PÊNÛS
ڕیشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی دیكتاتۆری Ùˆ دیموكراسی  

2017-10-31

ڕیشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی دیكتاتۆری Ùˆ دیموكراسی

(Ú•Û†ÚµÛŒ ده‌ره‌به‌Ú¯ Ùˆ جووتیار له‌ بنیاتنانی جیهانی مۆدێرندا)

Social Origins of Dictatorship and Democracy: Lord and Peasant in the Making of the Modern World

برینگتۆن مۆڕ (Barrington Moore: 1913-2005 )

په‌رتووكی ڕیشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی دیكتاتۆری Ùˆ دیموكراسی كه‌ له ‌لایه‌Ù† "برینگتۆن مۆر"ØŒ كۆمه‌ڵناسی سیاسیی به‌ناوبانگی ئه‌مریكا، نووسراوه‌ØŒ هه‌ر له‌ كاتی یه‌كه‌Ù… وه‌شانی خۆی له‌ ساڵی 1966 تاوه‌كوو ئێستاكه‌ØŒ به‌ Ù‡Û†ÛŒ جۆراوجۆره‌وه‌ گرنگی Ùˆ نفووزێكی زۆری له‌Ù†ÛŽÙˆ زانا Ùˆ Ù„ÛŽÙƒÛ†ÚµÙ‡‌رانی زانسته ‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان په‌یدا كردووه‌. ئه‌Ù… په‌رتووكه‌ به‌ كه‌ڵكوه‌رگرتن له‌ میتۆدی كۆمه‌ڵناسیی به‌راوردكاری-مێژوویی، به‌دوای دۆزینه‌وه‌ÛŒ ڕیشه‌ مێژوویییه‌كانی بارودۆخی سیاسیی جیهانی سه‌رده‌مدایه‌ و، چۆنێتیی گۆڕانكاری Ùˆ وه‌رچه‌رخان له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نه‌ریتی بۆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ پیشه‌سازی ده‌خاته‌ به‌ر باس Ùˆ لێكدانه‌وه‌‌.

ئامانجی سه‌ره‌كیی ئه‌Ù… په‌رتووكه‌ دۆزینه‌وه‌ÛŒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ جۆراوجۆره‌كانی په‌ره‌پێدان Ùˆ نوێبوونه‌وه‌ و، هه‌روه‌ها یاساكانی وه‌رچه‌رخانی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ له‌ ناوچه‌ جیاوازه‌كانی جیهان‌. بەڵام له‌Ù… ڕوانگه‌یه‌وه Ú•Û†ÚµÛŒ‌ ڕێبه‌ر Ùˆ ڕژێمه‌ سیاسییه‌ تایبه‌ته‌كان بۆ په‌ره‌پێدان Ùˆ نوێبوونه‌وه‌ Ùˆ وه‌رچه‌رخان چیتر گرنگیی پێشوویان نامێنێت. به‌ بڕوای "برینگتۆن مۆر" ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ڕوودانی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŽÙƒ په‌نجا ساڵیش وه‌پاش بكه‌وێت زۆر گرنگ نییه‌ØŒ به‌ڵكوو ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ناوبراوه‌وه‌ گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ شێوازی مۆدێرنیزاسیۆن Ùˆ ده‌رهاوێشته‌ Ùˆ ئاكامه‌ درێژخایه‌نه‌كانییه‌تی.

تیۆریی "مۆر"ØŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دوو ده‌سته‌ له‌ تیۆرییه‌كانی زاڵ Ùˆ باوی سه‌رده‌مدا ناكۆكیی هه‌یه‌. ئه‌Ù… دوو ده‌سته‌یه‌یش بریتین له‌ تیۆرییه‌كانی نیۆماركسیزم ده‌رباره‌ÛŒ په‌ره‌پێدان Ùˆ دواكه‌وتوویی Ùˆ تیۆرییه‌كانی په‌ره‌پێدانی Ù‡ÛŽÚµÛŒ له‌Ù†ÛŽÙˆ تیۆریسییه‌نه‌ ڕۆژاوایییه‌كاندا. به‌ ئاگاداربوون Ùˆ چاوپێداخشاندنێك به‌Ù… تیۆرییانه‌ØŒ باشتر ده‌توانین له‌ به‌ÚµÚ¯Ù‡‌كانی "مۆر" تێ بگه‌ین. "مۆر" هۆكاره‌ ناوخۆیییه‌كانی په‌ره‌پێدان Ùˆ دوواكه‌وتوویی، به‌ هۆكاری سه‌ره‌كیی ئه‌Ù… Ú•Ù‡‌وشه‌ ده‌زانێت. هه‌روه‌ها "مۆر" پێكهاته‌ جۆراوجۆره‌كانی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ سیاسی Ùˆ ئابووریی وڵاتان Ùˆ ڕیشه‌ Ùˆ ئاكامه‌ جۆراوجۆر Ùˆ جیاوازه‌كانیان ده‌خاته‌ به‌رده‌Ù… لێكۆڵینه‌وه‌. به‌تایبه‌ت شێوازه‌كانی Ú†Ù‡‌وساندنه‌وه‌ÛŒ ئابووریی چینه‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌كان له ‌لایه‌Ù† چینه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانه‌وه‌ØŒ كه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنگترین تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی هه‌ر پێكهاته‌یه‌ÙƒÛŒ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ØŒ به‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ده‌ستنیشانكه‌ری مۆدێرنیزاسیۆنی كۆمه‌ڵایه‌تی  Ø¯Ù‡‌زانێت. به‌Ù… پێیه‌ هه‌رچه‌نده‌ "مۆر" گرنگیی زۆر به‌ هۆكاره‌ ناوخۆیییه‌كانی په‌ره‌پێدان Ùˆ نوێبوونه‌وه‌ ده‌دات، به‌ڵام هۆكاره‌كانی ده‌ستنیشانكه‌ر Ùˆ یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… پرۆسه‌یه‌‌ØŒ له‌ پێكهاته‌ÛŒ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ئابووریدا ده‌دۆزێته‌وه‌. هه‌روه‌ها به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ "ماركس ڤیبه‌ر" Ùˆ لایه‌نگرانی تیۆرییه‌كانی ناوبراو، هۆكاره‌ كه‌لتوورییه‌كان به‌ Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ هۆكاره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌زانێت؛ چونكه‌ "ڤیبه‌ر" لانی كه‌Ù… یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ هۆكاره‌كانی ده‌ستنیشانكه‌ری سه‌رهه‌ڵدان Ùˆ په‌ره‌پێدانی سه‌رمایه‌داری له‌ ڕۆژاوا، له‌ پێكهاته‌ÛŒ بڕوایی Ùˆ ئه‌خلاقیی ئایینی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا ده‌دۆزێته‌وه‌.

"مۆر" ده‌رباره‌ÛŒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ شێواز Ùˆ ئاكامه‌كانی مۆدێرنیزاسیۆن، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ له‌ تیۆریسییه‌نه‌كانی هاوچه‌رخدا ناكۆكه‌. "مۆر" ده‌یه‌ÙˆÛŽ بڵێ كه‌ مێژووی Ú†Ù‡‌ند سه‌ده‌ÛŒ دوایی، ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات كه‌ سێ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گشتی بۆ مۆدێرنیزاسیۆن له‌ ئارادان‌: یه‌كه‌Ù… شێواز، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ مۆدێرنیزاسیۆنی دیموكراتیك Ùˆ سه‌رمایه‌دارانه‌ بووه‌. له‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌ÛŒ كه‌ به‌Ù… شێوه‌یه‌ نوێ بوونه‌ته‌وه،‌ چینێكی نوێ به‌ بنكه‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌ربه‌خۆی ئابووری له‌ چینی ده‌سه‌ڵاتداری نه‌ریتی سه‌ری هه‌ڵدا Ùˆ دروست بوو و، توانیی له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ Ø´Û†Ú•Ø´Û•ÙˆÛ•‌ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌Ùˆ چینه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌ له‌ناو ببات، وه‌كوو: بریتانیا Ùˆ فه‌Ú•Ù‡‌نسا.

 Ø¯ÙˆÙˆÙ‡‌مین شێوازی مۆدێرنیزاسیۆنی وڵاتان له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ پارێزگارانه‌وه‌ بووه‌ØŒ كه له‌‌ ئه‌ڵمانیا Ùˆ ژاپۆن ڕووی دا. له‌Ù… شێوازه‌دا چینی سه‌رمایه‌داری بازرگان Ùˆ پیشه‌ساز به‌ Ù‡Û†ÛŒ لاوازیی خۆی، ناچار بوو بۆ مۆدێرنیزاسیۆنی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ نه‌ریته‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ چینی خاوه‌Ù† زه‌وی، هاوپه‌یمانی Ùˆ هاوبه‌ندییه‌Ùƒ Ù¾ÛŽÙƒ بێنێت. بنه‌مای سه‌ره‌كیی ئه‌Ù… شیوازه‌ØŒ پێكهێنانی به‌ره‌ Ùˆ هاوپه‌یمانێتییه‌ له‌ نێوان ئه‌Ù… دوو چینه‌دا‌Ø› به‌ڵام ئه‌Ù… شێوازه‌یش Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌رمایه‌دارانه‌یه‌ و، له‌ كۆتاییشدا Ú¯Ù‡‌یشته‌ سه‌رهه‌ڵدانی فاشیزم Ùˆ نازیزم.

Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سێیه‌Ù…ÛŒ مۆدێرنیزاسیۆن له‌ ڕوانگه‌ÛŒ "مۆر"Ù‡‌وه‌ØŒ شێوازی مۆدێرنیزاسیۆنی كۆمۆنیستییه‌. ئه‌Ù… شێوازه‌ له‌Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یانه‌دا ڕووی دا، كه‌ چینه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانیان نه‌یانتوانیوه‌ مۆدێرنیزاسیۆنی پیشه‌سازی، له‌ سه‌ره‌وه‌ بۆ خوا‌ره‌وه‌ ئه‌نجام بده‌Ù†. هه‌روه‌ها بیرۆكراسیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییش Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ له‌ Ú¯Ù‡‌شه‌كردنی گرووپه‌ بازرگان Ùˆ پیشه‌سازییه‌كان گرتبوو. له‌ ئاكامدا چینی ناوه‌ڕاست Ú¯Ù‡‌شه‌ÛŒ نه‌سه‌ند تاوه‌كوو لانی كه‌Ù… به ‌شێوازی Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دووه‌Ù…ÛŒ مۆدێرنیزاسیۆن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌ریستۆكرات Ùˆ خانه‌دانه‌ خاوه‌Ù† زه‌وییه‌كان هاوپه‌یمانێتییه‌‌Ùƒ Ù¾ÛŽÙƒ بێنێت. له‌ ڕوانگه‌ÛŒ "مۆر"Ù‡‌وه‌ØŒ بۆ په‌ره‌پێدان Ùˆ مۆدێرنیزاسیۆنی پیشه‌سازی، تێپه‌ڕین له‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ù… سێ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ به‌ ناچاری بووه‌ Ùˆ بێجگه‌ له‌Ù… سێ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌یش Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ تر بۆ گۆڕانگاری Ùˆ مۆدێرنیزاسیۆنی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ له‌ ئارادا نییه‌ Ùˆ بوونی نییه‌. هه‌موو ئه‌Ù… شێوازانه‌یش بۆ دۆزینه‌وه‌ÛŒ چۆنییەتی كه‌ÚµÙ‡‌كه‌بوون Ùˆ هەروەها به‌كارهێنانی زیاده‌ÛŒ ئابووریی Ùˆ سه‌رمایه‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌.

به‌گشتی ئامانجی ئه‌Ù… په‌رتووكه،‌ ڕوونكردنه‌وه‌ Ùˆ شیكردنه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†ÚµÙ‡‌ سیاسییه‌كانی چینه‌ خاوه‌Ù† زه‌ویی Ùˆ جووتیاره‌كانە له‌ نوێبوونه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یانه‌ كه‌ ئابوورییان له‌سه‌ر بنه‌مای كشتوكاڵییه‌. له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ پرسی سه‌ره‌كیی ئه‌Ù… په‌رتووكه،‌ دۆزینه‌وه‌ Ùˆ لێكدانه‌وه‌ÛŒ چۆنێتیی كاریگه‌ریی ئه‌Ù… چینانه‌یه‌ له‌ سه‌رهه‌ڵدانی دیموكراسیی په‌رله‌مانی و، هه‌روه‌ها دیكتاتۆریی‌ Ú†Ù‡‌Ù¾ Ùˆ ڕاسته‌كانه ‌(واتا فاشیزم Ùˆ كۆمۆنیزم).

ئه‌Ù… په‌رتووكه‌ به‌سه‌ر سێ به‌Ø´ÛŒ سه‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ Ù†Û† باسدا دابه‌Ø´ كراوه‌ØŒ به‌Ù… شێوه‌یه‌ÛŒ خواره‌وه‌:

به‌Ø´ÛŒ یه‌كه‌Ù…: تیۆری

باسی یه‌كه‌Ù…: Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ مۆدێرنیزاسیۆنی دیموكراتیك

باسی دووه‌Ù…: Ø´Û†Ú•Ø´ له ‌سه‌ره‌وه‌ Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ مۆدێرنیزاسیۆنی فاشیستی

باسی سێیه‌Ù…: Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ جووتیاری Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ مۆدێرنیزاسیۆنی كۆمۆنیستی

به‌Ø´ÛŒ دووه‌Ù…: ڕیشه‌ شۆڕشگێڕانه‌كانی دیموكراسیی سه‌رمایه‌داری

باسی چواره‌Ù…: بریتانیا Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ توندوتیژیی شۆڕشگێڕانه‌ له‌ په‌ره‌پێدانی دیموكراسی

  1. Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌ریستۆكراته‌كان له‌ دروستبوونی كشتوكاڵی بازرگانی
  2. ڕیشه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ زه‌ÙˆÛŒ له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆییدا
  3. بزووتنه‌وه‌ÛŒ "دیوارهه‌ڵچنین" Ùˆ له‌ناوچوونی چینی جووتیار
  4. سه‌ركه‌وتنی سه‌رمایه‌داری Ùˆ حكوومه‌تی ئه‌ریستۆكراته‌كان

باسی پێنجه‌Ù…: وه‌رچه‌خان Ùˆ گۆڕانگاریی قۆناغ به‌ قۆناغ Ùˆ Ø´Û†Ú•Ø´ له‌ فه‌Ú•Ù‡‌نسا

  1. جیاوازییه‌كانی Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ په‌ره‌پێدانی فه‌Ú•Ù‡‌نسا Ùˆ بریتانیا Ùˆ هۆكاره‌كانی
  2. كاردانه‌وه‌ÛŒ ئه‌ریستۆكراته‌كان به‌ شێوازی كشتوكاڵی بازرگانی
  3. په‌یوه‌ندییه‌ چینایه‌تییه‌كان له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ ئیستیبدادی پاشایه‌تیدا
  4. هێرشی ئه‌ریستۆكراته‌كان Ùˆ ڕووخانی ئیستیبداد
  5. ڕادیكاڵیزمی جووتیاری له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ شۆڕشدا
  6. بزووتنه‌وه‌ÛŒ جووتیاران له‌ دژی Ø´Û†Ú•Ø´
  7. ده‌رهاوێشته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی  سه‌رده‌Ù…ÛŒ تیرۆری Ø´Û†Ú•Ø´
  8. پێداچوونه‌وه‌یه‌Ùƒ به‌ خاڵه‌ سه‌ره‌كییه‌كان

باسی شه‌شه‌Ù…: جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆی ئه‌مریكا یاخود دوایین Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ سه‌رمایه‌داری

  1. ئایا له‌ نێوان ÙƒÛŽÙ„Ú¯Ù‡‌ كشتوكاڵییه‌ بازرگانییه‌كان Ùˆ كارگه‌ پیشه‌سازییه‌كاندا پێكدادان حه‌تمی Ùˆ ناچاری بوو؟!

2- كێشه‌ Ùˆ گرفتی سێ Ú•Ù‡‌هه‌ندی په‌ره‌پێدانی سه‌رمایه‌داری له‌ ئه‌مریكا

3- شیكردنه‌وه‌ÛŒ ڕیشه‌كانی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆ

  1. شكستی حه‌زه‌ شۆڕشگێڕانه‌كان له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆدا
  2. واتا Ùˆ Ú†Ù‡‌مكی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆ

به‌Ø´ÛŒ سێیه‌Ù…: سێ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ مۆدێرنیزاسیۆن له‌ ئاسیادا

باسی حه‌وته‌Ù…: لاوازبوون Ùˆ ڕووخانی ئیمپراتۆرییه‌تی چین و، ڕیشه‌كانی سه‌رهه‌ڵدانی شێوازی مۆدێرنیزاسیۆنی كۆمۆنیستی

  1. سیسته‌Ù…ÛŒ ئیمپراتۆڕی Ùˆ چینه‌ باڵاكان له‌ چین
  2. Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌ریستۆكراته‌كان له‌ بازرگانیدا
  3. لاوازی Ùˆ بێتواناییی ئه‌ریستۆكراته‌كان له‌ چوون به‌ره‌Ùˆ كشتوكاڵی بازرگانی
  4. ڕووخانی سیسته‌Ù…ÛŒ ئیمپراتۆری Ùˆ سه‌رهه‌ڵدانی شه‌ڕخوازه‌كان
  5. سه‌رده‌Ù…ÛŒ كۆمینتانگ Ùˆ واتاكه‌ÛŒ

6- جووتیاران و شۆڕش

باسی هه‌شته‌Ù…: ژاپۆن Ùˆ فاشیزمی ئاسیایی

  1. Ø´Û†Ú•Ø´ له‌ سه‌ره‌وه‌: كاردانه‌وه‌ÛŒ چینه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان به‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ ÙƒÛ†Ù† Ùˆ نوێیه‌كان
  2. هۆكاری سه‌رهه‌ڵنه‌دانی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ جووتیاری
  3. سیاسه‌تی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی میجی ده‌رباره‌ÛŒ كۆتاییهێنان به‌ پرسی زه‌ÙˆÛŒ Ùˆ زار: خاوه‌Ù† زه‌وییه‌ نوێیه‌كان Ùˆ سه‌رمایه‌داری
  4. ئاكام Ùˆ ده‌رهاوێشته‌ سیاسییه‌كان: سروشتی فاشیزمی ژاپۆن

باسی نۆیه‌Ù…: هیندستان Ùˆ دیموكراسیی ئاسیایی

  1. په‌یوه‌ندیی هیندستان به‌ پرسی مۆدێرنیزاسیۆنه‌وه‌
  2. هیندستان له ‌سه‌رده‌Ù…ÛŒ مه‌غۆله‌كان و، به‌ربه‌سته‌كانی سه‌رهه‌ڵدانی دیموكراسی له‌Ùˆ وڵاته‌دا
  3. پێكهاته‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ لادێیی Ùˆ به‌ربه‌سته‌كانی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ جووتیاری
  4. گۆڕانكارییه‌كانی هه‌ڵقووڵاو له‌ ده‌سه‌ڵاتداریی بریتانییه‌كان تاوه‌كوو ساڵی 1857
  5. سه‌رده‌Ù…ÛŒ سه‌قامگیری Ùˆ ئارامیی بریتانی: له‌ 1857 تاوه‌كوو 1947 یاخود به‌هه‌شتی خاوه‌Ù† زه‌وییه‌كان!

6- په‌یوه‌ندیی بورژوازی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ جووتیاره‌كان له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسه‌تی ناتوندوتیژییه‌وه‌

  1. شیكردنه‌وه‌یه‌Ùƒ ده‌رباره‌ÛŒ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی توندوتیژیی جووتیاری
  2. سه‌ربه‌خۆیی: وه‌رچه‌رخان Ùˆ گۆڕانكاریی ئاشتییانه و، نرخ Ùˆ به‌ها‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی‌

پاشكۆ: تێگه‌یشتن Ùˆ دركی Ø´Û†Ú•Ø´Ú¯ÛŽÚ•ÛŒ Ùˆ پاشڤه‌ڕۆخوازانه‌ (كۆنه‌خوازانه‌)

 

ناونیشانی په‌رتووك:

Barrington, Moore, (1966). Social Origins of Dictatorship and Democracy: Lord and Peasant in the Making of the Modern World, Beacon Press, Boston. ISBN 0-8070-5073-3.

 

به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌Ùˆ Ú†Ù‡‌مك Ùˆ واتا نوێیه‌ گرنگانه‌ÛŒ كه‌ له‌Ù… په‌رتووكه‌ Ùˆ له ‌لایه‌Ù† برینگتۆن Ù…Û†Ú•Ù‡‌وه‌ به‌كار هاتووه‌:

Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ پارێزگارانه‌ له ‌سه‌ره‌وه‌ڕا: (conservative revolution from above)

ده‌سته‌بژێره‌ خاوه‌Ù† زه‌وییه‌كان: (landed elite)

خاوه‌Ù† زه‌وییه‌ سه‌رمایه‌داره‌كان: ( capitalist-landlords)

سه‌رمایه‌داریی دیموکراتیک: ( democratic capitalism)

 ÙƒÛ†ÛŒÙ„Ù‡‌داریی كشتوكاڵی: (plantation slavery)

سیسته‌Ù…ÛŒ ÙƒÛ†Ù†:  (ancient regime)

فه‌زیله‌ته‌ جووتیارییه‌كان: ( peasant virtues)

خانه‌دان یاخود ئه‌ریستۆكرات: ( aristocratic ) 

بۆ دابه‌زاندنی په‌رتووكه‌كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی:

https://ia801700.us.archive.org/27/items/freeyace_gmail_077/077.pdf

بۆ دابه‌زاندنی په‌رتووكه‌كه‌ به‌ زمانی ئینگلیزی:

http://polisci2.ucsd.edu/foundation/04Moore1966.pdf

به‌رهه‌مه‌كانی نووسه‌ر:

  • Soviet Politics – The Dilemma of Power: The Role of Ideas in Social Change, Harvard University Press, Cambridge, 1950.
  • Terror and Progress, USSR: Some Sources of Change and Stability in the Soviet Dictatorship, Harvard University Press, Cambridge, 1954.
  • Political Power and Social Theory: Six Studies, Harvard University Press, Cambridge, 1958. Erweiterte Ausgabe: Political Power and Social Theory: Seven Studies, Harper & Row, New York, 1965.
  • Barrington Moore, Jr., Robert Paul Wolff, Herbert Marcuse: A Critique of Pure Tolerance, Beacon Press, Boston, 1965.
  • Social Origins of Dictatorship and Democracy: Lord and Peasant in the Making of the Modern World, Beacon Press, Boston, 1966. ISBN 0-8070-5073-3.
  • Reflection of the Causes of Human Misery and on Certain Proposals to Eliminate Them, Beacon Press, Boston, 1972.
  • Injustice: The Social Bases of Obedience and Revolt, M.E. Sharpe, White Plains, NY, 1978. ISBN 0-333-24783-3.
  • Privacy: Studies in Social and Cultural History, M.E. Sharpe, Armonk, NY, 1983.
  • Authority and Inequality under Capitalism and Socialism (Tanner Lectures on Human Values), Clarendon Press, Oxford, 1987.
  • Moral Aspects of Economic Growth, and Other Essays (The Wilder House Series in Politics, History, and Culture), Cornell University Press, Ithaca, NY, 1993. ISBN 0-8014-3376-2
  • Moral Purity and Persecution in History, Princeton University Press, Princeton, NJ, 2000. ISBN 0-691-04920-3.

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون