PÊNÛS
شه‌پۆلی سێیه‌م  

2017-09-06

شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌Ù…

The Third Wave

ئالڤین تۆفلێر (Alvin Toffler: 1928-2016 )

ئالڤین تۆفلێر ڕۆژنامه‌نووس، مامۆستای زانكۆ، تویژه‌ر، نووسه‌ر Ùˆ داهاتووناسی به‌ناوبانگی ئه‌مریكییه‌ كه‌ خاوه‌Ù† Ú†Ù‡‌ندین میدالیای ڕێزلێنانه‌ له‌ بواره‌ جۆراوجۆره‌ زانستییه‌كاندا. هه‌روه‌ها بواری توێژینه‌وه‌كانی ده‌رباره‌ÛŒ ته‌كنه‌لۆژیی مۆدێرن Ùˆ كاریگه‌رییه‌كانی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ زانیاری Ùˆ په‌یوه‌ندی له‌سه‌ر كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ كه‌لتوور بوو و، خاوه‌Ù† Ú†Ù‡‌ندین به‌رهه‌Ù…ÛŒ به‌ناوبانگه‌. بۆ نموونه‌: په‌رتووكی "Ø´Û†ÙƒÛŒ داهاتوو" (Future Shock: 1970 ) Ùˆ "به‌كاربه‌رانی كه‌لتوور" (The Culture  Consumers: 1964  )  "جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ دژه‌جه‌Ù†Ú¯" (War and Anti-War1995  ) Ùˆ Ú†Ù‡‌ندین به‌رهه‌Ù…ÛŒ پڕبایه‌خی تر.

په‌رتووكی "شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌Ù…"ÛŒ "ئالڤین تۆفلێر"ØŒ سه‌نتێزێكه‌ له‌ ئایدیا Ùˆ بیروبۆچوونه‌كانی ڕابردووی نووسه‌ر Ùˆ Ú†Ù‡‌ندین ئایدیای نوێ كه‌ خوێنه‌ر ڕووبه‌ڕووی Ú†Ù‡‌ندین پرس Ùˆ بابه‌ت Ùˆ  بیرۆكه‌ Ùˆ هزری نوێ ده‌كاته‌وه‌. تۆفلێر هه‌ÙˆÚµ ده‌دات كه‌ یارمه‌تیی خوێنه‌ر بدات بۆ شیكردنه‌وه‌ Ùˆ تێگه‌یشتن له‌Ùˆ پێشهات Ùˆ ڕووداوانه‌ÛŒ كه‌ له‌Ù… جیهانه‌ ئاڵۆزه‌دا ڕوو ده‌ده‌Ù†. ئه‌Ù… په‌رتووكه‌ ده‌روازه‌یه‌كه‌ بۆ توێژینه‌وه‌ Ùˆ لێكۆڵینه‌وه‌ Ùˆ قووڵبوونه‌وه‌ Ùˆ تێڕامان ده‌رباره‌ÛŒ پرسه‌ هه‌ستیار Ùˆ گرنگه‌كان، وه‌كوو: په‌ره‌پێدان Ùˆ ته‌كنه‌Ù„Û†Ú˜ÛŒ.

تێڕوانینی كۆمه‌ڵناسانه‌ÛŒ تایبه‌تی نووسه‌ر، ئاوێته‌یه‌كه‌ له‌ پرسه‌ ئابوورییه‌كان، كه‌سایه‌تیی داهاتوو، كه‌لتووری ئه‌لیكترۆنی، كاڵبوونه‌وه‌ Ùˆ لاوازبوونی حكوومه‌تی نه‌ته‌وه‌یی Ùˆ گواستنه‌وه‌ له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیی هه‌نووكه‌یی بۆ دیموكراسیی سه‌ده‌ÛŒ بیست Ùˆ یه‌كه‌Ù…. ئه‌Ù… تێڕوانینانه‌یش بنه‌Ú•Ù‡‌تیترین گریمانه‌كانی ئێمه‌ له‌رزۆك Ùˆ بێبنه‌ما ده‌كات.

شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌Ù… له‌سه‌ر ئه‌Ù… ئایدیا Ùˆ بیرۆكه‌یه‌ Ú•Û† نراوه‌ كه‌ مێژووی مرۆڤایه‌تی، دوو Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ تێ په‌ڕاندووه‌: Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ كشتوكاڵی Ùˆ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ پیشه‌سازی. ئێستایش جیهان له‌ سه‌ره‌تای Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئه‌لیكترۆنیدایه‌. هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù†‌ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ پیشه‌سازی، بووه‌ هۆكاری ڕووخانی پێكهاته‌كانی سیسته‌Ù…ÛŒ كشتوكاڵی، ئه‌Ù… شۆڕشه‌ÛŒ ئێستایش پێكهاته‌كانی سیسته‌Ù…ÛŒ پیشه‌سازی Ù„ÛŽÙƒ هه‌ڵوه‌شاندۆته‌وه‌ یاخود ده‌یڕۆخینێت. ته‌نانه‌ت قه‌یرانی ئێستای جیهانیش، ده‌رهاوێشته‌ Ùˆ ئاكامی ئه‌Ù… گواستنه‌وه‌ Ù¾Ú• له‌ پشێوییه‌یه‌. به‌ڵام ئه‌Ù… گواستنه‌وه‌ Ù¾Ú• له‌ قه‌یران Ùˆ ئاڵۆزییه‌ به‌ بڕوای نووسه‌ر، گواستنه‌وه‌یه‌ بۆ شارستانییه‌ت Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ مرۆڤانه‌تر Ùˆ دیموكراسیتر. هه‌رچه‌نده‌ نه‌ یۆتۆپیایه‌ Ùˆ نه‌ دژی یۆتۆپیا، به‌ڵكوو یۆتۆپیاییه‌ÙƒÛŒ كرده‌یی Ùˆ ڕاسته‌قینه‌ÛŒ سه‌ر زه‌وییه،‌ كه‌ نه‌ باشترین Ùˆ نه‌ خراپترین جیهانی مومكینه‌ØŒ به‌ڵكوو جیهانێكه كه‌ باشتره‌ له‌Ùˆ جیهانه‌ÛŒ كه‌ به‌جێمان هێشتووه‌.

تۆفلێر ناكۆكی Ùˆ دژه‌به‌یه‌كییه‌ مێژوویییه‌كانی ڕابردوو له‌ چوارچێوه‌یه‌ÙƒÛŒ نوێدا ده‌خاته ‌‌ڕوو Ùˆ شیكردنه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كات Ùˆ په‌ر‌ده‌ له‌سه‌ر ناكۆكی Ùˆ دژبه‌یه‌كیی نوێ هه‌ڵده‌ماڵێت كه‌ له‌ پانتایییه‌ÙƒÛŒ به‌رفراوانتر Ùˆ گرنگتر ژیانی ئێمه‌ ده‌خاته‌ ژێر كاریگه‌ریی خۆیه‌وه‌. له‌Ù… ناكۆكی Ùˆ دژبه‌یه‌كییانه‌یش، ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ ناكۆكیی نێوان لایه‌نگرانی شارستانییه‌تی پیشه‌سازی Ùˆ لایه‌نگرانی شارستانییه‌تی نوێ بكه‌ین، كه‌ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ نووسه‌ره‌وه‌ گرنگترین پێكدادان Ùˆ  Ú•ÙˆÙˆØ¨Ù‡‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ سه‌رده‌Ù…ÛŒ ئێمه‌ Ù¾ÛŽÙƒ دێنێت. هه‌روه‌ها ده‌سه‌ڵاتدارانی به‌هێزی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ سه‌رمایه‌داری Ùˆ سۆسیالیست، ده‌خاته‌ به‌رده‌Ù… ئه‌Ù… ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌.

شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌Ù… باڵاتر Ùˆ سه‌رووتره‌ له‌ پێشبینیكردنی داهاتوو، به‌ڵكوو شیكردنه‌وه‌ Ùˆ ڕاڤه‌یه‌ÙƒÛŒ زێڕینه‌ ده‌رباره‌ÛŒ ئه‌Ùˆ هێزانه‌ÛŒ كه‌ شارستانییه‌تی ئێمه‌یان Ù¾ÛŽÙƒ هێناوه‌ و، هه‌ÙˆÚµ ده‌دات كه‌ ئێمه‌ بۆ گواستنه‌وه‌ÛŒ ئاشتییانه‌ بۆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ عه‌قڵانیتر Ùˆ ئاوه‌زمه‌ندتر ئاراسته‌ بكات. هه‌روه‌ها هه‌ÙˆÚµ ده‌دات هۆشیارمان بكاته‌وه‌ بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ مه‌ترسییه‌ جۆراوجۆره‌كانی ئه‌Ù… گواستنه‌وه‌یه‌.

شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌Ù… ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ له‌Ùˆ سه‌رده‌مه‌یدا كه‌ ئێمه‌ تیایدا ده‌ژین، شارستانییه‌تێكی نوێ له‌ بارودۆخی دروستبووندایه‌. ئه‌Ù… شارستانییه‌ته‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ خۆیدا فۆرم Ùˆ شیوازی نوێی بنه‌ماڵه‌ØŒ كار Ùˆ حه‌ز Ùˆ ژیان Ùˆ خۆشه‌ویستی، سیسته‌Ù…ÛŒ نوێی ئابووری، پێكدادان Ùˆ ناكۆكیی نوێی سیاسی Ùˆ گرنگترینیشیان ئاگایی Ùˆ هۆشیارییه‌ÙƒÛŒ جیاواز دێنێته‌ ئاراوه‌. ئه‌Ù… ڕووداوه‌ سه‌ره‌كییانه‌یه‌ كه‌ كلیلی تێگه‌یشتن له پێشهات Ùˆ ‌ ڕووداوه‌كانی ئه‌Ùˆ ساڵانه‌یه‌ كه‌ له‌ پێشماندایه‌ Ùˆ ڕووبه‌ڕوومان ده‌بێته‌وه‌. شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌Ù… Ùˆ ڕووداوه‌كانی، ڕووداوێكن به‌ قووڵاییی گۆڕانكارییه‌كانی شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ یه‌كه‌Ù…ØŒ كه‌ زیاتر له‌ ده ‌هه‌زار ساڵ له‌مه‌وبه‌ر به‌ دۆزینه‌وه‌ÛŒ كشتوكاڵی هاته‌ ئاراوه‌. یاخود شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ دووه‌Ù… كه گۆڕانكارییه‌كانی، به‌رهه‌Ù… Ùˆ ده‌رهاوێشته‌ÛŒ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ پیشه‌سازی بوو Ùˆ جیهانی ÙƒÛ†Ù†ÛŒ له‌ بنه‌Ú•Ù‡‌ته‌وه‌ هه‌ڵته‌كاند Ùˆ سه‌ره‌وژێری كرد.

"تۆفلێر" Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ ئێمه‌ نه‌وه‌ÛŒ گۆڕانكارییه‌كانی شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌مین. هه‌رچه‌نده‌ دۆزینه‌وه‌ÛŒ Ú†Ù‡‌مك Ùˆ وشه‌یه‌ÙƒÛŒ تایبه‌ت‌ بۆ شیكردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… گۆڕانكاری Ùˆ وه‌رچه‌رخانانه‌ÛŒ كه‌ له‌ به‌رده‌ماندایه‌ زۆر ئه‌سته‌مه‌ØŒ چونكه‌ به‌شیكی زۆر له‌ خه‌ÚµÙƒ باس له‌ ده‌ركه‌وتنی سه‌رده‌Ù…ÛŒ وێرانی Ùˆ كۆتاییی هه‌موو شت ده‌كه‌Ù† و، به‌شیكی تریش باس له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ زانیاری Ùˆ ئه‌لیكترۆنیك یاخود گوندی جیهانی ده‌كه‌ن؛ یاخود وه‌كوو "دانییه‌Ù„ بێل" كه‌ باس له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ سه‌رده‌Ù…ÛŒ پاش پیشه‌سازی ده‌كات، به‌ڵام "تۆفلێر" زیاتر باس له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ پاش پیشه‌سازی ده‌كات. مرڤایه‌تی ڕووبه‌ڕووی قووڵترین شۆڕشه‌كانی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ داهێنان بۆته‌وه‌ كه‌ تاوه‌كوو ئێستا له‌ مێژوودا نموونه‌ÛŒ نه‌بووه‌. تۆفلێر ده‌ڵێت ئێمه وێنای شارستانییه‌تێكی نوێمان بنیات ناوه‌‌ كه‌ ده‌رباره‌ÛŒ ئاكام Ùˆ چۆنێتییه‌كه‌ی، زانیاری Ùˆ تێگه‌یشتنی ته‌واومان نییه‌Ø› ئه‌مه‌ واتای شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌مه‌.

شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌Ù… به‌ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ÛŒ بنه‌ماڵه‌كانمان، له‌رزۆككردنی ئابوورییه‌كانمان، ئیفلیجكردنی سیسته‌مه‌ سیاسییه‌كانمان Ùˆ ڕووخاندنی سیسته‌مه‌ بڕوایی Ùˆ ئایدیۆلۆژییه‌كانمان، كاریگه‌ری له‌سه‌ر هه‌موو Ú•Ù‡‌هه‌نده‌كانی ژیانی ئێمه‌ داده‌نێت. ئه‌Ù… شه‌پۆله‌ هه‌موو ئه‌Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌ ÙƒÛ†Ù† Ùˆ مێژوویییانه‌ÛŒ ده‌سه‌ڵات Ùˆ هێز، هه‌روه‌ها مافه‌ تایبه‌تییه‌كانی ده‌سته‌بژێره‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌Ø› له‌ هه‌مان كاتیشدا زه‌مینه‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ده‌سه‌ڵاتی داهاتوو فه‌راهه‌Ù… ده‌كات. زۆربه‌ÛŒ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌كانی ئه‌Ù… شارستانییه‌ته‌ كه‌ له‌ دۆخی بنیاتنان Ùˆ پێكهاتندایه‌ØŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ شارستانییه‌تی پیشه‌سازیدا له‌ دژایه‌تی Ùˆ ناكۆكیدایه‌. ئه‌Ù… شارستانییه‌ته‌ له ‌هه‌مان كاتدا كه‌ تا ڕادده‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر ته‌كنیكییه‌ØŒ به‌ڵام دژی پیشه‌سازییشه‌.

ئه‌Ù… شارستانییه‌ته‌ نوێیه‌ØŒ سیسته‌Ù…ÛŒ ÙƒÛ†Ù† ده‌خاته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌ Ùˆ ڕووبه‌ڕووی ده‌بێته‌وه‌ØŒ سیسته‌Ù…ÛŒ ئیدارییش به‌ته‌واوی ده‌ڕووخێنێت Ùˆ ده‌یگۆڕێت. هه‌روه‌ها هێزی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی نه‌ته‌وه‌یی لاواز ده‌كات Ùˆ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی ئابووریی نیمچه‌-سه‌ربه‌خۆ له‌ جیهانی پاش-ئیمپریالیزمدا. ئه‌Ù… شارستانییه‌ته‌ پێویستیی به‌ دروستبوونی حكوومه‌تی ساكارتر، كارامه‌تر Ùˆ دیموكراتیكتره‌Ø› هه‌روه‌ها شارستانییه‌تێكه‌ به‌ ئایدیۆلۆژیی تایبه‌تی خۆی و، تێڕوانینی جیاواز له‌Ú¯Ù‡‌Úµ Ú†Ù‡‌مك Ùˆ پرس Ùˆ بابه‌ته‌كانی دیكه‌. گرنگترین بابه‌تیش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ØŒ شارستانییه‌تی شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌Ù… لێكترازانی مێژووییی نێوان به‌رهه‌مهێنه‌ر Ùˆ به‌كاربه‌ر Ù¾Ú• ده‌كاته‌وه‌ Ùˆ  Ù„Ù‡‌ هه‌مانكاتیشدا سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ ئابووریی به‌رهه‌مهێنان بۆ به‌كاربه‌ری تاكه‌كه‌سی دروست ده‌كاته‌وه‌. به‌Ù… هۆیه‌وه‌ به‌ كه‌Ù…ÛŽÙƒ زیره‌كی، ده‌توانین ئه‌Ù… شارستانییه‌ته‌ بگۆڕین Ùˆ بیكه‌ینه‌ یه‌كه‌مین شارستانییه‌تی مرۆڤانه‌ÛŒ مێژووی مرۆڤایه‌تی.

ئه‌Ù… كتێبه‌ له‌ چوار به‌Ø´ÛŒ سه‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ 28 باس Ùˆ Ú†Ù‡‌ندین لق Ù¾ÛŽÙƒ دێت، به‌Ù… شێوه‌یه‌ÛŒ خواره‌وه‌:

به‌Ø´ÛŒ یه‌كه‌Ù…: پێكدادانی شه‌پۆله‌كان

1- ململانێ Ùˆ پێكدادانی Ú¯Ù‡‌وره‌

به‌Ø´ÛŒ دووه‌Ù…: شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ دووه‌Ù…

2- میعماری (بیناسازی)ÛŒ شارستانییه‌ت

3- لێكترازانی نه‌بینراو Ùˆ شاراوه‌

4- فرێدانی ڕیساكان

5- پسپۆرانی هێز Ùˆ ده‌سه‌ڵات

6- Ú¯Ù‡‌ڵاڵه‌ÛŒ ئۆپه‌راسیۆنی نهێنی Ùˆ شاراوه‌

7- په‌رێشانیی نه‌ته‌وه‌كان

8- بزوێنه‌ر Ùˆ پاڵنه‌ره‌ ئیمپریالیستییه‌كان

9- ڕاستییه‌كانی پیشه‌سازی

10- دوایین كه‌رت: لافاوی خێرا

به‌Ø´ÛŒ سێێه‌Ù…: شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌Ù…

11- سه‌نتێزی نوێ

12- بورجی فه‌رمانده‌یی

13- كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ كه‌ÚµÙ‡‌كه‌بوونی ڕاگه‌یاندنه‌كان

14- ژینگه‌ÛŒ زیره‌Ùƒ

15- سه‌رووتر له‌ به‌رهه‌مهێنانی به‌لێشاو

16- خانووچكه‌ÛŒ ئه‌لیكترۆنیك

17- بنه‌ماڵه‌كانی داهاتوو

18- قه‌یرانی ناسنامه‌ÛŒ كۆمپانیاكان

19- كردنه‌وه‌ÛŒ نهێنییه‌كانی یاسا نوێیه‌كان

20- ده‌ركه‌وتن Ùˆ دروستبوونی سیسته‌Ù…ÛŒ به‌رهه‌مهێنانی نوێ بۆ به‌رهه‌مهێنانی تاكه‌كه‌سی

21- زه‌لكاو  Ùˆ گێژاوی توندی سایكۆلۆژی

22- ڕووخانی نه‌ته‌وه‌

23- "گاندی" له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌ته‌لایته‌كان

24- كه‌رتی كۆتایی: Ù¾ÛŽÙƒÚ¯Ù‡‌یشتنی Ú¯Ù‡‌وره‌

به‌Ø´ÛŒ چواره‌Ù…: ده‌ره‌نجام

25- ئاسۆی سایكۆلۆژیی نوێ

26- كه‌سایه‌تیی داهاتوو

27- مه‌زارگه‌ÛŒ سیاسی

28- دیموكراسیی سه‌ده‌ÛŒ بیست Ùˆ یه‌كه‌Ù…

 

ناونیشانی په‌رتووك:

Alvin Toffler, (1980). The Third Wave, Bantam Books, ISBN 0-553-24698-4.

بۆ دابه‌زاندنی په‌رتووكه‌كه‌‌ به‌ زمانی ئینگلیزی:

https://ia801301.us.archive.org/26/items/TheThirdWave-Toffler/The-Third-Wave_-_Toffler.pdf

جێگه‌ÛŒ ئاماژه‌یه‌ كه‌ تۆفلێر زۆربه‌ÛŒ به‌رهه‌مه‌كانی به‌ هاوبه‌Ø´ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هاوسه‌ره‌كه‌ÛŒ نووسیوە:

Alvin Toffler co-wrote his books with his wife Heidi.

 

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون