PÊNÛS
کاتی سه‌ربه‌خۆبوونی کوردستان هاتووه‌؟  

2017-04-02

کاتی سه‌ربه‌خۆبوونی کوردستان هاتووه‌ØŸ

 

ترودی ڕۆبن

وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: دامگا هەورامی

ئاخره‌Ú©Ù‡‌ÛŒ کاتی سه‌ربه‌خۆییی کوردستان هات؟

هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ تری ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، جگه‌ له‌ ئیسڕائیل، وه‌Ùƒ کورده‌کانی عێراق، Ú©Ù‡‌ Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ کاریگه‌ر Ùˆ به‌رچاویان له‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ داعش هه‌بوو، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریکادا په‌یوه‌ندیی به‌هێز نییه. کاتێك گرووپه‌ جیهادییه‌Ú©Ù‡‌ (داعش) هاته‌ ناوه‌وه‌ Ùˆ په‌لاماری عێراقیان دا، کورده‌کان پێیان وابوو کاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ هه‌رێمه‌Ú©Ù‡‌یان له‌ نیمچه‌سه‌ربه‌خۆیییه‌وه‌ به‌ره‌Ùˆ سه‌ربه‌خۆبوونێکی ته‌واو به‌رن. سه‌رکرده‌کانی کورد بڕیاریان دا ده‌ست به‌ ڕیفراندۆم بکه‌Ù† Ùˆ پشتیوانی Ùˆ پشتگیریی کورده‌کان بۆ سه‌ربه‌خۆییی کوردستان Ú©Û† بکه‌نه‌وه‌.

نێچیرڤان بارزانی، سه‌رۆکی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان، له‌ شوێنی کاره‌Ú©Ù‡‌ÛŒ Ù¾ÛŽÛŒ گوتم: "پێویست به‌ هیچ پرسیارێك ناکات، ئێمه‌ ئه‌مساڵ ڕیفراندۆم ئه‌نجام ده‌ده‌ین. ئه‌مه‌ مانای ئه‌وه‌ نییه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ ده‌موده‌ست له‌ دوای ڕیفراندۆمه‌Ú©Ù‡‌وه‌ سه‌ربه‌خۆیی ڕابگه‌یه‌نین، به‌ڵام داوای Ú•Ù‡‌وای میلله‌تی کورد، نیشانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ده‌ده‌ین." به‌ڵام هێشتا کورده‌کان ناتوانن به‌بێ یارمه‌تی Ùˆ پشتگیریی ئه‌مریکا له‌Ù… کاره‌یان سه‌رکه‌وتوو بن و، له‌Ùˆ لایشه‌وه‌ واشنتۆن پێداگیریی له‌سه‌ر یه‌کپارچه‌ییی خاکی عێراق ده‌کات. پێویسته‌ ئه‌Ù… تێڕوانینه‌ÛŒ ئه‌مریکا پێداچوونه‌وه‌ÛŒ بۆ بکرێت و، نوێگه‌ریی تێدا بکرێت.

کاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ واشنتۆن دووباره‌ سه‌رنجێكی ورد له‌ داهاتووی کورده‌کانی عێراق بدات و، بیر له‌ داهاتوویان بکاته‌وه‌. له‌Ùˆ کاته‌وه‌ÛŒ زلهێزه‌کانی دونیا موڵکه‌کانی ئیمپراتۆرییه‌تی عوسمانییان دابه‌Ø´ کرد، ئه‌وه‌ نزیکه‌ÛŒ سه‌ده‌یه‌Ùƒ ده‌بێت کورده‌کان خه‌ون به‌ سه‌ربه‌خۆیییه‌وه‌ ده‌بینن. ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ هاوپه‌یمانه‌کانی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی یه‌Ú©Ù‡‌Ù… له‌ جیاتی ئه‌وه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێکی نه‌ته‌وه‌ییی سه‌ربه‌خۆ، بۆ ئه‌Ùˆ نه‌ته‌وه‌یه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ عه‌ره‌ب نین Ùˆ کوردن، فه‌راهه‌Ù… بکه‌ن، هاتن Ú©ÛŽÙˆ Ùˆ هه‌رده‌ جوانه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ کوردستانیان به‌سه‌ر عێراق Ùˆ سووریا Ùˆ تورکیا Ùˆ ئێراندا دابه‌Ø´ کرد.

به‌ڵام له‌ دوای ساڵی 1991Ù‡‌وه‌ØŒ کاتێك ئه‌مریکا ناوچه‌ÛŒ دژه‌فڕینی له‌ باکووری عێراق بۆ ڕێگری له‌ هه‌ر په‌لامارێکی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سه‌ددام دروست کرد، کورده‌کانی عێراق هه‌رێمێکی نیمچه‌سه‌ربه‌خۆیان بۆ خۆیان بنیات ناوه‌. کورده‌کانی هه‌رێمی کوردستان حکوومتێکی دیفاکتۆیان له‌ دوای ڕووخانی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سه‌ددامه‌وه‌ له‌ ساڵی 2003دا دروست کرد. له‌مڕۆدا، کوردستان ئارامترین Ùˆ سه‌قامگیرترین ناوچه‌یه‌ له‌ عێراقدا و، بووه‌ته‌ په‌ناگه‌یه‌Ùƒ بۆ ئه‌Ùˆ مه‌سیحی Ùˆ Ú©Ù‡‌مه‌نه‌ته‌وایه‌تییانه‌ÛŒ تر، Ú©Ù‡‌ له‌ ده‌ستی زۆڵم Ùˆ زۆری داعش هه‌ڵهاتوون.

زیاد له‌وه‌یش، کوردستان بووه‌ته‌ شوێنێكی گرنگ بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئه‌منییه‌کانی ئه‌مریکا له‌ ناوچه‌Ú©Ù‡‌دا. کورده‌کان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریکادان Ùˆ هیچ دژمنایه‌تی Ùˆ توندییه‌کیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئیسڕائیلدا نییه‌. ڕێکخراوه‌ مرۆیییه‌ ئه‌مریکییه‌کان، به‌ئه‌سانی Ùˆ به‌بێ گرفت له‌ کوردستاندا کار ده‌Ú©Ù‡‌Ù†. هه‌روه‌ها، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دروستبوونی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش، کوردستان بووه‌ته‌ شوێنێکی گرنگ بۆ مانه‌وه‌ÛŒ هێزه‌ سه‌ربازییه‌کانی ئه‌مریکا. له‌ هه‌مان کاتدا Ùˆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ کورده‌کان له‌ دژی داعش، کورده‌کان توانییان ناوچه‌ دابڕاوه‌کان، به‌ شاری Ú©Ù‡‌رکوکیشه‌وه، ‌بخه‌نه‌وه‌ ژێر ده‌ستی خۆیان.

ئێستا کورده‌کان ده‌یانه‌Ùˆ‌ێت ئه‌وه‌ÛŒ به‌ده‌ستیان هێناوه‌ به‌هێزتری بکه‌Ù† Ùˆ له‌ ده‌ستی نه‌ده‌Ù†. بارزانی ده‌ڵێت: "ناتوانین بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ڕۆژانی ڕابردوو. چیدی عێراقی ئێستا هه‌مان ئه‌Ùˆ عێراقه‌ÛŒ Ù¾ÛŽØ´ دروستبوونی داعش نییه‌." به‌ڵام کورده‌کان ده‌یانه‌وێت به ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئاشتی له‌ عێراق جیا ببنه‌وه‌ و، گرفتی سنوور Ùˆ نه‌وت Ùˆ Ù‡ÛŽÚµÛŒ بۆڕیی نه‌وت Ùˆ کێشه‌ÛŒ دارایی له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گفتوگۆ Ùˆ دانوستانه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ عێراقدا چاره‌سه‌ر بکه‌Ù†. بارزانی ده‌ڵێت: "ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت گفتوگۆیه‌Ú©ÛŒ جددی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ به‌غدا بکه‌ین و، بگه‌ینه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌یه‌Ú©ÛŒ گونجاو. به‌ڵام هێشتایش دانوستانه‌کانی نێوان کورد Ùˆ به‌غدا Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتنێکی وایان به‌خۆوه‌ نه‌بینیوه‌."

ئه‌Ùˆ هاوکاری Ùˆ Ù¾ÛŽÚ©Ù‡‌وه‌کارکردنه‌ÛŒ نێوان هێزه‌ سه‌ربازییه‌ عێراقییه‌کان Ùˆ هێزه‌ سه‌ربازییه‌کانی کورد، به‌ ده‌ستکه‌وتی سیاسی هه‌ژمار ناکرێت. بۆ نموونه‌ØŒ به‌غدا مووچه‌ÛŒ میلیشیا شیعه‌کان ده‌دات، به‌ڵام هیچ مووچه‌یه‌Ùƒ به‌ پێشمه‌رگه نادات؛ ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی له‌Ù… جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ÛŒ داعشدا Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ کاریگه‌ریان هه‌بووه‌ Ùˆ قوربانییه‌Ú©ÛŒ زۆریشیان داوه‌ (واشنتۆن مووچه‌ÛŒ مانگانه‌ÛŒ پێشمه‌رگه‌ ده‌دات). هه‌روه‌ها، له ‌کاتێکدا هه‌رێمی کوردستان چاره‌سه‌ریی بۆ بریندارانی سه‌ربازه‌ عێراقییه‌کان Ùˆ ئاواره‌کان دابین کردووه‌ØŒ Ú©Ù‡‌Ú†ÛŒ به‌غدا پێداویستیی پزشکی Ùˆ به‌شه‌ داوده‌رمانی هه‌ولێری بڕیوه‌.

هێشتایش، ده‌کرێت ئه‌Ùˆ پرسیاره‌ بکرێت Ùˆ بپرسرێت: ئایا له‌ ئێستادا پرسی سه‌ربه‌خۆییی کوردستان نیشاندانی هێز Ùˆ بازوو Ùˆ ئازایه‌تییه‌Ú©ÛŒ ناوه‌خته‌یه‌ØŸ کورده‌کان ڕووبه‌ڕووی كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ دراوسێی خراپ بوونه‌ته‌وه‌. له‌ لایه‌Ú©Ù‡‌وه، ئێران له‌ ناوخۆی وڵاته‌Ú©Ù‡‌ی، ده‌ست به ‌کوشتن Ùˆ له‌ناوبردنی ئه‌Ùˆ کوردانه‌ کردووه‌ Ú©Ù‡‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌ربه‌خۆییی کوردستاندان، له‌ لایه‌Ú©ÛŒ دیكه‌یشه‌وه‌ØŒ کۆمه‌Ú©ÛŒ عێراق ده‌کات بۆ وه‌ستانه‌وه‌ له‌ دژی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی کوردستان.

له‌ کاتی سه‌ردانه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ بۆ واشنتۆن، حه‌یدر عه‌بادی، سه‌رۆكوه‌زیرانی عێراق، پرسی سه‌ربه‌خۆییی کوردستانی هێنایه‌ به‌رباس Ùˆ گوتی: "به‌دڵنیایییه‌وه‌ له‌باره‌ÛŒ پرسی سه‌ربه‌خۆییی کوردستانه‌وه‌ گفتوگۆ ده‌Ú©Ù‡‌ین." (له‌وانه‌یه‌ Ù¾ÛŽØ´Ú¤Ù‡‌چوونێك له‌Ù… ڕووه‌ هه‌بووبێت و، سه‌رۆكوه‌زیران نه‌یویستبێت له‌Ùˆ باره‌یه‌وه‌ لێدوانی زیاتر بدات). دوای ئه‌وه‌یش ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی تورکیا هه‌یه‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی ئه‌Ù… وڵاته‌یش گرنگییه‌Ú©ÛŒ زۆری له‌سه‌ر پرسی سه‌ربه‌خۆییی کوردستانێك هه‌یه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ چوارده‌وری به‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌ گیراوه‌ و، Ù‡ÛŽÚµÛŒ بۆڕییه‌ نه‌وته‌Ú©Ù‡‌ÛŒ به‌ناو تورکیادا تێ ده‌په‌ڕێت. به‌ڵام به شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ سه‌رسووڕهێنه‌ر، تورکیا په‌یوه‌ندییه‌Ú©ÛŒ باشی سیاسی Ùˆ ئابووریی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌ولێردا هه‌یه‌. بارزانی ده‌ڵێت: "ئێمه‌ به‌ شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ فه‌رمی، باسی پرسی سه‌ربه‌خۆییی کوردستانمان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ تورکیادا نه‌کردووه‌ØŒ به‌ڵام پێشمان وایه تورکیا له‌باره‌ÛŒ ئه‌Ù… پرسه‌وه‌ گوێمان Ù„ÛŽ ده‌گرێت."

له‌وانه‌یه‌ ئا‌نکارا‌ Ù¾ÛŽÛŒ وابێت کورده‌کانی عێراق هاوپه‌یمانی تورکیا ده‌بن و، دژی په‌Ú©Ù‡‌Ú©Ù‡‌ Ùˆ ئه‌Ùˆ حزبانه‌ÛŒ کوردستانی سووریا بن Ú©Ù‡‌ په‌یوه‌ندبیان به‌ په‌Ú©Ù‡‌Ú©Ù‡‌وه‌ هه‌یه‌. زیاد له‌وه‌یش، کورده‌کانی عێراق ئه‌وه‌یان ڕوون کردووه‌ته‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌وا ئه‌وان ده‌ستێوه‌ردان له‌ کاروباری پارچه‌کانی دیكه‌ÛŒ کوردستاندا ناکه‌Ù†. Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی تورکیا له‌سه‌ر پرسی سه‌ربه‌خۆییی کوردستان، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر به‌ خه‌یاڵیش بێت، بارودۆخێکی چاوه‌ڕواننه‌کراوه‌. به‌ڵام هێشتایش، ده‌بێت واشنتۆن جه‌خت له‌سه‌ر پرسی سه‌ربه‌خۆییی کوردستان بکاته‌وه‌.

کاتێك خه‌لافه‌تی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی (داعش) کۆتاییی Ù¾ÛŽ هات، عێراق به‌ پار‌Ú†Ù‡‌پارچه‌ Ùˆ Ú©Ù‡‌رتبوویی، وه‌Ùƒ پرسێکی هه‌ڵواسراو له‌ مه‌یدانه‌Ú©Ù‡‌ ده‌مێنێته‌وه‌. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر سه‌رکرده‌ عێراقییه‌کان بیانه‌وێت عێراق به‌ یه‌كپارچه‌یی بمێنێته‌وه‌ØŒ ده‌بێت په‌یڕه‌ÙˆÛŒ سیاسه‌تی هه‌رێمایه‌تی بکه‌ن؛ ڕیگه‌ به‌ سوننییه‌کان بده‌Ù† له‌ مووسڵ Ùˆ شوێنه‌کانی تر، هه‌رێمێکی فیدراڵ دروست بکه‌Ù† Ùˆ Ú•ÛŽÚ©Ú©Ù‡‌وتنێکی نوێ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ کورده‌کاندا بکه‌Ù†.

ئه‌Ú¯Ù‡‌ر سه‌رانی به‌غدا به‌Ù… ئاڕاسته‌یه‌ هه‌نگاو بنێن، ئه‌وه‌ پێده‌چێت کورده‌کانیش له‌Ú¯Ù‡‌Úµ عێراقدا بمێننه‌وه‌ و، ببنه‌ به‌ندێکی په‌یوه‌ندی له‌ نێوان دوو هه‌رێمه‌ فیدراڵییه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ تری عێراقدا (هه‌رێمی سوننه‌ Ùˆ هه‌رێمی شیعه‌کان). به‌ڵام ئه‌Ù… شێوه‌ ده‌ره‌نجامه،‌ پێویستیی به‌ ناوه‌ندگیرییه‌Ú©ÛŒ به‌هێز هه‌یه‌ له‌ لایه‌Ù† ئه‌مریکاوه‌ØŒ تاوه‌کوو ئه‌Ùˆ بۆشایی Ùˆ جیاوازییه‌ÛŒ نێوان به‌غدا Ùˆ هه‌ولێر Ú©Ù‡‌Ù… بکاته‌وه‌ Ùˆ ڕووبه‌ڕووی ئه‌Ùˆ گوشاره‌ÛŒ ئێران بوه‌ستێته‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ خستوویه‌تییه‌ سه‌ر عێراق.

ئایا ئیداره‌Ú©Ù‡‌ÛŒ ترا‌مپ ده‌توانێت، یان مه‌به‌ستییه‌تی، بۆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ئامانجه‌Ú©Ù‡‌یان پشتگیریی کورده‌کان بکات؟ وه‌ڵامی ئه‌Ù… پرسیاره‌ له‌ ئێستادا ناڕوون Ùˆ نادیاره‌. له‌وانه‌یه‌ کۆشکی سپی، زیاتر به‌Ùˆ بیرۆکه‌یه‌وه‌ خۆی گرێ دابێت، Ú©Ù‡‌ کوردستان ببێته‌ ناوچه‌یه‌Ú©ÛŒ ئارام بۆ بنکه‌ سه‌ربازییه‌کانی ئه‌مریکا له‌ ناوچه‌Ú©Ù‡‌دا. بارزانی ده‌ڵێت: "ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌مریکا به‌پێویستی زانی Ú©Ù‡‌ بنکه‌ÛŒ سه‌ربازیی له‌ کوردستاندا هه‌بێت، ئه‌وا سه‌رکردایه‌تیی کورد به‌خێرهاتنی ده‌کات Ùˆ هیچ گرفتێکی له‌Ù… ڕوانگه‌یه‌وه‌ نییه‌."

له‌ کۆتاییدا، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر واشنتۆن بیه‌وێت باڵانسی ده‌سه‌ڵاتی ئێران له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ڕابگرێت و، بیه‌وێت عێراق به‌سه‌قامگیری بمێنێته‌وه‌ØŒ ئه‌وه‌ ده‌بێت گرنگی به‌ پرسی کورد بدات Ùˆ جه‌خت له‌سه‌ر پرسی کورد بکاته‌وه‌. بارزانی ده‌ڵێت: "ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌مریکییه‌کان عێراقێکی‌ یه‌كپارچه‌یان بوێت، ئه‌وه‌ چیدی له‌ ڕووی پراکتیکییه‌وه‌ ئه‌Ùˆ عێراقه‌ یه‌کپارچه‌یه‌ØŒ بوونی نابێت. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر بشیانه‌وێت سه‌قامگیری بۆ ناوچه‌Ú©Ù‡‌ بگه‌ڕێننه‌وه‌ØŒ ئه‌وه‌ ده‌بێت گرنگیی ته‌واو به‌ پرسی کورد بده‌Ù†."

 ‌   

سەرچاوە:

http://www.philly.com

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون