PÊNÛS
ڕێكخستنی سیاسی له‌و‌ كۆمه‌ڵگه‌یانه‌ی كه‌ له‌ دۆخی گۆڕاندان  

2017-05-22

ڕێكخستنی سیاسی له‌Ùˆ‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یانه‌ÛŒ كه‌ له‌ دۆخی گۆڕاندان

Political Order in Changing Societies

پێنووس: به ‌بڕوای "ساموێل هانتینگتۆن (1927-2008)" (Samuel Phillips Huntington) زانای به‌ناوبانگی ئه‌مریكیی زانسته ‌سیاسییه‌كان Ùˆ نووسه‌ری ئه‌Ù… كتێبه‌ Ùˆ كتێبه‌كانی "پێكدادانی شارستانییه‌ته‌كان" (The Clash of Civilization) Ùˆ شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سێیه‌Ù… (The Third Wave) Ùˆ "ئێمه ‌كێین؟" (Who Are We and Immigration)ØŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین Ùˆ سه‌ره‌كیترین جیاوازیی سیاسیی نێوان ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان، نه‌Ùƒ بۆ سیما Ùˆ فۆرمی حكوومه‌ت به‌ڵكوو بۆ ڕادده‌ Ùˆ ئاستی حكوومه‌ته‌كانیان ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌. جیاوازییه‌كانی نێوان ئه‌Ùˆ حكوومه‌تانه‌ÛŒ كه‌ سیاسه‌ته‌كانیان له‌سه‌ر بنه‌مای ڕێككه‌وتن Ùˆ سازان Ùˆ هاوبه‌شیی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ Ú•Ù‡‌وایه‌تی Ùˆ ڕێكخستن Ùˆ كارامه‌یی Ùˆ سه‌قامگیری دانراوه‌ØŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ حكوومه‌تانه‌دا كه‌ ئه‌Ù… پێوه‌ر Ùˆ ‌ تایبه‌تمه‌ندییانه‌یان تێدا نییه‌ØŒ له‌ جیاوازیی نێوان دیموكراسی Ùˆ دیكتاتۆری، گرنگتر Ùˆ پڕبایه‌ختره‌. ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ كۆمۆنیستییه‌ تۆتالیتێرییه‌كان Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ لیبراڵه‌ ڕۆژاوایییه‌كان، هه‌ردووكیان بۆ یه‌Ùƒ پۆلینكردن ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێنه‌وه‌ و، ئه‌ویش سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیی كارامه‌یه‌ØŒ نه‌Ùƒ سیسته‌مه‌ بێتوانا Ùˆ لاواز Ùˆ ناكارامه‌كان.

ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، بریتانیا Ùˆ یه‌كێتیی سۆڤیه‌تی پێشوو، فۆرم Ùˆ شێوازی حوكمڕانیی جیاوازیان هه‌بوو و، هه‌ر سێ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، توانای حوكمڕانیی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یان هه‌بوو. هه‌ر یه‌Ùƒ له‌Ù… وڵاتانه‌ØŒ به‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسی هه‌ژمار ده‌كرا كه‌ زۆرینه‌ÛŒ هاووڵاتیانیان له‌سه‌ر ئه‌Ù… شێوازه‌ له‌ حوكمڕانی Ùˆ Ú•Ù‡‌وایه‌تیی سیسته‌مه‌كه‌یان هاوڕا بوون. هاووڵاتیان Ùˆ ڕێبه‌رانی ئه‌Ù… سێ وڵاته‌ ده‌رباره‌ÛŒ  "به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی"ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ نه‌ریت Ùˆ بنه‌ما بنچینه‌یییه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ سیاسییه‌كه‌یان تێگه‌یشتنێكی كه‌Ù… Ùˆ زۆر هاوشێوه‌یان هه‌بوو. هه‌ر سێ وڵاته‌كه‌ دامه‌زراوه‌ÛŒ سیاسیی به‌هێز Ùˆ یه‌كگرتوویان هه‌بووه‌. داموده‌زگه‌ ئیدارییه‌ كارامه‌كان Ùˆ حزبه‌‌ سیاسییه‌كانیان به‌باشی جێگیر و، ئاستێكی به‌رز له‌ به‌شداریی سیاسیی هاووڵاتیان له‌ كاروباری گشتیدا بینراوه‌. ئه‌Ù… حكوومه‌تانه‌ توانیویانه‌ ئاستێكی باش له‌ وه‌فاداریی هاووڵاتیانیان Ú¯Ù‡‌ره‌نتی بكه‌Ù† و، هه‌ر له‌Ù… ڕووه‌وه‌ توانایان هه‌بووه‌ كه‌ سه‌رچاوه‌كانیان له‌ژێر كۆنترۆڵ بێت، هێزی مرۆییی وڵاته‌كه‌یان به‌كار بێنن، سیاسه‌ته‌كانیان جێبه‌جێ بكه‌Ù† Ùˆ ته‌نانه‌ت سیاسه‌تی نوێش بگرنه ‌به‌ر.

بۆ نموونه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر مه‌كته‌بی سیاسیی حزبی كۆمۆنیستی یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت، یان كابینه‌ÛŒ حكوومه‌تی بریتانیا، یان سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكا بڕیارێكی ده‌ركردبایه‌‌ØŒ به‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌رێكی زۆر ئه‌Ù… بڕیاره‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دامه‌زراوه‌ حكوومییه‌كانه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرا. به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… تایبه‌تمه‌ندییانه‌ÛŒ ئه‌Ù… سێ سیسته‌مه‌ÛŒ كه‌ ئاماژه‌ÛŒ Ù¾ÛŽ كرا، ئه‌Ù… سێ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ له‌ زۆربه‌ÛŒ وڵاتانی ئاسیا Ùˆ ئه‌فریقا Ùˆ ئه‌مریكای لاتین جیاوازن. چونكه‌ ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ÛŒ تر، زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ تایبه‌تمه‌ندییانه‌یان نییه‌ØŒ به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ وڵاتانی گرووپی یه‌كه‌Ù… (بریتانیا، ئه‌مریكا Ùˆ یه‌كێتیی سۆڤیه‌تی پێشوو) ئه‌Ú¯Ù‡‌ر كه‌موكورتییه‌كیشیان هه‌بووایه‌ ده‌یانتوانی چاره‌سه‌ری بكه‌ن، به‌ڵام له‌ وڵاتانی گرووپی دووه‌Ù… یاخود له‌ دۆخی Ú¯Ù‡‌شه‌ستێندا، كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسیی لێكترازاو Ùˆ په‌رشوبڵاوه‌ Ùˆ دامه‌زراوه‌ سیاسییه‌كان هێز Ùˆ ده‌سه‌ڵاتێكی ئه‌وتۆیان نییه‌. ڕاستییه‌كه‌ی، حكوومه‌ته‌كانیان ناتوانن حكوومه‌ت بكه‌Ù†. هه‌رچه‌نده،‌ ڕاستییه‌كه‌ÛŒ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌مه‌ند Ùˆ خاوه‌Ù† سامانه‌كانی جیهان، خێراتر له‌ نه‌ته‌وه‌ هه‌ژاره‌كانی جیهان ده‌ÙˆÚµÙ‡‌مه‌ندتر ده‌بن و، به‌Ù… پێیه‌یش نایه‌كسانیی ئابووری له‌ نێوان وڵاتانی دواكه‌وتوو Ùˆ پێشكه‌وتوو له‌ ده‌یه‌كانی ئه‌Ù… دوایییه‌دا ڕوو له‌ زیادبوونه‌‌ØŒ بێجگه‌ له‌ Ú†Ù‡‌ند ئاوارته‌یه‌Ùƒ.

ڕێكخستنی سیاسی، كه‌ ناونیشانی ئه‌Ù… كتێبه‌یه،‌ ئامانجێكه‌ كه‌ تاوه‌كوو ئێستا نه‌بووه‌ته‌ ڕاستی. هه‌ر به‌Ù… هۆیه‌یشه‌وه‌ لاپه‌Ú•Ù‡‌كانی ئه‌Ù… كتێبه‌ØŒ لێوانلێوه‌ له‌ وه‌سفكردنی توندوتیژییه‌كان، ناسه‌قامگیری Ùˆ نه‌بوونی ڕێكخستنی سیاسیی تۆكمه‌Ø› له‌Ù… ڕووه‌وه‌ ئه‌Ù… كتێبه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ كتێبانه‌‌ÛŒ كه‌ له‌ بواری په‌ره‌پێدانی ئابووریدا نووسراون، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا پرس Ùˆ بابه‌ته‌كانیان بێجگه‌ له‌ دواكه‌وتوویی Ùˆ داته‌پینی ئابووری، شتی تر نین‌ØŒ هاوتایه‌. ئه‌Ùˆ ئابووریناسانه‌ÛŒ كه‌ ده‌رباره‌ÛŒ په‌ره‌پێدانی ئابوورییه‌وه‌ بابه‌ت ده‌نووسن، به‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌رێكی زۆره‌وه‌ حه‌زیان له‌ پرسه‌كانی په‌ره‌پێدانه‌. ئه‌Ù… كتێبه‌یش به‌ هه‌مان Ú•Ù‡‌وت Ùˆ ئاراسته‌ØŒ پرسه‌كانی خۆی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ  نیگه‌رانییه‌كانی تایبه‌ت به‌ سه‌قامگیریی سیاسی‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات.

ئه‌Ù… كتێبه‌ هه‌Ùˆ‌Úµ ده‌دات تاووتوێی بارودۆخێك بكات كه‌ له‌ژێر ئه‌Ùˆ بارودۆخه‌دا ئه‌Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یانه‌ÛŒ كه‌ له‌ژێر كاریگه‌ری Ùˆ گوشاری گۆڕانكاریی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ئابووریدان و، هه‌روه‌ها له‌ دۆخی لێكهه‌ڵوه‌شانه‌وه‌دان، ده‌توانن تا ڕادده‌یه‌Ùƒ ئه‌Ùˆ ئامانجانه بپێكن‌. بۆ نموونه‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی په‌ره‌پێدانی ئابووری، وه‌كوو: به‌رهه‌مهێنانی نه‌ته‌وه‌یی بۆ هه‌مووان ئاشنایه‌ Ùˆ هه‌موو لایه‌نه‌كان شوێندانه‌ری Ùˆ كاریگه‌رییه‌كه‌یان قبووڵ كردووه‌. تایبه‌تمه‌ندی Ùˆ پێوه‌ره‌كانی ڕێكخستن Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، یاخود نه‌بوونی ئه‌Ù… پێوه‌رانه‌ كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ توندوتیژی، كوده‌تا، شۆڕشه‌كان Ùˆ فۆرم Ùˆ شێوازی تری ناسه‌قامگیریی سیاسی هه‌ڵسه‌نگاندنی بۆ ده‌كرێت، هه‌ر به‌Ù… شێوه‌یه‌ ئاشكرایه‌ و، ده‌توانین هه‌ڵسه‌نگاندنی بۆ بكه‌ین Ùˆ بیخه‌ینه‌ ژێر تاقیكردنه‌وه‌ÛŒ Ú†Ù‡‌ندێتییه‌وه‌.

وه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† شرۆڤه‌ Ùˆ شیكردنه‌وه‌ ده‌رباره‌ÛŒ بارودۆخ Ùˆ ئاراسته‌Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÙƒ كه‌ په‌ره‌پێدانی ئابووری ده‌ستنیشان Ùˆ ڕوون ده‌كاته‌وه‌ بۆ ئابووریناسێك شیاو Ùˆ گونجاوه‌ØŒ به‌Ù… پێیه‌Ø´ شرۆڤه‌ Ùˆ شیكردنه‌وه‌ÛŒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ شێواز Ùˆ ئامرازه‌كانی به‌ره‌وپێشه‌وه‌بردنی سیسته‌Ù… Ùˆ ڕێكخستنی سیاسی، سه‌ره‌ڕای ئه‌Ùˆ‌ ناكۆكییانه‌ كه ‌له‌سه‌ر Ú†Ù‡‌مكی "Ú•Ù‡‌وایه‌تی" بوونی هه‌یه‌ØŒ پێویسته‌ بۆ زانایه‌ÙƒÛŒ سیاسیش به‌هه‌مان شێوه‌ بێت. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ زانا سیاسییەکانیش پێویسته‌ ده‌رباره‌ÛŒ سیاسه‌ت Ùˆ كاروباری سیاسی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ پێوه‌ر Ùˆ بنه‌مای ده‌ستنیشانكراو Ùˆ قبووڵكراویان هه‌بێت.

چوارچێوه‌ÛŒ گشتیی ئه‌Ù… كتێبه‌یش هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ بنه‌مایه‌یه‌. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† په‌ره‌پێدانی ئابووری، تا ڕادده‌یه‌Ùƒ بۆ په‌یوه‌ندیی نێوان وه‌به‌رهێنان Ùˆ به‌كاربردن ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ØŒ ڕێكخستنی سیاسیش تا ڕادده‌یه‌ك، ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه بۆ په‌یوه‌ندیی نێوان په‌ره‌پێدانی دامه‌زراوه‌ سیاسییه‌كان Ùˆ جووڵه‌ Ùˆ بزاڤی هێزه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌ Ú¯Û†Ú•Ù‡‌پانی سیاسیدا‌.

ئه‌Ù… كتێبه‌ له ‌لایه‌Ù† زانا Ùˆ بیرمه‌ندی سیاسیی ئه‌مریكا، "ساموێل هانتینگتۆن" نووسراوه‌. ئه‌Ù… كتێبه‌ØŒ له ناوه‌ندی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی‌ زانكۆی هارڤارد نووسراوه‌‌.

دابه‌شكردنی ئه‌Ù… كتێبه‌ بۆ پڕژانه‌ سه‌ر Ú•Ù‡‌هه‌ند Ùˆ پێوه‌ر Ùˆ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌كان له‌ دۆخی گۆڕانكاری Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندندا به‌Ù… شێوه‌یه‌ÛŒ خواره‌وه‌یه‌:

به‌Ø´ÛŒ یه‌كه‌Ù…: ڕێكخستنی سیاسی Ùˆ شكست Ùˆ وێرانیی سیاسی

  1. لێكترازان Ùˆ كه‌ÚµÛŽÙ†ÛŒ سیاسی
  2. دامه‌زراوه‌ سیاسییه‌كان: هاوبه‌شیی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ڕێكخستنی سیاسی
  3. هێزه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان Ùˆ دامه‌زراوه‌ سیاسییه‌كان
  4. پێوانه‌كانی دامه‌زراوه‌ییبوونی سیاسی
  5. دامه‌زراوه‌ سیاسییه‌كان Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی
  6. پراتۆری: مۆدێرنیزاسیۆن و وێرانیی سیاسی
  7. مۆدێرنیزاسیۆن و توندوتیژی
  8. مۆدێرنیزاسیۆن Ùˆ Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ
  9. لێكترازانی شار Ùˆ گوند: سه‌رهه‌ڵدانی شار Ùˆ ڕاسانی سه‌وز
  10. سه‌قامگیریی سیاسی: كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسیی مه‌ده‌Ù†ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پراتۆریانیزم

 

به‌Ø´ÛŒ دووه‌Ù…: مۆدێرنیزاسیۆنی سیاسی: ئه‌مریكا له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌وروپادا

  1. مۆدێله‌كانی مۆدێرنیزاسیۆنی سیاسی
  2. عه‌قڵانییه‌تی ده‌سه‌ڵاتداری
  3. جیاوازی له‌ پێكهاته‌ Ùˆ بونیاده‌كان
  4. دامه‌زراوه‌ نه‌ریتییه‌كان Ùˆ به‌شداریی خه‌ÚµÙƒ
  5. سیاسه‌تی نه‌ریتی Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌كانی له‌ دۆخی مۆدێرنیزاسیۆن

به‌‌Ø´ÛŒ سێیه‌Ù…: گۆڕانكاریی سیاسی له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ سیاسییه‌ نه‌ریتییه‌كان

  1. هێز، دامه‌زراوه‌كان Ùˆ مۆدێرنیزاسیۆنی سیاسی
  2. سیسته‌مه‌ سیاسییه‌ نه‌ریتییه‌كان
  3. داهێنان له‌ سیاسه‌تدا: چاكسازی له‌ به‌رامبه‌ر ئازادیدا
  4. وه‌خۆگرتنی به‌گرووپ: فره‌یی له‌ به‌رامبه‌ر یه‌كسانیدا
  5. دژه‌به‌یه‌كیی (تناقض) پاشا: سه‌ركه‌وتن له‌ به‌رامبه‌ر مانه‌وه‌دا

به‌Ø´ÛŒ چواره‌Ù…: هاوبه‌Ø´ÛŒ Ùˆ به‌شداریگه‌رایی، له ‌هه‌مبه‌ر لادان Ùˆ وێرانیی سیاسیدا

  1. سه‌رچاوه‌كانی پراتۆریانیزم
  2. گواستنه‌وه‌ له‌ پرۆتۆریانیزمی ئۆلیگارشی بۆ پرۆتۆریانیزمی ڕادیكاڵ: كوده‌تا بنچینه‌یییه‌كان، سوپا Ùˆ سه‌ربازه‌كان وه‌كوو چاكسازیخواز
  3. پرۆتاریانیزمی ڕادیكاڵ: هێزه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان Ùˆ ڕێچكه‌ Ùˆ ڕێبازی سیاسی
  4. له‌ پرۆتۆریانیزمی ڕادیكاڵه‌وه‌ بۆ پرۆتۆریانیزمی Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ: كوده‌تا ڕێگره‌كان Ùˆ سه‌رباز، وه‌كوو پارێزه‌ری سیسته‌Ù…

5- له‌ پرۆتۆریانیزمه‌وه‌ بۆ ڕێكخستنی مه‌ده‌Ù†ÛŒ: سه‌رباز وه‌كوو بیناكه‌ری دامه‌زراوه‌كان

به‌Ø´ÛŒ پێنجه‌Ù…: Ø´Û†Ú•Ø´ Ùˆ ڕێكخستنی سیاسی

  1. مۆدێرنیزاسیۆن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ Ø´Û†Ú•Ø´
  2. بارودۆخی دامه‌زراوه‌یی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تیی Ø´Û†Ú•Ø´
  3. شار و شۆڕش
  4. Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندنی سیاسی له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ شۆڕشه‌وه‌

به‌Ø´ÛŒ شه‌شه‌Ù…: ڕیفۆرم Ùˆ گۆڕانكاریی كۆمه‌ڵایه‌تی

  1. ستراتیژی Ùˆ ته‌كتیكه‌كانی چاكسازی: فابیانیزم، شێوازی كتوپڕ Ùˆ توندوتیژی
  2. ڕیفۆرم: جێگره‌وه‌ یاخود چاره‌سه‌ر
  3. ڕووناكبیرانی شارنشین: چاكسازی وه‌كوو چاره‌سه‌ر
  4. گوندنشینان: ڕیفۆرم وه‌كوو جێگره‌وه‌
  5. سیاسه‌تی ڕیفۆرمی زه‌ÙˆÛŒ Ùˆ زار

به‌Ø´ÛŒ حه‌وته‌Ù…: مۆدێرنیزاسیۆن Ùˆ حزبه‌كان

  1. كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسی له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مۆدێرندا
  2. له‌رزۆكبوونی حكوومه‌ت، به‌بێ حزبی سیاسی
  3. حزبه‌ سیاسییه‌ به‌هێزه‌كان Ùˆ سه‌قامگیریی سیاسی
  4. پرۆسه‌كانی وه‌رچه‌رخانی حزبی سیاسی
  5. خۆگونجاندنی سیسته‌مه‌كانی حزبه‌ سیاسییه‌كان
  6. ڕاسانی سه‌وز: سیسته‌مه‌كانی حزبه‌ سیاسییه‌كان Ùˆ بزاڤی گوندی
  7. بزاڤی گوندی، به‌ ئاراسته‌ÛŒ كێبڕكێی حزبه‌ سیاسییه‌كاندا: پارێزگارییه‌تیی دیموكراسییانه‌
  8. پابه‌ندبوونی ڕێكخراوه‌یی

 

سه‌رچاوه‌ بۆ دابه‌زاندنی كتێبه‌كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی:

http://www.books4arab.com/2015/04/pdf_90.html

 

سه‌رچاوه به‌ زمانی ئینگلیزی‌:

http://projects.iq.harvard.edu/gov2126/files/huntington_political_order_changing_soc.pdf

 

وه‌رگێرانی فارسی

سموئل هانتینگتون، سامان سیاسی در جوامع ده‌ستخۆش گرگونی، مترجم: محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علم، 1370.

به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ به‌رهه‌مه‌كانی نووسه‌ر:

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون