PÊNÛS
کاتی کوردستانی عێراق بۆ بڕیاردان لەسەر سەربەخۆیی هاتووە  

2017-08-23

کاتی کوردستانی عێراق بۆ بڕیاردان لەسەر سەربەخۆیی هاتووە

 

مەسعوود بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان

وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: کامەران محەمەد عەزیز

Ù„Û• ٢٥ی سێپتەمبەر، خەڵکی کوردستانی عێراق دەنگ Ù„Û• ڕیفراندۆمێکی مولزەمدا دەدەن Ú©Û• دەیانەوێت سەربەخۆ بن، یان Ù„Û• عێراقدا بمێننەوە. ڕیفراندۆم کۆتایی بەو ناکۆکییە دەهێنێت Ú©Û• مێژووەکەی بە قەد دەوڵەتی عێراق خۆی Ú©Û†Ù†Û•Ø› ململانێیەک Ù„Û• نێوان خەونی کورد Ùˆ حکوومەتێک Ù„Û• بەغدا Ú©Û• بۆ ماوەیەکی درێژ وەکوو کەمتر Ù„Û• هاووڵاتیی ئەو وڵاتە مامەڵەی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کورد کردووە. مومارەسەی مافی بڕیاردان Ù„Û• چارەنووسی کوردستانی عێراق هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ نییه‌ بۆ سه‌ر هیچ كه‌سێك، بەڵکوو Ú•Û•Ù†Ú¯Û• ببێتە Ù‡Û†ÛŒ سەقامگیرکردنی ئەو ناوچە ناسەقامگیرە.

ڕیفراندۆم Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• Ù„Û• سنوورەکانی هیچ یەک Ù„Û• دەوڵەتە دراوسێکان ناکات و، ئەگەر بە شێوەیەکی باش بەڕێوە بچێت، دەبێته‌ Ù‡Û†ÛŒ بەهێزکردنی پەیوەندیی نێوان کورد Ùˆ عەرەبەکانی عێراق. ئێمە سوورین لەسەر ئەنجامدانی هەر کارێک، كه‌ بتوانرێ به‌ هۆیه‌وه‌ نیگه‌رانییه‌كانی عێراق له‌Ùˆ ڕیفراندۆمه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌ÛŒ كه‌ ده‌نگدان ده‌بێت بۆ سه‌ربه‌خۆیی، بڕه‌وێنرێته‌وه‌.

کەیسی هەرێمی کوردستان بۆ سەربەخۆیی، کەیسێکی قەناعەتپێهێنەرە. سەد ساڵ Ù¾ÛŽØ´ ئێستا، Ù„Û• دانوستانەکانی ئاشتیی دوای جەنگی جیهانیی یەکەم، کورد بەڵێنی دەوڵەتی Ù¾ÛŽ درا. بەڵام Ù„Û• جیاتی دەوڵەت، بەبێ ویستی کورد خۆی، خاکی ئێمە بەسەر تورکیا Ùˆ ئێران Ùˆ سووریا Ùˆ عێراق دابەش کرا. Ù„Û• دەوڵەتی تازە دامەزراوی عێراق، وا بڕیار بوو هاوبەشییەکی یەکسان Ùˆ ڕاستەقینە Ù„Û• نێوان عەرەب Ùˆ کورد هەبێت. بەڵام ئەو خەونە ڕووبەڕووی واقعێکی تاڵ بووەوە؛ هەموو حکوومەتە عێراقییەکان، کوردیان Ú†Ù‡‌وسانده‌وه‌.

Ù„Û• هەشتەکانی سەدەی ڕابردوو دەرەنجامی تاوان Ùˆ کارە دڕندانه‌کانی عێراق، گەیشتە ئاستی بەکارهێنانی Ú†Û•Ú©ÛŒ کیمیایی Ù„Û• لایەن سەددامەوە بە شێوەیەکی فراوان لەسەر گوند Ùˆ شارۆچکە کوردییەکان، تێکدانی پێنج هەزار گوندی کورد Ùˆ ڕاگواستنی کورد بۆ باشووری عێراق Ùˆ کوشتن Ùˆ زیندەبەچاڵکردنی کورد Ù„Û• Ú¯Û†Ú•Û• بەکۆمەڵەکان. سەد Ùˆ هەشتا Ùˆ دوو هەزار کورد (نزیکەی سەدا پێنجی دانیشتووانی کورد)ØŒ Ù„Û• نێوانیان ئەندامەکانی خێزانەکەی خۆم، Ù„Û•Ùˆ ماوەیەدا لەناو بردران.

Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ڕووخانی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ بەعسی سەددام، کورد کاری گەورەی Ù„Û• پێناو بونیادنانەوەی عێراق کرد؛ لەوانە داڕشتنی دەستوورێک بۆ گەرەنتیکردنی ئۆتۆنۆمیی کوردستان Ùˆ پاراستنی مافەکانی هەموو عێراقییەکان. چواردە ساڵ دوای ئەوە، بەغدا Ù„Û• جێبەجێکردنی بەندە سەرەکییەکانی دەستوور شکستی هێنا؛ ئێستایش ئێمە هۆکاری تەواومان هەیە بۆ ئەوەی باوەڕ بکەین دەستوور هەرگیز جێبەجێ ناکرێت. شکستی ئەو سیستەمه‌ سیاسییە بوو، بووە Ù‡Û†ÛŒ تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان شیعە Ùˆ سوننە؛ Ú©Û• ئەوەیش دواتر، بووە Ù‡Û†ÛŒ سەرهەڵدانی داعش Ùˆ ماڵوێرانی Ùˆ دەرهاوێشتەی کارەساتبار بۆ هەموو عێراقییەکان، لەناویاندا کورد. ئەرگیومێنتی سەرەکیی پاراستنی یەکپارچەییی عێراق، ئەوەیە Ú©Û• یەک عێراق دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ باشتر پاراستنی هاووڵاتییەکانی، بەڵام ئەزموون پێچەوانەوەکەی سەلماندووە. کاتێ داعش Ù„Û• ٢٠١٤ هێرشی کردە سەر کوردستان، بە بەکارهێنانی Ú†Û•Ú©ÛŒ پێشکەوتووی ئەمریكی، Ú©Û• سوپای عێراقی Ù„Û• مووسڵ بەجێی هێشتبوو، حکوومەتی عێراق ڕازی نەبوو بەشە بوودجەی ده‌ستووریی کوردستان بدات و، هەروەها Ú†Û•Ú© بداته‌ سەربازەکانمان (Ú©Û• بە پێشمەرگە ناسراوە). ÙˆÛ•Ú© دەوڵەتێکی سەربەخۆ، ئێمە دەمانتوانی هێزەکانمان Ù¾Ú•Ú†Û•Ú© بکەین Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•Ú©ÛŒ باشتری هێزەکانمان بکەین Ùˆ بتوانین ئاکامی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش بە زەرەرێکی کەمتر تەواو بکەین.

Ù„Û•Ùˆ کاتەوە جەنگی داعش، بووە مۆدێلێک بۆ ئەوەی Ú†Û†Ù† کورد Ùˆ عەرەب Ú•Û•Ù†Ú¯Û• Ù„Û• ئاییندەدا بتوانن هەماهەنگی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یەکدی بکەن. بۆ شکستپێهێنانی داعش Ù„Û• عێراق، پێشمەرگە Ùˆ سوپای عێراقی، بوون بە دوو هاوپەیمانی هاوتای یەکتری. هەر یەکێکیان فەرماندەی جیاوازی خۆیان هەیە. له‌ ئۆپەراسیۆنی هاوبەشی پێشمەرگە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ سوپای عێراقدا بە جۆرێک یارمەتیی یەکدییان دا، Ú©Û• هەرگیز Ù„Û• عێراقدا ڕووی نەداوە؛ Ù„Û•Ùˆ عێراقەی Ú©Û• Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ دەستبەسەرداگرتن Ùˆ کۆنتڕۆڵکردنی کوردستانی دەدا. سەرەڕای ئەنجامدانی ڕیفراندۆم، ئێمە بەردەوام دەبین Ù„Û• هەماهەنگییەکی باش Ù„Û•Ú¯Û•Úµ سوپای عێراق Ùˆ هێزەکانی ڕۆژاوا، تا سەرکەوتنی کۆتایی بەسەر داعشدا بەدەست دەهێندرێت.

دەوڵەتی سەربەخۆی کوردستان، دەتوانێت پەیوەندییەکی بەهێزتری لەگەڵ بەغدادا هەبێت. کوردستان دەبێتە دراوسێیەکی باش، بەردەوام دەبێت لە هەماهەنگییەکانی لەگەڵ دەوڵەتی عیراق دژ بە تیرۆر. هەروەها هاوبەشکردنی سەرچاوەکانمان؛ وەکوو ئاو و نەوت، بە جۆرێک بێت کە سوودی بۆ هەردوو وڵات هەبێت. بەبێ ئەو سزایانەی کە عێراق لەسەر هەناردەکردن و هاوردەکردنی ئێمەی دانابوو، دەتوانین بەیەکەوە سەرچاوە و توانا مرۆیی و سروشتییەکان لە بازاڕێکی هاوبەشدا بە قازانج و سوودی کوردستان و عێراق پەرە پێ بدەین.

ڕاستە ئەنجامی ڕیفراندۆم دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ پابەندکردنی حکوومەتەکانی ئاییندەی کوردستان، به‌ڵام کات Ùˆ شێوازی سەربەخۆییی ئێمە، جێگەی دانوستان دەبێت Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بەغدا Ùˆ ڕاوێژکردن بە وڵاتانی دراوسێ Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ نێودەوڵەتی. Ù„Û• دانوستانەکانمان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بەغدا، کوردستان کردەکی (عەمەلی) Ùˆ واقعی دەبێت. بابەتی ئەو ناوچانەی Ú©Û• دێنە پاڵ کوردستان، دەبێتە جێگەی قسە Ùˆ ناکۆکییەکی زۆر Ù„Û• کاتی جیابوونەوەدا. سەرەڕای دیاریکردنی دوا کاتی جێبەجێکردنی ماددەی ١٤٠ Ù„Û• ٣١ی دیسێمبەری ٢٠٠٧، Ú©Û• دەتواندرا بە شێوەیەکی دیمۆکراسییانە دانیشتووانی ناوچە جێناکۆکەکان بڕیاریان لەسەر ئاییندەی خۆیان بدابایە، نزیکەی ١٠ ساڵ دوای ئەوە، ئێمە داوا ده‌كه‌ین دەرفەتێکی دیکە بە دانیشتووانی ئەو ناوچانە بدرێ. ئێمە هیوای ئەوە دەخوازین ئەو ناوچانە بگەڕێنەوە سەر کوردستان، Ú©Û• زۆرینەی خەڵکەکەی دەیانەوێت Ù„Û• دەرەنجامی دەنگدانێکی ئازاددا، ببن بە  بەشێک Ù„Û• کوردستان. ئەوەی ئێمە نامانەوێت بوونی ناکۆکییەکی دریژخایەنە لەسەر خاک؛ Ú©Û• دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ خراپکردنی پەیوەندییەکانی ئاییندەمان.

هەر Ù„Û•Ùˆ کاتەی کوردستان Ù„Û• ١٩٩١، بوو به‌ حوکمی خۆجێیی، ئێمە کاری زۆر زەحمەتمان بۆ پەرەپێدانی پەیوەندییەکانمان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ وڵاتانی دراوسێ کردووە. تورکیا گەورەترین وەبەرهێنەری دەرەکییە Ù„Û• ئابووریی کوردستان و، Ù‡ÛŽÚµÛŒ نەوت Ùˆ گازی بونیاد ناوە Ú©Û• قازانجی بۆ هەر دوو لا دەبێت. ئێمە Ù„Û•Ùˆ نیگەرانییانە تێ دەگەین Ú©Û• Ú•Û•Ù†Ú¯Û• ڕیفراندۆمی کوردستان بۆ دراوسێکانمان دروستی بکات، ئێمە هەر کارێک پێویست بێت بۆ دڵنیابوونیان دەکەین Ú©Û• کوردستانێکی سەقامگیر Ùˆ دیموکرات، دەبێتە باشترین هاوبەش Ùˆ شەریک. کوردستان ڕێز Ùˆ بەهای بۆ فره‌Ú•Ù‡‌نگییه‌كانی هەیە. خاکی مەسیحی Ùˆ ئێزیدی Ùˆ تورکمان Ùˆ شەبەک Ùˆ عەرەب Ùˆ فەیلی Ùˆ کاکەیییه‌کانە، Ú©Û• ناسنامە جیاوازییەکان Ù„Û• یاساکانی کوردستاندا دانی پێدا نراوە. هەر Ù„Û• ٢٠٠٣وە، مەسیحییەکی زۆر لەبەر توندوتیژی Ùˆ چەوساندنەوە، Ù„Û• ناوچە جیاوازەکانی عێراقه‌وه‌ ڕووی Ù„Û• کوردستان کردووە.

کاتێک داعش دەستی بەسەر خاکێکی زۆری عێراقدا گرت Ù„Û• ٢٠١٤، کوردستان بە کەمترین یارمەتیی بەغدا Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتی، جێگەی بۆ زیاتر Ù„Û• ملیۆنەک Ùˆ نیو ئاوارەی ناوچە جیاوازەکانی عێراق کردەوە،. دوای یەک سەدە Ù„Û• هەوڵدان، ئێستا کاتی ئەوەیە دان بەوە دابنرێت پێکەوەلکاندنی زۆره‌ملێی کورد بە عێراقەوە، نەیتوانی Ù†Û• بۆ کورد Ù†Û• بۆ عێراقییەکان کارێکی باش بێت. ئێمە داوا Ù„Û• ئەمریکا Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ نێودەوڵەتی دەکەین ڕێز Ù„Û• بڕیاری دیموکراسیی خەڵکی کوردستان بگرن. Ù„Û• مەودادرێژدا، بۆ هەردووک عێراق Ùˆ کوردستان باشتر دەبێت.

 

سەرچاوە:

https://www.washingtonpost.com

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون