PÊNÛS
کورتەیەک Ù„Û• ڕاپۆرتی گرووپی قەیرانە نێودەوڵەتییەکان  

2017-05-10

کورتەیەک لە ڕاپۆرتی گرووپی قەیرانە نێودەوڵەتییەکان

 

وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: پەیڕەو ئەنوەر


بژاردەی ڕەشبینانەی پەکەکە لە باکووری سووریا

جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆی چەند ساڵەی سووریا، نەخشەی سیاسی Ùˆ سەربازیی باکووری ئەو وڵاتەی داڕشتۆتەوە. گرنگترین ئەکتەری سیاسی Ù„Û•Ù… نێوەندەدا پەکەکەیە، Ú©Û• بارەگاکانی خۆی Ù„Û• کوردستانی عێراقدا داکوتاوە Ùˆ یەپەگە Ùˆ پەیەدەیەیش بەشێکی زۆری سنووری سووریا-تورکیایان کۆنتڕۆڵ کردووە Ùˆ هەرێمێکی خودموختارییان تێدا ڕاگەیاندووە Ùˆ حوکمی ناوچەییی خۆیانی تێدا دەکەن.

- Ù„Û• دوای بڵاوبوونەوەی هێزەکانی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ù„Û• ٢٠١٢ Ù„Û• سووریا، توانیان لەژێر ناوی پەیەدە Ùˆ یەپەگە Ù„Û• ڕۆژاوا Ùˆ ئەمەریکا نزیک ببنەوە Ùˆ ڕووبەڕووی داعش ببنەوە Ùˆ جەنگی دژی داعش بکەن، بەتایبەت Ù„Û• کانتۆنەکانی کۆبانێ، عەفرین Ùˆ جزیرە. بەمەیش Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ هاوبەشەکانی، ئامانجێکی دوولایەنەیان هەبووە: کۆنتڕۆڵکردنی پشتێنەیەکی بەسەربازیکراو بە درێژاییی سنووری نێوان سووریا-تورکیا و، دروستکردنی ئەوەی Ú©Û• خۆیان ناویان ناوە "خۆسەریی دیموکراتی" بە بەشداریی هەر دوو گرووپی کوردەکان Ùˆ نەتەوەکانی تر(عەرەب Ùˆ ئاشووری)Ø› لەکاتێکدا یەپەگە لەژێر چەتری هێزەکانی سووریای دیموکرات بەشێکی زۆری شارۆچکەی مەنبەجی عەرەبی دەگرنە دەست و، Ù„Û• ئامانجە ستراتیژییەکەیان نزیک دەبنەوە.  

- هەرچەندە ئەمڕۆ بە Ù‡Û†ÛŒ ڕێکخستنەوەی سیسته‌Ù…ÛŒ هەرێمی، خواستی پەیەدە Ùˆ یەپەگە بۆ بەهێزکردنی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• دژوار Ùˆ سەخت بووە، بەتایبەت Ù„Û• ناوەڕاستی ٢٠١٥ دوای ئەوەی Ú©Û• ئاگربەستی نێوان Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ تورکیا دەشکێنرێت. ئانکارا بۆ لاوازکردن Ùˆ تێکشکاندنی پەیەدە Ùˆ یەپەگە کار دەکات. تورکیا Ù„Û• ئۆپەراسیۆنی قەڵغانی فورات، ڕاستە ئامانجی تێکشکاندنی داعش بوو بەڵام مەبەسته‌ سەرەکییه‌كه‌ÛŒ وەستاندنی فراوانخوازیی پەیەدە بوو.

- پڕۆژەی خۆبەڕێوەبەریی یەپەگە و بەزیندوومانەوەی، پێویستیی بە زاڵبوونە بەسەر گەماڕۆکان و، لە هەمان کاتدا پێویستیی بە پشتگیریی هێزە دەرەکییەکانیشە. ڕووسیا و ئەمریکا بۆ ئەم مەبەستە دوو پاڵێوڕاوی باشن و، یەپەگەیش توانیویەتی پشتگیریی هەردووکیان بەدەست بێنێت. بەڵام پشتگیریی ڕووسیا بۆ یەپەگە ستراتیژی نییە و، ویستی ڕووسیا مانەوەی ئەسەد و یەکپارچەیی و سەروەریی سووریایە و، ڕەنگە ڕووسیا یەپەگە بکاتە قوربانیی پەیوەندییەکانی لەگەڵ تورکیادا.

ئەمریکا هێشتا بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی لە ڕووبەڕووبوونەوەی داعشدا پێویستیی بە یەپەگەیە. پەکەکە پێویستە داوا لە واشتنۆن بکات بۆ نێوەندگیری و چارەسەری لەگەڵ ئەکتەرە کوردییەکانی تر لە عێراق و سووریا، وەک بەشێک لە مامەڵەکردن و چارەسەرکردن بەم شێوەی خوارەوە:

- Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ هاوبەشەکانی، دەبێت ڕازی بن لەسەر کشانەوە Ù„Û• شەنگال؛ Ù„Û• بەرامبەر ئەوەدا دەرچەیەکی بازرگانی Ù„Û• نێوان عێراق Ùˆ سووریادا بکه‌Ù†Û•ÙˆÛ•.

- لە باکووری سووریا، پەکەکە دەبێت بگەڕێتەوە بۆ خواستی بەیەکەوەبەستنی ئەو دوو ناوچەیەی کە زۆرینەیان کوردن و دەکەوێتە ڕۆژهەڵات (عەفرین و کۆبانێ) و، ڕێگە بە یەپەگە و پەیەدە بدەن بۆ داواکردنی چارەسەری ئاشتییانە بۆ کوردانی سووریا؛ ئەمەیش بە دەرفەتدان بە هەموو هێزە کوردی و ناکوردییەکانی باکووری سووریا و بەشداریپێکردنیان لە پڕۆسەی بەڕێوەبردن و حکومڕانیدا.

- یەپەگە، دەبێت پشتگیرییەکانی- Ú† ناردنی Ú†Û•Ú© Ùˆ تەقەمەنی، Ú† لایەنی شارەزاییی تەکنیکی- بۆ Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ بەرپاکردنی توندوتیژی Ù„Û• ناوەوەی تورکیا بوەستێنێت. دامەزراندنی ژوورێکی ئۆپه‌راسیۆنی سەربازی Ù„Û• چوارچێوەی هێزەکانی سووریای ئازاد Ú©Û• Ù„Û• یەپەگە Ùˆ ئەوانەی Ú©Û• Ù„Û• دەرەوەی یەپەگەشن Ù¾ÛŽÚ© دێت، بۆ کارکردنی زیاتر Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەمەریکا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هێزە تیرۆریستییەکان.

لە بەرامبەر ئەمەدا ئەمریکا دەبێت:

- پشتگیری و هاوکاری و ڕێنماییی سەربازی بۆ ژووری ئۆپەراسیۆنی سەربازیی هێزەکانی سووریای دیموکرات و ڕاهێنانی هێزەکان و بەرەوپێشبردنیان و بەخشینی یارمەتیی دارایی بۆ ئاوەدانکردنەوە و بووژاندنەوەی جەزیرە و کۆبانێ، بگرێتە ئەستۆی خۆی.

- چاودێریی بەردەوامی یەپەگە Ùˆ پەیەدە  Ù„Û•Ùˆ ناوچانەی Ú©Û• حکومڕانی دەکەن Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی فوڕات و، گوشارخستنەسەر تورکیا بۆ ڕاگرتنی هێرشەکانی بۆ ئەو ناوچانە.

ئەم هەوڵانە دەکرێت بەهاوبەشی بەرەوپێشەوە ببرێت و، دەرفەتێک بدات بە یەپەگە Ùˆ پەیەدە بۆ داڕشتنەوەی پەیکەرێکی تری حوکمڕانی Ùˆ بەڕێوەبردن Ùˆ دۆزینەوەی ڕێرەوێکی بازرگانی Ùˆ پشتنەبەستن Ùˆ دوورکەوتنەوە Ù„Û• دیمەشق. پەیەدە لەبری ئەوەی هێز بگوازێتەوە بۆ ناوخۆی تورکیا Ùˆ ڕووبەڕووی سوپای تورکیا ببێتەوە، دەبێت ئەو هێزە بەکار بێنێت بۆ پاراستنی خەڵکی سوریا. ئەمەش دەرفەتێکی باش دەبێت بۆ پەیەدە Ú©Û• Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ سەرەکی بگێڕێت Ù„Û• پڕۆسەی گفتوگۆکانی تایبەت بە ئاشتی Ùˆ نووسینەوەی ڕەشنووسی دەستوورێکی نوێ Ù„Û• سووریا. وا دەردەکەوێت Ú©Û• Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ ئێران Ù„Û• ٢٠١١دا دانوستانیان کردبێت و، Ù„Û• مانگی تەمووزی ٢٠١٢ەیشدا Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریا ناوچە کوردییەکانی Ú†Û†Úµ کرد و، ئەمەیش Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ بە Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• دا Ú©Û• هێزەکانی خۆی Ù„Û• قەندیل Ù„Û• باکووری عێراقەوە بۆ باکووری سووریا بنێرێت. بەمەیش سەرەڕای گرژی Ùˆ ئاڵۆزییەکانی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ù„Û•Ú¯Û•Úµ تورکیا Ù„Û• ناوخۆی ئەو وڵاتەدا، Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• بەرەیەکی تری Ù„Û• باکووری سووریا Ù„Û•Ú¯Û•Úµ تورکیا کردەوە و، Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ پەیەدە Ùˆ باڵەکانییه‌وه گوشاری زیاتری خستە سەر ئەو وڵاتە‌.

دروستبوونی داعش و دروستکردنی مەترسی بۆ سەر کوردانی سووریا و هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر داعش و لاوازکردنی، بووە هۆی هێژموونیی پەیەدە و، دەرفەتی فراوانخوازی لە ڕۆژاوا و ڕۆژهەڵاتی ڕووباری فوڕاتی پێ دا.

- کردارەکانی پەیەدە Ùˆ یەپەگە چەند Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ زیاتر بکەن ÙˆÛ•Ú© درێژکراوە Ùˆ ستراتیژی کاری Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ سەرهەڵدانی زیاتری ئەکتەری هەرێمی Ùˆ Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ زیاتر بۆ مەسەلەی خۆبەڕێوەبردن Ù„Û• باکووری سووریادا.  

ئەم کردەیەی پەکەکە لە سووریا، لە لایەن پەیەدەوە وەک هاوبەشێکی پەکەکە گۆڕانێکی بەرهەم هێنا؛ ئەویش جێبەجێکردنی تیۆریی خۆسەریی دیموکراتی بوو کە لە لایەن ڕێبەری پەکەکە "عەبدوڵڵا ئۆجەلان"ەوە خراوەتە ڕوو بۆ بەشداریپێکردنی هەموو گرووپە جیاوازەکان و ڕۆڵپێدانیان لە پڕۆسەی بەڕێوەبردندا.

پەیەدە و یەپەگە لە ئازاری ٢٠١٦دا هەوڵی فراوانخوازی دەدەن بۆ ئەو ناوچانەی کە کوردی لێ ناژی و کوردی نین؛ ئەمەیش بۆ گۆڕینی شێوەی بەڕێوەبردنەکە لە خودموختارییەوە بۆ هەرێمی باکووری سووریای فیدراڵ و بەشداریپێکردنی هەموو پێکهاتەکانی تر و، کادیرانی پەکەکە جلوبەرگی مەدەنییان لەبەر کرد و پایە گرنگەکانی حوکمڕانییان لەوێ گرتە دەست، لەوانە لیژنەی سەرۆکایەتی.

- ئەزموون و دۆخی سوریا، پەکەکەی ناچار کرد نەوەیەکی تازە پەروەردە بکات و ڕاهێنانیان پێ بکات؛ بەتایبەت ئەوانەی کە هاوسۆزییان بۆ ئۆجەلان هەبوو، لە هەمان کاتدا بەخێرایی لق و هاوبەشەکانی پەکەکەی لە سووریا بەهێزتر کرد.

- دروستکردنی بڕیار لەناو یەپەگە و پەیەدە، نهێنییە. تەنیا چەند کەسێکی کەم کە لە لایەن پەکەکەوە ڕاهێنراون و لە لایەن کەجەکەوە دەستنیشان کراون، بۆیان هەیە لە ژوورە داخراوەکاندا بڕیار بدەن. ئەوان دەتوانن بڕیار بدەن لەسەر: بوودجەی بەڕێوەبردن، دیاریکردنی فەرماندەی بەرەکانی جەنگ و هەرێمەکان، دابەشکردنی چەک و تفاق و هەماهەنگی لەگەڵ هێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

بەشێک Ù„Û• هاوسۆزانی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û•ØŒ بەبێ پێشینەی چەکداری Ùˆ سەربازی، بۆ بەڕێوەبردنی خودموختاریی ناوچەکە Ùˆ دەزگه‌ فەرمییەکان دیاری کراون.

- Ù„Û• ٢٠١٤دا، کاتێک داعش ویستی کۆبانێ داگیر بکات، ئەمریکا شان بە شانی پیشمەرگە هاوکاریی پەیەدەی کرد. دوای ئەوەی ڕەزامەندیی تورکیا وەرگیرا، پێشمەرگە توانیی بەناو خاکی تورکیادا بچێتە کۆبانێ Ùˆ داعش Ù„Û• کۆبانێ دوور بخاته‌ÙˆÛ•.

- Ù„Û• ٢٠١٣دا گفتوگۆی نێوان تورکیا Ùˆ Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• دەستی Ù¾ÛŽ کرد Ùˆ ئاگربەست ڕاگەیه‌نرا. بەمەیش پەیوەندیی نێوان تورکیا Ùˆ باکووری سووریا ئاسایی بوو و، تەنانەت ساڵح موسلیم، هاوسەرۆکی پەیەدە، به‌ مه‌به‌ستی گفتوگۆکردن داوەت کرا بۆ ئانکارا، بەڵام پێدەچوو بەشداریی هەدەپ (حزبی ئاشتی Ùˆ دیموکراسیی گەلان) Ù„Û• پڕۆسەی سیاسی Ùˆ پەرلەماندا، بە بێهێزی Ùˆ پووکانەوەی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• کۆتاییی هاتبا؛ دواتر پەیوەندیی نێوان Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ تورکیا پچڕا Ùˆ تێک چوو.

- Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ù„Û• ئێستادا لەوانەیە تووشی بڕیاری Ù‡Û•ÚµÛ• Ùˆ ناهاوسەنگیی هێز ببێتەوە؛ Ú•Û•Ù†Ú¯Û• Ù¾Ú•Û†Ú˜Û• Ùˆ Ú•ÛŽÚ•Û•ÙˆÛŒ ئێرانی (هیلالی شیعی) Ù„Û• دژی تورکیادا بەکار بێنێت Ùˆ سوودی Ù„ÛŽ وەربگرێت. بەڵام پێناچێت ئێران Ùˆ هاوبەشەکانی Ù„Û• بەغدا Ú•Û†ÚµÛŒ سیاسی Ùˆ ئابووریی زیاتر بە Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ هاوبەشەکانی Ù„Û• سووریا بدەن.  

- ئەگەر تورکیا بیەوێت Ú©ÛŽØ´Û•ÛŒ کورد چارەسەر بکات Ùˆ کۆتایی بە خەباتی چەکداریی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• بهێنێت، دەبێت مافی خۆبەڕیوەبردن Ùˆ مافە بنەڕەتییەکانی ÙˆÛ•Ú© خوێندن بە زمانی دایکیان Ù„Û• تورکیادا Ù¾ÛŽ ببەخشێت.  

 

سەرچاوە:

https://www.crisisgroup.org

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون