PÊNÛS
وردبوونی جیهانی عەرەبی، Ù„Û• بەهاری عەرەبییەوە بۆ داعش  

2017-08-31

وردبوونی جیهانی عەرەبی، لە بەهاری عەرەبییەوە بۆ داعش

ناوی په‌رتووك بە زمانی فەڕەنسی: Le monde arabe en morceaux, des printemps arabes à Daech

ناوی په‌رتووك بە زمانی کوردی: وردبوونی جیهانی عەرەبی، Ù„Û• بەهاری عەرەبییەوە بۆ داعش

نووسەر: Charles Thépaut

پوختەیەك Ù„Û• په‌رتووك:

په‌رتووكێکی فەڕەنسیی نوێیە ئەمساڵ (٢٠١٧) دەرچووە و، Ù„Û• لایەن Charles Thépaut نووسراوە. نووسەر، دیپلۆماتکار Ùˆ شارەزایەکی فەڕەنسییە و، Ù„Û• چەندین وڵاتی عەرەبیدا کاری کردووە. پێشەکیی ئەم په‌رتووكە Ù„Û• لایەن وەزیری دەرەوەی پێشووی فەڕەنسا، Hubert VérdineØŒ نووسراوە. ئەم وەزیرە یەكێکە Ù„Û• داکۆکیکەرانی پرسی کوردستان Ù„Û• فەڕەنسا. هەر ئەو بوو Ù„Û•Ú¯Û•Úµ چەندین کەسایەتیی دیاری فەڕەنسی، Ù„Û• ناوخۆی فەڕەنسا بانگەوازیان بۆ پشتگیریکردنی هەرێمی کوردستان Ù„Û• ساڵی ٢٠١٤ دژی داعش، ساز کرد.

نووسەری ئەم په‌رتووكە Charles ThépautØŒ سندووقی سیاسیی جیهانی عەرەبی ده‌كاته‌وه‌ و، Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدات هۆیەکانی ئەو ڕووداوانە باس بکات Ú©Û• Ù„Û• Ø´Û•Ø´ ساڵی ڕابردوودا ڕوویانداوە؛ هەر لەسەرهەڵدانی شۆڕشەکانی بەهاری عەرەبییه‌وه‌ تاوەکوو پەیدابوونی داعش. نووسەر زانیارییەکی تەواو Ùˆ قووڵ Ù¾ÛŽØ´Ú©Û•Ø´ÛŒ خوێنەرانی فەڕەنسیزمان (فرانکوفۆنی)ÛŒ په‌رتووكەکە دەکات. ئەم په‌رتووكە چەندین نەخشە Ùˆ ئامار Ùˆ زانیاریی ورد لەسەر ڕێچکەکانی ئایینی ئیسلام دەخاتە ڕوو.

ئەم په‌رتووكە ٢٨٧ لاپەڕەیە Ùˆ Ù„Û• چوار تەوەری سەرەکی پێکهاتووە: تەوەری یەکەم تایبەت کراوە بە ژینگەی سیاسیی عەرەبی. تەوەری دووەم باس Ù„Û• جیهانی عەرەبی Ùˆ "بەهارەکانی" دەکات. تەوەری سێیەم ئاستەنگەکانی ئەم قۆناغەی جیهانی عەرەبی شرۆڤە دەکات. Ù„Û• کۆتاییدا Ù„Û• تەوەری چوارەم، نووسەر Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدات پێمان بڵێت Ú©Û• ئەم جیهانی عەرەبییە، بێسەرپەرشتە.

لێرەدا بەکورتی هەندێك Ú†Û•Ù…Ú© Ùˆ دەستەواژە دەخەینە ڕوو Ú©Û• Ù„Û•Ù… په‌رتووكەدا هاتوون. نووسەر گرنگیی تەواو بە Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ سیاسی-ئایینی دەدات Ù„Û• هەموو کایەکانی ژیانی کۆمەڵایەتی، سیاسی،و یاسایی وڵاتانی عەرەبی. جیهانی عەرەبی، جیهانی باوەڕدارانە.Ù„Û• ژیانی سیاسیدا، پیاوانی ئایینی ڕۆڵیان Ù„Û• سیاسەتمەداران بەرزترە. نووسەر Ù¾ÛŽÛŒ وایەئایینەکان Ùˆ Ú•ÛŽÚ†Ú©Û• ئایینییەکان کاریگەرییان لەسەر ژیانی تاکەکانی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئەم جیهانە هەیە.

نووسەر سەرنجێكی گرنگ دەخاتە ڕوو و دەڵێت: "هۆکاری بنەڕەتیی پێشێلکاریی دژی کەمینەکان تەنیا ئایینی نییە، بەڵکوو هۆکارەکەی دەگەڕێتەوە بۆ بەهێزی و بێهێزیی کەمینەکە. لەبەرئەوەی جیهانی عەرەبی، هەردەم لە ململانێیەکی کۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووریی تونددا دەژیت"، لە ئەنجامدا لایەنی لاواز دەکەوێتە ژێرپێوە.

نووسەر ئەم جیهانی عەرەبییە بە چەندین Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ تر وەسفی دەکات: "بیانییە نزیکەکان"ØŒ "ڕۆژهەڵاتی ئاڵۆز"ØŒ "دراوسێ"ØŒ "جیهانی میلیشیا" Ùˆ "زۆنی جەنگ". ئێران Ùˆ تورکیا ناچنە تەوەرەکانی ئەم په‌رتووكەوە، تەنیا Ù„Û•Ùˆ خاڵانەدا نەبێت Ú©Û• نووسەر پێویستیی بەوەیە ئاماژەیان بۆ بکات. هەروەها، نووسەر هەوڵدەدات ئەو ڕاستییە بخاتە ڕوو Ú©Û• Ú†Û†Ù† ئێران، تورکیا Ùˆ سعوودیا، هەوڵدەدەن کۆنتڕۆڵی بەشێکی ئەم جیهانە بکەن.

نووسەر جەخت Ù„Û•ÙˆÛ• دەکاتەوە كه‌ جیهانی عەرەبی، تەنیا Ù„Û• عەرەب Ù¾ÛŽÚ© نەهاتووە. ئه‌Ùˆ پێناسەیەکی بۆ نەتەوەی عەرەب داناوە بەم شێوەیە: "ئەو کەسەی بە عەرەبی قسە دەکات Ùˆ ئەو کەسەی دەیەوێت بە خۆی بڵێت عەرەب، عەرەبە." پرسی ئایینی Ùˆ Ú•ÛŽÚ†Ú©Û• ئایینییەکان Ù„Û•Ù… په‌رتووكەدا زۆر بایەخی پێدراوە، هەر بۆیە پرسی کورد بەکورتی ئاماژەی بۆ کراوە. Ù„Û• ڕوانگەی نووسەرەوە، پرسی کورد دوو جەمسەرییە: جەمسەری یەکەم، جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژبه‌ تیرۆر بەبێ کورد نەدەکرا؛ بۆیە ئەمە Ù„Û• بەرژەوەندیی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ نێودەوڵەتی بوو. جەمسەری دووەم ئەوەیە Ú©Û• کوردەکان سەربەخۆیی Ùˆ ئۆتۆنۆمیی زیاتریان دەوێت؛ Ú©Û• ئەمە دژی بەرژوەندیی دەوڵەتانی ناوچەکەیە. ئەم دوو جەمسەرە، زۆر زەحمەتە Ù„Û• یەکتر نزيك بکرێنەوە: مەحاڵە كورد جه‌Ù†Ú¯ÛŒ تيرۆرستان بکات و، هیچ داواکارییەکیشی بۆ پێشخستنی Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ یاسایی Ùˆ سیاسیی خۆی نەبێت. هەروەها نووسەر ئاماژە بە Ú©ÛŽØ´Û• ناوخۆیییەکانی کورد دەکات؛ زۆر باش دەزانێت Ú©Û• ئەمە خاڵی لاوازی کوردە.

نووسەر Ù¾ÛŽÛŒ وایە، چارەنووسی عێراق Ùˆ سووریا پێكه‌وه‌گرێدراون. پارچەبوونی عێراق، واتا لەتبوونی سووریا؛ هەروەها پێچەوانەکەیشی ڕاستە. Ù„Û•Ù… نێوانه‌دا، عەرەبی سوننە خاڵی لاوازی هاوکێشەکانە Ù„Û•Ù… دوو وڵاتەدا. Ù„Û• کاتی ئێستادا ئەوانەی بەهێزن، کورد Ùˆ شیعەن؛ بۆیە نووسەر هۆشداری دەدات Ù„Û• پێکدادانی ئەو دوو هێزە، Ù„Û•Ùˆ شوێنانەی Ú©Û• سنووری هاوبەشیان هەیە.

نووسەر Ù¾ÛŽÛŒ وایە ئەو ڕووداوانەی Ù„Û• دوای ساڵی ٢٠١١ەوە Ù„Û• وڵاتانی عەرەبی ڕوویان داوە، شکستی سازانی کۆمەڵایەتی ئەم وڵاتانەدا نیشان دەدات؛ هەر لەسەرەتای سەربەخۆبوونیانەوە تاوەکوو ئەمڕۆ. جیهانی عەرەبی بە قۆناغێکی توندئاژۆییدا تێپەڕ دەبێت چونکە هێزە چەکدارەکان (Ù„Û• دەرەوە Ùˆ ناوەوەی سوپا) Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ کاریگەریان هەیە. هیچ ئه‌کتەرێك لەسەر ئەم جیهانە، بڕیاری یەكلاکەرەوەی Ù¾ÛŽ نییە. ناسەقامگیری، بە شێوەیەکی گشتی بەردەوامە. Ù„Û• پاڵ ئەم "هەقیقەتە گەورەیەیش"ØŒ نووسەر دەڵێت چەندین "حەقیقەتی بچووك" Ù‡Û•Ù† Ú©Û• جێی ئومێدن. نووسەر نەیویستووە ئایدیۆلۆژییەکی دیاریکراو بەسەر نووسینەکانیدا زاڵ بێت. تەنیا ÙˆÛŽÙ†Û•ÛŒ وڵاتانی عەرەبیی بۆ خوێنەری فەڕەنسیزمان گواستۆته‌ÙˆÛ• و، ده‌یه‌ÙˆÛŽ پێیان بڵێت بۆچی ئەم جیهانی عەرەبییە ئاوا Ù„Û• کێشەیەکی هەمیشەییدا دەژی. باس Ù„Û• دوو جیهانی عەرەبی دەکات: جیهانی کۆن، ئەوەی Ú©Û• ئێستا هەیە؛ Ù„Û• داهاتوویشدا بەرەو جیهانێکی عەرەبیی نوێ هەنگاو دەنرێت، Ú©Û• پارچەپارچە بووە.

 

کتێب:بە زمانی فەڕەنسی: Le monde arabe en morceaux, des printemps arabes àDaech

نووسەر:Charles Thépaut

ساڵی دەرچوون: ٢٠١٧

ژمارەی لاپەڕە: ٢٨٧ لاپەڕە

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون