PÊNÛS
سه‌رده‌می پۆست- كاسترۆ له‌ كوبا  

2017-04-04

سه‌رده‌Ù…ÛŒ پۆست- كاسترۆ له‌ كوبا

پێنووس: سه‌رده‌Ù…ÛŒ دوورودرێژی دیكتاتۆریی "فیدڵ كاسترۆ" له‌ كوبا، كه‌ زۆر له‌مه‌وبه‌ر كۆتاییی Ù¾ÛŽ هاتبوو، به‌ مردنی كاسترۆ به‌فه‌رمی كۆتاییی Ù¾ÛŽ هات. خه‌ÚµÙƒÛŒ كوبایش له‌مه‌Ùˆ‌دوا هه‌ناسه‌یه‌ÙƒÛŒ ئازاد هه‌ڵده‌كێشن Ùˆ خۆیان بۆ گونجان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ژیانی نوێی به‌بێ كاسترۆ ئاماده‌ ده‌كه‌Ù†. به‌ڵام پرۆسه‌ÛŒ گواستنه‌وه‌ له‌ كاسترۆ، نزیكه‌ÛŒ ده‌ ساڵێكه‌ كه‌ له‌ كوبادا ده‌ستی Ù¾ÛŽ كردووه‌Ø› واته‌ له‌Ùˆ كاته‌وه‌ كه‌ كاسترۆ به ‌Ù‡Û†ÛŒ نه‌خۆشییه‌ÙƒÛŒ جددییه‌وه‌ ده‌ستی له‌ ده‌سه‌ڵات هه‌ڵگرت‌.

 Ø¦ÛŽØ³ØªØ§ÙƒÙ‡‌ ده‌سه‌ڵات له‌ ده‌ستی "ڕائۆل كاسترۆ"ÛŒ برا 85 ساڵانه‌كه‌ÛŒ فیدڵ كاسترۆدایه‌ و، ده‌كرێت هیوادار بین كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ گۆڕانكاریی پله‌ به ‌پله‌ له‌ كوبا ده‌ست Ù¾ÛŽ بكات؛ هه‌رچه‌نده‌ ڕائۆل كاسترۆ ڕای Ú¯Ù‡‌یاندووه‌ كه‌ ده‌یه‌ÙˆÛŽ له‌ ساڵی 2018ÛŒ زایینی،‌ ده‌سه‌ڵات جێ بهێڵێت‌.

كاتێك كه‌ ڕائۆل كاسترۆ له‌ ساڵی 2008دا ده‌سه‌ڵاتی گرته‌ ده‌ست، كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ گۆڕانكاریی له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ "تاكحزبی"ÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌دا‌ جێبه‌جێ كرد، تا‌ له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ هه‌Ù… ده‌ستكه‌وته‌كانی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ كوبا دووباره‌ زیندوو بكاته‌وه‌ و، هه‌میش ئاڵوگۆڕێك له‌ ئابووریی ئه‌Ù… وڵاته‌دا‌ Ù¾ÛŽÙƒ بێنێت و، ئابووریی وڵات‌ له‌ یارمه‌تییه‌كانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی "Ú¤Ù‡‌نزوێلا" Ùˆ یارمه‌تییه‌ فراوانه‌كانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی "چین" ڕزگار بكات. ڕائۆل كه‌ به‌ به‌راورد له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كاسترۆ، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ میانڕه‌وتری گرتبووه‌ به‌ر، پێشوازیی له‌ هاتنی وه‌به‌رهێنانی نوێی ده‌ره‌ÙƒÛŒ بۆ وڵاته‌كه‌ÛŒ كرد و، ته‌نانه‌ت هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ دا كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دوژمنه‌ دێرینه‌كه‌یدا، واته‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، چاك بكاته‌وه‌ و، دیسان په‌یوه‌ندییه‌كانیان ده‌ست Ù¾ÛŽ بكه‌نه‌وه‌.

 Ú•Ù‡‌وتی ئاساییكردنه‌وه‌ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ كوبا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌ردانی مێژووییی "باراك ئۆباما"ØŒ سه‌رۆككۆماری ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا بۆ ئه‌Ù… دوورگه‌یه،‌ له‌ مانگی مارسی ساڵی 2016دا Ú¯Ù‡‌یشته‌ لووتكه‌ÛŒ خۆی و، ئێستایش ئه‌Ù… دوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ به‌دوای په‌یوه‌ندییه‌كن كه‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی هه‌ر دوو لایه‌Ù† بگرێته‌ خۆ.

 Ø¨Ù‡‌ڵام له‌Ú¯Ù‡‌Ù„ ئه‌مه‌یش، ڕائۆل هه‌میشه‌ له‌ Ú•Ù‡‌وتی نوێكردنه‌وه‌ÛŒ "سۆسیالیزمی كوبایی"دا به‌ره‌وڕووی كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ كێشه‌ Ùˆ به‌ربه‌ست بۆته‌وه‌ØŒ وه‌كوو: مانه‌وه‌ Ùˆ بوونی سێبه‌ری فیدڵ كاسترۆ Ùˆ لایه‌نگر Ùˆ شوێنكه‌وتووانی له‌سه‌ر كوبا و، دژایه‌تیی توند Ùˆ به‌رده‌وامیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ واشنتۆن و، هه‌روه‌ها كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ تاراوگه‌نشینی توندڕه‌ÙˆÛŒ كوبییه‌كان له‌ "مه‌یامی"ÛŒ ئه‌مریكا، هه‌روه‌ها ئابڵووقه‌ Ùˆ سزاكانی ئه‌مریكا بۆ سه‌ر كوبا.

به‌ڵام پرسیارێك كه‌ لێره‌دا دێته‌ ئاراوه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا حزبی كۆمۆنیستی كوبا، كه‌ وه‌فادارییه‌ÙƒÛŒ تایبه‌تی بۆ فیدڵ كاسترۆ هه‌یه‌ØŒ ده‌توانێت ده‌سه‌ڵات Ùˆ هێزی بێسنووری خۆی بپارێزێت Ùˆ دووباره‌ ببێته‌ به‌ربه‌ست له‌ به‌رده‌Ù… چاكسازی Ùˆ ڕیفۆرمی ئابووری Ùˆ سیاسی له‌Ù… وڵاته‌دا؟

 Ø¦Ù‡‌Ù… حزبه،‌ نفووز Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی بێسنووری خۆی له‌ دوایین كۆنگره‌ÛŒ حزبی كۆمۆنیستی كوبا، كه‌ له‌ مانگی ئه‌پریلی ساڵی 2016 Ùˆ Ú•ÛŽÙƒ مانگێك دوای سه‌ردانه‌ مێژوویییه‌كه‌ÛŒ ئۆباما بۆ كویا ئه‌نجام درا، به‌باشی نمایش كرد. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ له‌Ù… كۆنگره‌ دوو ڕۆژییه‌دا، كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ چاكسازیی بچووك Ùˆ لاوه‌كیی ئابووری په‌سند كران و، حزبی كۆمۆنیست هه‌ر له‌ ده‌سه‌ڵات مایه‌وه‌ Ùˆ گفتوگۆكردن له‌سه‌ر ئه‌نجامدانی كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ چاكسازی Ùˆ گۆڕانكاریی سیاسی Ùˆ دروستكردنی حزبی سیاسی له‌Ù… وڵاته‌دا،‌ به‌توندی Ú•Ù‡‌تكرایه‌وه‌. له‌Ùˆ كاته‌وه‌ تاوه‌كوو ئێستا، پرۆسه‌ÛŒ چاكسازیی ئابووری به‌ته‌واوی له‌Ùˆ وڵاته‌دا ڕاوه‌ستاوه‌Ø› كه‌ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ به‌ Ù‡Û†ÛŒ بڕیاری حكوومه‌ت به ‌مه‌به‌ستی كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ ئاستی‌ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندنی كه‌رتی تایبه‌ت و، به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ تریشی به ‌Ù‡Û†ÛŒ نزیكبوونه‌وه‌ÛŒ كوبا له ئاستی‌ داته‌پیتی ئابوورییه‌وه‌ بووه‌.

له‌ هه‌فته‌‌كانی داهاتوودا پێویسته‌ به‌وردی چاو‌دێریی گۆڕانكارییه‌كانی كوبا بكه‌ین و، بزانین كه‌ ئایا ڕائۆل كاسترۆ Ùˆ لایه‌نگره‌كانی له‌ پاش مه‌رگی ڕێبه‌ری حزبی كۆمۆنیستی كوبا، فیدڵ كاسترۆ، درێژه‌ به‌ بڵاوكردنه‌وه‌ÛŒ سیاسه‌ته‌كانی Ùˆ پاراستنی میراتی دژایه‌تی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا ده‌ده‌ن، یاخود ڕائۆل كاسترۆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ جیاوازتر ده‌گرێته‌ به‌ر و، ئه‌Ùˆ Ú•Ù‡‌وته‌ چاكسازییه‌ÛŒ كه‌ له‌ ساڵانی 2008 Ùˆ 2009 ده‌ستی Ù¾ÛŽ كردبوو، درێژه‌ Ù¾ÛŽ ده‌دات Ùˆ خێراتری ده‌كاته‌وه‌.  هه‌رچه‌نده‌ له‌ سه‌ره‌تادا به‌ Ù‡Û†ÛŒ خۆشه‌ویستی Ùˆ ماته‌مینیی خه‌ÚµÙƒÛŒ كوبا بۆ مردنی ڕێبه‌ری كوبا، فیدڵ كاسترۆ، له‌وانه‌یه‌ بتوانێت ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ به‌هێزبوونی حزبی كۆمۆنیست Ùˆ زیاتربوونی Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی ئه‌Ù… حزبه‌ØŒ به‌ڵام بێ گومان ئه‌Ù… قوناغه‌ØŒ كاتی Ùˆ كورت ده‌بێت.

ڕاستییه‌كه‌ی، مه‌رگی فیدڵ كاسترۆ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین Ùˆ گرنگترین ده‌رفه‌ته‌ كه‌ له‌Ù… Ú†Ù‡‌ند ده‌یه‌دا بۆ خه‌ÚµÙƒÛŒ كوبا هاتۆته‌ ئاراوه‌Ø› وڵاتێك كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ بیر Ùˆ بۆچوونی ÙƒÛ†Ù†ÛŒ ڕێبه‌ره‌كه‌ی، له‌ Ú•Ù‡‌وتی پیشكه‌وتن Ùˆ په‌ره‌سه‌ندن پاش كه‌وتووه‌ Ùˆ به‌جێ ماوه‌. ده‌رفه‌تێكی زێڕینی وا، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ كوبا بكه‌وێته‌ سه‌ر Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ په‌ره‌پێدان Ùˆ پێشكه‌وتنی به‌رده‌وام Ùˆ جێگیر و، خه‌ÚµÙƒÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌یش ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌یان ده‌بێت كه‌ له‌ بڕیاره‌ گرنگ Ùˆ چاره‌نووسسازه‌كاندا، كه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر داهاتوو Ùˆ ژیانیان هه‌یه‌ØŒ ڕۆڵیكی Ú¯Ù‡‌وره‌تر ببینن.

له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ØŒ مه‌رگی فیدڵ كاسترۆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌ستاوده‌ستكردنی ده‌سه‌ڵاتدا له‌ ئه‌مریكا، كه‌ وڵاتێكی دراوسێ Ùˆ دوژمنی ÙƒÛ†Ù†ÛŒ كوبایه‌ØŒ هاوته‌ریب Ùˆ هاوكاته‌. هه‌ر Ú†Ù‡‌شنه‌ كاردانه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ واشنتۆن، وه‌كوو سوودوه‌رگرتن له‌ مه‌رگی كاسترۆ بۆ توندوتۆڵتركردنی ئابڵووقه‌ Ùˆ گوشاره‌ ئابوورییه‌كانی سه‌ر كوبا، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ توندوتۆڵتربوونی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ به‌هێزبوونی لایه‌نگرانی فیدڵ كاسترۆ له‌ حزبی كۆمۆنیست.

ئه‌مریكا له‌ ڕابردوویشدا له‌ هه‌مبه‌ر ئه‌Ù… دوورگه‌ بچووكه‌دا تووشی هه‌ÚµÙ‡‌ بووه‌. بۆ نموونه،‌ پاش كۆتاییهاتنی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سارد Ùˆ Ùˆ بڕانی یارمه‌تییه‌ ده‌ره‌كییه‌كانی یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت بۆ كوبا، بڕیارده‌‌رانی ئه‌مریكا هه‌وڵیان دا كه‌ حكوومه‌تی كاسترۆ، كه‌ ڕووبه‌ڕووی قه‌یرانێكی خراپی ئابووری ببوو، بڕووخێنن؛ كه‌ له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌دا تووشی شكست بوون. به‌Ù… پێیه‌یش كاردانه‌وه‌ Ùˆ هه‌ÚµÙ‡‌یه‌ÙƒÛŒ له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه‌ØŒ ده‌توانێت هه‌مان هه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ كۆتاییی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سارد‌ دووباره‌ بكاته‌وه‌. هه‌روه‌ها ڕوانگه‌ÛŒ دوژمنكارانه‌ÛŒ ئه‌مریكا له ‌هه‌مبه‌ر كوبا، ده‌توانێت ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ "هاڤانا" به‌ره‌Ùˆ "مۆسكۆ" Ùˆ "په‌كین" بسووڕێته‌وه‌ و، كوبا وه‌كوو په‌تێكی ڕزگاركردنی خۆی سه‌یریان بكات.

له ‌بری ئه‌وه‌ØŒ پێوسته‌ واشنتۆن گۆڕانكاری له‌ هه‌لومه‌رج Ùˆ بارودۆخه‌كه له‌Ù… دوورگه‌یه‌دا‌ØŒ به‌وردی بخاته‌ ژێر چاودێرییه‌وه‌ و، هاوكات له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وه‌ØŒ زه‌مینه‌‌ÛŒ پێویست بۆ  باشتركردنی په‌یوه‌ندیی دوولایه‌نه‌ Ùˆ په‌ره‌پێدان Ùˆ نوێكردنه‌وه‌ÛŒ ئابووریی كوبا، Ù¾ÛŽÙƒ بێنێت.

به‌Ù… پێیه‌یش ده‌توانین بڵێین كه‌ گرتنه‌به‌ری ڕێوشوێنێكی گونجاو له ‌لایه‌Ù† ئیداره‌ÛŒ نوێی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاوه‌ØŒ ده‌توانێت ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ پاراستنی سیاسه‌تی ئۆباما، به‌ ئاراسته‌ÛŒ دروستكردنی په‌یوه‌ندیی بنیاتنه‌ر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كوبا. هه‌روه‌ها هاوكاریی ئیداره‌ÛŒ "دۆناڵد ترامپ" له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوبای‌ پاش فیدڵ كاسترۆ، ده‌توانێت ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا له‌ كوبایه‌ÙƒÛŒ سه‌قامگیرتر Ùˆ سه‌ربه‌خۆتر Ùˆ كراوه‌تردا.

سه‌رچاوه‌:

https://www.brookings.edu

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون