PÊNÛS
بێرنارد هێنری لیڤی: لەدایکبوونی کوردستانێکی سەربەخۆ Ùˆ ئازاد، بەهێزترین هۆکاری ئاشتی Ùˆ سەقامگیرییە Ù„Û• ناوچەکەدا  

2017-07-18

بێرنارد هێنری لیڤی: لەدایکبوونی کوردستانێکی سەربەخۆ و ئازاد، بەهێزترین هۆکاری ئاشتی و سەقامگیرییە لە ناوچەکەدا

 

بە قەڵەمی: شاڕوخی بێهزادی

وەرگێڕانی: ساماڵ ئەحمەدی

بێرنارد هێنری لیڤی، فەیلەسووفی فەڕەنسی، Ù„Û• وتارێک، Ù„Û• حەفتەنامەی ''Ù„ÛŒ پوەن''ÛŒ فەڕەنسادا باسی شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ Ùˆ ڕزگارکردنی ئەو شارەی Ù„Û• بن دەستی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) کردووە و، ئەو سەرکەوتنەی Ù„Û• ڕێزی سەرکەوتنە سەیروسەمەرە Ùˆ غەریبەکاندا وەسف کردووە. بێرنارد هێنری لیڤی، هەر Ù„Û•Ùˆ وتارەدا قسەی لەسەر بابەتی ڕیفراندۆمی سەربەخۆییی هەرێمی کوردستانی عێراق Ù„Û• ٢٥ی سێپته‌مبه‌ری داهاتوودا کردووە Ùˆ نووسیویەتی: Ù„Û• دیدی ئەوروپییەکانەوە، سەرباری ئەوەی Ú©Û• عێراق وڵاتێکی هەڵبەستراو Ùˆ دروستکراوی سەردەمانی ئیستیعماری Ùˆ بشێوییەکانی جەنگی جیهانیی یەکەم بووە Ùˆ بە دەوڵەتێکی هەڵبەستراو Ùˆ جەڵەبی دەناسرێت، Ú©Û•Ú†ÛŒ هەرێمی کوردستان، وەکوو نەتەوە-دەوڵەتێکی ڕاستەقینە، ڕەسەنایەتیی هەیە. کوردستان بنج Ùˆ Ú•Û•Ú¯ÛŒ فەرهەنگیی قووڵی هەیە Ùˆ ڕێز Ù„Û• بنەما Ùˆ ڕێساکانی دیموکراسی Ùˆ لائیسیتە، ئازادی Ùˆ یەکسانیی Ú˜Ù† Ùˆ پیاو Ùˆ مافەکانی کەمینەکان دەگرێت و، Ù„Û• ماوەی ساڵانی ڕابردوودا ئەو بنەما Ùˆ ڕێسایانەی Ù„Û• دامەزراوە دیموکراتیکەکانی خۆیدا بە دروستی ئەزموون كردووه‌ Ùˆ خستوونییەتە بواری جێبەجێکردنەوە. ئەو فەیلەسووفە فەڕەنسییە دەڵێت، بە لای ئەوەوە هیچ گومانی تێدا نییە Ú©Û• لەدایکبوونی دەوڵەتی سەربەخۆ Ùˆ ئازادی کوردستان، دەتوانێت Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ ڕەها Ùˆ چارەنووسساز Ù„Û• سەقامگیری Ùˆ ئاشتیی ناوچەکەدا بگێڕێت.

بێرنارد هێنری لیڤی، ئاماژە بە Ú•Û†ÚµÛŒ کوردانی هەرێمی کوردستانی عێراق دەکات Ùˆ دەڵێت، Ù„Û• ڕاستیدا پێشمەرگە کوردەکانی ئەو هەرێمە بوون Ú©Û• Ù„Û• مانگەکانی ئۆکتۆبه‌ر Ùˆ نۆڤەمبه‌ری ڕابردوودا دەروازەکانی شاری مووسڵیان بۆ هێزە عێراقییەکان کردەوە. هەر کوردەکانیش بوون Ú©Û• Ù„Û• ماوەی ئەم چەند ساڵە Ú•Û•Ø´ Ùˆ تاریکەدا، وەکوو تاکە بەرگریکەر Ù„Û• بەرامبەر داعشدا خۆڕاگری Ùˆ بەرگرییان کرد، هەروەکوو بریتانییەکان Ù„Û• جەنگی جیهانیی دووەمدا Ùˆ تا ساڵی ١٩٤١ بە تەنیا Ù„Û• بەرانبەر نازییەکاندا Ù„Û• ئەوروپا بەرگرییان کرد. بێرنارد هێنری لیڤی دەڵێت: Ù„Û• کاتێکدا Ú©Û• Ù„Û• مانگی ئۆگوستی ساڵی ٢٠١٤دا هێزە عێراقییەکان مووسڵیان بەجێ هێشت Ùˆ هیچ بەرگرییەکیان Ù„Û• هەمبەر هێزە توندڕەوەکانی داعشدا نەکرد، ئەوە پێشمەرگە دلێرەکانی کوردی هەرێم بوون، Ú©Û• Ù„Û• ماوەی دوو سێ ساڵی ڕابردوودا پێشڤەچوونی داعشیان Ù„Û• بەرەیەکی بە پانتاییی زیاتر Ù„Û• هەزار کیلۆمەتردا Ù¾Û•Ú© خست و، پاشانیش بۆ پاشەکشەکردن بە هێزەکانی داعش Ù„Û• ناوچەکەدا دەستیان بە جەنگێکی دلێرانە Ùˆ ئازایانە کرد. ئاخۆ ئەوان لەبیرکراوانی شه‌Ú•Û•Ú©Û•ÛŒ مووسڵ دەبن؟

بە بیانووی ئەوەی Ú©Û• Ù„Û• بەرەبەری دوایین شه‌Ú•ÛŒ مووسڵدا هێزەکانی هاوپەیمانان نەیانویست کوردەکان Ù„Û•Ùˆ شه‌ڕەدا بەشدار بن، ئاخۆ ئێمە دەتوانین Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ بە خۆمان بدەین، پشکی گەورەی کوردان Ù„Û•Ùˆ جەنگەدا پشتگوێ بخەین؟

بێرنارد هێنری لیڤی دەڵێت، Ú•Û†Ú˜ÛŒ ٢٥ی سێپته‌مبه‌ری دابێ، کوردانی هەرێمی کوردستانی عێراق بۆ دیاریکردنی چارەنووسی خۆیان Ùˆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ، Ú©Û• سەدەیەک لەمەوبەر بەڵێنمان Ù¾ÛŽ دابوون، دەچنە سەر سندووقەکانی دەنگدان. ئەوان هەست دەکەن Ú©Û• ئێستا Ù„Û• هەموو سەردەمانێکی دیکە پتر مافی ئەوەیان هەیە، تا لەبارەی دواڕۆژی نەتەوەی خۆیانەوە، هەر خۆیان بە تەنیا بڕیار بدەن.

ئەو فەیلەسووفە فەڕەنسییە نووسیویەتی، هاوکات Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەی Ú©Û• کوردانی هەرێمی کوردستان ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی بەڕێوە دەبەن، وڵاتانی دنیایش بە جۆرێک کەوتوونەتە بەردەم ئەم پرسیارەوە: ئاخۆ دەبێ وەکوو ئانکارا، تاران Ùˆ مۆسکۆ بە دیدەی گومانەوە سەیری ئەم ڕیفراندۆمە بکرێت و، Ù‡Û•ÙˆÚµ بدرێت بۆ ئەوەی وا Ù„Û• خەڵکی دنیا بگەیەنرێت، Ú©Û• ئەم ڕیفراندۆمە دەبێتە خاڵی دەستپێکی گرژییه‌ÙƒÛŒ نوێ Ù„Û• ناوچەکەدا؟

بێرنارد هێنری لیڤی دەڵێت: هاوکات لەوبەری دەریاکانەوە Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© دەنگ بەرز بوونەتەوە Ú©Û• پشتیوانی Ù„Û• خەڵکی کوردی هەرێمی کوردستان دەکەن. ئەو دەنگانەی Ú©Û• دەڵێن، سەرباری ئەوەی Ú©Û• عێراق وڵاتێکی هەڵبەستراو Ùˆ دروستکراوی جەنگە ئیستیعمارییەکانە Ùˆ هیچ ڕەسانەیەتییەکی نییە، Ú©Û•Ú†ÛŒ خەڵکی هەرێمی کوردستان، وەکوو نەتەوەیەک، Ú©Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© ڕەگوڕیشەی قووڵی مێژووییی هەیە، نەتەوەیەکی خودان ڕەسەنایەتییە. پشتیوانیکردن Ù„Û• گەڵاڵەی سەربەخۆییی هەرێمی کوردستان، پشتیوانیکردنە Ù„Û• دیموکراسی Ùˆ لائیسیتە؛ پشتیوانیکردنە Ù„Û• ڕێزگرتن Ùˆ پاراستنی مافەکانی Ú©Û•Ù…Û• نەتەوەکان، Ú©Û• بەڕوونی Ù„Û• ڕەفتاری کوردانی هەرێم Ù„Û•Ú¯Û•Úµ خەڵکانی غەیرەکورددا دیتوومانە. پشتیوانی Ù„Û• سەربەخۆییی هەرێمی کوردستان، پشتیوانییە Ù„Û• یەکسانیی Ú˜Ù† Ùˆ پیاو Ùˆ ئەو به‌هایانەی دیکەی Ú©Û• وڵاتانی ئەوروپی لەسەر بناغەی ئەوانە دانراون. Ù„Û• کۆتاییدا Ùˆ سەرباری بۆچوونی دوژمنانی سەربەخۆییی کوردستان، ئەم سەربەخۆیییە هۆکارێکی زۆر بەهێزە بۆ دابینکردنی سەقامگیری Ùˆ ئاشتی Ù„Û• ناوچەکەدا.

بێرنارد هێنری لیڤی دەڵێت، دوو جۆرە ڕزگارکردنمان Ù¾ÛŽ Ø´Ú© دێت: یەکیان، ڕزگارکردنی تێکەڵ بە شادی Ùˆ تامه‌زرۆیی، وەکوو ڕزگارکردنی پاریس لەژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیای نازیدا له‌ ساڵی ١٩٤٤ و؛ ڕزگارکردنی تێکەڵ بە هەستێکی سەیروسەمەرە Ùˆ غەریب، وەکوو ڕزگارکردنی شاری ڤارشۆی پایتەختی پۆڵۆنیا (لێهستان) Ù„Û• ساڵی ١٩٤٤دا و، ڕزگارکردنی بەرلینی پایتەختی ئەڵمانیا لەژێر دەستی نازییەکاندا، ساڵی ١٩٤٥. لیڤی Ù¾ÛŽÛŒ وایە ڕزگارکردنی مووسڵ، Ù„Û• ڕزگارکردنی جۆری دووەم دەچێت.

لەم جۆرە ڕزگارکردنەدا، وێڕای هەستکردن بە دڵخۆشی و سووکبوون لەژێر ئەو بارەدا کە بەسەر شانمانەوە قورسایی دەکات، هەستی نیگەرانییەکی قووڵیش دامان دەگرێت. کە سەیری وێنەی ئازارچەشتووی خەڵکی مووسڵ دەکەین، وا ماوەی هەشت مانگ لە جەهەننەمێکدا بە ناوی ڕۆژاوای مووسڵ ژیاون؛ ئەو خەڵکەی لەژێر هەڕەشەی توندڕەوە ئیسلامییەکانی داعش و بۆمبارانی هێزەکانی هاوپەیمانان بۆ ڕزگارکردنی شارەکەدا بوونە؛ کە بیر لە کوژراوەکانی ئەو جەنگە دەکەینەوە؛ کە چاو بەو هەموو کەلاوە وێرانەی ئەو شارە مێژوویییەدا دەگێڕین، بۆ هەر مرۆڤێک زۆر زەحمەتە، کە بەقووڵی هەست بە نیگەرانی نەکات. ئەم هەستی نیگەرانییە قووڵە لەگەڵ شادمانیی ڕزگاربوونی مووسڵ لە بن دەستی داعش تێکەڵ دەبێت و، هەستێکی سەیروسەمەرە و غەریب لە ناخی مرۆڤدا پێک دێنێت.

ئەو فەیلەسووفە فەڕەنسییە دەپرسێت، ئاخۆ ئەو هەموو کات Ùˆ چاوەڕوانییە پێویست بوو، تا وەخۆ بێینەوە Ùˆ بزانین Ú©Û• دەبێ مووسڵ ڕزگار بکەین؟ ئاخۆ دەبوو هێندە دەست ڕاگرین تا هێزە توندڕەوەکانی داعش خویان Ù„Û• شارەکەدا بەتەواوی جێگیر Ùˆ قایم بکەن، Ú†Û•Ú©ÛŒ قورسیان وەدەست بکەوێت Ùˆ Ù„Û•ÙˆÛŽÙˆÛ• دەست بکەن بە پەرەدان بە ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان Ù„Û• وڵاتانی دیکەدا Ùˆ Ù„Û• هەموو شوێنێک مەکینەی مەرگ ÙˆÛ•Ú¯Ù‡‌Ú• بخەن؟

بێرنارد هێنری لیڤی دەڵێت، Ú† چارەنووسێک چاوەڕوانی خەڵکی مووسڵە. ئاخۆ بە چاوی هاوکارانی داعش هەڵسوکەوت Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەو کەسانە ناکەین، Ú©Û• تا کۆتایی Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ شاری مووسڵدا مانەوە؟ Ú†Û†Ù† دەکرێ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌ تۆڵەکردنەوە بگرین؟ Ú©ÛŽ تێچووی ئاوەدانکردنەوە Ùˆ نۆژەنکردنەوەی ئەم شارە Ú©Û†Ù†Û• وەئەستۆ دەگرێت، ئەو نۆژەنکردنەوەیەی Ú©Û• دەشێ بە دووەمین ڕزگارکردنی ئەم شارە Ú©Û†Ù†Û• Ù„Û• Ù‚Û•ÚµÛ•Ù… بدرێت.

 

سەرچاوە:

http://fa.rfi.fr

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون