PÊNÛS
بۆ کوردەکانی عێراق: ترامپ بۆ سەربەخۆییی کوردستان هیوابەخشە  

2017-04-26

بۆ کوردەکانی عێراق: ترامپ بۆ سەربەخۆییی کوردستان هیوابەخشە

 

مۆرگان کاپلان

وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: دامگا هەورامی

بۆچی ئیدارەی نوێی ئه‌مریکا، گەشبینیی Ù„ÛŽ بەدی دەکرێت؟

Ù„Û• دووی مانگی چواری ئەمساڵدا، هەر دوو حزبە کوردییەکە، پارتی دیموکراتی کوردستان Ùˆ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، بەیاننامەیەکی هاوبەشیان سەبارەت بە جێبەجێکردنی ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆییی کوردستان ڕاگەیاند. هەندێك جار ئەم دوو حزبە ناکۆکییان هەبووە، بەڵام Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەی Ú©Û• وا دەردەکەوێت شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ دەره‌نجامێکی باشی نەبێت و، دوای سێ ساڵی بەردەوام Ù„Û• جەنگی ڕووبەڕووبوونەوەی داعش، ئێستا کوردەکانی عێراق پێیان وایە کاتی ئەوە هاتووە سەربەخۆییی سیاسیی خۆیانیان هەبێت.

سەرکردە کوردەکان ئەوە دەزانن Ú©Û• سەربەخۆیی، وا بەئاسانی دەستەبەر نابێت. بەتایبەت ئەو کاتەی تورکیا Ùˆ ئێران Ú©Û†Ú©Ù† لەسەر ئەوەی، Ú©Û• ڕێگری Ù„Û• سەربەخۆییی کوردستان بکەن بە بیانووی ئەوەی، نەکا سەربەخۆییی کوردستان ببێتە خولیا Ùˆ هاندەرێك بۆ کوردەکانی ناو ئێران Ùˆ تورکیا. Ù„Û• هەمان کاتدا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئه‌مریکا بیرۆکەی جیابوونەوەی کوردەکان Ùˆ دابەشبوونی عێراقیان ڕاگرتووە و، ترسی ئەوەیان هەیە ئەم جیابوونەوەیە ببێتە پێشینەیەك بۆ دابەشبوون Ùˆ جیابوونەوەی زیاتر Ù„Û• ناوچەکەدا. هەروەها ناکۆکیی ناوخۆییی کوردەکان خۆیان، لەسەر کاتی جیابوونەوە Ùˆ سەربەخۆییی کوردستان، ڕێگر بووە Ù„Û• بەردەم بیرۆکەی سەربەخۆییی کوردستاندا. بەم جۆرە Ù„Û• ئێستایشدا دەسەڵاتدارانی کورد، هاوڕان لەسەر ئەوەی ڕیفراندۆم بکرێت بۆ نیشاندانی ئەوەی Ú©Û• پلانی سەربەخۆبوونیان هەیە و، دەڵێن مەرج نییە Ù„Û• دوای ڕیفراندۆمەکە کاتی ئەوە هاتبێت سەربەخۆیی ڕابگەیەنین و، هێشتا کاتی ماوە بگەینە ئەوەی سەربەخۆیی ڕابگەیەنین.

ئەمە یەکه‌Ù… جار نییە باسی ڕیفراندۆم بخرێتە بەرباس Ùˆ ڕابگەیەنرێت. بەڵام ئەم جارەیان جیاوازە Ù„Û• جارانی پێشتر و، کوردەکانی عێراق گەشبینن بەوەی، Ú©Û• ئەم جارەیان کەوتوونەتە سەر ڕاستەڕێی گەیشتن بە سەربەخۆیی و، پلانی سەربەخۆبوونیان سەرکەوتوو دەبێت. ئەم جیاوازییەی ئەم جارەیش سەرۆکی ئه‌مریکا، "دۆناڵد جەی ترامپ"Û•.

Ù„Û• سەردانێکمدا بۆ کوردستان، چاوم بە Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ سیاسەتوان Ùˆ کاربەدەستی حکوومی Ùˆ بازرگانیی کورد کەوت. ئەوان هەموو پێیان وابوو سەرۆكایەتیی ترامپ Ù‡Û•Ù„ÛŽÚ©ÛŒ باشی بۆ سەربەخۆبوونی کوردەکان Ú•Ù‡‌خساندووه‌. هەر Ù„Û• سەرەتای هەڵبژاردنی سەرۆك ترامپەوە ÙˆÛ•Ùƒ سەرۆکی نوێی ئه‌مریکا، بەگشتی خەڵک Ùˆ هاونیشتمانیانی کورد بەرانبەر بە سەرۆك ترامپ گەشبینن. Ú©Û•Ú†ÛŒ هێشتایش سیاسەتەکانی ئیدارەکەی سەرۆک ترامپ، Ú©Û• مایەی گەشبینیی کوردەکانە، هەمان ئەو سیاسەتەی پێشوترە، Ú©Û• شارەزایانی سیاسەتی دەرەوەی ئه‌مریکا جەختی لەسەر دەکەنەوە.

ئایا سیاسەتی دەرەوەی ئه‌مریکا دووبارە Ú•ÛŽÙƒ دەخرێتەوە Ùˆ گۆڕانکاریی نوێی تێدا دەکرێت؟

یەکەم جار، سەرۆك ترامپ شێوازی Ú©Û†Ù†ÛŒ سیاسەتی دەرەوەی ئه‌مریکای خستووەتە کەنارەوە. Ù„Û• مانگی یەکی ئەمساڵەوە، کۆشکی سپی Ù„Û• Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ کەمکردنەوە Ùˆ وەلانانی کەسایەتی Ùˆ شارەزایانی سیاسەتی دەرەوە و، کەمنرخاندنی پۆست Ùˆ پلەی کاربەدەستانی وەزارەتی دەرەوە Ùˆ لاخستنی شارەزا کۆمارییەکان بووە. بۆ ماوەی چەند مانگێك وەزارەتی دەرەوەی ئه‌مریکا بەبێ کارمەندی باڵا Ùˆ پلەدار مابوویەوە. خاڵیبوون Ùˆ بۆشاییی ئەو پلەدار Ùˆ کارمەندە باڵایانە Ù„Û• وەزارەتی دەرەوە Ù„Û• لایەن شارەزایانی هەر دوو لاوە (مەبەست Ù„Û• کۆماری Ùˆ دیموکراتەکانە) ÙˆÛ•Ùƒ مەترسییەك دەبینرا، چونکە کارمەندانی ئەم وەزارەتە هەر Ù„Û• Ú©Û†Ù†Û•ÙˆÛ• ÙˆÛ•Ùƒ بەردی بناغەی پەیوەندیی ئه‌مریکا Ù„Û•Ú¯Û•Úµ جیهانی دەروەدا دەبینران. بەکورتی، ئەوەی گرنگ بێت مانەوەی دامەزراوەکەیە ÙˆÛ•Ùƒ خۆی و، ئەم دامەزراوەیەیش Ù„Û• چەندین ساڵی ڕابردووی کارکردنیدا زانیاریی دامەزراوەییی لەسەر دەوڵەتانی جیهان Ùˆ زانیاریی لەسەر ناوچە Ùˆ سەرکردە Ùˆ جۆری پەیوەندی، Ú©Û† کردووەتەوە و، بە هاتنەسەرکاری ئەم ئیدارە نوێیە ئەو زانیارییانە ماونەتەوە Ùˆ نەفەوتاون.

هەرچەندە ئەگەر Ù„Û• ڕوانگەی مێژووەوە Ù„Û•Ù… بابەتە بڕوانین، کاری دیپلۆماتکاریی ئەم وەزارەتە تاوەکوو ڕاپەڕینی کوردەکان Ù„Û• ساڵی ١٩٩١ Ùˆ دواتر جەنگی داگیرکردنی عێراق Ù„Û• لایەن ئه‌مریکاوە Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٣، Ù„Û• بەرژەوەندیی کوردەکاندا نەبووە. Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەدا، Ú©Û• ئێستا ئه‌مریکییەکان سەردان Ùˆ دەستخستنەناودەست Ùˆ بەئاشکرا کۆبوونەوەی کوردەکان Ùˆ دیپلۆماتکارە ئه‌مریکییەکانیان بەلاوە ئاسایی بووەتەوە و، بووەتە بەشێك Ù„Û• کاری دیپلۆماتکاریی ئه‌مریکییەکان، بەڵام Ù„Û• ڕوانگەی دیپلۆماتکاریی کوردەکانەوە، بەتایبەت Ù„Û• دوای نزیکەی ٦٠ ساڵ Ù„Û• Ø´Û†Ú•Ø´ Ùˆ ناڕەحەتی Ùˆ خەباتی بێوچانیان Ù„Û• پێناو سەربەخۆییی کوردستاندا، ئەم کۆبوونەوە Ùˆ دەستخستنەنێودەستی یەکتریان بۆ شتێکی نوێیە. ئەگەرچی کەسانێکی ناوازە Ùˆ شارەزا Ù„Û•Ù… وەزارەتەی ئه‌مریکادا کاریان کردووە، بەڵام کاری دیپلۆماتکاریی ئەم دامەزراوەیە بە درێژاییی سەدەی بیستەم، کۆتایییەکی تاڵ Ùˆ ناخۆشی بۆ کوردەکان هەبووە. سوپاس بۆ ئەو ڕێسا Ùˆ دەستوورە ڕیشەیییانەی پشتیوانی Ù„Û• ئاسایش Ùˆ ئارامیی دەوڵەتان و، ئەو شوێنانەیش Ú©Û• ÙˆÛ•Ùƒ دەوڵەتی سەربەخۆ بەفەرمی دانیان پێدا نەنراوە، دەکەن. چونکە دەرەنجامی ئەم ڕێسا Ùˆ دەستوورانە لەسەر ئەوە بەند نییە Ú©Û• داخۆ کوردەکانی عێراق Ù„Û• دوای ساڵانی ١٩٧٠وە تاچەند بۆ ئه‌مریکا بەسوود بوون و، بەند نییە لەسەر ئەوە Ú©Û• تا چەند پەیوەندیی کورد Ùˆ ئه‌مریکا Ù„Û• دوای جەنگی کەنداوەوە گەشەسەندنی بەخۆوە بینیوە؛ پشتیوانی Ù„Û• سەربەخۆییی کوردستان گەیشتووەتە ئاستێك، تەنیا ئەوەی ماوە بە شێوەیەکی فەرمی ڕابگەیەنرێت.

سەرۆك ترامپ ئەوەی بەڕوونی نیشان داوە، Ú©Û• خۆی بە سیاسەت Ùˆ پەیوەندییە بنیاتنراوەکانی ئه‌مریکاوە نابەستێتەوە؛ ÙˆÛ•Ùƒ ئەوەی لەبارەی وڵاتی چینەوە Ù„Û• مانگی دوازەی ساڵی ٢٠١٦دا پێشنیاری کرد Ùˆ گوتی ئه‌مریکا تەنیا بە یەك جۆر سیاسەتەوە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ وڵاتی چین کار ناکات و، چەند مانگێك دواتر ئەو شێوازەی بەکرداری نیشان دا Ùˆ گۆڕیی. هەرچەندە لەوانەیە ئەم شێوازی کارکردنەی سەرۆك ترامپ مایەی نیگەرانی بێت بۆ ئەوانەی Ú©Û• Ù„Û• سیاسەتی پێشتری ئه‌مریکا سوودمەند بوون، بەڵام بۆ زۆربەی کوردەکان ئەم شێوازی کردارانەی ترامپ مایەی دڵخۆشین و، پێیان وایە ترامپ ڕێگەخۆشکەر دەبێت بۆ دانپێدانان Ùˆ دروستکردنی هەندێك دەوڵەتی نوێ. زیاد لەوەیش، بژاردەکەی ترامپ بۆ پۆستی وەزیری دەرەوەی ئه‌مریکا، Ú©Û• "ڕێکس تێلەرسۆن"ÛŒ سەرۆکی پێشووی ئیكسۆن مۆبیل بوو، سوودێکی باشی بۆ کوردەکان دەبێت. هەرچەندە وا پێدەچێت تێلەرسۆن دیپلۆماتکارێکی بەئەزموون نەبێت، بەڵام Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کوردەکاندا ڕووخۆش Ùˆ کراوەیە و، Ù„Û• ساڵی ٢٠١١دا کۆمپانیای ئیكسۆنی بۆ بەرهەمهێنانی نەوت، بردە ناو کوردستان. ÙˆÛ•Ùƒ کەسێکی بواری کارکردن Ù„Û• نەوت، تێلەرسۆن Ù„Û• واشنتۆن ناوبانگی خۆی هەیە، بەڵام ئەمە، ÙˆÛ•Ùƒ بەرژەوەندی Ùˆ لایەنێکی ئەرێنی بۆ ناوچەیەکی دەوڵەمەند بە نەوتی ÙˆÛ•Ùƒ کوردستان، دەبینرێت.

دووەم، شارەزایانی بواری ئاسایشی نەتەوەیی لەوانەیە دڵگران بن بەوەی Ú©Û• سەرۆك ترامپ ژەنراڵە خانەنشینەکانی گەڕاندوەتەوە و، دەیەوێت لایەنی سەربازی بگەیەنێتە بەرزترین ئاستی خۆی، بەڵام کوردەکان ئەم ڕەفتارەی ترامپ بە ئەرێنی Ù„Û• Ù‚Û•ÚµÛ•Ù… دەدەن. بە Ù‡Û†ÛŒ ئەوەی سەرۆک ترامپ "ژەنراڵ ماتیس"ÛŒ کردووە بە سکرتێری وەزارەتی بەرگری و، "ئەدیمیراڵ مایکڵ ڕۆجێرس"ÛŒ کردووە بە سەرۆکی دەزگه‌ÛŒ ئاسایشی نەتەوەیی و، "ژەنراڵ جۆن Ú©ÛŽÚµÛŒ"ÛŒ ÙˆÛ•Ùƒ سەرۆکی ئاسایشی ناوخۆ Ùˆ "ژەنراڵ ماكماستەر" ڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی و، "مایك پۆمپیۆ"ÛŒ کردووە بە سەرۆکی سی ئای ئەی، هاونیشتمانیانی ئه‌مریکا پێدەچێت سڵ Ù„Û•ÙˆÛ• بکەنەوە Ú©Û• لایەنی سەربازیی ئه‌مریکا، Ù„Û•Ù…Û• بەدواوە سیاسەتی ئه‌مریکا دیاری بکات، بەڵام دیسان ئەمە بۆ کوردەکان شتێکی باش Ùˆ ئەرێنییە.

پەیوەندییەکانی پێنتاگۆن بەراورد بە وەزارەتی دەرەوە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کوردەکان زۆر گەرموگوڕتر Ùˆ توندوتۆڵترە و، سوپاس بۆ هەماهەنگی Ùˆ هاوکاریی لایەنی سەربازیی ئه‌مریکا، Ú©Û• دەگەڕێتەوە بۆ دۆخی جارانی و، Ù„Û• ئێستادا زۆر بەهێزە. پێنتاگۆن Ùˆ سی ئای ئەی Ù„Û• سەردەمی عێراقی دوای ٢٠٠٣وە Ù„Û• سەرەتای سەرهه‌ڵدانی داعش Ù„Û• عێراق Ù„Û• هاوینی ساڵی ٢٠١٤وە Ù„Û• نزیکەوە سەروکاریان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کوردەکاندا هەیە Ùˆ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کوردەکاندا Ù¾ÛŽÚ©Û•ÙˆÛ• کار دەکەن. له‌ نێوه‌ندی ئەم پێکەوەکارکردن Ùˆ نزیکییەوە، سەربازانی ئه‌مریکا Ùˆ پێشمەرگە پەیوەندییەکی پتەویان Ù¾ÛŽÚ© هێناوە. هەتاوەکوو کوردەکانی عێراق Ù„Û• لایەن سەربازانی ئه‌مریکییەوە زیاتر بەئەرێنی باس بکرێن، Ù„Û• بازنەکەی ترامپ نزیكتر دەبنەوە Ùˆ زیاتر سەرنجی واشنتۆن بە لای خۆیاندا ڕادەکێشن. هەر Ù„Û•Ù… ڕوانگەیەیشەوە، ماتیس Ùˆ ماكماستەر هەردووکیان ئەزموونێکی باشیان Ù„Û• عێراقدا هەیە.

کاتێك Ù„Û• مانگی سێدا ماتیس Ùˆ سەرۆکی هەرێمی کوردستان، مەسعوود بارزانی، Ù¾ÛŽÚ©Û•ÙˆÛ• Ú©Û† بوونەوە، "کەناڵی ڕووداو" Ù„Û• ڕاپۆرتێکیدا سەبارەت بەو کۆبوونەوەیە ڕای گەیاند، Ú©Û•: "ماتتیس جەختی لەسەر پشتیوانیی کوردەکان کردووەتەوە Ùˆ گوتوویەتی ئاگاداری Ú©ÛŽØ´Û• Ùˆ گرفتەکانی کوردە و، ئاماژەی بەوە داوە کەوا کورد Ùˆ ئه‌مریکییەکان شان بە شانی یەک قوربانییان داوە." کوردەکانیش Ù„Û• لایەن خۆیانەوە، هیواخوازن Ú©Û• ئەم متمانەیە تەنیا Ù„Û• ڕووی سەربازییەوە نەبێت و، بۆ لایەنی سیاسی Ùˆ ئابوورییش بە هەمان Ø´ÛŽÙˆÛ• بێت.

Ù„Û• کۆتاییدا، کوردەکان کەمئەزموونیی سەرۆک ترامپ سەبارەت بە سیاسەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ سیاسەتی دەرەوەی ئه‌مریکا بە ئەرێنی دەزانن. کەمئەزموونی لەبارەی سیاسەت Ùˆ ئابووری Ùˆ کۆسپ Ùˆ تەگەرەکانی عێراق Ùˆ ناوچەکە بەگشتی ئەوە دەردەخەن، Ú©Û• سەرۆك ترامپ بەئاسانی Ù„Û• Ú©ÛŽØ´Û• Ùˆ گرفتەکانی ناوچەکە تێ ناگات و، ئەمەیش وا دەکات پێشکەوتن Ùˆ نوێگەریی زیاتر بکات و، هەنگاوی زیاتر هەڵبنێت بۆ ئەوەی Ù„Û•Ùˆ کۆسپ Ùˆ گرفتانە شارەزا ببێت Ùˆ بۆی ڕوون ببێتەوە. Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کەمکردنەوە Ùˆ کارپێنەکردنی سیاسەتی دەرەوە Ùˆ هەوڵدانی سەرۆك ترامپ بۆ تێگەیشتن Ù„Û• سیاسەت Ùˆ ئابووری Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، دەرفەتێکی باشە بۆ ئەوەی کوردەکان چیرۆکی خۆیان Ùˆ بابەتی سەربەخۆیی بخەنە بەردەمی کۆشکی سپی Ùˆ گفتگۆی لەسەر بکەن. هەروەها زۆر گرنگینەدان بە سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەی پێشویی ئەمریکا لەوانەیە دەرەنجامێکی باش Ùˆ ئەرێنیی Ù„ÛŽ بکەوێتەوە (بیر Ù„Û•ÙˆÛ• بکەرەوە کاتێك سەرۆك هەڵبژێردرا، سەرۆکی تایوان Ù„Û• پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا پیرۆزباییی Ù„ÛŽ کرد و، ئەو پیرۆزبایییە سیاسەتی دەیان ساڵی سەبارەت بە تایوان سەرلەبەر گۆڕیی.)

دەتوانرێت پێشبینیی ئەوە بکرێت، Ú©Û• لەوانەیە بە هەمان Ø´ÛŽÙˆÛ• سەرۆك ترامپ بڕیارێکی کتوپڕ Ùˆ چاوەڕواننەکراو Ùˆ لەناکاو لەبارەی سەربەخۆییی کوردستانەوە بدات؛ تەنانەت ئەگەر ئەم بڕیارەیشی دژی سیاسەتی دەرەوەی ئه‌مریکا بێت. ئەم جۆرە گوتە Ùˆ دەربڕینانەیش، هەرچەندە ئەگەر یاساییی نەبن، بەڵام سیسته‌Ù…ÛŽÚ©ÛŒ بەرگریی باش دەبێت بۆ ناوخۆی هەرێمی کوردستان Ùˆ لەبەرانبەر بەغدایش.

بە شێوەیەکی گشتی، دەکرێت بگوترێت ئەو هۆکارانە، هۆکارگەلێکی باشن بۆ پێشڤەچوون Ùˆ هاندانی سەربەخۆییی کوردستان. هەرچەندە ئەم هۆکارانە ÙˆÛ•Ùƒ دانپێدانانی سەربەخۆییی کوردستان هەژمار ناکرێن، بەڵام Ù„Û• ئێستادا هاندەرێك Ùˆ هیوابەخشێکی باشن بۆ کوردەکانی عێراق. سیاسەتی دەرەوەی ئه‌مریکا Ùˆ گونجاویی ئەو شێوازی سیاسەتە، دەکرێت بۆ کوردەکان زۆر بەسوود بێت، بەڵام هەر زوو هەولێر Ù„Û•ÙˆÛ• تێ گەیشتووە، Ú©Û• هەندێك جار پێشبینییەکان دەرەنجامێکی پێچەوانە نیشان دەدەن. لەوانەیشە هەڵسوکەوت Ùˆ شێوازی سیاسەتی سەرۆك ترامپ ئاڕاستەیه‌Ú©ÛŒ پێچەوانەی سیاسەتەکانی پێشووی ئه‌مریکا وەربگرێت و، ئەمەیش Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سەربەخۆییی کوردستان دوورتر دەخاتەوە و، ناڕوونی Ùˆ تەنگوچەڵەمەی زیاتر بۆ کوردەکان دروست دەکات. بەڵام بە هەر جۆرێك بێت، Ù„Û• ئێستادا ئەم هۆکار Ùˆ کردارانە، بۆ کوردەکان هیوابەخشن.   

سەرچاوە:

https://www.foreignaffairs.com/articles/2017-04-12/iraqi-kurds-trump-brings-hope-independence

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون