەتیی یەکێک Ù„Û• سەرۆکەکانی ئەمریکا بە ناوی یولیسیس گرانت. یەکێک Ù„Û• ئارەزووەکانی ناوبراو Ù„Û•Ùˆ کاتەدا، بریتی بوو Ù„Û• چوونەدەرەوەی Ù„Û• کۆشک، بۆ ئەوەی بتوانێت چاوی بە هاونیشتمانیانی بکەوێت Ùˆ Ù„Û• گرفتەکانیان بکۆڵێتەوە. بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە، گرانت سەردانی هۆتێلێکی دەکرد بە ناوی ویلارد و، Ù„Û•ÙˆÛŽ چاوی بە هاووڵاتیان دەکەوت. ئەوانەی Ú©Û• Ù„Û• گردبوونەوەکەدا ئامادە دەبوون، ئەم دەرفەتەیان دەقۆستەوە بۆ ئەوەی Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هونەری ئاخاوتنەوە کاریگەری بخەنە سەر بڕیارەکانی سەرۆکی ئەمریکا. گرانت بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەکەوتە ژێر کاریگەریی ئەو کەسانە و، Ù„Û• ئەنجامدا هەندێ یاسای دەگۆڕی Ú©Û• ئامادەبووان وایان دەزانی Ù„Û• بەرژەوەندیی ئەواندا نییە. ئەمەیش وای کرد Ú©Û• چەند یاسایەکی نوێ Ù„Û• شوێنی یاسا کۆنەکان دەربچێت. بەم شێوەیە سەرۆکی ئەمریکا ناوی ئەم چالاکییانەی کردە لۆبی و، ئەو کەسەی ئەم کارەیشی دەکرد، بە لۆبیست ناوی بردن. سەرەڕای ئەم مێژووە، چەند بۆچوونێکی تریش Ù‡Û•Ù† ئاماژە بەوە دەدەن Ú©Û• تەنانەت مێژووەکەی دەگەڕێننەوە بۆ سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠. بۆچوونێکی تریش هەیە Ú©Û• دەڵێت کاتی لەدایکبوونی ئەم دەستەواژەیە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەڤدەی زایینی Ù„Û• وڵاتی بریتانیا، کاتێک خەڵک بۆ دیدەنیی ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران ڕوویان Ù„Û• Ú•ÛŽÚ•Û•Ùˆ Ùˆ هۆڵەکانی باڵەخانەی ئەنجومەن دەکرد Ú©Û• Ù¾ÛŽÛŒ دەگوترا لۆبی. 

بەپێی یەکێک Ù„Û• سەرچاوەکان، سەرەتای دەرکەوتنی لۆبی Ù„Û• مێژووی هاوچەرخدا، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٣٨؛ کاتێک ئەمریکا بڕیارێکی دەرکرد Ú©Û• تیایدا Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ بە چالاکیی سیاسی Ùˆ ڕاگەیاندن دا بۆ بەرژەوەندیی وڵات Ùˆ لایەنی دەرەکی. لەبەر ئەوەی دۆخ Ùˆ ژینگەی ئەمریکا زۆر لەبار بوو بۆ ئەوەی ئەو گرووپ Ùˆ ڕێکخراوانە چالاکییەکانیان ئەنجام بدەن، هەر زوو گەشەیان سەند Ùˆ تا ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەیان گەیشتە نزیکەی سی Ùˆ پێنج هەزار ڕێکخراو Ùˆ گرووپ. زۆری Ù¾ÛŽ نەچوو کۆنگرێس Ø¨Û• دەرکردنی یاسایەک، دەوڵەتیان ناچار کرد Ú©Û• بڕی یەک ملیار Ùˆ سەد ملیۆن دۆلاریان بۆ تەرخان بکات. Ù¾Û†Ù„ فیندلی، ئەندامی پێشووی کۆنگرێس Ùˆ خاوەنی پەرتووکی Ú©ÛŽ دەوێرێت باسی بکات؟، دەنووسێت: "جاری وا هه‌بووه‌ ئیسڕائیل ناڕه‌زاییی به‌رامبه‌ر هه‌ڵوێستێکی ئه‌مەریکا هه‌بووه‌ Ú©Ù‡‌ هێشتا Ú•Ù‡‌شنووس بووه‌. لۆبیی جوو،‌ Ú©Ù‡‌ هه‌میشه‌ وه‌Ú© نموونه‌یه‌Ú©ÛŒ زیندوو باسی لێوه‌ ده‌کرێت Ú©Û• Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ زۆر گرنگ‌ Ùˆ مێژووییی هه‌بووه‌ له‌ دامه‌زراندنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل‌ Ùˆ به‌فه‌رمیناساندنی هۆلۆکۆست ÙˆÙ‡‌Ú© تاوانی دژ به‌ مرۆڤایه‌تی، له‌ ڕابردوودا له‌ژێر Ú†Ù‡‌ندین ناوی جۆراوجۆر کاریان کردووه‌ Ùˆ گوشار Ùˆ کاریگه‌ریی زۆر Ú¯Ù‡‌وره‌یان هه‌بووه‌‌ له‌سه‌ر Ú†Ù‡‌ندین ناوه‌ندی جیاجیای بڕیار Ùˆ ته‌نانه‌ت ده‌سه‌ڵاتی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییش."

Ù„Û• ڕووی وشەسازییەوە، Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ لۆبی وشەیەکی ئینگلیزییە Ùˆ بە واتای "Ù‡Û†ÚµÛŒ چاوەڕوانی، یان پشوودان Ù„Û• هۆتێلەکان" بەکار هاتووە. بەڵام فەرهەنگی ئۆکسفۆرد Ù„Û• چاپی ١٨٠٨دا بە واتای سیاسی بەکاری هێناوە و، بەو کەس Ùˆ گرووپانەی گوتووە Ú©Û• کاریگەرییان لەسەر ئەندامانی پەڕلەمان Ùˆ یاسادانەران هەبووە. هێرمانسن بەم شێوەیە پێناسەی دەستەواژەی لۆبی دەکات: "پێوەندیی ناڕێکخراو Ù„Û•Ú¯Û•Úµ سیاسییەکان Ùˆ بەرپرسان، تاوەکوو کاریگەریی لەسەر بڕیارەکانیان هەبێت." هەروەها ڕیچارد برۆنوێل Ù¾ÛŽÛŒ وایە Ú©Û• لۆبیست "به‌Ùˆ Ú©Ù‡‌سانه‌ ده‌گوترێت Ú©Ù‡‌وا سه‌رنجی شوێنه‌ Ú•Ù‡‌سمییه‌کان‌ Ùˆ حکوومه‌تی هه‌ڵبژێردراو به ‌لای خۆیدا ڕاده‌کێشێت، به‌ مه‌به‌ستی سوودگه‌یاندن به‌ یاسا Ùˆ بڕیاره‌کانیان."

بە شێوەیەکی گشتی، دەکرێت بڵێین گرنگترین ئامانجەکانی چەمکی لۆبی، لەم خاڵانەی خوارەوەدا کورت دەبێتەوە:

یەکەم: هەوڵدان بۆ دانانی کاریگەری لەسەر وڵاتە زلهێزەکان بۆ ئەوەی Ù„Û• ڕووی دارایی، سەربازی Ùˆ کولتوورییه‌وه‌ØŒ پشتیوانیی ئەو وڵاتانە بەدەست بهێنن.

دووەم: دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵاتی یاسادانان؛ بەم جۆرەیش، گۆڕینی ئەو یاسایانەی لە بەرژەوەندیی نیشتمانیی وڵاتەکانیاندا نییە.

سێیەم: هاندانی دەسەڵاتی جێبەجیکاری بۆ پراکتیزەکردنی ئەو چالاکییانەی لە بەرژەوەندیی وڵاتەکەیاندایە.

چوارەم: گوشارخستنە سەر سەرۆکی وڵاتان، بۆ ئەوەی بڕیارەکانی بەتەواوی لە بەرژەوەندیی ئەو وڵاتەدا دەربکات.

پێنجەم: ڕاکێشانی هەست و سۆزی جەماوەر بە هۆی میدیاوە.

بۆچی ئەم پەرتووکە...؟!

Ú•Û•Ù†Ú¯Û• زۆرێک Ù„Û• خوێنەران ئەم پرسیارەیان Ù„Û• مێشکدا گەڵاڵە ببێت Ú©Û• لۆبیی ئیسڕائیل Ù„Û• ئەمریکادا Ú† پێوەندییەکی به‌ خوێنەری کورده‌وه‌ هه‌یه‌ و، بۆچی ئێمە دەبێت ئاگاداری چالاکییەکانیان بین؟ Ù„Û• وەڵامی ئەم پرسیارەدا، دەکرێت بەیەکگرێدانێک Ù„Û• نێوان Ú¯Û•Ù„ÛŒ کورد Ùˆ جوو دروست بکرێت. بۆچی؟ چونکە کورد نەتەوەیەکی بێدەوڵەتی (تا ئەم ساتە ...!) ستەملێکراوە Ù„Û• لایەن وڵاتە دراوسێکانییەوە و، جووەکانیش Ù„Û• سەرەتای پلانی دروستبوونی دەوڵەتی ئیسڕائیلەوە ئەزموونی هەمان چەوسانەوەیان تێ پەڕاندووە (ڕاستی Ùˆ دروستیی "بوون"ÛŒ دەوڵەتی جوو، Ù¾Ø±Ø³ÛŒ ئەم پەرتووکە نییە؛ هەر بۆیە وەرگێڕ بەتەواوی خۆی Ù„Û•Ù… بابەتە دوور دەخاتەوە). ئێمەی کورد Ù„Û• ئێستادا بۆ یەکلاییکردنەوەی چارەنووسی Ú¯Û•Ù„ÛŽÚ©ÛŒ ژێردەستە، Ú©Û• میراتگری دیرۆکێکی Ù¾Ú• Ù„Û• دەردەسەری Ùˆ چەرمەسەرییە؛ هەر بۆیە ئێستا کاتی ئەوەیە سەرجەم Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ بەردەستەکان تاقی بکەینەوە بۆ ئەوەی بتوانین پشتیوانیی دەوڵەتێکی گرنگ Ùˆ بەهێزی ÙˆÛ•Ú© "ئەمریکا" Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتی بۆ خۆمان مسۆگەر بکەین. زایۆنیزم، نەخشەسازی دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسڕائیل، هەر Ù„Û• سەرەتای چالاکییەکانییەوە Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ باڵای Ù„Û• دروستکردنی ئەم دەوڵەتە گێڕا. دروستکردنی ڕێکخراوێکی زایۆنیزمئاسای نیشتمانی Ù„Û•Ù… ساتەدا بۆ کوردستان، زۆر پێویستە.

لۆبیی کورد

ئامانج له‌ دروستکردنی گرووپی لۆبیی کوردی، بۆ ئه‌Ùˆ مەبەستەیە Ú©Û•‌ کورد وه‌Ú© وڵاتانی دیکەی دونیا ببێتە خاوەن گرووپی لۆبیی خۆی؛ ئه‌Ùˆ Ú©Ù‡‌لێنەیش‌ Ù¾Ú• بکاته‌وه‌ Ú©Ù‡‌ هه‌میشه‌ بازی به‌سه‌ردا داوه‌. ئامانج له دروستکردنی لۆبیی کوردی ئه‌وه‌یه‌ØŒ له‌‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ لۆبییەوە شان به ‌شانی حزبه‌ کورد Ùˆ کوردستانییه‌کان له‌ ناوه‌وه ‌قه‌ناعه‌ت به‌ ناوه‌ندی ده‌سه‌ڵات له‌ ئه‌وروپا Ùˆ جیهان‌ Ùˆ ناوچه‌Ú©Ù‡‌ بکه‌ین، تا کوردیش وه‌Ú© وڵاتانی دیکە ببێتە خاوەن دەوڵەتی سەربەخۆ، چونکە هیچ Ú¯Û•Ù„ÛŽÚ© نییه‌ ئه‌وه‌نده‌ÛŒ کورد قۆناغی سه‌خت ‌Ùˆ دژوار Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ مانه‌وه‌ÛŒ به‌رامبه‌ر تورک‌ Ùˆ فارس ‌Ùˆ عه‌ره‌ب ‌Ùˆ وڵاتانی زلهێز بینیبێت. به‌Ø´ÛŽÚ© له‌‌ نه‌ته‌وه‌ Ùˆ Ú¯Ù‡‌لانی تر، به‌رگه‌ÛŒ زۆرداریی ئیمپراتۆره‌کانیان نه‌گرت ‌Ùˆ به‌یه‌کجاری له‌Ù†ÛŽÙˆ Ú¯Ù‡‌لانی تردا توانه‌وه‌.

ئێستایش سه‌رده‌Ù…ÛŒ گلۆبالیزم‌ Ùˆ پۆستمۆدێرنیزم‌ Ùˆ فه‌یسبووک‌ Ùˆ میدیایه‌ØŒ جیهان وه‌Ú© گوندێکی بچووک سەیر ده‌کرێت، هه‌واڵ‌ Ùˆ ڕووداوه‌کان زۆر به‌خێرایی به‌ هه‌موو جیهاندا بڵاو ده‌بنه‌وه‌ØŒ کوردیش تا ئێستا قۆناغی باشی بڕیوه‌ØŒ پشتگیریی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییشی تا ڕادده‌یه‌Ú©ÛŒ بەرچاو هه‌یه‌. بۆیه‌ ئەستەمە Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ کورد له‌ Ù†ÛŽÙˆ نه‌ته‌وه‌کانی تردا بتوێته‌وه‌Ø› واتا قۆناغی توانه‌وه‌ÛŒ له ‌Ù†ÛŽÙˆ عه‌ره‌ب‌ Ùˆ فارس ‌Ùˆ تورک‌ Ùˆ عه‌جه‌Ù… تێپه‌Ú•ÛŒ کردووه‌. بۆیە Ù„Û•Ù… کات Ùˆ ساتە هەستیار Ùˆ مێژوویییەدا ئەرکی سەرشانی ‌حکوومه‌ت ‌Ùˆ سەرجەم حزبه‌ سیاسییه‌کان‌ Ùˆ کەسایەتییە دەستڕۆیشتووەکان Ùˆ Ú•Ù‡‌وه‌ندەکانی کوردییه،‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ جددی بدەن Ù„Û• دروستکردنی لۆبیی کوردی له‌سه‌ر بنه‌مایه‌Ú©ÛŒ نه‌ته‌وایه‌تی، تاکوو بەم هۆیەوە ئه‌Ùˆ Ú©Ù‡‌ڵێنه‌ Ù¾Ú• بکه‌ینه‌وه‌‌ Ú©Ù‡‌وا هه‌میشه‌ له‌ مێژووی Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ کورددا پشتگوێ خراوه‌ Ùˆ بازی به‌سه‌ردا دراوه. له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ لۆبیی کوردییه‌وه‌ به‌رده‌وام کێشه ‌Ùˆ گرفت‌ Ùˆ زانیارییه‌کان بگه‌یه‌نینه‌ سیاسییه‌کان به‌تایبه‌تی‌ Ùˆ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی به‌گشتی، تاوه‌کوو گوشارێکی Ú¯Ù‡‌وره‌ له‌سه‌ر وڵاتانی سه‌رده‌سته‌ÛŒ کوردستان دروست بکه‌ین‌ Ùˆ ددان به‌ مافی Ú•Ù‡‌وای Ú¯Ù‡‌له‌Ú©Ù‡‌ماندا بنێن. بۆیە ده‌کرێت Ù„Û• ئاستی جۆراوجۆر دانیشتن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ لۆبیی وڵاتاندا بکرێت ‌Ùˆ داوای هاوکارییان Ù„ÛŽ بکه‌ین.

کاری لۆبیی کوردییش سەرەنجام له‌سه‌ر حزبه‌ کوردی‌ Ùˆ کوردستانییه‌کان وه‌ستاوه‌. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر حزبە کورد Ùˆ کوردستانییه‌کان له‌ Ú•Û†Úµ‌ Ùˆ گرنگیی لۆبیی کوردی تێ بگه‌Ù† ‌Ùˆ کەسانی دڵسۆز Ùˆ نه‌ته‌وایه‌تیمان هه‌بێت، ئه‌وا له‌Ù…Ú•Û† به‌دواوه‌ کار بۆ دروستکردن ‌Ùˆ به‌Ú¯Ù‡‌ڕخستنی ده‌Ú©Ù‡‌ین له‌سه‌ر ئاستی نه‌ته‌وایه‌تی، چونکه‌ کاری لۆبیی کوردی هه‌ر به‌ دروستکردنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی کوردستان کۆتایی نایه‌ت به‌ڵکوو پاش سه‌ربه‌خۆییی کوردستانیش پێویستیی زۆرمان پێیه‌تی. گونجاوترین پێشنیاری خێرایش لەمبارەیەوە ئەوەیە Ú©Û•:

  •  Ø¯Ø±ÙˆØ³ØªÚ©Ø±Ø¯Ù†ÛŒ گوشاری به‌رده‌وام‌ له‌سه‌ر دامودەزگه‌کانی حکوومه‌ت تاوه‌کوو بەبه‌رده‌وامی بڕیاری  ڕاست ‌Ùˆ دروست ده‌ربکەن.
  • Ú¯Ù‡‌یاندنی زانیارییه‌کان‌ به‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ‌Ùˆ پاراستنی پێوه‌ندییه‌کانمان‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دۆستان‌ Ùˆ سیاسه‌توان‌ Ùˆ په‌رله‌مانتاران‌ Ùˆ ئه‌ندامانی حکوومه‌ت‌ Ùˆ ڕێکخراوه‌ حکوومی ‌Ùˆ ناحکوومییه‌کان.

ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ ڕابردوودا هه‌ÙˆÚµÛŽÚ© بۆ دروستکردنی لۆبیی کوردی درابێت، ئه‌وا هه‌Ú•Ù‡‌مه‌Ú©ÛŒ بووه ‌Ùˆ جێگه‌ÛŒ سەرنجی زۆر نەبووە. بۆ نموونه هەرچەندە بۆ سەرخستنی لۆبیی کورد Ù„Û• واشنتۆن کاری باش کراوە، بەڵام‌ ئه‌Ùˆ نووسینگه‌یه‌ÛŒ لۆبیی کوردی له‌ واشنتۆن، نه‌کراوه‌ به‌ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌یه‌Ú©ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ نه‌ته‌وایه‌تی. ئه‌وه‌ÛŒ له‌ ناوه‌ڕاستی  هه‌شتاکان له‌ بریتانیا دروست بوو، لۆبیی کوردی نه‌بوو، به‌ڵکوو هه‌ÙˆÚµÛŽÚ© بوو بۆ دروستکردنی لۆبیی کوردی. هۆکاره‌کانیش ڕوون ‌Ùˆ ئاشکران: گرنگترینیان به‌هێزیی ده‌زگه‌ÛŒ سیخوڕیی وڵاتانی داگیرکه‌ری کوردستان بوو له‌ وڵاتانی ئه‌وروپا Ùˆ پشتگیریی به‌رده‌وامی وڵاتانی زلهێزی جیهانی Ùˆ ناوچه‌Ú©Ù‡‌ بوو بۆ ڕژێمه‌ داگیرکه‌ره‌کانی کوردستان له ‌پێناو پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندیی سیاسی ‌Ùˆ ئابووریی خۆیان.

هۆکاری دووه‌میش نه‌بوونی ڕەوەندی به‌هێز له‌ ئه‌وروپا Ùˆ ئه‌مریکا Ùˆ Ú©Ù‡‌میی سه‌رمایه‌داری کورد Ùˆ نه‌بوونی ئابوورییه‌Ú©ÛŒ به‌هێز Ùˆ Ú©Ù‡‌مته‌رخه‌میی حزبه‌ سیاسییه‌ کوردییەکان بووه‌ له‌ بواری لۆبیدا.

پاش نه‌وه‌ده‌کان ‌Ùˆ ڕووخانی بلۆکی ڕۆژهه‌ڵات به‌رامبه‌ر ئه‌مەریکا ‌Ùˆ Ú©Û†Ú†ÛŒ لاوانی کورد بۆ ئه‌وروپا Ùˆ جیهان ‌Ùˆ ڕزگاربوونی باشوور Ùˆ ڕۆژاوای کوردستان له ‌ده‌ست داگیرکه‌ران ‌Ùˆ کرانه‌وه‌ÛŒ جیهان به‌ڕووی Ú¯Ù‡‌له‌Ú©Ù‡‌مان ‌Ùˆ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ڕاگه‌یاندن ‌Ùˆ گلۆبالیزم ‌Ùˆ بوونی سه‌دان کۆمه‌ÚµÙ‡ ‌Ùˆ ڕێکخراوی کوردی له‌ ئه‌وروپا Ùˆ جیهان، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌خۆشکه‌رن بۆ دروستکردنی لۆبییەکی بەهێزی کوردی. بێ گومان، لۆبیی کوردی به‌ شه‌Ùˆ Ùˆ Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ©ØŒ به‌ حزب ‌Ùˆ ڕێکخراوێک ‌به‌ته‌نیا دروست نابێت Ùˆ کاری لۆبیبش دوای ڕاگەیاندنی سه‌ربه‌خۆیبی کوردستان هەرگیزاوهەرگیز کۆتایی نایه‌ت. لۆبیی کوردی زه‌مینه‌سازیی باش‌ Ùˆ پلانی تۆکمه‌ÛŒ ده‌وێت، به‌تایبه‌ت له‌ لایه‌Ù† حزبه‌ کورد Ùˆ کوردستانییه‌کانه‌وه‌ØŒ چونکه‌ هه‌موو حزبه‌ کورد Ùˆ کوردستانییه‌کان ده‌توانن له‌ هه‌موو کاتێکدا سوود له‌ وزه ‌Ùˆ توانای لۆبیی کوردی وه‌ربگرن و، له ‌کاتی خۆشی ‌Ùˆ ناخۆشیدا پاڵپشتی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ حزبه‌کان‌ Ùˆ  Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ کورد بن. زۆر گرنگه‌ به‌ لایه‌Ù†ÛŒ Ú©Ù‡‌مه‌وه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌ بده‌ین زۆربه‌ÛŒ هەرە زۆری سیاسییه‌کان‌ Ùˆ ئه‌کادیمییه‌کان ‌Ùˆ خاوه‌Ù† توانا Ùˆ لێهاتووه‌کان ‌Ùˆ خاوەن سه‌رمایەکان‌ ‌Ùˆ پسپۆرانی وڵاتانی خانه‌خوێ‌ Ùˆ کوردستان Ú©Û† بکه‌ینه‌وه‌ و، به‌Ù… هه‌نگاوانه‌ÛŒ خواره‌وه،‌ ده‌ست بکه‌ین بە دامەزراندنی لۆبییەکی بەهێز Ùˆ ناوازەی کوردی.

یەکەم: سه‌ره‌تا ده‌بێت پرسی لۆبیی کوردی، بکه‌ین به‌ باس ‌Ùˆ خواستی میدیا، ڕۆشنبیران، پسپۆران، سیاسه‌توانان، Ú©Ù‡‌ناڵه‌کان، حزبه‌ سیاسییه‌ کوردی Ùˆ کوردستانییه‌کان. دووەم: کۆبوونه‌وه‌ له‌سه‌ر ئاستی باڵای حزبه‌ سیاسییه‌ کوردی Ùˆ کوردستانییه‌کان ئه‌نجام بدرێت؛ لیژنه‌یه‌Ú©ÛŒ باڵا، Ú©Ù‡‌ نوێنه‌ری هه‌موو لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان ‌Ùˆ پسپۆڕان‌ Ùˆ چین ‌Ùˆ توێژه‌کانی تێدا بێت. سێیەم: کۆکردنه‌وه‌ Ùˆ بەئەرشیفکردنی ناونیشان Ùˆ ژماره‌ ته‌له‌فۆن ‌Ùˆ ئیمه‌یڵ‌ Ùˆ سەرجەم هۆیەکانی پەیوەندیکردنی خاوەن سه‌رمایه‌کان، ئه‌کادیمییه‌کان، پسپۆڕان، لێهاتووان، سیاسه‌توانان، ئه‌ندام په‌رله‌مانه‌ کورده‌کانی ناوخۆ Ùˆ دەرەوە، چالاکوانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌نی، ڕۆشنبیران، هونه‌رمه‌ندان، ڕۆژنامه‌نووسان، خاوه‌Ù† تواناکانی وڵاتانی ئه‌وروپا Ùˆ جیهان ‌Ùˆ بانگهێشتکردنیان بۆ کوردستان ‌Ùˆ هەوڵدان بۆ سازکردنی کۆنگره‌یه‌Ú© سه‌باره‌ت به‌ لۆبیی کوردی بە زووترین کات. چوارەم: پێویستە کۆنگره‌ ده‌ستوورێکی هه‌بێت، Ú©Û• تێیدا نه‌خشه‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ هه‌یکه‌Ù„ÛŒ ڕێکخستنی خۆی داڕشتبێت و، بۆ ئێستایش باره‌گای سه‌ره‌کیی له‌ کوردستانی باشوور بێت.

پێنجەم: Ú©Ù‡‌سانی پسپۆڕ، Ú©Ù‡‌ بڕوایەکی پتەویان به‌ دروستکردنی لۆبیی کوردی هه‌یە، له‌سه‌ر میلاکی حکوومه‌تی هه‌رێم دابمه‌زرێن Ùˆ بە زووترین کات له‌ وڵاته‌ Ú¯Ù‡‌وره‌کانی وه‌Ú© ئه‌وروپا Ùˆ ئه‌مریکا بنکه ‌Ùˆ باره‌گای تایبەتیان بۆ بکرێته‌وه‌Ø› به‌ هه‌مان شێوه‌ Ú©Ù‡‌سانی پسپۆر Ùˆ زمانزان له‌سه‌ر میلاکی حکوومه‌تی هه‌رێم کار بکه‌ن، چالاک ‌Ùˆ به‌توانا بن‌ Ùˆ ڕابردوویان پاک بێت ‌Ùˆ  جێگه‌ÛŒ متمانه‌ بن. مه‌رج نییه‌ هه‌موویان کورد بن، باشتره‌ به‌شێکیان خه‌ÚµÚ©ÛŒ وڵاتانی خانه‌خوێ بن، پسپۆڕ Ùˆ دڵسۆز بن‌ Ùˆ باوه‌ڕیان به‌ کێشه‌ÛŒ Ú•Ù‡‌وای Ú¯Ù‡‌له‌Ú©Ù‡‌مان ‌Ùˆ لۆبیی کوردی هه‌بێت؛ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر Ú©Ù‡‌مته‌رخه‌Ù… ‌Ùˆ به‌توانا نه‌بن، به‌ئاسانی بگۆڕدرێن. Ø´Û•Ø´Û•Ù…: به ‌هه‌موو شێوه‌یه‌Ú© ململانێی حزبی له‌Ù… بنکه ‌Ùˆ باره‌گایانه‌ قه‌ده‌غه‌ بکرێت، واتا ته‌نیا Ù„Û• پێناو سەربەخۆییی نیشتمانی دایک Ùˆ کوردستانییانه‌ØŒ کار بکه‌Ù†.

حەوتەم: زانیاری له‌سه‌ر ئه‌زموونی ئه‌وروپا Ùˆ ئه‌مریکا Ùˆ وڵاتانی جیهان‌ Ùˆ ناوچه‌Ú©Ù‡‌ له‌ بواری لۆبیدا Ú©Û† بکه‌نه‌وه‌. هەشتەم: گرنگیی ته‌واو بدەن به ‌کاری پێوه‌ندی ‌Ùˆ ڕاگه‌یاندن‌ Ùˆ دروستکردنی Ú†Ù‡‌ندین لقی تر وه‌Ú© لۆبیی په‌ڕله‌مان، لۆبیی حکوومه‌ت، لۆبیی خاوەن سه‌رمایه‌کان، لۆبیی ڕێکخراوه‌ مه‌ده‌نییه‌کان، لۆبیی ڕۆشنبیران ‌Ùˆ هونه‌رمه‌ندان‌ Ùˆ ڕۆژنامه‌نووسان، لۆبیی میدیاکاران، لۆبیی پزیشکان ‌Ùˆ ئه‌ندازیاران، لۆبیی پسپۆران ‌Ùˆ لێهاتووان Ùˆ لۆبیی تر.  Ù†Û†ÛŒÛ•Ù…: پاش بەدەستهێنانی Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی په‌ڕله‌مان، سه‌رچاوه‌ÛŒ دارایییان له‌ بوودجه‌ÛŒ حکوومه‌تی هه‌رێم بۆ دیاری بکرێت. هەروەها Ù‡Û•ÙˆÚµ بدرێت به‌Ø´ÛŽÚ© له‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ داراییی تریشیان له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خاوەن سه‌رمایه‌کانی ناوەوە Ùˆ دەرەوە، Ú•Ù‡‌وه‌ندی کوردی، ڕێکخراوه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌کانه‌وه‌ تەرخان بکرێت. دەیەم: پێویستە ئەم دامەزراوە نوێیە، ڕۆژنامه‌ Ùˆ گۆڤار Ùˆ ناوه‌ندی بڵاوکراوه‌ÛŒ تایبەت بە خۆی هه‌بێت Ùˆ هاوکات سەرجەم Ú©Ù‡‌ناڵه‌کانی تر هاوکاریان بن.

یازده‌یەم: دانانی کاریگه‌ری له‌سه‌ر ڕاگه‌یاندنی وڵاتانی خانه‌خوێ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ نووسین‌ Ùˆ ناردنی بابه‌ت، ڕێپۆرتاژ، لێکۆڵینه‌وه‌ØŒ چیرۆک، ڕۆمان، په‌رتووك، چاوپێکه‌وتنی ته‌له‌ڤزیۆنی، کاری هونه‌ری وه‌Ú© مووزیک‌ Ùˆ فیلم ‌Ùˆ شانۆگه‌ری Ùˆ...ØŒ تاوه‌کوو ڕای گشتی به ‌لای Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ کوردا ڕابکێشین. دوازده‌یەم: په‌ڕله‌مانتاره‌ کورده‌کانی وڵاتانی خانه‌خوێ، خاوه‌Ù†ÛŒ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ÛŒ تایبه‌تی خۆیان بن ‌Ùˆ کێشه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ کورد بگه‌یه‌ننه‌ په‌ڕله‌مان ‌Ùˆ حکوومه‌ت ‌Ùˆ میدیاکان. سێزده‌یه‌Ù…: دروستکردنی پێوه‌ندیی توندوتۆڵ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ لۆبیی وڵاتانی تر، Ú©Ù‡‌ڵکوەرگرتن‌ Ù„Û• ئه‌زموونیان، تەنانەت له ‌کاتی پێویستدا داوای هاوکارییان Ù„ÛŽ بکرێت، بەتایبەتی لۆبیی ئیسڕائیل. چواردەیه‌Ù…: سه‌نته‌رێکی زانیاری ‌Ùˆ لێکۆڵینه‌وه‌ به‌ ناوی سه‌نته‌ری لێکۆڵینه‌وه‌ÛŒ لۆبیی کوردی دروست بکرێت. پازده‌یەم: دۆزینه‌وه‌ÛŒ ئالییه‌تێکی گونجاو له‌Ú¯Ù‡‌Úµ کۆنگره‌ÛŒ نه‌ته‌وه‌ییی Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ کورد له‌ به‌لژیکا.

ئه‌مانه‌ Ùˆ Ú†Ù‡‌ندین خاڵی دیکه‌ØŒ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛ• هه‌نگاوێکن بۆ دروستکردنی لۆبیی کوردی؛ هه‌موو هه‌نگاوه‌کانیش له‌ هه‌نگاوی یه‌Ú©Ù‡‌مه‌وه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌کات. هیوادارین Ú•Û†Ú˜ÛŽÚ© بێت بتوانین Ù¾ÛŽÚ©Ù‡‌وه‌ لۆبیی کوردی له‌سه‌ر ئاستی نه‌ته‌وایه‌تی دروست بکه‌ین.[1]

Ù„Û• کۆتاییدا دەمەوێت ئاماژە بەوە بدەم Ú©Û• ئەگەرچی میللەتی کورد بە درێژاییی مێژووی ڕابردوو قوربانییەکی زۆری داوە Ùˆ ئازاری زۆری بە دەست داگیرکەرانی بیانی چەشتووە، بەڵام Ù„Û• ڕاستیدا ئێستا کاتی ئەوەیە دەست لەناو دەست، بەرژەوەندییە تەسکەکان وەلا بنێین و، هەنگاو بنێین بەرەو دەوڵەتێک Ú©Û• تێیدا هەر تاکێکی کورد هەست بکات سەرجەم مافەکانی لەژێر یەک ئاڵا Ùˆ یەک حکوومەتی تۆکمەدا پارێزراوە. ئیتر کاتی ئەوە هاتووە ئێمەیش سوود Ù„Û•Ùˆ تەکنیک Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ جیهانییانە وەربگرین Ú©Û• کاریگەرییان هەیە بۆ سەر وڵاتە زلهێزەکان، بەتایبەتی ئەمریکا، بۆ ئەوەی خاوەن لۆبییەکی بەهێز بین Ù„Û• واشنتۆن.

 

[1]  Ø³Ù‡‌رچاوه‌کان
پرۆفیسۆر دلاوه‌ر عه‌بدولعه‌زیز عه‌لائه‌دین، لۆبی کردن بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ بێ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت‌ØŒ چاپی یه‌Ú©Ù‡‌Ù…. (٢٠٠٧).
ئیدریس سابیر ØŒ لۆبی کوردی، بابه‌تێک بۆ گفتوگۆ،‌ ئاژانسی سه‌ربه‌خۆ (وتار).

لۆبی کوردی، ژووری توێژینەوەی بزووتنەوەی گۆڕان.

-Richard Brownell, Lobbying at the Willard, Hotel
http://blogs.weta.org/boundarystones/2016/06/24/lobbying-willard-hotel
-30,000 lobbyists and counting: is Brussels under corporate sway?
-https://www.theguardian.com/world/2014/may/08/lobbyists-european-parliament-brussels-corporate
 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون